Håkan Nesser

De terugkeer

Misdaadroman

Uit het Zweeds vertaald door Edith Sybesma

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Återkomsten, verschenen bij Bonniers

Oorspronkelijke tekst © Håkan Nesser, 1995

Nederlandse vertaling © Edith Sybesma en De Geus bv, Breda 2003

Deze editie © De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © iStockphoto.com

isbn 978 90 445 2399 7

nur 331, 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vierde druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Jullie vragen mij hoelang het leven is,

en ik zal jullie eerlijk antwoord geven:

precies zo lang als de spanne tijds

tussen twee jaartallen op een grafsteen.

– W.F. Mahler, dichter

I

24 augustus 1993

1

Het was de eerste en de laatste dag.

De stalen deur viel achter hem in het slot en de metalige klik bleef even in de koele ochtendlucht hangen. Hij deed vier stappen, bleef stilstaan en zette zijn koffer neer. Sloot zijn ogen en opende ze weer.

Een lichte ochtendnevel hing boven de verlaten parkeerplaats, de zon ging net op boven de stad en het enige leven dat zich roerde, waren de vogels die zich lieten drijven boven de akkers die het gebouw omringden. Hij bleef enkele seconden staan en voelde hoe zijn zintuigen steeds meer opnamen. De geur van pas gemaaide korenakkers kroop zijn neusgaten binnen. Het verblindende licht zinderde boven het asfalt. Vanuit de verte, een kilometer of wat naar het westen, kon hij het aanhoudende geronk horen van de auto’s op de snelweg die het open landschap doorsneed. Het plotselinge inzicht in de feitelijke afmetingen van de wereld deden hem een ogenblik duizelen. Hij had twaalf jaar lang geen voet buiten deze muren gezet; de cel waarin hij gezeten had was tweeënhalf bij drie meter en hij begreep dat het een eind was naar de stad en het station. Een heel eind. Te ver om te lopen misschien, op een dag als deze.

Ze hadden hem een taxi aangeboden, dat was standaard, maar hij had het aanbod afgeslagen. Nu hij voor het eerst weer de gewone wereld in ging, wilde hij het zichzelf niet te makkelijk maken. Op deze ochtend wilde hij het gewicht, de pijn en de vrijheid bij iedere stap voelen. Als hij überhaupt een kans wilde hebben om de taak die hij zichzelf had opgelegd tot een goed einde te brengen, dan moest hij kunnen afzien. Afzien en overwinnen.

Hij pakte de koffer op en begon te lopen. De koffer voelde licht aan. Wat ondergoed, een paar schoenen, een overhemd, een broek en een toilettas. Vier of vijf boeken en een brief. De kleren die hij droeg had hij de vorige dag uitgezocht in het kledingmagazijn. De karakteristieke inrichtingsoutfit: zwarte schoenen van kunstleer, een blauwe broek, een lichtblauw overhemd en een dun windjack. Voor de inwoners van de stad zou hij net zo makkelijk te identificeren zijn als een katholieke priester of een schoorsteenveger. Zo iemand die met een bruine kartonnen koffer naar het station kwam lopen en maakte dat hij hier weg kwam. Die een tijdje doorgebracht had in de Grote Grijze tussen het stadsbos en de snelweg. Die zo dichtbij geweest was en toch zo oneindig ver weg. Een van die anderen, die zo gemakkelijk te herkennen waren.

De Grote Grijze, zo heette de inrichting in de volksmond. Hij had er zelf eigenlijk geen naam voor. Voor hem was het bijna geen plaats, maar alleen tijd: een stuk van zijn leven. Hij trok zich al lang niets meer aan van starende blikken. Hij was langgeleden al uit dat soort gemeenschap verstoten, waar oppervlakkigheid en ijdelheid telden. Hij had die noodgedwongen, maar zonder aarzeling verlaten en er nooit naar terugverlangd. Nooit.

Je kon erover twisten of hij er ooit toe behoord had.

De zon klom al hoger. Na een paar honderd meter moest hij opnieuw blijven staan. Hij deed zijn jack uit en liet het los over zijn schouders hangen. Twee auto’s passeerden hem. Een paar bewakers waarschijnlijk, of andere werknemers. Mensen van de inrichting in ieder geval. Deze kant op was er verder niets, alleen de Grote Grijze.

Hij liep weer verder. Hij probeerde te fluiten, maar hij kon geen melodieën vinden. Het ochtendlicht was te overheersend. Hij bedacht dat hij een donkere bril had moeten hebben tegen de zon, misschien kon hij er in de stad een kopen. Hij schermde zijn ogen af met zijn hand, tuurde met toegeknepen ogen naar de silhouetten in de scherpe nevel en op hetzelfde moment begonnen kerkklokken te luiden.

Hij keek op zijn horloge. Acht uur. De eerste trein zou hij niet halen. Dat had hij ook niet echt gewild; het was prettiger een uurtje in de stationsrestauratie te zitten achter een stevig ontbijt, met een verse krant. Hij had geen haast. In ieder geval deze eerste dag niet. Hij zou uitvoeren wat hij had besloten, maar het tijdstip hing natuurlijk af van factoren waar hij nog niets van wist.

Morgen misschien. Of overmorgen. Als hij in al deze jaren ook maar íéts geleerd had, dan was het wel geduld oefenen.

Geduld.

Doelbewust liep hij de bebouwde kom binnen. Over de lege, zonovergoten trottoirs. De beschaduwde steegjes bij het plein. De versleten kinderhoofdjes. Hij liep langzaam langs het bruine, modderige stroompje waar lome eenden ronddobberden in tijdloze ledigheid. Dit alleen al, zomaar wat lopen, zonder op een muur of een hek te stuiten, was iets bijzonders. Hij bleef staan op een van de bruggen en sloeg een zwanenfamilie gade die ineengedoken op een aangeslibd eilandje lag, in de schaduw van de kastanjes op de oever van de rivier. Hij bekeek die machtige bomen ook, waarvan de takken evenzeer naar beneden als naar boven leken te streven. Evenzeer naar het water als naar het licht.

De wereld, dacht hij. Het leven.

Een puisterige jongeman stempelde met duidelijke tegenzin zijn kaartje af. Enkele reis, ja natuurlijk. Hij wierp hem een blik toe en liep verder naar de kiosk. Hij kocht twee dagbladen en een weekblad met grote, blote borsten voorop, zonder zich daar in het minst voor te schamen. Toen een kannetje koffie in het café, verse broodjes met kaas en jam en een sigaret.

Het was de eerste ochtend van zijn tweede terugkeer en hij had alle tijd van de wereld. De wereld was er vol van. Van onschuld en tijd.

Uren later kwam hij aan. Hij had de laatste tientallen kilometers alleen in de coupé gezeten. Hij had naar buiten gekeken door het bekraste, stoffige raam; hij had akkers, bossen, steden en mensen zien passeren en plotseling was alles duidelijk geworden. Alles had zijn eigen specifieke inhoud gekregen. De gebouwen, de wegen, het samenspel in het landschap. De oude watertoren. Het voetbalveld. De fabrieksschoorstenen en de tuinen van de villa’s. Gahns meubelfabriek. Het plein, de school, het viaduct en de winkelpanden. De trein ging langzamer rijden.

Toen hij uitstapte, zag hij dat het perron een nieuwe overkapping had gekregen van lichtgele kunststof. Het stationsgebouw had een facelift gehad. Nieuwe borden.

Verder was alles bij het oude gebleven.

Hij nam een taxi en verliet de stad. Een kwartier chagrijnig rijden langs het meer dat nu eens verdween en dan weer glinsterde tussen korenvelden en groepen loofbomen, en toen was hij er.

‘Stopt u maar na de kerk. Het laatste stuk loop ik wel.’

Hij betaalde en stapte uit. De manier waarop de chauffeur groetend zijn hand opstak kwam hem vaag bekend voor. Hij wachtte tot de chauffeur de auto gekeerd had en achter de melkfabriek verdwenen was. Toen pakte hij zijn koffer en de plastic tas met benodigdheden en begon aan de laatste etappe.

De zon stond nu hoog. Algauw liep het zweet over zijn gezicht en tussen zijn schouderbladen. De weg was langer dan hij zich herinnerde, en ook steiler.

Het was dan ook twaalf jaar geleden.

Het huis was ook twaalf jaar ouder, maar het stond er nog. Zij had de weg naar de buitentrap vrijgemaakt, zoals ze beloofd had, maar meer ook niet. De grens tussen tuin en bos leek uitgewist, jonge berkjes waren ver opgerukt, gras, slingerplanten en struiken groeiden metershoog tegen de muren op. Het dak van het hok zakte door, de baksteen zag er verweerd uit, een raampje op de eerste verdieping was kapot, maar dat maakte hem niet uit. Voorzover hij zich een voorstelling had gemaakt, zag alles er ongeveer zo uit als hij had verwacht.

De sleutel hing onder de regenpijp zoals het hoorde. Hij deed de deur van het slot. Hij moest zijn schouder ertegenaan zetten en flink duwen om de deur open te krijgen. Die was kennelijk enigszins kromgetrokken.

Het rook er bedompt, maar het viel toch nog mee. Niets wat lag te rotten, waarschijnlijk ook geen ratten. Op de keukentafel lag een briefje.

Ze wenste hem succes, stond erop. Dat was alles.

Hij zette de koffer en de plastic tas op de bank onder de klok en keek om zich heen. Hij liep door het huis en zette de ramen open. In de slaapkamer bleef hij voor de spiegel staan en bekeek zijn spiegelbeeld.

Hij zag dat hij oud geworden was. Zijn gezicht was grauw en ingevallen. Zijn kaken waren smaller en meer samengeperst. De huid van zijn hals hing in zakken en plooien. Zijn schouders waren krom, alsof er een last op drukte.

Zevenenvijftig jaar, dacht hij. Waarvan vierentwintig in de bak. Geen wonder!

Hij keerde zichzelf de rug toe en ging een wapen uitzoeken. Hij moest immers hoe dan ook een wapen hebben, en dat kon hij maar beter meteen in orde maken. Voor het geval de twijfel de kop op zou steken.

Tegen de avond zat hij in de keuken met de brief. Die las hij nog een keer over bij een kopje koffie op het gebloemde tafelzeil.

Het was geen lange brief, net anderhalf kantje. Hij deed zijn ogen dicht en probeerde haar voor zijn geestesoog te zien.

Haar zwarte, ten dode opgeschreven ogen aan de andere kant van het gaas.

Haar wringende handen.

En haar verhaal.

Nee, er was geen twijfel.

II

20 april-5 mei 1994

2

Het was weer typisch zo’n uitstapje.

Natuurlijk hadden ze met zijn vieren moeten zijn, als volwassenen, of op zijn minst met zijn drieën. Dat was ook de bedoeling geweest, maar een halfuur voor vertrek had Henriette gebeld met een vage smoes dat ze zich niet goed voelde. Vlak daarna hadden ze bedacht dat Hertl moest blijven om de zuster te assisteren. Die zou ’s middags komen om de tweejarige peuters in te enten.

Dus bleven Elisabeth en Moira over. Dat Moira vroeg of laat last van migraine zou krijgen, had ze natuurlijk op haar klompen aan kunnen voelen. Dus eigenlijk stond ze er alleen voor met de hele groep. Toe maar, het was niet de eerste keer.

Veertien kinderen, in leeftijd variërend van drie tot zes jaar. Eunice van zes beet het spits af door al na vierhonderd meter in de bus over te geven. Paul van drie plaste op hetzelfde moment zijn laarzen vol. Ellen en Judith, vier en vijf jaar, begonnen elkaar in de minuten daarna de ogen uit te krabben om een groene sjaal met roze konijntjes. Emile van drie en een half huilde zo hard om zijn moeder dat de bus ervan dreunde en Christophe van zes had kiespijn.

Ze kwamen in goede orde aan bij de halte op de open plek in het bos. Ze telde hen snel. Het klopte. Veertien kinderen, met Moira erbij vijftien. Ze haalde diep adem. Drie uren van wandelen in het bos, worstjes grillen, schat zoeken en diverse botanische excursies lagen voor haar. Door de boomtakken heen kon ze een stukje van de donkere lucht zien en ze vroeg zich af hoelang het zou duren voordat ze de bui over zich heen zouden krijgen.

Dat bleek nauwelijks vijfentwintig minuten te zijn, maar toen waren ze al een aardig eindje het bos in gekomen. Moira had inmiddels last van een druk op haar voorhoofd en liep vijftig meter voor de groep uit om te voorkomen dat het erger zou worden. Erich en Wally hadden Eunice geplaagd, met als gevolg dat het dikke meisje weigerde bij de anderen te blijven; zij liep alleen tussen de bomen en struiken door in plaats van over het pad, maar Elisabeth riep zo nu en dan naar haar en hield contact. Een van de tweeling Jümpers was met zijn hoofd op een boomwortel gevallen, dus die moest ze dragen. De andere drentelde achter haar aan en hield haar bij haar ceintuur vast met zijn moddervingers.

‘Het gaat regenen!’ schreeuwde Bartje van vier.

‘Ik wil naar huis!’ huilde Heinrich van vijf.

‘Papkindjes’, constateerden Erich en Wally. ‘Ga naar huis, je moeder neuken.’

‘Neuken’, piepte een anonieme driejarige.

‘Koppen dicht, Wally en Erich’, siste Elisabeth. ‘Anders snij ik jullie oren eraf.’

Moira was bij een van de huisjes van de vrijwillige brandweer blijven staan, waar ze zouden lunchen.

‘Wat een geluk’, fluisterde ze toen de groep haar had ingehaald. Als gewoonlijk had ze het idee dat ze moest fluisteren, zodat de migraine niet tot volledige ontplooiing zou komen. ‘Nu moeten we snel maken dat we binnenkomen!’

Al voordat Wally bij de deur gekomen was, wist Elisabeth dat die op slot zat en dat de sleutel in Hertls tas zat, in de personeelskamer van de crèche.

‘Hij zit op slot, verdorie!’ schreeuwde Wally. ‘Hier met die sleutel!’

Moira keek haar niet-begrijpend aan. Elisabeth zuchtte. Ze deed haar ogen dicht en telde tot drie. De regen kwam met bakken naar beneden en ze kon voelen hoe haar hakken langzaam wegzakten in de zompige grasmat.

‘Ik heb het koud’, huiverde de ene Jümpers op haar arm.

‘Ik heb honger’, zei de andere.

‘Zijn jullie de sleutel vergeten, truttebollen?’ schreeuwde Erich en hij gooide een kluit modder tegen de muur.

Elisabeth dacht nog drie seconden na. Toen hevelde ze haar schedelbasispatiënt over in Moira’s armen, liep om het huisje heen en sloeg een ruit in.

Een uurtje later was het opgehouden met regenen. Al het eten was op, ze had achttien verhaaltjes voorgelezen die ze al achttienhonderd keer eerder had voorgelezen, sommigen van de vier- en vijfjarigen waren zelf op onderzoek uitgegaan in de omgeving en waren zo vies geworden dat ze betwijfelde of de buschauffeur hen wel weer zou laten instappen. Moira had even wat geslapen in een kamer op de bovenverdieping en voelde zich wel iets, maar niet zo heel veel beter. Gerard, een allergisch jongetje van drie, had enorme, rode pukkels op zijn gezicht en in zijn armholtes ten gevolge van een snoepje met notenvulling dat een nog onbekend vriendje meegesmokkeld had en hem had laten opeten. Een kind van vier en eentje van drie hadden in hun broek geplast.

Maar voor de rest ging alles goed. Ze besloot hen allemaal op de trap voor het huisje te verzamelen en de terugtocht te aanvaarden.

Dertien. Er waren er maar dertien. Veertien, Moira meegerekend.

‘Wie missen we nog?’ vroeg ze.

Dat bleek Eunice te zijn.

Bij een eerste preliminaire navraag bleek dat ze zo’n twintig tot vijfendertig minuten geleden verdwenen was. Niemand was nog erg goed in klokkijken. Ook de directe aanleiding leek ietwat onduidelijk. Mogelijkerwijs had Wally of Erich, of allebei, haar met een stok op de rug geslagen, misschien ook had Marissa haar ‘stomme trut’ genoemd. Of ze had buikpijn.

Vermoedelijk een combinatie van al die dingen.

Na een paar minuten roepen en schreeuwen besloot Elisabeth tot een zoekactie.

Moira moest de peuters van drie en vier bezighouden in het huisje, terwijl zijzelf met de groteren het bos in ging.

Groter? dacht ze. Vijf en zes jaar. Zeven kinderen.

‘We lopen met tien meter tussenruimte’, legde ze uit. ‘We roepen de hele tijd en verliezen elkaar niet uit het oog. Snappen jullie het?’

‘Yes boss!’ schreeuwde Wally en hij salueerde.

Wally was ook degene die haar vond.

‘Ze zit te janken bij een stinksloot’, vertelde hij. ‘Daar verderop. Ze zegt dat ze een dode man zonder hoofd gevonden heeft.’

Elisabeth wist onmiddellijk dat het waar was. Het was natuurlijk de hoogste tijd voor de klapper van de dag.

Niet alleen het hoofd ontbrak. Het lichaam, of wat ervan over was, was in een zwaar vloerkleed gewikkeld geweest, en het was er niet van gekomen Eunice te vragen hoe ze er eigenlijk toe gekomen was de inhoud ervan te onderzoeken. Misschien dat er een beenstomp uit had gestoken. In ieder geval was het forse, sterke meisje erin geslaagd het kleed zo ver uit de greppel te trekken dat ze het uit kon rollen. Het kleed had zwaar te lijden gehad van het vocht … van zwammen, schimmels en verrotting, dacht Elisabeth. Op sommige plekken viel het uit elkaar en het lichaam dat erin verborgen was, zou er wel niet veel beter aan toe zijn.

Geen hoofd dus. Geen handen en geen voeten.

‘Terug naar het huisje!’ bulderde ze en ze pakte de brullende Eunice stevig in haar armen.

Een enorme misselijkheid welde plotseling in haar op. Ze begreep dat de aanblik van dat lichaam waar ze zojuist naar had staan staren, haar de rest van al de donkere nachten van haar leven bij zou blijven.

3

‘Verslag graag’, zei Hiller en hij vouwde zijn handen.

Reinhart keek naar het plafond, Münster schraapte plichtsgetrouw zijn keel en Van Veeteren geeuwde.

‘Wel?’ zei Hiller.

‘Ja’, zei Münster en hij begon in zijn notitieblok te bladeren.

‘Nou zeg, dat schiet lekker op zo’, zei de politiechef en hij keek op zijn doublé horloge. ‘Ik heb over vijfentwintig minuten een vergadering, ik hoef alleen de hoofdlijnen maar te weten.’

‘Münster schraapte weer zijn keel.

‘Het gaat dus om het lijk van een man’, begon hij. ‘Dat werd gisteren rond één uur in het bos bij Behren gevonden, zo’n dertig kilometer hiervandaan, door een zesjarig meisje … Ze waren een uitstapje aan het maken met het kinderdagverblijf waar zij naartoe gaat. Het lichaam lag gewikkeld in een vloerkleed in een greppel op ongeveer vijftig meter afstand van de dichtstbijzijnde rijweg en het lag daar al een hele tijd.’

‘Hoelang?’

‘Goeie vraag’, zei Reinhart. ‘Een jaar, misschien langer, misschien minder lang.’

‘Is dat niet vast te stellen?’ wilde Hiller weten.

‘Nog niet’, zei Van Veeteren. ‘Meusse duikt er op dit moment in. In ieder geval een halfjaar.’

‘Ja, ja’, zei Hiller. ‘En verder?’

‘Verder’, zei Münster, ‘was het niet mogelijk de identiteit vast te stellen, aangezien de moordenaar zowel het hoofd als de handen en voeten had afgehakt.’

‘Kunnen we er zeker van zijn dat er sprake is van moord?’ vroeg de politiechef. Reinhart zuchtte.

‘Nee’, zei hij. ‘Er kan natuurlijk sprake zijn van een geheel natuurlijke dood. Gewoon iemand die geen geld had voor een behoorlijke begrafenis. Dat kost een paar centen tegenwoordig … Het hoofd en de andere delen zijn vermoedelijk door de weduwe afgestaan aan de wetenschap, in overeenstemming met de laatste wens van de overledene.’

Van Veeteren kuchte.

‘Het duurt vermoedelijk even voordat de doodsoorzaak vastgesteld kan worden’, legde hij uit en hij stak een tandenstoker tussen zijn ondertanden. ‘Blijkbaar zijn er geen dodelijke verwondingen te zien op wat er van het lichaam over is … hoewel mensen normaal gesproken doodgaan als hun hoofd afgehakt wordt natuurlijk.’

‘Meusse vindt dit helemáál geen leuk lijk’, nam Reinhart het over. ‘Je zou bijna begrip voor hem krijgen. Het lijk heeft ten minste de hele winter in dat rottende vloerkleed in die natte greppel gelegen. Bevroren, ontdooid, bevroren en weer ontdooid. Er hebben wat dieren aan zitten knagen, maar daar viel het kennelijk niet bij in de smaak … er was waarschijnlijk ook moeilijk bij te komen. Het lag gedeeltelijk onder water … gedeeltelijk geconserveerd, anders had alleen het skelet nog over moeten zijn. Het ziet er allerberoerdst uit, simpel gezegd.’

Hiller weifelde.

‘Waarom zijn die … lichaamsdelen verwijderd? Hoe zien wij dat?’

Wij? dacht Münster. Hoe zien wij dat? Hoe voelen wij ons vandaag? Waar zaten ze hier in vredesnaam: in een politiebureau of in een ziekenhuis? Of in een gekkenhuis misschien, zoals Reinhart placht te beweren? Soms wist je het echt niet.

‘Ik weet het niet’, sprak Van Veeteren zijn gedachte uit. ‘We komen zo nu en dan moordenaars tegen die hun slachtoffers in stukken snijden. Het zal wel met de bedoeling zijn om identificatie te bemoeilijken.’

‘Jullie hebben geen idee wie het is?’

Van Veeteren schudde zijn hoofd.

‘Wij kammen natuurlijk het gebied uit’, ging Münster verder. ‘Daar hebt u immers zelf opdracht toe gegeven … Sinds gistermiddag zijn er twintig man in het bos aan het zoeken … ja, vannacht niet natuurlijk.’

‘Tamelijk onnodig’, constateerde Reinhart en hij haalde zijn pijp uit de zak van zijn colbertje.

‘Zodra we klaar zijn mag je roken’, zei de politiechef en hij keek op zijn horloge. ‘Waarom zou dat onnodig zijn?’

Reinhart stopte zijn pijp weer weg en vouwde zijn handen achter zijn nek.

‘Omdat ze niets zullen vinden’, legde hij uit. ‘Als ik iemand doodsla en ik neem de tijd om zowel het hoofd als de handen en voeten te verwijderen, dan ben ik vast niet zo stom dat ik ze vervolgens op dezelfde plaats laat liggen als het lichaam. In feite is er maar één plaats op de hele wereld waar we ze zeker niet zullen vinden, en dat is precies waar we zoeken. Slim, dat moet iedereen toegeven.’

‘Allright’, onderbrak Hiller hem. ‘De commissaris was er gisteren niet, dus ik dacht …’

‘Nou ja’, zei Van Veeteren. ‘Het kan misschien geen kwaad de vindplaats af te zoeken, maar ik denk dat we er vanavond maar mee op moeten houden. Er zijn hoe dan ook niet veel aanwijzingen die het een winter lang uithouden en we kunnen er waarschijnlijk wel van uitgaan dat hij niet op die plaats om het leven gebracht is.’

De politiechef aarzelde weer even.

‘Hoe zullen we het onderzoek aanpakken?’ vroeg hij. ‘Ik heb niet veel tijd …’

Van Veeteren haastte zich niet.

‘Tja’, zei hij. ‘Daar moeten we maar eens over nadenken. Hoeveel man wil je inzetten?’

‘We zitten met die ellendige roofovervallen’, zei Hiller en hij maakte aanstalten om op te staan. ‘En die chantage …’

‘En de racisten’, zei Reinhart.

‘Die chanteur …’ zei Hiller.

‘Verrekte racisten’, zei Reinhart.

‘Verdraaid nog aan toe’, zei Hiller. ‘Je moet morgenvroeg maar even bij mij komen, VV, dan zullen we zien hoe het er dan voor staat. Is Heinemann trouwens nog ziek?’

‘Die komt maandag weer’, zei Münster.

Hij zei maar niet dat hij van plan geweest was een paar dagen vrij te nemen als Heinemann terug was. Iets zei hem dat het niet het juiste moment was om vrije dagen te claimen.

‘Welnu, dan gaan we maar weer aan de slag’, besloot Hiller en hij begon de anderen de deur uit te werken. ‘Hoe sneller we deze zaak oplossen, hoe beter. Het moet toch op zijn minst mogelijk zijn erachter te komen wie het is. Of niet?’

‘Niets is onmogelijk’, zei Reinhart.

‘Wel, wat voor conclusies trek je hieruit?’ vroeg Van Veeteren terwijl hij Münster de foto’s overhandigde.

Münster bekeek de foto’s van het verminkte lichaam vol bruine vlekken, en die van de vindplaats, zo te zien een goedgekozen plaats: dichte begroeiing, een overwoekerde greppel … het was geen wonder dat het lichaam zo lang niet ontdekt was. Integendeel: dat het arme zesjarige meisje er per ongeluk tegenaan gelopen was, dát was puur toeval.

‘Ik weet het niet’, zei hij. ‘Het lijkt erop dat er goed over nagedacht is.’

De commissaris mompelde. ‘Over nagedacht. Ja, daar kunnen we van uitgaan. En de verminking, wat vind je daarvan?’

Münster dacht na.

‘De identificatie, natuurlijk …’

‘Herken jij mensen aan hun voeten?’

Münster schudde zijn hoofd.

‘Niet als er geen bijzondere kenmerken zijn, tatoeages of iets dergelijks. Hoe oud was hij?’

‘Tussen de vijftig en de zestig, dacht Meusse, maar we moeten tot vanavond wachten. Het is geen leuk lijk, zoals gezegd. Jij en Rooth zullen er wel mee aan de slag moeten.’

Münster keek op.

‘Waarom? Wat gaat u …?’

Van Veeteren hief een waarschuwende vinger.

‘Ik heb het druk genoeg met die verdomde roofovervaller. En Reinhart wil natuurlijk zijn terroristen te grazen nemen. Daar komt bij dat ik de eerste week van mei opgenomen moet worden om in mijn buik te laten snijden. Jij kunt de zaak beter vanaf het begin leiden.’

Münster voelde dat hij een kleur kreeg.

‘Ik sta natuurlijk ter beschikking wanneer je vastloopt’, zei Van Veeteren.

‘Wanneer’, dacht Münster. Niet ‘als’.

‘Ik moet misschien eerst nog iets zoeken om in vast te lopen’, zei hij. ‘Heeft Rooth al naar verdwijningen gekeken?’

De commissaris drukte op de intercom en vijf minuten later dook brigadier Rooth op met een stapel computeruitdraaien in zijn hand. Hij zakte neer op de lege stoel en krabde in het sprietige baardje dat hij aan het kweken was. Hij kreeg er iets asociaals door, vond Münster. Maar het was natuurlijk geen slechte zaak om mensen tot je beschikking te hebben aan wie je niet al uit de verte kon zien dat ze van de politie waren.

‘Tweeëndertig aangiftes van verdwijningen in het hele district de afgelopen twee jaar’, deelde hij mee. ‘Die niet weer boven water gekomen zijn, bedoel ik. Zestien hier in de stad. Ik heb wat geschift. Als we ervan uitgaan dat hij daar ten minste zes maanden en ten hoogste een jaar gelegen heeft, zou iemand hem tussen april en december van het vorige jaar als vermist moeten hebben opgegeven. We moeten natuurlijk nog even zien of dat klopt, als Meusse klaar is.’

‘Hoe kunnen er zoveel mensen verdwijnen?’ vroeg Münster. ‘Klopt het echt?’

Rooth haalde zijn schouders op.

‘De meesten gaan het land uit. Vooral jongeren. Ik denk dat er in niet meer dan vijftien tot twintig procent van de gevallen een misdaad achter zit. Dat zegt Stauff in ieder geval, en hij zit er goed in. Kleinigheden zal hij wel niet meetellen, denk ik. Er zijn nogal wat drugsverslaafden die verdwijnen naar Thailand en India en zo.’

Van Veeteren knikte.

‘Hoeveel kandidaten hou je over?’

Rooth bladerde in de uitdraaien. Münster zag dat hij hier en daar een naam omcirkeld had, bij sommige namen vraagtekens had gezet, andere had doorgestreept, maar blijkbaar sprong niemand er echt uit.

‘Niet zoveel’, gaf Rooth te kennen. ‘Als het een man van tussen de vijftig en zestig betreft, ongeveer één meter vijfenzeventig lang, hoofd en voeten meegerekend, ja, dan hebben we eigenlijk maar de keuze uit twee, misschien drie.’

De commissaris bekeek zijn tandenstoker.

‘Eén is genoeg’, zei hij. ‘Als het de goeie is.’

‘Hij hoeft immers ook niet uit het district te komen’, zei Münster. ‘Er is niets wat erop wijst dat hij in de buurt van Behren is vermoord. Het kan zo’n beetje overal geweest zijn.’

Rooth knikte.

‘Als we het hele land nemen,’ zei hij, ‘dan hebben we een stuk of zeven, acht om uit te kiezen. We moeten hoe dan ook het resultaat van de lijkschouwing afwachten voordat we naar mogelijke weduwen op zoek gaan.’

‘Uiteraard’, zei Van Veeteren. ‘Hoe minder er naar hem hoeven te kijken, des te beter.’

‘Juist’, zei Münster na een stilte. ‘En wat gaan we tot die tijd doen?’

Van Veeteren leunde achterover, zodat zijn bureaustoel ervan kraakte.

‘Ik stel voor dat jullie lijnen uit gaan stippelen. Ik zal tegen Hiller zeggen dat jullie deze zaak op je nemen. Maar, zoals gezegd, ik sta tot jullie beschikking.’

‘Daar zitten we dan’, zei Rooth toen ze met een kopje koffie in de kantine zaten. ‘Wat denk je, hebben we dit in een weekje rond?’

‘Daar teken ik voor’, zei Münster. ‘Hoe laat zou Meusse klaar zijn?’

Rooth keek op zijn horloge.

‘Over een uur, geloof ik. We kunnen maar het beste samen gaan, vind je niet?’

Münster knikte.

‘Hebben er al burgers gereageerd?’ vroeg hij. ‘De kranten hebben er al vol mee gestaan.’

Rooth schudde afwerend zijn hoofd en spoelde een half roombroodje in één keer weg.

‘Nog niets zinnigs tot nu toe. Krause houdt de tips in de gaten. Vanavond doen ze een oproep bij het nieuws op radio en tv, maar het moet toch verdorie een van deze lui zijn.’

Hij tikte met zijn lepeltje op de uitdraaien. Münster pakte ze op en bestudeerde de aantekeningen van Rooth. Drie namen had hij dubbel omcirkeld, dat waren kennelijk de beste kandidaten.

Kandidaten om te zijn vermoord, verminkt en provisorisch begraven in een met struiken overgroeide greppel aan de rand van Behren dus. Hij las snel:

Claus Menhevern

Drouhtens vej 4, Blochberg

Geboren 1937

Aangifte van vermissing op 1 juni 1993

Pierre Kohler

Armastenstraat 42, Maardam

Geboren 1936

Aangifte van vermissing op 27 augustus 1993

Piit Choulenz

Hagmerlaan 11, Maardam

Geboren 1945

Aangifte van vermissing op 16 oktober 1993

‘Ja’, zei hij en hij schoof de lijst terug over de tafel. ‘Een van die drie moet het wel zijn.’

‘Vast’, zei Rooth. ‘En in dat geval zijn we hier in een week mee klaar. Ik voel het aan mijn water …’