Boeken van Håkan Nesser

Valse vriendinnen

De zomer van Kim Novak

De stilte na Sarah

Van Veeteren-reeks:

1. Het grofmazige net

2. Het vierde offer

3. De vrouw met de moedervlek

4. De terugkeer

5. De commissaris en het zwijgen

6. De zaak van Münster

7. Carambole

8. De dode op het strand

9. De zwaluw, de kat, de roos en de dood

10. Van Veeteren en de zaak-G.

Inspecteur Barbarotti-reeks:

1. De man zonder hond

2. Een heel ander verhaal*

3. Het tweede leven van meneer Roos*

4. De eenzamen*

* Kijk voor meer informatie over de nog te verschijnen Barbarotti-delen op www.degeus.nl

Håkan Nesser

Het grofmazige net

Uit het Zweeds vertaald door Clementine Luijten

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Det grovmaskiga nätet, verschenen bij Albert Bonniers Förlag

Oorspronkelijke tekst © Håkan Nesser, 1993

Eerste Nederlandstalige uitgave © Clementine Luijten en De Geus bv, Breda 2001

Omslagontwerp Stef van Zimmeren | Riesenkind

Omslagillustratie © Michael Trevillion / Trevillion Images

isbn 978 90 445 2404 8

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de achtste druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Wanneer we eindelijk gevonden hebben waar we in het duister naar zoeken, ontdekken we bijna altijd dat het juist dat was. Duister.

C.G. Reinhart, inspecteur

I

zaterdag 5 oktober – vrijdag 22 november

1

Hij werd wakker en kon zich niet herinneren hoe hij heette.

Hij had overal pijn. Fakkels van vuur wervelden door zijn hoofd en hals, buik en borst. Hij wilde slikken maar het bleef bij een poging. Zijn tong zat vastgeplakt aan zijn gehemelte. Brandde en deed zeer.

Zijn ogen pulseerden. Leken uit hun kassen te willen groeien.

Alsof je geboren wordt, dacht hij. Ik ben niemand. Enkel lijden.

De kamer was duister. Hij tastte rond met zijn vrije arm, de arm die niet slapend en tintelend onder hem lag.

O, daar stond een nachtkastje. Een telefoon en een glas. Een krant. De wekker …

Die pakte hij op, maar halverwege gleed de wekker uit zijn vingers en viel op de grond. Hij tastte een tijdje, kreeg hem weer te pakken en hield hem omhoog, vlak voor zijn gezicht.

De wijzerplaat fosforesceerde zwak. Hij herkende de cijfers.

Twintig over acht. ’s Ochtends waarschijnlijk.

Hij wist nog steeds niet wie hij was.

Dat was nog niet eerder gebeurd. Hij was wel eens wakker geworden zonder te weten waar hij was. Of welke dag het was. Maar zijn naam … was hij ooit zijn naam kwijt geweest?

John? Janos?

Nee, maar iets in die richting.

Het zat ergens in zijn achterhoofd, niet alleen zijn naam maar alles … zijn levensloop en de verzachtende omstandigheden. Het lag daar te wachten. Achter een dun vlies dat doorbroken moest worden. Eigenlijk maakte hij zich er niet druk om. Het zou hem zo wel te binnen schieten.

Misschien was het wel niets om naar uit te zien.

Plotseling werd de pijn achter zijn ogen erger. Misschien door het denken; in ieder geval was het er ineens. Vlijmscherp en verschrikkelijk. Een schreeuw van vlees.

De rest deed er niet meer toe.

De keuken was links en kwam hem bekend voor. Hij vond het buisje zonder problemen: de zekerheid dat dit zijn huis moest zijn nam snel toe. Alles kon ieder moment duidelijk worden.

Hij liep de hal weer in. Schopte tegen een fles die in het halfduister voor de boekenkast lag. De fles rolde weg over het parket en kwam tot stilstand onder de radiator. Hij strompelde naar de badkamer. Duwde de deurknop naar beneden.

Op slot.

Moeizaam boog hij zich voorover. Steunde met zijn handen op zijn knieën en controleerde het plaatje.

Rood. Dat klopte. Bezet.

Misselijkheid golfde in hem omhoog.

‘Doe open …’ probeerde hij, maar er klonk niet meer dan een zwak gefluister. Hij leunde met zijn hoofd tegen het koele hout van de deur.

‘Doe de deur open!’ probeerde hij opnieuw en nu was zijn stem op halve kracht, minstens. Om de ernst van de situatie te onderstrepen bonkte hij een paar keer met zijn vuisten.

Geen antwoord. Geen enkel geluid. Wie zich daar ook bevond, het was duidelijk dat de persoon in kwestie niet van plan was hem binnen te laten.

Zonder waarschuwing vooraf kreeg hij een zure oprisping vanuit zijn maag. Misschien van nog dieper … hij begreep dat het nu een kwestie van seconden was. Vlug wankelde hij terug door de hal. De keuken in.

Dit keer kwam alles hem meer dan bekend voor.

Het is absoluut mijn huis, dacht hij terwijl hij in de gootsteen kotste.

Met een schroevendraaier opende hij de tong van het badkamerslot. Hij had onmiskenbaar het gevoel dat hij dit vaker had gedaan.

‘Sorry, ik moest …’

Hij stapte over de drempel en op het moment dat hij het licht aandeed, wist hij wie hij was.

Hij herkende ook onmiddellijk de vrouw die in de badkuip lag.

Ze heette Eva Ringmar en was sinds drie maanden zijn echtgenote.

Haar lichaam was merkwaardig verdraaid. Haar rechterarm hing in een onnatuurlijke hoek over de rand. De goed gemanicuurde nagels raakten net de vloertegels. Haar donkere haar dreef in het water. Haar gezicht lag naar beneden, en aangezien het bad tot de rand gevuld was, kon er geen twijfel over bestaan dat ze dood was.

Zelf heette hij Mitter. Janek Mattias Mitter. Docent geschiedenis en filosofie aan het Bungelyceum in Maardam.

Ook wel J.M. genoemd.

Na deze inzichten kotste hij nog een keer, nu in de toiletpot. Daarna nam hij nog twee tabletten uit het buisje en belde de politie.

2

De cel was L-vormig en groen. Alles één kleur: muren, vloer en plafond. Diffuus daglicht sijpelde door een hooggelegen raam naar binnen. ’s Nachts kon hij een ster zien.

In een hoek was het sanitair: een wastafel en een wc. Een bed aan de wand bevestigd. Een gammele tafel met twee stoelen. Een lamp tegen het plafond. Een bedlampje.

Verder waren er geluiden en stilte. Het enige dat hij rook was zijn eigen lichaam.

De advocaat heette Rüger. Hij was lang en vergroeid, trok een beetje met zijn linkerbeen. Voorzover Mitter het kon beoordelen was hij ergens in de vijftig; een paar jaar ouder dan hijzelf. Rügers zoon had volgens Mitter bij hen op school gezeten. Misschien had hij hem zelfs in de klas gehad … Een bleke jongen met een pokdalige huid en nogal zwakke studieresultaten, als hij het zich goed herinnerde. Zo’n acht, tien jaar geleden.

Rüger gaf hem een hand. Drukte deze lang en krachtig terwijl hij ernstig en welwillend tegelijk keek. Mitter begreep dat hij een communicatiecursus had gevolgd.

‘Janek Mitter?’

Mitter knikte.

‘Een lastige geschiedenis.’

Hij wurmde zich uit zijn jas. Schudde het water ervan af en hing hem aan de haak naast de deur. De cipier sloot af door de sleutel twee keer om te draaien en verdween door de gang.

‘Het regent buiten. ’t Is hier eigenlijk veel behaaglijker.’

‘Hebt u een sigaret?’

Rüger viste een pakje uit zijn zak.

‘Neem zoveel u wilt. Ik begrijp niet waarom ze u niet toestaan te roken.’

Hij ging zitten. Legde de dunne lederen aktetas voor zich op de tafel. Mitter stak een sigaret op, maar bleef staan.

‘Wilt u niet gaan zitten?’

‘Nee, dank u.’

‘Zoals u wilt.’

Hij opende een bruine dossiermap. Pakte er een paar getypte velletjes uit en een notitieblok. Klikte een paar keer met zijn balpen terwijl hij met zijn ellebogen op tafel steunde.

‘Een lastige geschiedenis, zoals ik al zei. Daar zal ik maar gelijk duidelijk in zijn.’

Mitter wachtte.

‘Er is veel dat tegen u pleit. Daarom is het belangrijk dat u eerlijk tegen mij bent. Als we elkaar niet volledig vertrouwen, kan ik u niet zo succesvol verdedigen als wanneer … tja, begrijpt u?’

‘Ja.’

‘Ik ga er ook van uit dat u niet zult aarzelen met ideeën te komen …’

‘Ideeën?’

‘Over hoe we te werk moeten gaan. Ik stippel natuurlijk de strategie uit, maar het gaat immers om u. U bent, naar alles te oordelen, een intelligent mens.’

‘Ik begrijp het.’

‘Mooi. Wilt u zelf vertellen of geeft u er de voorkeur aan dat ik vragen stel?’

Mitter doofde de sigaret in de asbak en nam plaats aan tafel. De nicotine had hem een ogenblik duizelig gemaakt, en ineens voelde hij alleen maar grote weerzin.

Tegen het leven. Tegen deze gebochelde advocaat, tegen de ongelooflijk lelijke cel, tegen de vieze smaak in zijn mond en alle vragen en antwoorden die onvermijdelijk zouden komen.

Een ontzettende weerzin.

‘Ik heb alles al met de politie doorgenomen. Ik heb twee dagen en nachten niets anders gedaan.’

‘Dat weet ik, maar ik moet het u toch vragen. De regels van het spel, begrijpt u?’

Mitter haalde zijn schouders op. Schudde een nieuwe sigaret uit het pakje.

‘Stelt u maar vragen.’

De advocaat leunde naar achteren. Balanceerde op de poten van de stoel en legde het notitieblok op zijn knieën.

‘De meesten gebruiken een cassetterecorder, maar ik schrijf liever’, legde hij uit. ‘Ik denk dat het minder belastend is voor de cliënt …’

Mitter knikte.

‘Bovendien heb ik toegang tot de politietapes, als dat nodig mocht zijn. Nou, voordat we ingaan op de omstandigheden, moet ik de verplichte vraag stellen. U wordt waarschijnlijk aangeklaagd voor moord, eventueel doodslag, op uw vrouw, Eva Maria Ringmar. Hoe bent u van plan zich op te stellen: schuldig of onschuldig?’

‘Onschuldig.’

‘Goed. Het is van belang dat daar geen onzekerheid over bestaat. Van uw noch van mijn kant.’

Hij pauzeerde even en liet de pen tussen zijn vingers heen en weer rollen.

‘Hebt u ook maar de geringste twijfel?’

Mitter zuchtte.

‘Ik verzoek u dringend antwoord te geven op mijn vraag. Bent u er absoluut zeker van dat u uw vrouw niet gedood hebt?’

Hij wachtte een paar seconden met zijn antwoord. Probeerde de blik van de advocaat te vangen om erachter te komen wat die er eigenlijk zelf van dacht, maar tevergeefs. Rügers gezicht was volstrekt ondoorgrondelijk.

‘Nee, ik weet het natuurlijk niet zeker. Dat weet u net zo goed als ik.’

De advocaat maakte een aantekening.

‘Meneer Mitter, ik moet u vragen buiten beschouwing te laten dat ik op de hoogte ben van het proces-verbaal van het verhoor. U moet proberen te doen alsof u nu alles voor het eerst vertelt … verplaats u in die situatie!’

‘Ik kan me niets herinneren.’

‘Nee, ik heb begrepen dat u zich niet kunt herinneren wat er gebeurd is, daarom moeten we alles opnieuw zo nauwkeurig mogelijk doornemen. Uw geheugen komt niet terug als u niet probeert terug te gaan naar die nacht … zonder voorbehoud. Bent u dat met me eens?’

‘Waar denkt u eigenlijk dat ik mee bezig ben? Ik denk aan niets anders.’

Een soort woede maakte zich van hem meester. De advocaat ontweek zijn blik en schreef iets in zijn notitieblok.

‘Wat schrijft u op?’

‘Het spijt me, maar …’ Hij schudde afwerend zijn hoofd. Pakte een zakdoek uit zijn zak en snoot luidruchtig zijn neus.

‘Dat rotweer ook’, zei hij.

Mitter knikte.

‘Ik wil dat u goed begrijpt’, vervolgde de advocaat, ‘hoe precair de situatie is waarin u zich bevindt. U beweert dat u onschuldig bent, maar u herinnert zich niets … dat is een nogal wankele grond om een verdediging op te bouwen, dat ziet u toch zeker wel in?’

‘De officier van justitie moet bewijzen dat ik schuldig ben. Het is niet mijn zaak om het tegendeel te bewijzen, of wel soms?’

‘Uiteraard. Zo is de wet, maar …’

‘Maar wat?’

‘Als u zich niets herinnert, dan herinnert u zich niets. Het kan lastig zijn om een jury te overtuigen … Wilt u beloven mij te informeren zodra er iets boven komt drijven?’

‘Vanzelfsprekend.’

‘Wat het ook is?’

‘Oké …’

‘Laten we verder gaan. Hoelang kende u Eva Ringmar?’

‘Twee jaar … krap twee jaar … sinds ze bij ons op school kwam werken.’

‘U geeft les in?’

‘Geschiedenis en filosofie. Vooral geschiedenis, de meeste leerlingen kiezen iets anders dan filosofie.’

‘Hoelang werkt u daar al?’

‘Twintig jaar ongeveer … nee, negentien.’

‘En uw vrouw?’

‘Moderne talen … sinds twee jaar, zoals ik al zei.’

‘Wanneer is jullie verhouding begonnen?’

‘Zes maanden geleden. We zijn van de zomer getrouwd, begin juli …’

‘Was ze zwanger?’

‘Nee. Hoezo …?’

‘Hebt u kinderen, meneer Mitter?’

‘Ja, een zoon en een dochter.’

‘Hoe oud?’

‘Twintig en zestien. Ze wonen bij hun moeder in Chadów …’

‘Wanneer bent u van uw vorige vrouw gescheiden?’

‘In 1980. Jürg woonde bij mij totdat hij naar de universiteit ging. Ik begrijp niet wat dat ermee te maken …’

‘Achtergrond. Ik heb een soort achtergrond nodig. Ook een advocaat moet puzzelen, dat zult u toch met me eens zijn? Wat voor relatie hebt u met uw vorige echtgenote?’

‘Helemaal geen.’

Er ontstond een pauze. De advocaat snoot zijn neus weer. Hij was duidelijk ergens niet over te spreken, maar Mitter had geen zin hem op weg te helpen … Irene had hier niets mee te maken. Jürg en Inga ook niet, hij was blij dat ze alle drie zo verstandig waren zich er niet mee te bemoeien. Ze hadden wel iets van zich laten horen, uiteraard, maar alleen de eerste dag, daarna was het stil gebleven. En vanmorgen had hij een brief van Inga ontvangen, een paar regeltjes maar. Een solidariteitsverklaring.

We staan achter je. Inga en Jürg.

Hij vroeg zich af of dat ook voor Irene gold. Stond zij ook achter hem? Misschien deed het er ook niet toe.

‘Hoe was uw huwelijk?’

‘Sorry?’

‘Uw huwelijk met Eva Ringmar. Hoe was dat?’

‘Zoals huwelijken zijn.’

‘Wat bedoelt u daarmee?’

‘…’

‘Was het een goede relatie of hadden jullie veel ruzie?’

‘…’

‘Jullie waren hoe dan ook nog maar drie maanden getrouwd.’

‘Ja, dat klopt.’

‘En vervolgens wordt uw vrouw dood in bad gevonden. Begrijpt u dat we daar een verklaring voor moeten zoeken?’

‘Jawel.’

‘Begrijpt u ook dat het geen pas geeft te zwijgen over dit punt? Uw stilzwijgen zal worden opgevat alsof u iets te verbergen hebt. Het kan tegen u gebruikt worden.’

‘Dat zal wel.’

‘Hield u van uw vrouw?’

‘Ja …’

‘Maakten jullie wel eens ruzie?’

‘Af en toe …’

Rüger schreef.

‘De officier zal beweren dat ze om het leven is gebracht. Artsen en technici zullen dit bevestigen … wij kunnen niet aantonen dat ze een natuurlijke dood is gestorven. De vraag is of ze de hand aan zichzelf kan hebben geslagen.’

‘Ja, dat zal wel.’

‘Wat zal wel?’

‘Dat het daarvan afhangt … of ze het zelf gedaan kan hebben.’

‘Mogelijk. Die bewuste avond … hoeveel had u gedronken?’

‘Behoorlijk veel.’

‘Wat houdt dat in?’

‘Ik weet het niet precies …’

‘Hoeveel moet u gewoonlijk drinken om uw geheugen te verliezen, meneer Mitter?’

Hij was nu duidelijk geïrriteerd. Mitter schoof zijn stoel achteruit. Stond op en ging bij de deur staan. Stak zijn handen in zijn zakken en keek naar de kromme rug van de advocaat. Wachtte af, maar de advocaat bleef onbeweeglijk zitten.

‘Ik weet het niet’, zei Mitter ten slotte. ‘Ik heb geprobeerd het uit te rekenen … aan de hand van de lege flessen en zo … waarschijnlijk zes of zeven flessen.’

‘Rode wijn?’

‘Ja, rode wijn … niets anders.’

‘Zes of zeven flessen met z’n tweeën? Jullie waren de hele avond samen?’

‘Ja, voorzover ik me kan herinneren.’

‘Hebt u een drankprobleem, meneer Mitter?’

‘Nee.’

‘Zou het u verbazen wanneer anderen daar anders over denken?’

‘Ja …’

‘Hoe zat het met uw vrouw?’

‘Hoe bedoelt u?’

‘Is het niet zo dat zij opgenomen is geweest …’ hij boog zich over zijn papieren en bladerde, ‘opgenomen is geweest vanwege een alcoholprobleem … in het Rejmershus? Hier heb ik het …’

‘Waarom vraagt u daar naar? Dat is zes jaar geleden. Ze had een kind verloren, en haar huwelijk …’

‘Ik weet het, ik weet het. Neem me niet kwalijk, meneer Mitter, maar ik moet deze vragen stellen, hoe onaangenaam ze ook lijken. Tijdens de rechtszaak wordt het nog veel erger, dat kan ik u verzekeren, u kunt er maar beter aan wennen.’

‘Ik ben er al aan gewend, dank u.’

‘Kunnen we verdergaan?’

‘Natuurlijk.’

‘Wat is uw laatste duidelijke herinnering van die bewuste avond? Waar u absoluut voor kunt instaan?’

‘Dat is die stoofschotel … we hebben een Mexicaanse stoofschotel gegeten. Ik heb het aan de politie verteld …’

‘Vertel het nog maar een keer!’

‘We hadden een Mexicaanse stoofschotel op … in de keuken.’

‘Ja?’

‘We begonnen te vrijen …’

‘Hebt u dat ook tegen de politie gezegd?’

‘Ja.’

‘Ga verder!’

‘Wat wilt u horen? De details?’

‘Alles wat u zich kunt herinneren.’

Mitter liep terug naar de tafel. Stak een sigaret op en boog naar de advocaat toe. Misschien kon hij net zo goed gelijk uitproberen hoeveel hij kon hebben, die gebochelde pennenlikker …

‘Eva had een kimono aan … zonder iets eronder. Terwijl we zaten te eten begon ik haar te strelen … we dronken ook, uiteraard, en ze kleedde me uit … gedeeltelijk in ieder geval. Op een gegeven moment tilde ik haar op de tafel …’

Hij pauzeerde even. De advocaat was opgehouden met schrijven.

‘… ik tilde haar op tafel, trok haar kimono uit, en drong bij haar naar binnen. Ik geloof dat ze schreeuwde … niet omdat het pijn deed, maar van wellust, dat deed ze altijd … wanneer we vreeën, ik geloof dat we behoorlijk lang bezig waren, gingen ondertussen door met eten en drinken … ik weet nog dat ik wijn in haar schoot schonk en oplikte …’

‘Wijn in haar schoot?’

De stem van de advocaat klonk iel, ineens.

‘Ja. Wilde u verder nog iets weten?’

‘Is dat het laatste wat u zich kunt herinneren?’

‘Ik geloof van wel.’

De advocaat schraapte zijn keel. Haalde opnieuw zijn zakdoek te voorschijn en snoot zijn neus.

‘Hoe laat kan dat geweest zijn?’

‘Geen idee.’

‘Zelfs niet bij benadering?’

‘Nee. Ergens tussen negen en twee uur … ik heb niet op de klok gekeken.’

‘Ik begrijp het. Waarom zou u ook.’

De advocaat begon zijn papieren bij elkaar te vegen.

‘Mag ik u verzoeken niet al te gedetailleerd te zijn in het beschrijven van de … gemeenschap, mocht de kwestie aan de orde komen in de rechtszaal. Misschien wordt het verkeerd opgevat.’

‘Absoluut.’

‘A propos, er zijn geen sporen van sperma gevonden … tja, u weet misschien dat ze nogal uitgebreid onderzoek doen …’

‘Ja, de commissaris heeft het uitgelegd … nee, ik heb vast geen zaadlozing gehad. Dat is een van de neveneffecten van wijn … of pluspunten, ’t is maar hoe je het bekijkt. Zo is het toch, advocaat?’

‘Hmm. U weet dat ze het tijdstip hebben vastgesteld?’

‘Welk tijdstip?’

‘Van overlijden. Niet exact, natuurlijk, dat lukt bijna nooit … maar ergens tussen vier en half zes, dus …’

‘Ik ben om twintig over acht opgestaan.’

‘Dat weten we.’

Hij stond op. Trok zijn stropdas recht en knoopte zijn colbertje dicht.

‘Ik denk dat we het voor vandaag maar hierbij moeten laten. Ik dank u hartelijk, maar ik kom morgen terug met nieuwe vragen. Ik hoop dat ik op uw welwillendheid mag rekenen.’

‘Was ik vandaag niet welwillend?’

‘Jawel, zeer.’

‘Mag ik de sigaretten houden?’

‘Ja hoor. Mag ik nog een laatste vraag stellen die misschien een beetje … ongemakkelijk is?’

‘Natuurlijk.’

‘Ik denk dat het belangrijk is. Ik wil dat u goed over het antwoord nadenkt …’

‘Oké.’

‘Wanneer u niet wilt antwoorden heb ik daar volkomen begrip voor, maar ik denk dat het goed is wanneer u eerlijk bent tegenover uzelf. De vraag is: hebt u het gevoel dat u zich echt wilt herinneren wat er gebeurd is … of wilt u het liever laten voor wat het is?’

Mitter antwoordde niet. De advocaat keek hem niet aan.

‘Ik sta aan uw kant. Ik hoop dat u dat begrijpt.’

Mitter knikte. De advocaat drukte op de bel en binnen een paar seconden dook de bewaker op om hem eruit te laten. In de deuropening bleef Rüger staan. Hij leek te aarzelen.

‘Ik moet u de groeten doen van mijn zoon. Edwin … Edwin Rüger. U hebt hem tien jaar geleden lesgegeven, geschiedenis, ik weet niet of u zich hem herinnert … hij mocht u in ieder geval. Hij vond u een interessante leraar.’

‘Interessant?’

‘Ja, dat woord gebruikte hij.’

Mitter knikte weer.

‘Ik herinner me hem. Doe hem de groeten terug.’

Ze schudden elkaar de hand, en toen was hij alleen.