Arne Dahl

Europa Blues

Uit het Zweeds vertaald door Ydelet Westra

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Europa Blues, verschenen bij Bra Böcker

Oorspronkelijke tekst © Arne Dahl, 2001

Published by agreement with Salomonsson Agency

Eerste Nederlandse editie © Ydelet Westra en De Geus bv,

Breda 2008

Deze editie © De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Arcangel/hh/Imagestore

isbn 978 90 445 2394 2

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de derde druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Het was een avond begin mei. En het was volkomen windstil.

Er woei zelfs geen briesje over Saltsjön. De wimpel boven op het kasteel op Kastellholmen hing slap naar beneden. De getande gevels van Skeppsbron lagen als een coulisse in de verte. Nog geen rukje wind trok aan de vlaggen langs Stadsgården, geen enkele deining in de boomtoppen in Fjällgatan, en zelfs het groen op Mosebacke Torg trilde niet het minst. En het enige wat het donkere water van Beckholmssundet onderscheidde van een spiegel, was de glijdende, regenboogkleurige glinstering van afgewerkte olie.

Heel even was het spiegelbeeld van de man omgeven door een bijna perfect concentrische regenboogcirkel, als in een vizierkijker, die echter oploste en in een kalm tempo verder gleed in de richting van Beckholmsbron, in heel andere, voortdurend veranderende vormen. De jongeman schudde het kortstondige gevoel van onbehagen van zich af en snoof zijn eerste lijntje.

Toen leunde hij achterover op het parkbankje, spreidde zijn armen over de rugleuning en hief zijn gezicht naar de glasheldere hemel, die zichtbaar snel donker werd. Hij voelde dat het spul weinig effect had; alleen de altijd zelfverzekerde rust die heel even was verstoord. Met een uitdagende glimlach keek hij naar de speelkaart die open en bloot naast hem op het parkbankje lag. Schoppenvrouw, met daarop het tweede lijntje.

Hij rolde het bankbiljet open en likte de restjes witte poeder op. Toen hield hij het voor zich en bekeek het. Duizend kronen. Een Zweeds duizendje. Ouwe vent met een baard. Die ouwe lul zou hij de komende maanden nog meer dan genoeg te zien krijgen, dat was één ding dat zeker was. Hij rolde de ouwe lul weer op en pakte voorzichtig de schoppenvrouw. Hij voelde zich extra moedig, extra sterk. Na nog maar een week in een nieuwe stad en in een nieuw land op een parkbankje cocaïne snuiven was al moedig genoeg, maar extra moedig was het risico nemen dat de hele roes door een plotselinge windvlaag zou wegstuiven.

Maar het was toch volkomen windstil.

Hij had inmiddels twee lijntjes nodig om in een roes te raken. Dat hij er binnenkort drie nodig zou hebben en binnenkort vier en binnenkort vijf, was niet iets waar hij aan dacht toen hij de ouwe lul in rolvorm naar de heerlijkheden op de zwarte vrouw bracht en zichzelf het paradijs in snoof.

Toen kwam die. Zij het niet met dezelfde klap als vroeger, die honkbalknuppel midden in je snufferd, maar sluipend, als een onverzadigbaar verlangen naar meer.

De roes werd langzaam maar zeker sterker en draaide zijn gezichtsveld geleidelijk zijwaarts, licht hellend, maar windvlagen veroorzaakte die niet. In de donker wordende stad was het nog steeds volkomen windstil, als was het een ansichtkaart. Hier en daar brandde er al licht achter de gevels van de huizen, in de verte gleden de lichtkegels van de auto’s geluidloos voort, en de vage geur van verrotting van verbaasd voorjaar veranderde in een, veel sterkere, rioollucht, in de geur van de uitwerpselen van twee enorme giraffen die zich opeens boven hem verhieven in de richting van het vervormde geluid van een snerpende en echoënde kinderschreeuw. En hij haatte dieren. Hij was bang voor dieren, al van jongs af aan had hij een hekel aan dieren. En deze reusachtige, monstrueuze, stinkende en krijsende giraffen waren een nachtmerrie voor hem. Een kort gevoel van paniek maakte zich van hem meester, tot hij zag dat de giraffen eigenlijk twee grote werfkranen waren en hij hoorde dat de kinderschreeuw van de nabijgelegen kermis kwam die dit jaar net weer was opengegaan. De stank van de giraffenuitwerpselen ebde weg en werd opnieuw een stukje verbaasd voorjaar.

Tijd verstreek. Veel tijd. Onbekende tijd. Hij was ergens anders. In een andere tijd. In die van de roes. Een onbekende oertijd.

Hij werd onrustig van binnen. Hij stond op en bekeek de stad alsof hij een vijand opnam. Stockholm, dacht hij en hij hief zijn hand op. Jij wreed-mooie miniatuur van een grote stad, dacht hij en hij balde zijn vuist. Zo makkelijk te veroveren, dacht hij en hij stak zijn gebalde vuist op naar de stad, alsof hij de eerste was die dat van plan was.

Hij draaide zich om in het toenemende schemerdonker. Zijn gezichtsveld helde nog steeds een beetje over, de geluiden en geuren waren nog steeds een beetje vervormd. Geen mens in de buurt. Al die tijd had hij geen mens gezien. Toch voelde hij een soort aanwezigheid. Vaag, als een luchtspiegeling. Dingen die vlak buiten zijn gezichtsveld leken te glijden. Hij schudde het gevoel van zich af. Dat waren geen gevoelens voor een man die een stad ging veroveren.

Hij pakte de schoppenvrouw van het bankje, likte haar genotvol schoon, stopte haar in zijn binnenzak, dicht bij zijn hart en klopte op de borst van zijn lichtroze, zomerse jasje. Toen rolde hij het duizendje open, dat aan zijn hand vastgeplakt had gezeten in de onmeetbare tijd van de roes. Hij likte opnieuw de restjes witte poeder op en scheurde het duizendje demonstratief in lange repen, die hij vervolgens op de grond liet vallen. Ze bleven roerloos liggen. Het was volkomen windstil.

Toen hij in beweging kwam, klonk er gerinkel. Dat gebeurde tegenwoordig altijd. Wat hem betrof was rijkdom te meten aan de dikte van de gouden ketting die je om je hals droeg. De mensen moesten zijn succes hóren.

Het verbaasde hem dat Vattugränd, dat hij met moeite op het naambordje wist te spellen, volkomen verlaten was. Gingen de Zweden ’s avonds niet uit? Pas toen voelde hij hoe koud het intussen was geworden. En bijna aardedonker. En volkomen stil. Geen enkele kinderschreeuw meer van de kermis.

Hoelang had hij daar bij het water gezeten, ondergedompeld in zijn roes?

Er stoof iets langs zijn voeten. Heel even dacht hij dat het krioelende slangen waren. Dieren. Een korte schrik.

Toen zag hij wat het was.

Repen van een duizendje.

Hij draaide zich om. Er liepen ganzen op Saltsjön. En de ijskoude wind woei rechtstreeks door hem heen. De briefje-van-duizend-slangen stoven verder naar Djurgårdsstaden.

Toen voelde hij die eigenaardige aanwezigheid weer. Niets. Helemaal niets. En toch was er iets. Een ijskoude aanwezigheid. Een ijswind door zijn ziel. En tegelijkertijd helemaal niet. Alsof iets zich voortdurend op een punt bevond waar zijn zicht niet reikte.

Hij was op de grote weg. Geen mens. Geen voertuig. Hij stak over en drong het bos in. Het voelde als een bos. Overal bomen. En de aanwezigheid werd steeds sterker. Een uil kraste.

Een uil? dacht hij. Dieren, dacht hij.

Toen zag hij vanuit zijn ooghoek een schim die achter een boom gleed. En nog een.

Hij bleef stilstaan. De uil kraste opnieuw. Minerva, dacht hij. Uit de mythologie van de Oudheid, die hem in een arme wijk van Athene met de paplepel was ingegoten.

Minerva, de godin van de wijsheid. Zo heette Athene toen ze werd gestolen door de Romeinen.

Hij bleef een tijdje staan en probeerde net zo te zijn als Athene. Wijs.

Gebeurt dit echt? Beeld ik me deze bijna onmerkbare bewegingen echt niet in? En waarom ben ik bang? Ik heb oog in oog gestaan met stapelgekke junkies en ze met een paar snelle bewegingen buiten bewustzijn geslagen. Ik ben heerser van een imperium. Waar ben ik bang voor?

Dan krijgt de angst een gedaante. Op de een of andere manier voelt dat beter. Op het moment dat er een tak achter een spar breekt en dat geluid zelfs de aanwakkerende wind overstemt, weet hij dat ze er zijn. Op de een of andere manier is dat prettig. Een bevestiging. Hij ziet hen niet, maar hij maakt zich uit de voeten.

Het is aardedonker en het lijkt wel alsof hij door een oerbos loopt. De takken zwiepen tegen hem aan. En zijn zware, gouden ketting rinkelt en rinkelt. Als een koebel.

Dieren, denkt hij en hij rent in een paar passen de weg over. Geen enkele auto. Het lijkt alsof de wereld opgehouden heeft te bestaan. Alleen hij en een paar wezens die hij niet kan duiden.

Nog meer bos. Overal bomen. De wind die door hem heen giert. De ijswind. En schimmen die langs de rand van zijn gezichtsveld glijden. Oerwezens, denkt hij. Hij steekt een weggetje over en rent rechtstreeks naar een fijnmazig ijzeren hek. Hij werpt zich op het hek. Het beweegt heen en weer. Hij klimt en klimt. Zijn vingers glijden weg. Geen geluid te horen, behalve de wind. Jawel, toch: de uil. Snerpend. Het vervormde geluid van een uil. Een afschuwelijk geluid dat één wordt met de aanhoudende wind.

Een oerkreet.

Hij snijdt zijn vingertoppen tot bloedens toe open aan de vlijmscherpe mazen van het hek. De aanwezigheid is nu overal. Het spel van nog donkerdere schaduwen in het donker.

Hij pakt zijn pistool uit zijn schouderholster. Met een hand hangt hij aan het hek en met de andere schiet hij. Hij schiet alle kanten op. In het wilde weg. Stille schoten in het oerbos. Geen reactie. Om hem heen houdt het glijden aan. Onveranderd. Onverschrokken. Onbedwingbaar.

Onhandig stopt hij het pistool weer in zijn holster, hij kan nog een paar schoten lossen, een laatste veiligheidsmaatregel, en de nabijheid van de schimmen geeft hem bovenmenselijke krachten. Althans, dat denkt hij terwijl hij zichzelf omhooghijst op weg naar buiten en het prikkeldraad vastgrijpt dat schuin boven het hek gespannen is.

Bovenmenselijke krachten, denkt hij met een ironisch glimlachje. Met enige moeite trekt hij de metalen stekels uit zijn hand en zwaait over het hek.

Toe dan, denkt hij, terwijl hij de begroeiing in springt aan de andere kant van het hek. Glij er dan overheen, jullie.

En dat doen ze. Hij voelt hun aanwezigheid onmiddellijk. Hij komt overeind in het bosje waarin hij terecht was gekomen en kijkt recht in een paar schuine, gelige ogen. Hij schreeuwt het uit. Boven de ogen verrijzen een paar puntige oren en eronder wordt een rij vlijmscherpe tanden ontbloot. Een dier, denkt hij en hij werpt zichzelf opzij. Tegen eenzelfde soort dier aan. Dezelfde schuine, gelige ogen, die een heel andere wereld zien dan hij. Oerogen. En terwijl hij verder door het bos snelt, bevindt hij zich voor de ijstijd.

Wolven, beseft hij ineens. Lieve hemel, waren dat geen wolven?

Is dit een stad? schreeuwt hij inwendig. Hoe kan dat? Dit is toch een grote Europese stad, verdomme?

Hij rinkelt. Hij is als een luidruchtige snelweg. Hij grijpt naar zijn zware, gouden ketting, trekt die los en gooit hem in het groen. De natuur in.

Dan komt hij bij een muur, en hij heeft direct houvast met zijn bloederige, pijnlijke vingertoppen, die pijnscheuten door zijn lijf doen pulseren, en als een bergbeklimmer klimt hij tegen de loodrechte muur omhoog, hij hijst zichzelf eroverheen, over een hek boven op de muur, waaronder de hele natuur als het ware in glijdende schimmen is gehuld, de bomen lijken te bewegen, het bos komt dichterbij, de roerloze wolven lijken ook deel uit te maken van het geglij, met hun beheerste oeronverschilligheid. Hij haalt zijn pistool tevoorschijn en schiet op de dieren, op alle glijdende schimmen in de natuur. En niets verandert. Behalve dat zijn pistool een klikkend geluid maakt. Hij gooit het naar de schimmen. Zijn gezichtsveld functioneert niet meer. Hij weet niet wat het beslaat.

Dan is hij op een weg. Asfalt. Eindelijk asfalt. En hij loopt slingerend een heuvel op, en overal vandaan staren dieren hem aan, donker, onverschillig, en stank en geluiden vullen de suizende lucht en hij probeert een naam te geven aan deze glijdende schimmen die hem achtervolgen en nooit, nooit, nooit lijken op te geven.

Namen geven rust.

Furiën, denkt hij terwijl hij rent. Gorgonen, harpijen. Nee, dat zijn het niet. Nee, hoe heten ze? Wraakgodinnen?

En ineens beseft hij dat het inderdaad wraakgodinnen zijn. Dat het godinnen van de wraak zijn, de vliegen, de onbedwingbare oergodinnen. De vrouwelijke wraak. Maar hoe heten ze? Midden in de waanzin zoekt hij een naam.

Namen geven rust.

Hij rent en rent, maar het lijkt alsof hij niet verder komt. Hij rent op een loopband, hij rent op kleverig asfalt. En daar zijn ze; ze krijgen een lichamelijke gedaante, ze glijden door, maar ze krijgen een lichaam. Lichamen. Hij denkt ze te zien. Hij valt. Hij wordt onderuitgehaald.

Hij voelt dat hij omhooggehesen wordt. Het is aardedonker. Oerdonker. De ijskoude wint huilt. Zijn lichaam tolt. Of tolt het niet? Hij weet het niet. Ineens weet hij niets meer. Ineens is alles een naamloze, ongestructureerde chaos geworden. Het enige wat hij doet is een naam zoeken. Een naam van mythische wezens. Hij wil weten wie hem aan het doden zijn.

En hij ziet een gezicht. Misschien is het één gezicht. Misschien zijn het er meer. Vrouwengezichten. Wraakgodinnen.

En hij tolt. Alles staat ondersteboven. Hij ziet de maan tussen zijn voeten. Hij hoort de sterren uitbarsten in lichtjaargezang. En hij ziet de duisternis donker worden.

Dan ziet hij een gezicht. Ondersteboven. Het is één vrouw, die alle vrouwen is die hij ooit heeft verwond, verkracht, mishandeld, vernederd. Het is één vrouw, die alle vrouwen wordt, die een dier wordt, die een vrouw wordt, die een dier wordt. Een schattig klein, marterachtig gezicht, dat verandert in een reusachtige, moorddadige muil. Het bijt zich vast in zijn gezicht en hij voelt zijn bloederige vingertoppen over de zanderige grond dansen. Dan voelt hij een pijn die alle verstand te boven gaat, een pijn die de aanval van het dier, het dier dat er nu vandoor gaat met zijn wang, op een streling doet lijken. En hij begrijpt er niets van, helemaal niets.

Behalve dat hij doodgaat.

Dat hij doodgaat van pure pijn.

En op dat moment, met een laatste vleugje voldoening, schiet hem de naam van de schaduwgestalten te binnen.

Aarde die in zijn bloederige vingertoppen trekt, is het laatste wat hij voelt.

Het geeft rust.

2

De oude visser had veel gezien. En eigenlijk dacht hij dat hij alles wel gezien had. Toen hij bij het vallen van de avond zijn kraam met meloenen afbrak, die langgeleden al de plaats van zijn visnet had ingenomen, moest hij toegeven dat verrassingen nog steeds bestonden. En ook dat verraste hem. Het leven – en dan met name het toerisme – had nog steeds gekte te bieden. En dat voelde … veilig. Het leven was nog niet voorbij.

Jaren geleden was de oude visser erachter gekomen dat het geld dat hij kon verdienen met het verkopen van meloenen aan toeristen, ruimschoots de inkomsten van het vissen overschreed. En ook nog met veel minder inspanning.

Hij was niet dol op inspanningen. Iets wat een echte visser eigenlijk wel betaamt.

De oude visser keek uit over de Tyrrheense Zee, die zich welfde in de lenteavond, alsof hij net zo intens genoot als de toeschouwer. De blik van de oude visser ging omhoog, naar de beboste heuvels die het dorpje omringden, en verder naar de muur om de oude stad, die ooit een Etruskische haven was geweest. Maar daar wist de oude visser niets van. Wel wist hij, terwijl hij bij elke ademhaling de naar pijnboom geurende zeelucht door zijn alveolen liet stromen, dat Castiglione della Pescaia zijn thuis was en dat hij er graag woonde.

En dat hij vandaag voor het eerst sinds heel, heel lange tijd versteld had gestaan.

Het was relatief onschuldig begonnen. Met zijn enigszins verduisterde blik had hij een blauw-witte parasol onderscheiden, midden op het strand, waar de rest van de zonaanbidders de lentezon zo veel mogelijk onbeschut vingen. Onder de parasol zaten drie kinderen van verschillende leeftijden, stuk voor stuk spierwit, hun lichaam even stralend wit als hun dikke haar. Vervolgens kwam er een soortgelijk kind bij zitten, en tot slot een soortgelijke volwassen vrouw met het jongste kind aan de hand. Toen zaten er zes volkomen spierwitte mensen bijeengekropen onder de parasol, waar ze de kleine, ronde schaduw deelden, die deze op het redelijk zonovergoten strand wierp.

Gefascineerd door die opmerkelijke aanblik liet de oude visser een moment lang zijn koopmansgeest varen, en hij hoorde als uit de verte: ‘Cinque cocomeri, per favore.’

Zijn verbazing over het merkwaardige gezin onder de blauw-witte parasol vermengde zich met verbazing over de absurde bestelling, en kreeg een extra impuls bij de aanblik van de goedmoedige glimlach van de koper.

Die behoorde toe aan een magere, volkomen spierwitte man in een flodderig linnen pak, met een bizarre zonnehoed op, met daarop een knalgele Pikachu.

Ondanks zijn eigenaardige uitspraak was de bestelling glashelder. Ook al was hij onzinnig.

‘Cinque?’ riep de oude visser uit.

‘Cinque’, zei de spierwitte man knikkend, hij nam de bestelling aan en slingerde als een beschonken evenwichtskunstenaar over het strand met vijf grote watermeloenen in zijn armen. Hij liet ze in het zand buiten de parasol zinken, een voor een, als enorme zaden die gezaaid waren door een reus met een kapotte bonenstaak. Daarna was het bijna alsof de spierwitte man zich in de schaduw wierp, alsof hij zich in een radioactief besmet gebied bevond en eindelijk een stralingsvrije zone had gevonden.

De oude visser dacht eerst een tijdje na over hoe de vijf watermeloenen onder zeven personen verdeeld konden worden, waarna hij voor zichzelf de onvermijdelijke vraag formuleerde: waarom reis je naar Italië, naar de kust van Toscane, naar Maremma, naar Castiglione della Pescaia, als je niet tegen de zon kunt?

Arto Söderstedt had zelf geen goed antwoord op die vraag. ‘Schoonheid’ was geen afdoende antwoord als je zoiets drastisch deed als vijf kinderen in een belangrijke periode in het voorjaar ruim een maand van school halen. ‘Rust’ voldeed ook niet voor twee volwassen mensen die een paar maanden vrij hadden genomen van hun werk bij de overheid, zeker niet als je belastingaangiftes controleerde bij de belastingdienst en het belastingkantoor net was overspoeld door deze aangiftes. Dat gold voor echtgenote Anja.

Natuurlijk was er een schuldgevoel, en dat knaagde zowel aan ‘schoonheid’ als aan ‘rust’. Het enige wat het snijvlak van zijn schuldgevoel niet bereikte, was zijn eigen situatie. Arto Söderstedt voelde zich niet in het minst schuldig over het feit dat hij het politiekorps tijdelijk had verlaten.

Het A-team, dat wil zeggen ‘De speciale eenheid van de rijksrecherche voor geweldsdelicten van internationale aard’, had het afgelopen jaar weliswaar veel te doen gehad, maar de grote, allesoverschrijdende zaken hadden geschitterd door afwezigheid sinds de slachtpartij in Sickla zijn bijzondere einde had gevonden. De zaak was bijna op een ramp van grote internationale omvang uitgelopen. Maar dat was nu bijna een jaar geleden, en de tijd heeft, zoals bekend, de neiging alle wonden te helen.

Dus toen het geld als manna uit de hemel viel, had Arto Söderstedt niet gedraald.

Bovendien voelde hij zich opgebrand, zonder precies te weten wat dat betekende. Iedereen was tegenwoordig opgebrand; iedereen behalve hij, alleen maar omdat hij niet wist wat het was om opgebrand te zijn. Vermoedelijk was hij dat al een hele tijd zonder dat hij het wist.

Nu was het in elk geval zijn beurt. Onder het mom van ‘schoonheid’ en ‘rust’ stond hij zichzelf toe zijn burn-out te genezen; of hij die nou had of niet. En van beide was er genoeg in Toscane; dat had hij na een paar dagen al gemerkt.

Het gezin had een huis gehuurd op het platteland van Chianti, te midden van de wijngaarden. Het was geen villa – ‘villa’ betekent in het Italiaans iets heel anders dan op andere plaatsen – maar wel een rustiek, klein stenen huis op een naar pijnbomen geurende helling niet ver van het dorp Montefioralle bij de stad Greve. Onder aan de helling strekten de wijngaarden zich uit als oneindige velden, alsof de hemel gecraqueleerd was en het paradijs in kleine stukjes naar beneden was gekomen, die een buitenaardse lappendeken hadden gevormd.

Arto Söderstedt genoot met volle teugen en voelde zich tegelijkertijd onwaardig, alsof de Heilige Petrus was ingedut op het moment dat een witte rechercheur met zijn slanke lichaam als een slang door de poorten van het paradijs slingerde. Volstrekt onverdiend. Hij zat op de veranda te wachten op de nacht, met een glas Vin Santo of een majestueuze Brunello di Montalcino, die hij over zijn smaakpapillen liet rollen. Hij nam de hele Toscane-mythe bewust kritiekloos tot zich en was uiterst tevreden. En van het bezoek aan Siena – deze magische stad – zou hij zich elke minuut herinneren. Ondanks de kinderen die midden in de kathedraal in een zuivere canon hadden geloeid als een sirene. Orgelpijpen, had hij alleen maar gedacht terwijl hij de vijf mensjes bekeek die op volgorde van lengte naast elkaar stonden en loeiden als een storm, loeiden als een varken en loeiden als een dromedaris, totdat een koster het hele zwikje er zonder pardon uit gooide. Zonder een greintje schuldgevoel had hij het vaderschap ontkend. De koster nam argwanend zijn identieke doch enigszins grotere gestalte op. Over zoiets liegen in het huis van God … Een volkomen rustig half uur lang had hij vervolgens door de dom geslenterd, waar hij Donatello, Michelangelo, Pinturicchio, Bernini en Pisano gretig in zich op had genomen. Toen hij buitenkwam, zaten zijn kinderen heel vredig op de trap van de Piazza del Duomo een Italiaans ijsje te eten. Zelfs Anja, die erger smakte dan de kinderen, leek niet bepaald ontdaan over het ontkende vaderschap.

Hij had zelfs zijn mobiele telefoon uitgezet.

Terwijl hij onder de blauw-witte parasol zat en zich probeerde te herinneren hoe hij ook alweer van plan was geweest de vijf watermeloenen onder zeven personen van verschillende omvang te verdelen, kwam de gedachte aan oom Pertti bij hem op. De gedachte aan dankbaarheid. En aan schuldgevoel.

Hij was vergeten dat de oude man nog leefde. En nu leefde hij niet meer.

Oom Pertti was eigenlijk de oom van zijn moeder en in zijn jeugd was de legende van oom Pertti altijd aanwezig geweest. De held uit de Winteroorlog. De arts die uitgroeide tot een van de groten in het leger van Mannerheim.

Zelf had Arto Söderstedt geen broers of zussen – wat waarschijnlijk de reden was waarom hij samen met zijn broer- en zusloze vrouw vijf kinderen had gekregen – en zijn Finland-Zweedse familie was microscopisch klein. Zijn broer- en zusloze ouders waren al geruime tijd dood en andere familieleden had hij niet. Daarom was er geen andere erfgenaam.

Arto Söderstedt draalde met het mes en dacht: vijf gedeeld door zeven, hm, 0,714 watermeloen per persoon, mits iedereen een even groot stuk krijgt, maar als je het naar lichaamsgewicht verdeelt …

Hij stopte en bekeek zijn grote, beschaduwde gezin, dat op zijn beurt steeds ontevredener naar het passieve mes keek. Waren zij wel echt waardige erfgenamen van de grote held uit de Winteroorlog, Pertti Lindrot, winnaar van de slag bij Suomussalmi, een van de architecten van de beroemde motti-tactiek, waarmee de troepen van het Rode Leger werden verslagen door ze via het bos in kleine eenheden op te splitsen en vervolgens een voor een te omsingelen en uit te schakelen?

‘Snij hem nou maar gewoon in stukken’, zei zijn op een na oudste dochter, Linda, ongeduldig.

Arto Söderstedt keek haar beledigd aan. Zo slordig voerde hij zijn taken niet uit. Nee. Arto woog vijfenzestig kilo, Anja ongeveer evenveel, Mikaela veertig, Linda vijfendertig, net als Peter. Stefan woog vijfentwintig en kleine Lina twintig kilo. In totaal 285 kilo. Hiervan zou dus drieëntwintig procent, vijfenzestig gedeeld door 285, naar beide ouders gaan. Drieëntwintig procent van vijf meloenen is …

‘Snij hem nou maar gewoon in stukken’, echode kleine Lina.

… is één komma vijftien meloen. Meer dan een meloen per ouder. Wilde hij ze echt op deze manier verdelen?

Het mes bleef passief. Het gezin bleef niet passief.

In dat geval zou kleine Lina nul komma vijfendertig meloen krijgen, en dat voelde niet rechtvaardig.

Rechtvaardig.

Was het rechtvaardig dat hij – die zich net vreselijk in de schulden had gestoken om een gezinsauto te kopen – zijn auto ineens had kunnen afbetalen en dat hij daarna nog zo veel geld over had gehad dat hij onmiddellijk, zonder medeweten van zijn gezinsleden, via internet voor twee maanden een huis in Toscane had gehuurd?

Nee, niet echt rechtvaardig.

Maar wat was er wel rechtvaardig in het leven?

In elk geval niet nul komma vijfendertig meloen voor de kleinste, dacht hij plotseling besluitvaardig en hij sneed de meloen in stukken, die hij alleszins rechtvaardig verdeelde onder de leden van zijn enorme gezin.

Bijna een miljoen. Wie had er gedacht dat die oude oom Pertti, wiens bestaan hij volkomen was vergeten, zo veel spaargeld had? Samen met het geld kwamen ook de herinneringen weer boven, en Arto Söderstedt herinnerde zich hem alleen als een stinkende mond met half rotte tanden. Een afgetakelde held, wiens heldenglorie nog steeds schitterde. Maar hij had het récht om af te takelen, zo interpreteerde hij het gepoch van zijn ouders. Hij had altijd gedacht dat zij, de laatst overgebleven familieleden, hem hadden onderhouden. Toen bleek dat hij op een miljoen zat. Finse marken.

Niets is wat het lijkt.

Als hij oom Pertti’s levensloop reconstrueerde, moest die er volgens hem zo hebben uitgezien: een jonge, enthousiaste plattelandsdokter raakt betrokken bij de Winteroorlog in Finland na de nogal plotselinge inval van de Sovjetunie. Hij blijkt een grote voorliefde te hebben voor guerrillaoorlogvoering in winterbossen, en al snel stijgt hij in rang. Een aantal beslissende veldslagen maakt hem tot een held, en na de Russische overwinning verlaat hij de bossen als een echte, klassieke guerrillastrijder. Na de Tweede Wereldoorlog keert hij enigszins gebroken terug. Hij gaat drinken, heeft moeite zijn baan als arts te behouden in de steeds meer geïsoleerde plattelandsgehuchten, keert uiteindelijk terug naar Vaasa en wordt een zonderlinge figuur, die tot zijn negentigste een treurig leven leidt. End of story.

Dacht Arto Söderstedt.

Tot de erfenis kwam.

Die nu werd uitgegeven in de vorm van een aanzienlijke hoeveelheid watermeloenen in een schaduw die steeds groter werd. De Toscaanse lentezon raakte op dit moment de duidelijk welvende horizon van de Tyrrheense Zee. Al snel zou hij laag genoeg staan voor het spierwitte gezin om een duik in zee te wagen.

Terwijl alle andere mensen – rillend – het strand hadden verlaten.

Arto Söderstedt zag dat de oude visser zijn meloenenkraam afbrak en een verbaasde blik op het beschaduwde gezin wierp; hij schudde zijn hoofd en vertrok om een glas wijn te gaan drinken in zijn stam-ostaria. Daar zou hij vertellen over het zonschuwe gezin en het geld op tafel leggen dat ooit had toebehoord aan een andere eenzame zonderling op een heel andere plek op aarde.

Arto Söderstedt liet zich heel even fascineren door de beweging van het geld, de verplaatsing van het geld, de oorsprong van het geld.

Toen trok hij zijn gekreukte pak uit en rende als eerste van een rij kinderen naar de waterkant en doopte zijn grote teen in het water, waarvan de ijzige kou hem herinnerde aan de Finse meren uit zijn jeugd.

Op het strand zat oom Pertti met een fles Koskenkorva-wodka aan de mond hees te lachen om zijn lafheid.

Hij sprong erin. De kinderen loeiden als orgelpijpen.

In de rugzak onder de blauw-witte parasol lag zijn mobiele telefoon, die nog steeds uit stond.

3

Het meisje met het geluk bij een ongeluk zat met een verbaasde blik in haar ogen op het ziekenhuisbed. Vermoedelijk was ze sinds de avond ervoor niet opgehouden met verbaasd kijken. Het was een permanente verbazing.

Paul Hjelm vond deze verbazing volledig begrijpelijk. Als je tien jaar oud bent en op een lenteavond aan je vaders hand wandelt, verwacht je niet beschoten te worden.

Maar dat was wel gebeurd.

Ze had het een beetje koud gehad, het was plotseling gaan waaien, en de wind woei door haar dunne, gewatteerde jas en voelde koud aan op haar bijna blote benen. Haar ene hand had die van haar vader vastgehouden en haar andere een ballon in de vorm van een vrolijk, geel mannetje. Ze had een beetje gehuppeld, voornamelijk om warm te blijven, maar ook omdat ze blij was met het zakje snoep dat ze had gewonnen en dat nu in de plastic tas zat die haar vader droeg. Behalve dat het een beetje koud was, was alles goed.

Toen werd ze beschoten.

Een kogel kwam uit het niets en trof haar rechterbovenarm. Waar hij bleef zitten. Gelukkig.

‘Het komt allemaal goed, Lisa’, zei Paul Hjelm en hij legde zijn hand op die van haar. ‘Het is maar een vleeswond.’

Lisa’s vader zat roodbetraand en vermoeid in de bezoekersstoel luid te snurken. Paul Hjelm tikte hem voorzichtig op zijn schouder. Zijn hoofd vloog met een snuivend geluid naar voren en hij staarde de politieman op de rand van het bed niet-begrijpend aan. Toen zag hij zijn dochter met het verband om haar arm en herinnerde zich het vreselijke voorval weer.

‘Het spijt me, meneer Altbratt’, zei Hjelm beleefd. ‘Ik moet alleen echt zeker weten dat u geen glimp van de dader hebt gezien. Hebt u niks zien bewegen tussen de bomen? Niks?’

Meneer Altbratt schudde zijn hoofd en staarde naar zijn handen.

‘Er was geen mens te zien’, zei hij zacht. ‘Geen geluid te horen. Ineens begon Lisa te gillen en ik zag allemaal bloed. Ik heb pas van de dokter begrepen dat ze beschoten was. Beschoten! In wat voor wereld leven we?’

‘Jullie liepen dus op Sirishovsvägen in de richting van Djurgårdsvägen? Waar kwamen jullie vandaan?’

‘Maakt dat wat uit?’

De mobiele telefoon van Paul Hjelm ging. Dat was niet zo geslaagd. Hij hoopte dat beademingstoestellen of hart-longmachines het niet zouden begeven als hij opnam. Hij zag de krantenkoppen al voor zich: ‘bloedbad door gsm! Extra editie! Extra editie! bekende politieman vermoordt vier ernstig zieken met mobieltje!’

‘Hjelm’, zei hij kort, want met veel omhaal van woorden een telefoon opnemen zou een volkomen gestoorde indruk wekken. Om al helemaal maar te zwijgen van een antwoordapparaat …

Het was een tijdje stil. Vader Altbratt keek naar hem met een blik alsof hij druk bezig was een met uitsterven bedreigde arend te plukken. En dochter Altbratt bleef verbaasd kijken.

‘Skansen?’ riep de arendsbeul uit. Meer zei hij niet. Toen stond hij op van het bed, streek Lisa even over haar hoofd en stak zijn hand uit naar haar vader. ‘Ik moet helaas weg. Maar ik kom terug.’

Een ochtendzonnetje dat hem niet verwarmde, scheen hem tegemoet op de trap van de kinderspoedafdeling van het Karolinska-ziekenhuis, het Astrid Lindgren-kinderziekenhuis. Terwijl hij langzaam naar het parkeerterrein liep, sloeg hij op zijn zakken. Hij was zijn autosleutels kwijt. Maar omdat hij die altijd kwijt was, voerde hij het mepritueel nog maar een keer uit, en simsalabim … daar vlogen ze uit de zak van zijn veel te dunne colbertje.

Same procedure as last year.

Het was een frisse lentemorgen van het pas ontwaakte soort, die de eerste week van mei wel vaker rondstrooide. Van die dagen die er vanachter het raam uitnodigend uitzien, maar stiekem gemaskeerde winterdagen blijken te zijn. Hij, die altijd al te dun gekleed ging, was nu in feite naakt. Zijn armzalige vodden boden geen enkele bescherming tegen de ijswind. Hij probeerde ze dichter om zijn lichaam te trekken, maar vond niets wat hij om zich heen kon trekken.

Het was negen uur ’s morgens en de files bij Haga Södra en Norrtull stonden volledig stil. Het autoverkeer was het afgelopen jaar drastisch toegenomen. Het was ineens heel aantrekkelijk geworden om in de file vast te zitten. Goedkope psychotherapie vermoedelijk. Een rij kooien met Mr. Hydes die oerkreten uitstoten. Maar het alternatief waren de onlangs geprivatiseerde forenzentreinen, die nooit reden, of dito metro’s, die urenlang achtereen stil bleven staan in donkere tunnels. Of je kon met de fiets over sadistisch aangelegde fietspaden, die niemand durfde te gebruiken omdat ze speciaal ontworpen leken te zijn voor bijzonder akelige persoonlijke ongelukken.

Oké, hij was een zeurpiet.

Zelf had hij niets te klagen. De rode metrolijn was tot nu toe relatief verschoond gebleven van stommiteiten. Hij sloot zich tijdens zijn lange, dagelijkse reis van Norsborg naar Stockholm af van de rest van de wereld om naar jazz te luisteren. Na een uitstapje in de wereld van de opera, als een enigszins gecorrumpeerde inspecteur Morse, was hij teruggekeerd naar de jazz. Hij kon zich niet losmaken van de bebopjaren rond 1960. Nu luisterde hij veel naar Miles Davis. ‘Kind of blue’. Stuk voor stuk simpelweg fabuleuze meesterwerkjes, het hele album. Vijf klassiekers: ‘So What’, ‘Freddie Freeloader’, ‘Blue in Green’, ‘All Blues’ en ‘Flamenco Sketches’, allemaal min of meer improviserend in de studio tot stand gekomen in het fantastische jaar 1959. De musici waren zonder dat ze de muziek van tevoren hadden gezien, naar de studio gegaan, waar Miles met een stapel muziekbladen was gekomen. Alle vijf de nummers schijnen bij de allereerste poging gelukt te zijn. Je kreeg het gevoel dat deze muziek tijdens de uitvoering was ontstaan, dat hij meteen goed was. Een nieuw soort blues, heel natuurlijk, heel geraffineerd. Elke seconde was een genot.

Maar voor zijn werk nam hij de dienstauto. Hij stak de miraculeus tevoorschijn getoverde autosleutel in het contact van de oude beige Audi, keek uit over het verkeer en zuchtte diep. Zwemmend zou hij vermoedelijk sneller in Djurgården zijn.

Want daar ging hij nu heen. Zijn collega en onafscheidelijke partner Jorge Chavez had een heimelijk hoopvolle ondertoon in zijn stem gehad, waar Paul Hjelm al een tijd naar uit had gekeken: ‘Ik denk dat je hiernaartoe moet komen, Paul. Naar Skansen.’

Dat hij zojuist bij een andere zaak was geweest die in buurt van Skansen had plaatsgevonden, maakte het extra interessant.

Voor hij de hekken van het Karolinska-ziekenhuis had bereikt zat hij al in de file, maar hij besloot niet in een Mr. Hyde te veranderen. Het was niet de moeite waard. In plaats daarvan liet hij de cd ‘Kind of Blue’ in de autostereo glijden en glimlachte toen de eerste noten hun honing over zijn trommelvliezen uitsmeerden. Terwijl hij zich geduldig over het enorme ziekenhuisterrein een weg baande naar buiten, begon hij vreemde achternamen te rangschikken. Altbratt was een topkandidaat. Hij was al eens gestuit op grootheden als Kungskranz en Riddarsson, Äppelblohm en Markander, maar konden die tippen aan Altbratt?

Anton Altbratt was de welgestelde eigenaar van een bontjassenzaak in Östermalm. Hij woonde in Djurgårdsstaden, was voor de tweede keer getrouwd, en uit dat huwelijk was Lisa voortgekomen. Uiteraard had hij ook een paar volwassen kinderen uit een eerder huwelijk, en zijn nieuwe echtgenote, de moeder van Lisa, had hij niet te pakken kunnen krijgen. Ze was op zakenreis naar een onbekende plek. Hjelm kreeg de indruk dat er sprake was van gecompliceerde erotische verwikkelingen, maar besloot er verder geen vragen over te stellen.

Wat zou er achter de beschieting van die arme kleine Lisa kunnen zitten? Hopelijk was haar vader het beoogde doelwit geweest. In dat geval was het iets eenvoudiger rationele motieven te bedenken, zoals de jonge echtgenote, de chique bedrijfsactiviteiten, misschien zelfs een aanslag van militante veganisten op de bonthandelaar. Maar de geluidloosheid duidde op een geluiddemper en die wees op professionele criminaliteit, bijvoorbeeld zijn echtgenote, die haar man om financiële of seksuele redenen uit de weg wilde ruimen, of louche zakenrelaties, in de illegale bonthandel misschien. Of zoiets. Dan was er niet zoveel aan de hand. Een eenmalige, geplande maar mislukte aanslag. Als Lisa daarentegen het doelwit was geweest, werd het een ander verhaal. Dan vervielen de meeste denkbare rationele motieven, en dan moesten ze gaan denken aan een gek, zoals De Laserman. Maar dan iemand die gespecialiseerd was in kinderen.

Dat was niet de laatste gedachte die Paul Hjelm wilde hebben.

Er was natuurlijk nog een derde mogelijkheid: dat noch de vader noch de dochter het doelwit was geweest, maar dat de kogel puur toevallig in Lisa’s arm terecht was gekomen. Dat zou wijzen op een soort afrekening in de onderwereld tussen de bomen op Djurgården.

Hij kon dus een paar dingen doen. Nagaan wat de echtgenote de avond ervoor had gedaan, nagaan wat voor huwelijk het echt was, nagaan wie er van het kinderfeestje in Rosendal wist, nagaan of er onregelmatigheden in het bedrijf waren, nagaan of er dreigementen van militante veganisten waren geuit of zoiets, het deel van het bos doorzoeken vanwaar het schot naar alle waarschijnlijkheid was gelost. Et cetera.

En afwachten of het puur toeval was dat er zo dicht bij elkaar twee misdrijven waren gepleegd, of wat Jorge nu ook in Skansen te bieden had.

Tijd, tijd, tijd. Hij zat echt helemaal vast. De temperatuur van de motor van de Audi steeg zoals gewoonlijk dramatisch zodra de auto terechtkwam in iets wat ook maar enigszins op een file leek. Het was een auto zonder geduld. Omdat de chauffeur weigerde in een Mr. Hyde te veranderen, deed de auto dat in zijn plaats. Alsof elke equipage in een file per definitie moest exploderen. Paul Hjelm zette de ventilator en de verwarming op de hoogste stand en dankte zijn schepper dat er in Stockholm vaker sprake was van winterkou dan van zomerhitte. Met een oog gericht op de motortemperatuurmeter liet hij zijn gedachten meelopen met de onovertroffen improvisaties van Miles Davis, John Coltrane, Bill Evans, Cannonball Adderley, Wynton Kelly, Paul Chambers en Jimmy Cobb.

Zo zag zijn leven eruit, schoot het door hem heen.

Een streng controlerend oog op een motor die elk moment kan ontploffen. Gedachtegangen in de vorm van gewaagde improvisaties, terwijl het voertuig zich met exceptionele traagheid voortbeweegt.

Inderdaad, zo was het. Maar er ontbrak iets wat het beeld compleet maakte.

Op het moment dat ‘So What’ overging in ‘Freddie Freeloader’ en een gangbaardere twaalfmaatsblues door de tot sauna omgebouwde auto stroomde, verscheen er bij Roslagstull een opening in de rechterrij. Hij slingerde zijn auto erin, gaf zo veel gas dat zijn banden piepten, kon nog net door het nieuwe, Europese, knalgele stoplicht rijden, waarna er een lege Birger Jarlsgatan voor hem lag.

Inderdaad, dacht hij, nu klopt het, nu is het beeld compleet.

‘Freddie Freeloader’, dacht hij en hij drukte het gaspedaal helemaal in.

Hij kon opvallend soepel doorrijden, tot hij op Stureplan kwam, waar hij in de onvermijdelijke verkeerskluwen terechtkwam met meedogenloze reclamejongens achter het stuur, die hun recht opeisten terwijl ze helemaal fout zaten. Paul Hjelm had er lak aan. Ze doen maar, dacht hij en hij lalalade wat mee met de slottonen van de sologerichte circulaire compositie van ‘Blue in Green’. Ook in de wirwar op Nybroplan paste hij op zijn woorden. Op het moment dat hij met open raam als een idioot een lievelingsfrase uit ‘All Blues’ meezong, zag hij Ingmar Bergman met pet en al Dramaten binnenstrompelen. Niet zonder aarzelen draaide de oude man zich om en ontmoette heel even zijn blik. Dat kon geen toeval zijn.

Strandvägen was erger. Die zag er wel heel erg massief uit.

Nee, dacht hij. Nú was het beeld compleet. Een snel, kort, leeg stukje weg, en dan opnieuw traag, stroperig, hortend voortbewegen. In sukkelgang.

Het verkeer loste een beetje op en op Djurgårdsbron ging het heel goed. Toen was het beeld al in rook opgegaan. Op het moment dat hij ernstig foutparkeerde voor de ingang van Skansen, klonken de laatste tonen van de harmonieën van ‘Flamenco Sketches’ met Spaanse invloeden. Hij was de precisie zelve. De weg van Astrid Lindgren, via Ingmar Bergman, naar Skansen – een reis door het hart van Zweden in feite – was precies even lang als ‘Kind of Blue’ van Miles Davis. Exact drie kwartier.

Het was dus kwart voor tien toen Paul Hjelm door de hekken van Skansen beende, voorzien van een kleine kaart en verwezen naar ‘de wilde dieren’ in de noordoosthoek van het grote openluchtmuseum. Terwijl hij de lange, overdekte roltrap binnengleed, die de berg op ging, dacht hij na over welke dieren níét wild waren. Was de mens bijvoorbeeld een wild dier? Toen hij bovenkwam en naar buiten stapte, was het weer heel anders dan op de plek waar hij naar binnen was gestapt. Alle winterse winden leken weggewaaid te zijn en in plaats daarvan liep hij door de artificiële negentiende-eeuwse stad als was het de hoogste denkbare hoogzomer. Aprilweer, wilde hij net gaan zeggen, maar het was al mei. Donderdag 4 mei anno twintighonderd. Of tweeduizend. Terwijl de roodbruine muren de zon terugkaatsten dacht hij na over de conjunctuurschommelingen in de uitspraak van 2000. Aanvankelijk was het vanzelfsprekend geweest om ‘het jaar tweeduizend’ te zeggen, waarna – na een enorme propagandacampagne van een onbekende instantie voor taalzuivering – het even vanzelfsprekend was geworden om ‘het jaar twintighonderd’ te zeggen, al vergde dat doorgaans een zekere zelfoverwinning. En hoewel de officiële twintighonderdbeleidslijn vastlag, hoorde hij tegenwoordig mensen vaak het dubieuzere ‘tweeduizend’ zeggen, besmuikt, alsof het om een ondergrondse verzetsbeweging ging. Volks verzet. Zelf hield hij zich aan zijn eigen beleidslijn, die hij de zowel-als-beleidslijn noemde. Deze wekte algemene weerzin en was gebaseerd op ritme. ‘Twintighonderd’ bestond uit twee trocheeën achter elkaar, volgens het schema áaáa, terwijl ‘tweeduizend’ het ritmisch onzuivere ááa was, dus eerst twee beklemtoonde lettergrepen, gevolgd door een onbeklemtoonde. Aangezien er geen enkel acceptabel argument voor of het ene of het andere bestond, hing de keuze af van de taalritmische context. De strijd tussen de twee uitspraakvarianten schetste in Paul Hjelms ogen een onverbloemd tijdsbeeld: machtsstreven in zijn zuiverste vorm. Men wilde gelíjk hebben, men wilde wínnen, en noch het te verwaarlozen belang van de kwestie, noch het gebrek aan argumenten speelde een rol. En dit was precies waarin de tegenstanders elkaar vonden: het onbesliste was de grootste vijand. Hij was er volledig van overtuigd dat zijn eigen positie de echte verzetsbeweging was.

Dit waren dus de dingen waar inspecteur Paul Hjelm aan dacht in het jaar waarin het Zweedse volk werd berispt door Amnesty International voor een ernstige toename van het politiegeweld, omdat politiemannen regelmatig de wapenstok omkeerden om met het harde deel te slaan, en Kosovo-Albanezen werden teruggestuurd naar hun verwoeste huizen met vijfduizend onvervalste Zweedse kronen op zak.

Heel even dacht hij dat íémand bezit had genomen van zijn hele gedachtepatroon.

Hij vroeg zich af wat er met al die goede, oude seksuele fantasieën was gebeurd, waar je volgens de laatste onderzoeken minstens vijftien keer per dag door overvallen moest worden.

Voordat de geur van de roofdieren hem bereikte, ging er een laatste vraag door zijn hoofd: wie was potdomme deze exemplarische figuur die elke dag tijd had voor vijftien seksuele fantasieën? Toen kreeg de geur de overhand, en Paul Hjelm constateerde een oprechte gespannen verwachting bij zichzelf, zoals een kind vlak voordat de Kerstman geacht wordt te verschijnen, op het moment dat papa naar de wc glipt met een wel heel erg gespeelde uitdrukkingsloosheid op zijn gezicht. De kerstman droeg in dit geval de eigenaardige naam Jorge Chavez, en was slechts een doodgewone rechercheur van de rijksrecherche.

Net als hij.

Daarna verdween de geur even snel als hij was gekomen. Paul Hjelm raakte namelijk de weg kwijt. Later zou hij het genoemde incident in alle toonaarden ontkennen, maar hij was zowaar de weg kwijtgeraakt in Skansen. Hij had kinderen die de twintig naderden en het was een aanzienlijke tijd geleden dat hij zich voor het laatst had laten vermaken met de goedkope Skansen-truc, waartoe je je toevlucht zocht als alle andere ideeën uitgeput waren. In tussentijd hadden ze de afdeling wilde dieren in het grote openluchtmuseum verbouwd, en voor hij het wist stond hij te converseren met een buitensporig slome, herkauwende mannetjeseland, die zowel opgezet als mechanisch leek. Er was namelijk niemand anders om mee te converseren. Het was bijna tien uur en waarschijnlijk was Skansen gewoon gesloten. Er was geen mens in de buurt, en die stomme eland had niet veel te vertellen.

Hij leek vooral opvallend slecht op de hoogte van de plek waar de beestachtige marterachtigen zich ophielden.

Uiteindelijk belandde Hjelm op de berenberg, wat onbekend terrein voor hem was. Alles was geweldig opgeknapt, en hij glipte uit de labyrintische constructies met het gevoel alsof hij een weggeslingerde knot wol had gevolgd. Hij kwam langs paarden en lynxen en everzwijnen en wolven, en ineens was hij er.

Bij de veelvraten.

Daar waren des te meer mensen aan het werk. Hij herkende onmiddellijk de witgeklede technisch rechercheurs, die op de heuveltjes van het territorium van de veelvraten als inferieure bergbeklimmers naar boven en naar beneden gleden. Hij herkende het rood-witte plastic lint dat schots en scheef voor het veiligheidshek hing, waarop met grote letters politie stond. Hij herkende het min of meer bemoste tachtigjarige gelaat dat toebehoorde aan patholoog-anatoom Sigvard Qvarfordt. Hij herkende het gespannen Germaanse gezicht dat toebehoorde aan het hoofd van de technische recherche, Brynolf Svenhagen. En hij herkende het buitengewoon energieke, donkere gelaat dat toebehoorde aan zijn naaste collega, die bovendien de schoonzoon was van het hoofd van de technische recherche, Svenhagen. Zijn naam was Jorge Chavez.

Chavez kreeg Hjelm in het zicht, zijn ogen lichtten op, hij liep naar de diepe gracht, die het veelvratenverblijf scheidde van de dierentuin, spreidde zijn handen en riep alsof hij het ingestudeerd had (wat vermoedelijk ook zo was): ‘Werp uw menselijke omhulsel af, o, kroon der schepping, en treed binnen in onze dierlijke orgie.’

Paul Hjelm zuchtte en zei: ‘Hoe dan, verdomme?’

Verbaasd trok Jorge Chavez zijn wenkbrauwen op en keek om zich heen. Uiteindelijk wendde hij zich tot Brynolf Svenhagen, die voornamelijk met een gespannen blik liep te ijsberen. Alsof hij bezig was met zijn levenswerk.

‘Heb jij de loopplank gepikt, Brunte?’

Brynolf Svenhagen bekeek zijn schoonzoon met een intense afkeer en zei weinig informatief: ‘Ik heet geen Brunte.’

Waarna hij met een gespannen blik op zijn gezicht bleef ijsberen.

Chavez krabde op zijn hoofd.

‘De pornopolitie zal hem wel gejat hebben’, zei hij. ‘Straks laten ze de veelvraten er nog uit.’

Paul Hjelm klom op het wankele houten hek, moest even zijn evenwicht bewaren en maakte daarna een gewaagde sprong in het niets. Als een ballerina zweefde hij over de diepe, met water gevulde gracht en landde soepeltjes naast zijn collega. Tot ieders verbazing.

‘Gracieus’, zei Chavez waarderend.

‘Dank je’, zei Hjelm, nog steeds verbaasd dat hij niet onder de veelvratenpoep zat of achterover was gekukeld in de veelvratengracht en geen nekwervel had gebroken.

Hij keek om zich heen. Het territorium van de veelvraten was behoorlijk groot, een heuvelachtig terrein dat zich uitstrekte naar een relatief hoge heuvel. Hier en daar zag je wat gaten, vermoedelijk holen, en een groot deel van de met gras begroeide bodem was bedekt met piepkleine stukjes stof, een soort veertjes in verschillende kleuren en van verschillend materiaal. De technisch rechercheurs stelden alles in het werk om te voorkomen dat de zwakke ochtendwind ook maar één vezeltje zou meenemen.

Paul wees op de vezels. Jorge knikte, pakte zijn arm en nam hem mee naar de achterste hoek van de veelvratenkuil, waar de afscheiding bestond uit een loodrechte betonnen rand, die drie meter naar beneden liep, waar de bodem meer bedekt was met aarde dan met gras.

‘We beginnen bij het begin’, zei hij.

Het tweetal bleef staan. De vezels kregen hier, althans gedeeltelijk, een iets meer samenhangende vorm, namelijk die van een lichtroze broekspijp.

Uit de broekspijp staken twee decimeterlange afgekloven botten.

Vermoedelijk een scheenbeen en een kuitbeen.

‘Dat is het grootste stuk dat over is’, zei Chavez kalm en hij hurkte neer. Hjelm deed hetzelfde en wachtte op het vervolg. Dat kwam.

‘Gulo gulo heten ze. De Latijnse naam voor veelvraat. Lieve, kleine diertjes. Het lijken net schattige babybeertjes. Marterachtigen. Ze zijn verwant aan de das, de boommarter, de bunzing, de wezel, de otter en de nerts. Ze worden met uitsterven bedreigd en er leven er nu nog maar een stuk of honderd in Zweden. Hoog in de bergen. Ze zijn een meter lang en leven meestal van woelmuizen en lemmingen. Maar soms geven ze de voorkeur aan andere prooidieren …’

Hjelm kwam overeind en rechtte zijn rug.

‘Oké’, zei hij weifelend. ‘Iemand is dronken geworden, over het hek van Skansen geklommen en tussen de roofdieren gevallen. Het is vast niet de eerste keer dat zoiets gebeurt.’

‘Zou ik je hier dan naartoe gehaald hebben?’ zei Chavez en hij keek Hjelm strak aan. ‘Het zijn ware moordbeesten. Ellroy nooit gelezen? Bij de minste of geringste provocatie scheuren ze iemand aan stukken, vooral als ze met een groep zijn. Ze hebben kaken als betonscharen. Zonder aarzelen breken en verbrijzelen ze botten. We mogen ons nog gelukkig prijzen dat er zo’n groot stuk over is.’

Met een potlood tilde Chavez voorzichtig de stof van het stuk broekspijp op. Een stukje verder onder de stof zat er aan de botten nog vlees, dat ze bijeenhield. Daar zat ook een knoop. In een stuk touw.

‘Kijk eens aan’, zei Hjelm en hij hurkte weer neer.

‘Zeg dat wel’, zei Chavez en voegde toe: ‘M’.

‘OO’, zei Hjelm.

‘R’, zei Chavez.

‘D’, zei Hjelm.

‘Zonder meer’, zei Chavez. ‘Maar het zou fijn zijn als we ook een hoofd konden vinden. Hier hebben we in elk geval een variant op dat thema’, ging hij verder en hield de oude patholoog-anatoom Qvarfordt tegen. ‘Hebt u nog nieuws, beste man?’ vroeg hij galant.

‘Nul komma nul’, zei de welgestelde gepensioneerde overwinteraar Sigvard Qvarfordt en hij zette met een geroutineerde kauwbeweging zijn losgeraakte gebit weer op zijn plek. ‘Geen hoofd, geen vingers. Moeilijk te identificeren. dna zullen we nog wel kunnen vinden, maar zoals jullie weten is het systeem verre van geavanceerd. Het is in elk geval een man. Een volwassen persoon van het mannelijke geslacht, dus. Uit de coagulatie kunnen we afleiden dat hij gisteren tegen middernacht is overleden. Maar het zou ook wel heel vreemd zijn geweest als hij hier langer had gelegen. Ouders en aanverwante zaken zouden het vast niet op prijs hebben gesteld als onze vriend op klaarlichte dag zou zijn geconsumeerd. Verder heb ik niets.’

Op dat moment brulde een technisch rechercheur op het heuveltje iets, en zwaaide met een ding dat hij uit een hol had gevist. Het leek op een veelvratendrol.

Paul Hjelm proefde het woord een paar keer op zijn tong. Hoeveel keren zou hij het zojuist genoemde woord in zijn leven hebben gebruikt? Waarschijnlijk nooit.

‘Vast een veelvratenpik’, fluisterde Chavez luid.

‘Laten we hopen dat de veelvraat niet meer in het hol zat’, fluisterde Hjelm luid terug.

Terwijl de technisch rechercheur het heuveltje af gleed, dacht Hjelm kort na over verschillende associatieprocessen en de betekenis ervan. De technisch rechercheur kwam bij zijn chef, die er gespannen bij stond. Brynolf Svenhagen nam het ding aan, bekeek het van alle kanten en liep toen langzaam in de richting van het drietal. Hij hield het ding voor de oude Qvarfordt, die er door zijn halve decimeter dikke brillenglazen wezenloos naar staarde en knikte.

‘Uitstekend’, zei hij alleen maar.

Onwillig wendde de gespannen Svenhagen zich tot zijn schoonzoon en zijn minstens even afschuwelijke collega. Hij hield het ding omhoog.

Het was een vinger.

‘Uitstekend’, zei Chavez zonder aanstalten te maken de vondst nader te bekijken. ‘Vingerafdruk’, voegde hij er overbodig aan toe.

Svenhagen draaide zich om. Chavez ving de zwaaiende witte arm op en trok deze naar zich toe. Het leek op een voorproefje van het ek voetbal.

‘Wat moet dat’, zei Svenhagen verbeten.

‘Mogen we de inscriptie ook even zien, Brunte? Als het niet te veel gevraagd is.’

Brynolf Svenhagen knikte moeizaam.

‘We zijn politiemannen’, zei Hjelm behulpzaam.

Svenhagen liet nogmaals zijn ontevredenheid horen en overwon toen zichzelf. Hij nam de beide rechercheurs mee naar de rand van de veelvratenkuil, vlak voor de drie meter diepe gracht bij de plek voor het publiek. Daar gingen de gras- en steengrond over in zwarte aarde en was de hoeveelheid veelkleurige vezels het grootst. Daar waren ook de enige bloedsporen, een donkere vlek die bijna volledig door de zanderige grond was opgezogen.

‘Voorzichtig lopen hier’, zei Svenhagen.

‘Hoeveel veelvraten waren het?’ vroeg Hjelm.

‘Vier’, antwoordde Svenhagen.

‘Vier beestachtige monsters die een mens hebben opgeschrokt, en bijna geen bloedsporen te zien. Is dat niet vreemd?’

Svenhagen bleef staan en richtte een ijskoude begrijp-je-dan-helemaal-niks-blik op Hjelm.

‘Het heeft vannacht geregend’, zei hij en hij boog zich voorover. ‘Gelukkig hebben we dit nog’, zei hij en hij wees.

Op de grond, vlak naast de wijsvinger van Brynolf Svenhagen kon Hjelm een paar streepjes in het zand onderscheiden. Met enige moeite wist hij er letters van te maken. Vijf stuks. Hij spelde ze.

‘Epivu?’ zei hij.

‘Daar lijkt het op’, bevestigde Svenhagen. ‘Maar vraag me niet wat het betekent.’

‘Heeft hij dat geschreven?’

‘Dat weten we niet. De dikte van de letters lijkt overeen te komen met die van een menselijke vinger, dat is het enige wat we weten. Bovendien wijst de grote hoeveelheid vezels hier erop dat dit de plaats moet zijn geweest van de feitelijke … voedselinname. In dat geval kun je je natuurlijk voorstellen dat het slachtoffer, met vastgebonden handen en voeten, een laatste boodschap heeft willen schrijven. We hebben monsters genomen van de aarde waar de letters in staan om te kijken of we bloedsporen of huidresten kunnen vinden, en misschien kan die vinger ook wat licht werpen op het mysterie.

‘Zijn er eigenlijk aanwijzingen over hoe hij hier terecht is gekomen?’

‘Nee’, zei Svenhagen. ‘Er zitten heel veel vingerafdrukken op het hek natuurlijk, maar verder niet. We zullen ze allemaal moeten onderzoeken.’

‘Als we ervan uitgaan dat hij degene was die “Epivu” heeft geschreven, dan is hij hier niet zonder hoofd gekomen. Hoe kan een hoofd nou verdwijnen?’

‘Er zijn verschillende mogelijkheden’, zei Svenhagen en hij nam Hjelm op. Misschien was deze man toch niet de volslagen idioot waar hij hem altijd voor had aangezien. Maar Brynolf Svenhagen was niet iemand die het kon waarderen als zijn vooropgezette meningen onderuit werden gehaald. Dat maakte hem zo mogelijk nog korzeliger dan hij al was. Nors ging hij verder: ‘De veelvraten kunnen het opgegeten hebben. Het is niet onwaarschijnlijk dat ze zijn hele hoofd hebben opgepeuzeld, met schedel, tanden, hersenschors en al. En het is heel goed mogelijk dat hij die letters helemaal niet heeft geschreven. Vraag het maar na bij de verzorgers; dat is jullie taak. Misschien heet een van de veelvraten wel Epivu, weet ik veel.’

Hjelm gaf het niet op. Hij keek rond over het onregelmatige terrein.

‘Dus het is goed mogelijk dat zijn hoofd hier nog ergens ligt? Dan zit er niks anders op dan door te zoeken. Jullie zullen de komende tijd nog heel wat veelvratenpoep moeten onderzoeken. Misschien hebben die brutale veelvraten niet één mens, maar twee of meer of zelfs een heel voetbalteam verslonden.’

Toen hij het veelvratenpoeponderzoek noemde, zag Hjelm dat het tussen de ogen van Brynolf Svenhagen een beetje trok. Daar had het overgeorganiseerde hoofd van de technische recherche nog niet aan gedacht. Dat gaf enige voldoening. Deze kleine, wonderlijke machtsstrijdjes waarmee het sociale bestaan doorspekt was …

Waarom kunnen mensen niet met elkaar omgaan zonder zich als kleine kinderen te gedragen?

Svenhagen trippelde weg. Hjelm keek Chavez aan.

‘Wat is hier aan de hand?’ riep hij uit.

‘Geen idee’, antwoordde Chavez. ‘Maar helemaal normaal is het niet.’

‘Nee’, zei Paul Hjelm. ‘Helemaal normaal is het niet.’

Ze gingen koffiedrinken in Bredablick. Boven in de uitkijktoren kauwden ze op droge broodjes kaas, staarden uit over het met lentezon overgoten Skansen en zagen de stroom mensen met de minuut toenemen. Het leek alsof alle vijfenzestigplussers uit Stockholm waren gekomen, met dodelijke stukken brood in hun hand, die al snel zouden veranderen in monstrueuze brokken, die meer zeevogels zouden doden dan ’s lands hele stroperij bij elkaar.

Maar dat was niet waar Paul Hjelm en Jorge Chavez aan dachten. Ze dachten aan een moord.

Als het een moord was.

‘De onderwereld’, zei Chavez en hij probeerde tevergeefs het plakje kaas door te bijten. Hij wilde dat hij kaken als betonscharen had.

‘Ellroy?’ zei Hjelm en hij staarde nietsziend naar het magnifieke uitzicht over Stockholm. ‘Welke Ellroy?’

‘Op de een of andere manier de onderwereld’, verduidelijkte Chavez.

‘Op de een of andere manier de onderwereld, ja. Maar niet zomaar een manier. Geen drugsafrekening, geen gewone afrekening. Dan ga je niet zo te werk. Dit is iets anders. Er is een boodschap.’

‘Epivu?’

Hjelm schudde zijn hoofd en bleef stil. Chavez dacht verder hardop na: ‘Vermoedelijk is hij vastgebonden en bij de veelvraten gegooid. Eenmaal daar slaagde hij erin de boodschap “Epivu” op te schrijven. Waarom doet hij dat? Waarom probeert hij niet te vluchten? Zelfs zo’n middelmatige sportman als jij slaagde erin zonder veel kleerscheuren over de gracht te springen.’

‘Mijn rechterlies’, zei Hjelm en hij nam een slok merkwaardig stroperige koffie. ‘Pijn in mijn rechterlies. Die uitstraalt naar mijn knie.’

‘Dat klinkt als kanker’, zei Chavez. ‘Lieskanker, de gevaarlijkste variant. Zevenennegentig procent kans dat het dodelijk is, volgens de laatste onderzoeken.’

‘Ter verdediging kan worden aangevoerd dat het makkelijker is om erin te springen dan eruit.’

‘Als je voor beestachtige roofdieren wordt geworpen, is met je vinger iets in de grond schrijven niet het eerste wat je doet. Je probeert weg te komen.’

‘Aan de andere kant is het niet waarschijnlijk dat een moordenaar iemand voor de roofdieren gooit en ’m dan meteen smeert. Wellicht blijft hij een tijdje staan kijken. Wellicht houdt hij hem onder schot. Wellicht zorgt hij ervoor dat de ander niet vlucht. Wellicht staat hij te genieten van het schouwspel. Een gladiatorengevecht.’

‘Het klinkt wel erg gecompliceerd’, zei Chavez. ‘Iemand moet worden geliquideerd. Je bindt de persoon in kwestie vast, draagt hem Skansen binnen als het park ’s avonds dicht is, helemaal door de dierentuin, waar achtergebleven verzorgers elk moment kunnen opduiken, en dat alleen maar om hem voor de veelvraten te gooien. Dat doe je niet als je niet een heel speciale reden hebt om hem voor de veelvraten te gooien.’

‘En zo zijn we weer bij Ellroy’, zei Hjelm. ‘Wie is die Ellroy?’

‘Of!’ riep Chavez uit en hij zette het koffiekopje zo hard op het schoteltje dat het in twee sierlijke halve cirkels brak. ‘Of ze jagen hem op en hij komt per ongeluk in Skansen terecht.’

‘En dan’, zei Hjelm en hij knikte, ‘is het niet onwaarschijnlijk dat er ergens onderweg een schotenwisseling plaatsvindt, en het is heel goed mogelijk dat een verdwaalde kogel van deze schotenwisseling in de arm van een tienjarig meisje terechtkomt.’

Chavez keek hem enigszins verbaasd aan. Hjelm hield de retorische pauze zo lang vol dat zijn collega onrustig heen en weer begon te schuiven.

Ja, dat was heel kinderachtig.

‘Gisteravond om 22.14 uur kreeg Lisa Altbratt een pistoolkogel van negen millimeter in haar arm terwijl ze op Sirishovsvägen wandelde.’

‘En waar ligt Sirishovsvägen?’ vroeg Chavez.

‘Het is een dwarsstraat van Djurgårdsvägen naar Rosendal.’

‘De kaart van Skansen’, zei Chavez, en Hjelm haalde de ietwat stukgevouwen kaart uit de binnenzak van zijn linnen colbertje. Chavez streek hem glad en bekeek hem.

‘Hier loopt Sirishovsvägen’, zei Hjelm en hij wees.

‘Waar bevond Lisa Alstedt zich toen ze beschoten werd?’

‘Altbratt’, zei Hjelm. ‘Hier ongeveer.’

Hij zette zijn vinger op een plek vlak voor het punt waar Sirishovsvägen en Djurgårdsvägen bij elkaar komen, niet ver van Oakhill en de Italiaanse ambassade. ‘En vlak daarnaast staat het hek van Skansen.’

‘Hm’, zei Chavez, die de slechte gewoonte had als Sherlock Holmes te klinken als hij nadacht. ‘Lisa Altbrunn hier, kruisje, de Veelvraatman daar, kruisje.’

‘Altbratt’, zei Hjelm en hij volgde Chavez’ potlood met zijn blik. Chavez ging verder: ‘De kogel?’

‘Rechterarm, tijdens een wandeling richting Djurgårdsvägen.’

‘Dus afkomstig uit Skansen. Hier. Kun je hier binnenkomen? Wat zit hier?’

‘Wat staat daar? Wolven?’

‘Precies: daar. Ja, wolven. Daar.’

Hjelm volgde het potlood dat zich van de kaart van Skansen verplaatste naar het raam van Bredablick naar het echte Skansen. Hjelm zag het labyrint van de berenberg en liet zijn blik verdergaan langs de paarden en de lynxen en de everzwijnen en de buffels, verder langs het territorium van de veelvraten, waar het rood-witte plastic lint trilde in de ochtendwind, en bereikte uiteindelijk de uitgestrekte weide van de wolven. Het hek was weliswaar hoog, maar leek niet helemaal onmogelijk te beklimmen. Hoewel er schuin bovenop prikkeldraad gespannen was.

Paul Hjelm knikte. Een spottend glimlachje verscheen op zijn gezicht.

‘Ik denk dat Brunte zijn verzorgingsgebied een klein beetje zal moeten uitbreiden. Wil jij hem dat vertellen?’

‘Met alle plezier’, zei Jorge Chavez en hij glimlachte breed.