Håkan Nesser

De zaak van Münster

Uit het Zweeds vertaald door Edith Sybesma

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Münsters Fall, verschenen bij Albert Bonniers Förlag

Oorspronkelijke tekst © Håkan Nesser, 1998

First published by Albert Bonniers Förlag AB, Stockholm, Sweden. All rights reserved. Published by arrangement with Linda Michaels Limited, International Literary Agents

Eerste Nederlandse editie © Edith Sybesma en De Geus bv, Breda 2006

Deze uitgave © De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Dave Wall / Arcangel Images / HH

isbn 978 90 445 2402 4

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vierde druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Voor gewone mensen is het vooral belangrijk

om te begrijpen dat daden gevolgen hebben.

Voor een detective dat ze oorzaken hebben.

Erwin Baasteuwel,

rechercheur

I

1

De laatste dag in het leven van Waldemar Leverkuhn had niet beter kunnen beginnen.

Na de storm en aanhoudende regen van de afgelopen nacht scheen er nu een mild herfstzonnetje door het keukenraam. Op het balkon aan de achterkant was het karakteristieke zachte koeren van smachtende duiven te horen en in het trappenhuis de wegstervende echo van de voetstappen van zijn vrouw, die op weg was naar de markt. Het Neuwe Blatt lag uitgespreid voor hem op tafel en hij had net twee druppels jenever in zijn koffie gedaan toen Wauters belde.

‘We hebben gewonnen’, zei Wauters.

‘Gewonnen?’ vroeg Leverkuhn.

‘Ja, verdorie!’ zei Wauters. ‘Het was op de radio.’

‘Op de radio?’

‘Godsamme, twintigduizend! Ieder vijfduizend en het komt geen dag te vroeg!’

‘Met dat lot?’

‘Met dat lot, ja. Wat dacht jij? Zei ik het niet, dat er iets in de lucht hing toen ik het kocht. Godallemachtig! Ze bláderde er als het ware naartoe … alsof ze echt het goede stond uit te zoeken, mevrouw Milkerson van de kiosk. Twee, vijf, vijf. Eén, zes, vijf, vijf. Die vijven doen het hem natuurlijk. Ik heb het de hele week aan voelen komen.’

‘Hoeveel zei je?’

‘Twintigduizend, potdorie! Vijfduizend de man, ik moet de anderen bellen. We zien elkaar vanavond bij Freddy’s, dan is het verdulleme feest in Kapernaüm!’

‘Vijfduizend …?’ vroeg Waldemar Leverkuhn, maar Wauters had al opgehangen.

Hij bleef even met de hoorn in zijn hand staan en voelde een lichte duizeling. Vijfduizend piek? Hij knipperde een paar keer voorzichtig met zijn ogen en toen hij weer scherp kon zien zocht zijn blik onwillekeurig de trouwfoto op het ladekastje. In de gouden lijst. Hij zoomde langzaam in op Marie-Louises ronde, frisse melkmeisjesgezicht. De kuiltjes in haar wangen en haar pijpenkrullen. En zwoele wind door haar haar. Fonkelende ogen.

Dat was toen, dacht hij. Toen was ze mooi, in negentienhonderdachtenveertig.

Om zo in te bijten! Hij haalde zijn zakdoek tevoorschijn en snoot zijn neus. Hij krabde wat besluiteloos aan zijn kruis. Dat was nu wel anders … maar zo ging dat bij vrouwen … vroeg rijp, kinderen krijgen, borstvoeding en dan dijden ze uit … en wilden niet meer. Het was de natuurlijke gang van zaken. Bij mannen was dat anders, zo totaal anders.

Zuchtend verliet hij de slaapkamer. Hij volgde zijn gedachtestroom verder, ook al had hij daar eigenlijk geen zin in, dat had hij tegenwoordig vaker met zijn gedachten … Mannen dus, die bleven veel langer in vorm, dat was het hele verschil … dat verdomde verschil. Uiteindelijk werd dat natuurlijk wel weer opgeheven, dat wel … zo tegen de herfst des levens was het aan beide kanten rustig geworden met de driften, dat kon hij wel toegeven. Bij hen allebei.

Maar ja, wat wil je? Tweeënzeventig en negenenzestig. Hij had uiteraard wel gehoord van mensen die langer actief bleven, maar wat hem betrof was het voorgoed voorbij, daar kon hij zich maar beter bij neerleggen.

Dat wil zeggen, met uitzondering van een enkele opleving, die hij net zo lief had willen missen. Een bleke herinnering aan dagen die geweest waren en voorbijgegaan; niet meer dan een droevige herinnering.

Het was niet anders. Een opleving. Maakte niet uit, zoals gezegd. Hij plofte weer aan de keukentafel neer.

Vijfduizend!

Mijn hemel! probeerde hij te denken. Vijfduizend piek!

Maar het was moeilijk om dat echt bruisende gevoel van vrolijkheid te pakken te krijgen. Wat moest hij met zoveel geld?

Een auto? Niet echt. Hij kon er vast wel een knappe tweedehands auto voor krijgen, en hij had een rijbewijs, maar hij had tien jaar geleden voor het laatst achter het stuur gezeten en hij had al een hele tijd niet overdreven veel zin meer om erop uit te trekken.

Dus ook geen reis. Het was waar wat Palinski altijd zei: hij had het meeste en nog wat gezien.

Een beter tv-toestel?

Daar was geen reden voor. Hun tv was nog maar een paar jaar oud en hij gebruikte hem alleen om bij in slaap te vallen.

Hij nam een slok en staarde naar de krant zonder te lezen.

Een nieuw pak?

Voor zijn eigen begrafenis, of wat was de bedoeling?

Nee, in dit prille stadium waren er weinig oude behoeften die de kop opstaken en aandacht opeisten. Dat gaf vermoedelijk ook wel aan wat voor zielige oude stakker hij was geworden. Wist hij geen raad meer met een paar centen? Kon hij het geld niet meer laten rollen? Verdorie!

Waldemar Leverkuhn schoof de krant opzij en schonk nog een kopje koffie met jenever in.

Dat kon hij zichzelf toch wel gunnen? Een tweede kopje. Hij luisterde een poosje naar de duiven terwijl hij van het brouwsel nipte. Misschien moest hij er zo tegenaan kijken, zichzelf wat gunnen? Wat royaler bij Freddy’s, wat duurdere wijn, lekker uit eten bij Keefer’s of bij Kraus.

Waarom niet? Een aantal jaren wat plezieriger leven.

Daar ging de telefoon weer.

Palinski, natuurlijk.

‘Nu wordt het potdorie feest in Kapernaüm!’

Zelfs hetzelfde woordgebruik als Wauters. Het was toch opmerkelijk dat hij niet eens in staat was om een eigen uitdrukking te verzinnen. Na zijn inleidende zin klonk er een halve minuut bulderend gelach in de hoorn en tot besluit gilde hij dat de wijn rijkelijk zou vloeien bij Freddy’s.

‘… halfzeven! Een wit overhemd en een nieuwe stropdas, ouwe rukker!’

Toen hing hij op. Waldemar Leverkuhn keek weer even naar zijn pasgetrouwde echtgenote en liep terug naar de keuken. Hij dronk de laatste slok koffie op en boerde. Toen glimlachte hij.

Eindelijk glimlachte hij. Vijfduizend was toch altijd vijfduizend.

Bonger, Wauters, Leverkuhn en Palinski.

Dat was echt een nijver oud viertal. Bonger en Palinski kende hij al van kindsbeen af. Vanaf de schooljaren op het Magdeburgse college en de oorlogswinters in de kelders aan de Zuiderslaan en in Merdwick – rond hun middelbare leeftijd hadden ze een jaar of tien, twintig ieder hun eigen koers gevaren, maar daarna waren ze weer samen op gaan zeilen.

Wauters had zich later bij hen aangesloten, aanzienlijk later. Een van de eenzame heren bij Freddy’s, deze Wauters. Voordat hij hier was komen wonen had hij in Hamburg en Frigge en wie weet waar nog meer gewoond. Hij was nooit getrouwd geweest (de enige van hun viertal die de dans ontsprongen was, zoals hij graag benadrukte, ook al had hij tegenwoordig zijn vrijgezellenstatus gemeen met zowel Bonger als Palinski) – en hij was ook echt de eenzaamste kerel die je je kon voorstellen. Dat zei Bonger tenminste weleens als ze onder elkaar waren, want Bonger kende hem het langst en het best en hij had hem in hun kring geïntroduceerd. Een oude gokker ook, Wauters, tenminste als je de geruchten moest geloven die hij op een tamelijk uitgekookte manier over zichzelf verspreidde … hoewel het nu dus beperkt bleef tot de voetbaltoto en de loterij. Paarden waren tegenwoordig alleen nog maar gedrogeerde kamelen, zoals hij gelaten placht te constateren, en de menners waren omgekocht. En het kaartspel …? Ja, als je bijna twaalfhonderd had verloren op een full house met azen, dan werd het waarachtig tijd om het op je oude dag een beetje rustig aan te doen!

Volgens Benjamin Wauters.

Bonger, Wauters, Leverkuhn en Palinski.

Vanavond had Palinski uitgerekend dat ze samen 292 jaar waren en dat ze, als ze het nog twee jaar uithielden, konden uitzien naar hun driehonderdjarig jubileum, dat mooi voor de eeuwwisseling zou vallen. Dat was verdomd geen kattenpis!

Met zijn hand op juffrouw Gautiers’ royaal uitgevallen achterste had Palinski haar dat ook verteld, maar ze had alleen maar gesnoven en gezegd dat zij hen vierhonderd had geschat.

In werkelijkheid werd het nooit wat met dat ronde getal, aangezien juist deze zaterdag de laatste was in het leven van Waldemar Leverkuhn. Zoals gezegd.

Marie-Louise kwam thuis met de boodschappen toen hij net de deur uit wilde gaan.

‘Waar ga jij heen?’

‘Naar buiten.’

‘Waarom?’

‘Een stropdas kopen.’

Haar gebit klakte twee keer, net als altijd als ze zich ergens aan ergerde. Klik, klak.

‘Een stropdas?’

‘Ja.’

‘Waarom zou je een stropdas kopen? Je hebt er wel vijftig.’

‘Daar ben ik op uitgekeken.’

Ze schudde haar hoofd en wrong zich langs hem heen met de tassen. De geur van niertjes prikte in zijn neus.

‘Je hoeft niet te koken.’

‘Wat? Hoe bedoel je?’

‘Ik ga uit eten.’

Ze zette de tassen op tafel.

‘Ik heb niertjes gekocht.’

‘Dat rook ik al.’

‘Waarom wil je nu plotseling uit eten? Ik dacht dat we vroeg zouden eten, ik moet immers vanavond naar Emmeline en jij gaat toch …’

‘… naar Freddy’s, klopt. Maar ik eet daar dus wat. Je kunt ze wel in de vriezer stoppen, de niertjes.’

Ze keek hem met toegeknepen ogen aan.

‘Is er iets gebeurd?’

Hij knoopte zijn jas dicht.

‘Niet dat ik weet. Wat zou dat moeten zijn?’

‘Heb je je medicijnen ingenomen?’

Hij gaf geen antwoord.

‘Doe je sjaal om. Het waait.’

Hij haalde zijn schouders op en liep naar buiten.

Vijfduizend, dacht hij. Ik zou een paar nachten in een hotel kunnen logeren.

Wauters en Palinski hadden ook een nieuwe stropdas, maar Bonger niet.

Bonger droeg nooit een stropdas, hij had er waarschijnlijk zijn hele leven nog nooit één gehad, maar hij had in ieder geval wel een tamelijk schoon overhemd aan. Zijn vrouw was acht jaar geleden overleden en tegenwoordig stak het allemaal niet zo nauw meer. Met overhemden en zo.

Wauters had een tafeltje besteld in het restaurantgedeelte en op aanraden van Palinski begonnen ze met champagne en een toastje met kaviaar, behalve Bonger die afzag van de kaviaar ten gunste van zeekreeft in sauternessaus.

‘Wat is er met jullie aan de hand, opaatjes?’ vroeg juffrouw Gautiers achterdochtig. ‘Hebben jullie je prostaat verkocht aan de wetenschap?’

Maar ze voerde zonder morren de ene bestelling na de andere uit en toen Palinski als gewoonlijk een tik tegen haar achterste gaf, vergat ze bijna zijn reumatische hand te verjagen.

‘Proost, jongens!’ riep Wauters om de zoveel tijd uit.

‘Nu is het feest in Kapernaüm!’ bracht Palinski om de nog minder tijd in herinnering.

Shit zeg, wat ben ik deze idioten beu, dacht Leverkuhn.

Tegen elven had Wauters acht of negen keer verteld hoe hij het lot had gekocht. Palinski had ongeveer even vaak ‘O, schoonste zonde uit mijn jeugd’ aangeheven en was steeds na anderhalve regel gestopt omdat hij de tekst niet meer wist en Bongers maag was van streek geraakt. En Waldemar Leverkuhn voelde zich zo dronken als hij vermoedelijk sinds het oktoberfeest in Grünwald vijftien jaar geleden – of was het zestien – niet meer was geweest.

Hoe dan ook, het leek tijd om er een punt achter te zetten.

Als hij zijn schoenen tenminste kon vinden. Het laatste halfuur had hij op sokken gezeten; hij had dat met enige verbazing geconstateerd toen hij op het toilet stond te plassen, maar hoe hij ook met zijn voeten onder de tafel zocht, hij kreeg niet beet.

Het was een ellende. Hij rook dat Bongers maag weer opspeelde en toen Palinski opnieuw begon te zingen begreep hij dat hij wat meer systematiek in het zoeken moest brengen.

Hij hoestte ter afleiding en maakte een discrete duik, nam ongelukkigerwijze een punt van het tafelkleed mee in zijn uitval en toen werd het allemaal zo’n chaos dat hij helemaal geen zin had om zijn tijdelijke verbanningsoord onder de tafel te verlaten. Zijn schoenen zag hij daar in ieder geval niet.

‘Laat mij maar!’ bulderde hij dreigend. ‘Verdwijn, sodemieter op en laat me met rust!’

Hij ging op zijn rug liggen en trok de rest van het tafelkleed en het serviesgoed van tafel. Van de omringende tafeltjes was een gevarieerd koor te horen van lachsalvo’s en verontwaardigde vrouwenstemmen. Van Wauters en Palinski kwam goede raad en van Bonger kwam er weer mortiervuur.

Toen verschenen juffrouw Gautiers, meneer Van der Valk en Freddy zelf ten tonele en tien minuten later stond Waldemar Leverkuhn in de regen op het trottoir met zijn jas en zijn schoenen aan. Palinski en Wauters verdwenen in een taxi en Bonger vroeg een tel later of zij er ook samen één zouden nemen.

Nooit van zijn leven, verdomde stinkbom! dacht Leverkuhn en waarschijnlijk zei hij dat ook, want een dreigende seconde lang zweefde Bongers vuist onder zijn neus, maar daarna verdween de hand met zijn eigenaar over de Langgracht.

Gauw op zijn teentjes getrapt, dacht Leverkuhn en hij begon in ongeveer dezelfde richting te lopen. Het ging harder regenen. Dat maakte hem niet uit, helemaal niet. Ondanks zijn dronkenschap voelde hij zich prima en kon hij bijna honderd procent goed op koers blijven. Pas toen hij de glibberige steilte naar de Wagnerbrug op ging, gleed hij uit en kwam ten val. Twee passerende vrouwen, waarschijnlijk prostituees die op de Zwille werkten, hielpen hem overeind en brachten hem naar de Zuyderstraat, waar hij vastere grond onder de voeten had.

De rest was kinderspel en op het moment dat de klokken van de Keymerkerk kwart voor twaalf sloegen was hij thuis.

Zijn vrouw niet. Waldemar Leverkuhn trok de deur dicht, maar deed hem niet op slot. Hij trok zijn schoenen in de hal uit, hing zijn jas en colbertje op en kroop zonder verdere voorbereidingen in bed.

Twee minuten later sliep hij al. Op zijn rug en met zijn mond wijdopen en toen iemand later die nacht een eind maakte aan zijn ronkende gesnurk door met een vleesmes achtentwintig keer in zijn romp en hals te steken, merkte hij dat misschien niet eens.

2

De vrouw zag zo grauw als het ochtendlicht.

Met opgetrokken schouders zat ze in haar tot op de draad versleten jas tegenover inspecteur Münster naar de vloer te kijken. Ze maakte geen aanstalten om de kop thee of de broodjes aan te raken die juffrouw Katz was komen brengen. Er hing een aura van vermoeide gelatenheid om haar heen en Münster vroeg zich vaag af of hij niet beter de arts kon roepen, zodat die haar een injectie kon geven. Dan kon ze naar bed om uit te rusten, in plaats van hier te zitten en deze ellende door te maken. Krause had immers al een eerste verhoor afgenomen.

Maar zoals Van Veeteren altijd zei: ‘De eerste uren wegen zwaar. En het eerste kwartier is even belangrijk als de hele derde week.’

Zo’n lange geschiedenis hoefde het misschien niet te worden, maar je kon nooit weten.

Hij keek op zijn horloge. Zes uur vijfenveertig. Vooruit, dacht hij. Een kwartiertje dan.

‘Ik moet alles nog even met u nalopen’, zei hij. ‘Dan mag u gaan slapen.’

Ze schudde lichtjes haar hoofd.

‘Ik hoef niet te slapen.’

Münster keek haastig Krauses aantekeningen door.

‘U kwam dus om een uur of twee thuis?’

‘Ja, om vijf over twee ongeveer. Er was een stroomstoring en de trein stond meer dan een uur stil. Bij Voigtshuis.’

‘Waar was u geweest?’

‘In Bossingen bij een vriendin. We komen ’s zaterdags bij elkaar … niet iedere zaterdag, maar af en toe. Dit heb ik al verteld.’

‘Weet ik’, zei Münster. ‘Hoe laat bent u uit Bossingen vertrokken?’

‘Met de trein van twaalf uur. Die vertrekt om 23.59 uur en komt normaal gesproken om kwart voor één aan. Nu was het bijna twee uur.’

‘En toen?’

‘Toen ging ik naar huis en vond ik hem.’

Ze haalde haar schouders op en zweeg. Ze had nog niet opgekeken. Een fractie van een seconde herinnerde Münster zich een overreden katje dat hij een keer had gevonden toen hij tien of elf jaar was; het lag vastgeplakt aan het asfalt in zijn eigen bloed toen hij erlangs fietste. Dat katje had ook niet opgekeken, het lag daar maar te staren naar het hoge gras in de berm en te wachten op de dood.

Hij vroeg zich af hoe het kwam dat juist deze oude herinnering opdook op deze sombere ochtend. Mevrouw Leverkuhn was immers niet stervende; haar man was dood.

Vermoord. Op tweeënzeventigjarige leeftijd had hij zijn moordenaar ontmoet, een moordenaar die het zekere voor het onzekere had genomen en twintig tot dertig keer had toegestoken met zijn mes, opdat hij nooit meer van zijn bed zou kunnen opstaan.

Ergens tussen halfeen en halfdrie, als je het eerste medische rapport mocht geloven, dat was opgemaakt even voordat Münster op het politiebureau was aangekomen.

Een beetje overdreven, dat zeker. Eén of twee steken waren vermoedelijk wel genoeg geweest. Het bloedverlies was zo groot geweest dat je deze keer met recht kon spreken van een bloedbad. Er lag kennelijk heel wat meer bloed op het bed en op de vloer dan er nog in het lichaam zat.

Hij sloeg Marie-Louise Leverkuhn gade en liet enkele seconden verstrijken.

‘Hebt u meteen de politie gebeld?’

‘Ja … nee, ik ben eerst nog even de deur uit geweest.’

‘U bent de deur uit geweest? Waarom in vredesnaam?’

Weer haalde ze haar schouders op.

‘Ik weet het niet. Ik had waarschijnlijk een soort shock … ik geloof dat ik naar het Entwickplein wilde lopen.’

‘Waarom naar het Entwickplein?’

‘Naar het politiebureau. Ik wilde daar aangifte doen … maar toen besefte ik dat ik misschien beter kon bellen. Het was immers laat en ze zijn er waarschijnlijk alleen tijdens kantooruren. Of niet?’

‘Ik denk het wel’, zei Münster. ‘Hoe laat was u weer terug?’

Ze dacht na.

‘Even na halfdrie, denk ik.’

Münster bladerde in de papieren. Dat leek te kloppen. Het gesprek stond op 02.43 uur geregistreerd.

‘Ik zie hier dat de deur niet op slot zat toen u thuiskwam.’

‘Nee.’

‘Was er ingebroken?’

‘Nee. Hij vergat wel vaker de deur op slot te doen … of nam gewoon niet de moeite.’

‘Hij scheen nogal wat gedronken te hebben.’

Ze gaf geen antwoord. Münster aarzelde even.

‘Mevrouw Leverkuhn’, zei hij toen, terwijl hij zich over het bureau naar haar toe boog en haar blik van de vloer probeerde op te vissen. ‘Het lijdt geen enkele twijfel dat uw echtgenoot vermoord is. Hebt u enig idee wie dat gedaan kan hebben?’

‘Nee.’

‘Hebt u echt niet het geringste vermoeden … iemand met wie hij overhooplag of zoiets?’

Ze maakte een vaag, ontkennend gebaar met haar hoofd.

‘Was er iets verdwenen uit het appartement? Behalve dat mes, dus?’

‘Dat geloof ik niet.’

‘Zijn er sporen van de dader?’

‘Nee.’

‘Is u verder nog iets opgevallen waarvan u denkt dat het van belang kan zijn?’

Er ging een huivering door haar lichaam en ze keek eindelijk op.

‘Nee, alles was net als anders, alles … wat zeg ik nou? Ik bedoel …’

‘Ik begrijp het’, zei Münster. ‘Het is net wat u zegt, dat u in shock bent geraakt. We nemen even pauze. Ik denk dat u het best even kunt gaan liggen; ik zal een verpleegkundige sturen om op u te letten.’

Hij klapte zijn schrijfblok dicht en stond op. Hij gebaarde naar mevrouw Leverkuhn dat ze hem moest volgen en hield de deur voor haar open. Toen ze vlak langs hem liep, viel hem voor het eerst haar geur op.

Naftaleen, als hij zich niet vergiste.

Rooth zag er ongeveer zo uit als hij zich voelde.

‘Ben je al lang in touw?’

Rooth roerde met een potlood in zijn koffie.

‘Zeker’, zei hij. ‘Toen ik klein was had je iets wat zondagochtend heette. Wat is daarvan geworden?’

‘Geen idee’, zei Münster. ‘Jij bent er dus geweest?’

‘Drie uur lang’, zei Rooth. ‘Ik kwam meteen na Krause. Ik heb een uur naar het bloedbad gekeken en twee uur lang buren ondervraagd. Krause heeft zich om de vrouw bekommerd.’

‘Ik heb het gehoord’, zei Münster. ‘Wat zeiden de buren?’

‘Eensluidende berichten’, verklaarde Rooth en hij diepte een boterham op uit een plastic zak die op tafel lag. ‘Wil jij ook?’

Münster schudde zijn hoofd.

‘Eensluidende berichten? Wat betekent dat nou weer?’

Rooth snoot zijn neus.

‘Er zijn maar zes appartementen in het gebouw. Eén staat leeg. In drie ervan – inclusief dat van de Leverkuhns – wonen oude mensen. Vijfenzestigplussers. In het vierde woont een dikke vrouw van middelbare leeftijd. In het laatste een jong stel. Allemaal waren ze vannacht thuis en allemaal hebben ze hetzelfde gehoord.’

‘O ja? Wat dan?’

‘Het jonge stel dat aan het vrijen was. Tussen elf en twee ongeveer. Het schijnt er nogal gehorig te zijn en kennelijk hebben ze geen al te best bed.’

‘Drie uur lang?’ vroeg Münster.

Rooth beet in zijn broodje en fronste zijn voorhoofd.

‘Ja, en ze geven het nog toe ook. En die jongen is niet eens een sportief type, al is hij wel donker natuurlijk. Soms vraag je je af …’

‘Bedoel je dat die oudjes wakker hebben gelegen en de hele tijd naar liefdesoefeningen hebben geluisterd, van elf tot twee?’

‘Niet de hele tijd. Af en toe, ze zijn tussendoor wel even weggedommeld. Er is maar één echtpaar, trouwens. Het echtpaar Van Eck op de begane grond. De anderen zijn alleenstaanden … meneer Engel en juffrouw Mathisen.’

‘Ja ja’, zei Münster nadenkend. ‘Maar niemand heeft dus geluid uit het appartement van Leverkuhn gehoord?’

‘Helemaal niks’, zei Rooth en hij nam weer een hap. ‘Niemand heeft een bezoeker in het pand gezien en er zijn geen verdachte geluiden gehoord, behalve van dat wippen. Hoewel het niet moeilijk is om het gebouw binnen te komen … de voordeur kun je open pissen, volgens Van Eck.’

Münster zweeg terwijl Rooth zijn broodje verorberde.

‘Wat is jouw idee?’ vroeg hij ten slotte.

Rooth geeuwde.

‘Heb ik niet’, zei hij. ‘Ik ben iets te moe. Iemand zal wel naar binnen gegaan zijn en hem hebben neergestoken, neem ik aan. En daarna weer zijn weggegaan. Of hij heeft zitten wachten tot hij thuiskwam … kies maar uit.’

‘Twintig, dertig messteken?’ zei Münster.

‘Twee was genoeg geweest’, zei Rooth. ‘Een halfgare idioot, waarschijnlijk.’

Münster stond op en ging voor het raam staan. Hij duwde twee lamellen van de luxaflex uit elkaar en tuurde naar de mistige stad. Het was bijna halfnegen, maar het was duidelijk dat het een van die regenachtige, grijze zondagen zou worden waar het licht nooit echt vat op kreeg. Een dag om lekker binnen te blijven.

Hij liet de luxaflex los en draaide zich om.

‘Waarom?’ vroeg hij. ‘Wie steekt in hemelsnaam op deze manier een zeventigjarige dood?’

Rooth gaf geen antwoord.

‘Hoe zit het met het wapen?’

Rooth keek op van zijn koffiekopje.

‘Het enige wat weg is uit het appartement – volgens de echtgenote althans – is een vleesmes. Meusse zegt dat het dat heel goed geweest kan zijn … de lengte komt klaarblijkelijk overeen, daar baseert hij dat waarschijnlijk op.’

‘Hm’, zei Münster. ‘Wat ga jij nu doen?’

Rooth krabde aan zijn kin.

‘Ik ga naar huis, even slapen. Jij neemt het immers over, voorzover ik heb begrepen. Als ik me fit voel, treed ik morgen weer aan. Er moeten nog een paar mensen op de hoogte worden gesteld. Dat heb ik voor jou laten liggen. Ik hoop dat je het niet erg vindt, maar jij bent beter in die dingen dan ik … en ik kon ook niet in alle vroegte al gaan bellen.’

‘Bedankt’, zei Münster. ‘Om wie gaat het?’

Rooth haalde een blaadje uit zijn binnenzak.

‘Een zoon en een dochter’, verklaarde hij. ‘Ze wonen beiden buiten de stad. Ja, en er is nog een dochter, maar die zit ergens in een psychiatrische inrichting, dus dat kan nog wel even wachten.’

‘Oké’, zei Münster en hij nam de gegevens in ontvangst. ‘Ga jij maar slapen, dan regel ik dit.’

‘Mooi’, zei Rooth. ‘Je krijgt een reep van me als je hier morgenvroeg mee klaar bent.’

‘Wat ben je toch een vrek’, zei Münster en hij pakte de telefoon.

Hij kreeg op geen van de nummers gehoor en vroeg zich even af of hij de opdracht aan Krause of iemand anders zou doorspelen. Het was in ieder geval duidelijk geweest dat de oude mevrouw Leverkuhn zelf zich niet geroepen voelde om haar kinderen te bellen.

In ieder geval niet met de boodschap dat iemand net een einde had gemaakt aan het leven van hun vader door hem met het vijftien jaar oude, met kerst gekregen mes twintig, dertig keer te steken.

Hij kon haar houding wel begrijpen. Hij vouwde het blaadje op en besloot dat het een van die opdrachten was waar je je niet met een jantje-van-leiden van af kon maken. Plichten noemden ze dat vroeger.

Hij belde Synn. Legde uit dat hij de hele dag zou moeten werken en hoorde de teleurstelling in haar zwijgen en de onuitgesproken woorden. Zijn eigen teleurstelling was niet minder groot en ze beëindigden het gesprek binnen een minuut.

Er waren weinig dingen waar inspecteur Münster meer van hield dan een dag binnen zitten met Synn en de kinderen. Een regenachtige zondag zonder geplande activiteiten.

Hij sloot zijn ogen en leunde achterover in de bureaustoel.

Waarom? dacht hij lamlendig.

Waarom moet iemand een oude man op zo’n beestachtige manier doden?

En waarom had hijzelf een baan waarvoor hij regenachtige zondagen zo vaak moest besteden aan het opdiepen van antwoorden op vragen als deze, in plaats van bij zijn gezinnetje te zijn?

Waarom?

Hij zuchtte en keek op zijn horloge. De ochtend was nog maar net begonnen.

3

Hij liep naar Freddy’s. Er hing een onverschillige mist boven de grachten en de zondagslege straten, maar de regen had zich tijdelijk teruggetrokken. Het restaurantje zat aan de Weiskerstraat op de hoek met de Langgracht en was nog dicht. ‘Zondags van 12-24 uur’ stond er op een vergeeld briefje op de deur, maar hij klopte op het figuurglas en een poosje later werd hij binnengelaten. Een forse vrouw van een jaar of veertig deed open. Ze was bijna even lang als hijzelf. Ze droeg een spijkerbroek en een flanellen overhemd en ze had een rode, wat groezelige sjaal om haar hoofd. Het was duidelijk dat ze bezig was het lokaal salonfähig te maken.

Ze was aan het schoonmaken, zo men wil.

‘Elizabeth Gautiers?’

Ze knikte en legde een stapel geplastificeerde menukaarten op de tapkast. Münster keek om zich heen; de verlichting was zeer spaarzaam, hij nam aan dat het met haar schoonmaakambitie te maken had. Verder zag het er net zo uit als overal. Donkere panelen, een sombere inrichting in bruin, groen en rood. Een L-vormige bar, een tiental tafeltjes met eenvoudige rechte stoelen. Een sigarettenautomaat en een tv-toestel. In een erachter gelegen vertrek zag hij witte tafelkleden en een wat royalere lichttoevoer; kennelijk een wat statiger eetgedeelte. Uit de keuken klonken stemmen en gerammel met potten en pannen; het was halfelf en de voorbereidingen voor de lunch waren begonnen.

‘Had u gebeld?’

Münster liet zijn legitimatiebewijs zien en keek om zich heen waar hij het best kon gaan zitten.

‘We kunnen daarbinnen gaan zitten. Wilt u iets gebruiken?’

Ze wees naar de witte tafelkleden en ging hem voor door de klapdeurtjes.

‘Koffie’, zei Münster, het feit naast zich neerleggend dat hij Synn had beloofd te minderen naar vier kopjes per dag. Dit werd zijn derde. ‘Als het niet te veel moeite is, tenminste.’

Dat was het niet. Ze gingen zitten in de beschutting van een ficus benjamina van stof en plastic en hij pakte zijn opschrijfboekje erbij.

‘Zoals ik zei gaat het om het gezelschap van gisteravond …’ Hij controleerde de namen. ‘Palinski, Bonger, Wauters en Leverkuhn. Allemaal stamgasten, als ik me niet vergis? Het ziet ernaar uit dat Leverkuhn is vermoord.’

Kennelijk had het nieuws haar nog niet bereikt, want haar onderkaak zakte naar beneden, zodat er een zacht klikken te horen was. Münster vroeg zich af of ze echt al een kunstgebit had. Ze kon toch niet ouder zijn dan vijfenveertig? Ongeveer van zijn eigen leeftijd.

‘Vermoord?’

‘Geen twijfel mogelijk’, zei Münster en hij wachtte.

‘Uh … waarom?’

‘Dat weten we nog niet.’

Ze bleef een paar seconden doodstil zitten. Toen deed ze het sjaaltje af en maakte een haardos los van bijna exact dezelfde tint. Maar niet zo groezelig. Toch best een mooie vrouw, constateerde Münster enigszins verbaasd. Fors, maar mooi, bij haar zou je wel je mannetje moeten staan. Ze stak een sigaret op.

‘Een overval?’

Münster antwoordde niet.

‘Is hij dus op weg naar huis neergeslagen?’

‘Niet precies. Kunt u zeggen hoe laat hij hier weggegaan is?’

Elizabeth Gautiers dacht na.

‘Om elf uur’, zei ze. ‘Een paar minuten over elf misschien. Het ging allemaal wat raar’, voegde ze er even later aan toe.

‘Raar?’

‘Ze waren dronken. Leverkuhn lag onder de tafel.’

‘Onder de tafel?’

Ze moest lachen.

‘Ja, echt. Hij trok aan het tafelkleed en er ontstond een woordenwisseling. We hebben hen overeind gezet en hen in ieder geval zo ver gekregen dat ze weggingen. Dus u zegt dat hij niet op weg naar huis is omgebracht?’

‘Nee’, zei Münster. ‘In zijn bed. Hadden ze ergens ruzie over, de heren?’

‘Niet meer dan anders.’

‘Hebt u gezien hoe ze hiervandaan vertrokken? Hebt u misschien een taxi gebeld of zo?’

‘Was niet nodig’, verklaarde Elizabeth Gautiers. ‘Er staan er hier altijd wel een paar in de buurt. Bij het Megsjeplein, hier vlak om de hoek … ja, ik geloof dat twee van hen een taxi namen. Ik stond even voor het raam om te kijken hoe het ging. Maar Leverkuhn en Bonger gingen lopen.’

Münster knikte en maakte een aantekening.

‘Kent u hen goed?’

‘Dat kun je wel zeggen. Ze zitten hier minstens twee avonden in de week. Bonger en Wauters nog vaker … wel vier of vijf. Maar dan zitten ze meestal in de bar.’

‘Hoe lang komen ze hier al?’

‘In ieder geval zolang als ik hier werk. Acht jaar.’

‘Maar gisteren zaten ze hier in het restaurant?’

Ze doofde haar sigaret en dacht na.

‘Ja zeker, er was iets bijzonders gisteravond, dat zei ik toch al. Ze vierden iets. Ik denk dat ze geld gewonnen hadden.’

Münster schreef het op.

‘Waarom denkt u dat? Wat zouden ze dan gewonnen hebben?’

‘Ik weet het niet. De voetbaltoto of de lotto waarschijnlijk, op woensdagavond zitten ze altijd formulieren in te vullen. Ze probeerden het op de een of andere belachelijke manier stil te houden, er niet hardop over te praten, maar het nieuws sijpelde natuurlijk wel hier en daar door.’

‘Weet u dit zeker?’

Ze dacht weer na.

‘Nee’, zei ze. ‘Maar het kan haast niets anders geweest zijn. Ze waren ook netjes gekleed. Ze bestelden dure wijn en cognac. Ze aten à la carte … maar god nog aan toe, waarom hebben ze Leverkuhn vermoord? Die arme ouwe baas. Hij is dus beroofd?’

Münster schudde zijn hoofd.

‘Niet echt. Vermoord. Iemand heeft hem met een mes doodgestoken.’

Ze staarde hem ongelovig aan.

‘Wie dan? Ik bedoel … waarom?’