Rashid Novaire

Hoogmoed

Roman

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De auteur ontving voor het schrijven van dit boek een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

© Rashid Novaire, 2013

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Ilona Wellmann/Arcangel Images/hh

isbn 978 90 445 2427 7

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1 - Reflectie of sexy

Tussen haar reizen in bracht Tessa tijd door in Amsterdam. Vanuit het dorp aan de duinen, waar ze bij haar moeder woonde, nam ze met haar mountainbike de trein naar het Centraal Station. Weer fietsend door de Negen Straatjes, op weg naar een afspraak met vriendinnen, telde ze boetieks die vervangen waren, hield ze stil bij een vertrouwde haringkar, ontweek ze iemand bij wie ze langgeleden thuis was geweest, begroette ze iemand wiens gezicht ze niet meer thuis kon brengen. Steeds schrok ze ervan: hoe vaak je bekenden tegenkwam in deze rondgebouwde stad. Ze hield stil bij een stoplicht, stemde de muziek van haar iPod af op de temperatuur van de dag. Soms voelde ze zich verdacht blij dat ze het zonlicht weer over vertrouwde gevels zag glijden. Meestal dacht ze aan nieuwe reizen.

Het was half zes ’s middags. Ze zou met een paar vrouwen ‘cocktails doen’. Eten misschien. Overal zag Tessa terrassen met groepjes mensen die hetzelfde deden. Het lenteweer was sinds een paar dagen doorgebroken, hier en daar vroegen toeristen aarzelend de weg, voor de deur van een trendy kapsalon zat het personeel werkeloos modetijdschriften te lezen, alsof iedereen zijn uiterlijk al in orde had gebracht.

Eén vraag zoemde door haar hoofd. De oervraag die, nu het gezelschap haar na de reis voor het eerst weer zag, gesteld zou worden: Hoe wás het? Soms vroegen ze er ook bij: Waar wás je ook al weer?

Dit keer had ze rond de jaarwisseling een paar weken in de omgeving van Hongkong gereisd. Een dure plek, al had ze niet al haar geld opgemaakt. Ook en vooral omdat ze voor weinig geld een tijd in een klooster had overnacht. Bijna twee weken was ze op die plek even buiten de stad gebleven. Prachtige, serene natuur, dat zeker. Al was het of de stilte haar wel had omringd maar niet kon aanraken. Terugdenkend aan de reis en die plaats concludeerde Tessa dat ze eigenlijk nog het meest had genoten van de monnik die een paar keer lachend in de ochtend tegen haar zei: ‘I can speak a lót of English because I can say a hundred times hello, hello, hello …’

Loom trappend reed Tessa de straat in waar ze had afgesproken. Dat van die monnik was een leuk verhaal om aan te halen, bedacht ze, al moest ze uitkijken niet verhalen in exact dezelfde bewoordingen aan dezelfde mensen te vertellen. Had ze over die monnik niet al geschreven in haar groepsmails?

Terwijl ze zich dat probeerde te herinneren deed de plotselinge nabijheid van het groepje vrouwen haar opeens naar adem happen. Daar zaten ze, aan een tafeltje in de zon. Vrouwen aan wie ze zich kon spiegelen. De meesten hadden al een goede baan, sommigen kinderen. Ze ving hun gelach op, er zaten onbekende gezichten bij. Was het ook mogelijk, schoot het door haar heen, om snel voorbij te fietsen?

‘Hé, meissie.’ Met de vrouw die haar toeriep had Tessa vorig jaar getennist en het viel haar iedere keer weer op dat haar lichaam, ook al was ze de oudste van het gezelschap aan het terrastafeltje, door het sporten zo was geolied dat ze als enige een atletische schoonheid bezat. Tessa kuste haar en ze voelde dat een paar anderen aarzelden of ze ook moesten opstaan voor de standaardbegroeting.

Haar komst onderbrak een gesprek dat draaide om een glossy tijdschrift dat op tafel lag. De vrouwen gaven commentaar op het hoofdartikel. let op wat je zegt, was de kop boven het stuk over intermenselijk verkeer. ‘Is het waar? Is het aardig?’

‘We discussiëren even over deze levensinstructie’, legde de vriendin uit toen Tessa tussen het gelach plaatsnam.

‘Wat denk jij? Zeggen we te weinig aardige dingen?’

Tegen mij in het bijzonder, dacht Tessa meteen bij zichzelf, maar het gesprek was al afgegleden naar een ander onderwerp: profielen. Op datingsites. Daar kon ze in ieder geval niet over meepraten, stelde ze vast terwijl ze een rosé bestelde. De Chinese monnik zou ze niet in haar repertoire hoeven te verwerken, waarschijnlijk waren ze vergeten dat ze op reis was geweest. Over haar plan om een cursus aan de Volksuniversiteit te gaan geven over haar reiservaringen zweeg ze nog. Ze richtte zich op de gesprekken. Haastig greep ze het drankje dat voor haar werd neergezet. Er werd gelachen om misgelopen afspraken. Teruggegrepen op versies van vreselijke verhalen die Tessa niet kende. Ze dronk snel en vroeg zich af of dat opviel. Opeens herinnerde ze zich dat het donkere meisje in het groepje eens had gezegd dat ze hooghartig overkwam wanneer ze zweeg.

‘Hé Tessa’, zei het meisje. ‘Wanneer was het voor jou nu de laatste keer?’

‘Van wat?’

‘Iets leuks.’

Tessa sloeg haar benen over elkaar. ‘Als je reist, ontmoet je natuurlijk veel mensen’, zei ze. ‘Alles gebeurt dan eerder. Eerder dan in je eigen stad.’

‘Is dat zo?’

Tessa knikte. De anderen praatten door. Opeens leek het of de woorden om haar heen schaduwen hadden die ze moest ontwijken. Alsof ze uit de buurt moest blijven van dat waaraan ze geen bijdrage leverde: de tennisvriendin weidde uit over een date voor dit weekend die ze eigenlijk wilde afzeggen. Ze had twee weken met de man gemaild. Al snel hadden ze een gezamenlijke interesse ontdekt voor alles wat te maken had met reïncarnatie. Maar nu mailde ze juist met iemand die minder haar interesses deelde en daardoor een grotere kans had haar behoefte aan avontuur te bevredigen. Plotseling brak ze haar verhaal af en vroeg aan Tessa: ‘En jij, Tessa? Hoe zou jij jezelf op een datingsite omschrijven?’

Het werd stil aan het terrastafeltje. Een hondje kwam bij hen snuffelen maar niemand besteedde er aandacht aan. Moeders met tassen van de natuurwinkel fietsten voorbij. De bomen aan de andere kant van de brede straat leken anders te ruisen.

‘Daar moet ik over nadenken.’

‘Nee’, drongen de vrouwen aan. ‘Nú zeggen, anders verzinnen wij even wat … Dan schrijven we: “Een jonge vrouw met héél veel mentale bagage: nét iets te veel om te kunnen inchecken.” Nou, kijk niet zo raar. We zien je nooit met iemand.’

Jullie begrijpen het niet, dacht Tessa. Het zou me weinig kunnen schelen om met de meeste voorbijgangers naar mijn etage boven het huis van mijn moeder te gaan. Als ze er plezier in hadden mochten ze aan haar lichaam komen. Alleen moest er iets tegenover staan. Wat dat was, kon Tessa moeilijk definiëren. Een teder gebaar hoefde het niet te zijn. Het had misschien te maken met de manier waarop ze haar zouden moeten bedanken. Schoon en helder. ‘Bedankt’, konden ze zeggen. Dan zou zij even schoon en helder antwoorden: ‘Graag gedaan.’

‘Goed’, zei Tessa. ‘Tessa Kraus. Negenentwintig jaar. Houdt van reizen.’ Tessa bracht een toost uit en vervolgde: ‘Ik ben iemand die héél veel van de wereld heeft gezien, maar er héél weinig van heeft begrepen.’

Er werd gelachen. Hard. Maar het was niet het soort gelach dat haar opmerking vierde.

‘Jezus!’ riep iemand met wie ze een keer vluchtig had gesproken. ‘Weet je wat jíj een keer moet leren? Reflectie óf sexy. Je kunt niet allebei hebben.’

‘Mijn geluk’, zei Tessa, ‘ligt niet in Nederland.’

‘Dat noem ik nog eens een manier om voor jezelf het geluk af te snijden!’ riep het donkere meisje. ‘Wat doe je hier dan nog?’

‘Niet snauwen’, viel haar vroegere tennisvriendin in. ‘Weet je wat, Tessa, waarom beproef je je geluk niet dit weekend? Ik bedoel, waarom ga jij niet in mijn plaats naar de afspraak die ik voor zaterdagavond heb geregeld? Ik hoef niet meer. Die man kan het niet schelen.’

Tessa maakte een onverschillig gebaar. Ze keek omhoog naar de overkant van de straat, naar de satellietschotels op de daken. Een paars lint was meegenomen door de wind en blijven steken achter een schoorsteen. Als een luxe verpakt cadeau, waar alleen maar zwarte rook uit kwam.

*==*==*

Geslapen had Tessa weinig. Dat kwam door de afspraak. Midden in de nacht werd ze ervan wakker en liep naar het zolderraam, waarachter de verlaten snelweg als een grote naaktslak langs de duinen slingerde. De belofte van een onaangenaam samenzijn dwarrelde in het matte schijnsel van de straatlantaarns. Eigenlijk kon ze niet meer achterhalen wat haar ertoe had bewogen om in te stemmen. Al had haar moeder meteen enthousiast gereageerd op de geplande ontmoeting in Amsterdam. Een enthousiasme dat Tessa ergerde, haar lichaam meteen helemaal vulde, als een tot de rand volgeschonken borrelglas: Rhea bleef er altijd van overtuigd dat ze het goed zou weten te doen in nieuw gezelschap. Of misschien deed ze alsof. Dochters van vrouwen om haar moeder heen waren nu bijna allemaal toe aan het maken van kleinkinderen en ze waren – al werden ze voortdurend heen en weer gesleurd tussen werk en gezinsleven – ook nog in staat om een gelaagder bestaan op te bouwen dan het bestaan dat Rhea en haar vriendinnen zelf hadden gekend: moederschap, een man, een scheiding, een baan zonder aanzien.

Negenentwintig. Het was voor Tessa opeens een benauwende leeftijd geworden. Geen kinderen. Geen relatie. Geen afgeronde studie. Vroeger hadden mensen het indrukwekkend gevonden dat zij afreisde naar verre landen. Nu zagen ze haar, zo vermoedde ze, als iemand die noch de zwier van haar eigen generatie wist te verbeelden, noch de kleine wereld van de generaties vóór haar eer aandeed. In ieder geval scheen het Tessa toe of niemand ooit een fakkel aan haar had kunnen doorgeven. Alsof ze eigenlijk op een verloren plek in een lange estafette stond. Zonder interessante mening of overtuiging.

’s Ochtends poetste ze haar tanden, keek in de spiegel en dacht aan haar middelbare school. Vijftien jaar geleden. Een atheneum in Haarlem. Ze was daar geliefd. Om haar intelligentie. En ook om haar uiterlijk. Ze had een mooie huid, diepliggende ogen en lang bruin haar dat, door de jaren heen, neigde naar zwart. Een paar leraren hadden weleens besmuikt over haar schoonheid gesproken; een gezond en stralend voorkomen, zeiden ze.

Je hebt iets exotisch, dat had ze ook gehoord. Soms vroegen leerlingen van andere klassen of dat exotische ergens vandaan kwam en dan antwoordde ze traag, alsof ze erover na moest denken: ‘Gewoon Hollands ben ik, voor zover ik weet.’

Ze hield van sport. Ze hield van uitgaan. Alleen dansen kon ze niet heel goed. Ze wilde op feestjes niet ten dans worden gevraagd. Eigenlijk hield ze het meeste van praten. Van formuleren. Ze had het vuur om vragen te stellen en ze deed het gretig en veel; een meisje ‘dat het nog best eens heel ver kon schoppen’, stond er op haar rapport, en ook nog iemand die kon samenvatten wat anderen bezielde. Haar moeder was, in haar streven om al die kwaliteiten te versterken, creatief geweest: ze had haar kinderfeestjes aangekleed in sciencefictionsferen, haar mee laten gaan op jeugdreizen filosofie naar Griekenland, theaterscholen, harples, saxofoonles. Die lessen had ze later een voor een afgezegd.

Met een watje wreef Tessa reinigingsmelk over haar gezicht. Koel. Prettig. Ze stuurde haar gedachten naar de lokalen, de kantine. Ze herinnerde zich de norse kantinejuffrouw. Als Tessa de ruimte binnenkwam, het geld voor een gevulde koek in haar handpalm, mompelde zij: ‘Daar wás ze weer.’ Tessa was vooral gekwetst door de verleden tijd van die opmerking. Waarom kon de kantinejuffrouw niet op zijn minst zeggen: ‘Daar ís ze weer.’

Tessa veegde de laatste slierten reinigingsmelk van haar voorhoofd. Die kantinejuffrouw, dacht ze, zonder haar waren de dingen misschien anders gelopen.

2
==
==

2 - Een eindje lopen

De man die in de foyer van de bioscoop op haar zat te wachten was, dat zag ze meteen, ouder dan de achtendertig jaar die hij in zijn profiel had opgegeven. Licht grijzende slapen ontdekte ze, en een zekere matheid in zijn ogen. Zijn onderuitgezakte houding verried bedaagdheid. Hij was bezig met zijn telefoon. Zonder om zich heen te kijken, blijkbaar vertrouwde hij erop dat zijn date goed naar zijn foto had gekeken. Verder leek het gebouw bezaaid met pubers. Overal zaten ze te lachen en toonden ze elkaar foto’s op fonkelende beeldschermpjes. De deuren naar de filmzaal bleven nog dicht. Eigenlijk leek de duisternis waar grootse verhalen zouden worden vertoond op hen geen aantrekkingskracht meer te hebben. Die kinderen konden ook hier op deze fluwelen trappen de hele avond doorbrengen.

Omdat haar afspraakje er op geen enkele manier imponerend uitzag, verloor Tessa haar ongemak. Ze ging in de zetel vlak naast hem zitten. Kalm dwaalden zijn ogen haar richting op. Een halve grijns. Ze zag dat hij werd geprikkeld door haar uiterlijk. Door de haren die ze strak naar achteren had gebonden. De om haar middel dichtgesnoerde jas. De diepe hals van haar vest die haar sleutelbeen blootliet.

‘Sorry. Ik ben Elsbeth niet’, zei ze. ‘Ik ben in plaats van haar naar deze afspraak gekomen.’

Ze wachtte af.

De man droeg een bril. Hij tikte even het montuur aan met zijn rechterwijsvinger.

‘Waarom ben jij dan hier en zij niet?’

‘Dat zeg ik toch. Ze heeft ervoor gekozen om mij in haar plaats te sturen.’

‘Waarom?’

‘Omdat ze ziek is. En ik had niets te doen. Eigenlijk lijken onze profielen heel erg veel op elkaar. We zijn allebei heel erg geïnteresseerd in spiritualiteit.’

Ze boog zich naar hem toe terwijl ze sprak. Vergeet spiritualiteit, dacht ze. Ik ben niet spiritueel. Ik ben niet op zoek naar bovennatuurlijke ervaringen. De enige mystiek die ik ken komt van mijn reizen, van golvende heuvels zo glad als vilt die wegdeinen in oneindig grasland. En, dacht Tessa erachteraan, als ik me al zou bezighouden met spirituele zingeving, dan die van een duidelijk omlijnd geloof met vaste regels.

De man lachte verward.

‘Ik vind dit heel apart. Dat mijn afspraak er niet is. Ik bedoel, je lijkt me een leuke meid, maar …’

‘Elsbeth voelt zich helemaal niet goed. Koorts, opvliegers. Ken je dat niet?’

Ze gaf een knipoog die weliswaar licht bleef hangen maar toch niet zijn uitwerking miste. De man lachte. Schudde grinnikend zijn hoofd. Zie je wel, ze groeide in deze rol. Ze presteerde het zelfs om ongeïnteresseerd de rest van de foyer te bestuderen. Huisvaders die met een torenhoge vracht popcorn van de bar wegsjokten. Meisjes die snel de wc in schoten en er nog steviger opgemaakt weer uit kwamen.

‘Ken ik.’

Tessa gespte haar ceintuur open. Reflectie of sexy, dacht ze. Bek houden, nu.

Zijn ogen bleven hard en scherp op haar verschijning gericht. Op haar heupen zelfs, hij was snel taxerend afgedaald.

‘Blijven we hier of gaan we ergens anders heen?’ Hij stak zijn hand uit. ‘Ze zal je misschien wel hebben verteld dat ik Willem heet. Het was het idee van jouw vriendin om naar een film te gaan, voel jij daar ook voor?’

Tessa probeerde zich voor te stellen dat ze zich met deze man twee uur in het donker moest begraven.

‘Zullen we gewoon een eindje lopen?’

Hij stemde in en terwijl ze samen naar de uitgang liepen, raakten zijn vingers kort haar schouder aan. Verwonderd keek ze naar die aanraking, alsof ze zeker wilde weten dat de hand niet op weg was naar een van de andere vrouwen die hij in de tegenstroom op weg naar de bioscoop zou willen aanhouden.

Ze liepen de straat uit naar de verkeersweg aan de gracht. Het was druk. Regelmatig werd hun de pas afgesneden door groepen weekendbezoekers op weg naar schreeuwerige kroegen. Dan raakte de man wat voorop en kon ze hem door de afstand die tussen hen was ontstaan beter opnemen. Het drong tot haar door dat hij toch jonger moest zijn dan ze aanvankelijk dacht. Misschien was hij niet meer dan een paar jaar ouder dan zij. Al was hij kaal aan het worden. Haar ogen dwaalden over zijn kalende plekken.

‘Dus jullie delen de lusten en de lasten?’ vroeg Willem. Ze knikte vaag. Eerst liepen ze langs een etalage waar een reusachtige vibrator ronddraaide op een schijf. Daarna gingen ze de hoek om en liepen langs het water. Vanuit een hoog venster scheen een spookachtig licht.

‘Mooi is dat.’

‘Ja?’

‘Ja. Ik hou van avontuurlijke vrouwen. Zelf zoek ik ook altijd het avontuur. Jij niet?’

Tessa kuchte in haar gesloten vuist. ‘Als je maar het verschil kent tussen avontuur en dwaasheid.’

Over haar reizen wilde ze niet praten. Ze waren nu in Amsterdam. Toen ze bij een parkeerplaats kwamen, gingen ze langzamer lopen. Allebei afwachtend of ze al een van de kleine straatjes in moesten schieten: een warme plek, drank.

‘Ik bedoel alleen maar dat het helemaal niet uitmaakt waar op de wereld je bent’, ging Willem verder. ‘Overal staan mensen op. En overal gaan ze naar bed. Je kunt overal vrij in je hoofd zijn en …’

‘Vrij in je hoofd ben je nooit’, onderbrak Tessa hem.

De man keek haar nu weer aan, maar langer: anders.

‘Ik wel’, zei hij.

‘Wat is er met je?’

‘Ik ben vrij.’

‘Dat is uniek.’

‘Ontmoet je niet zo veel unieke mensen? Zo’n mooie meid als jij, is die niet op zoek naar een vaste man?’

‘In ieder geval niet zomaar een losse.’

Hij dacht na. ‘Wat zoek je dan?’ vroeg hij.

Tessa dacht snel na. ‘Verbondenheid misschien.’ Het klonk spottend, maar zo was het niet bedoeld. Snel vroeg de man of ze studeerde.

‘Ik denk erover om binnenkort weer te gaan studeren. Ik heb mijn studie Russisch een jaar geleden afgebroken maar ik spreek de taal. Ik kan Dostojevski aardig lezen in het origineel en er ook nog een paar zinnen over zeggen.’

‘Zonde als je het niet afmaakt.’

‘Waarom?’

‘Zonder master heb je het in de recessie nog lastiger.’

‘Dat kan best’, antwoordde Tessa. ‘Dat ik het in de recessie nog lastiger heb.’

Haar blik gleed over de bomen, die hun schaduw op de auto’s wierpen. Het leek of er een oorlog had gewoed in het plantsoen. Het lover in het avondlicht leek kaal geschroeid, de stam wit en afgeschilferd met hier en daar nog een plek die zwartgeblakerd was.

‘Ik ben coach’, zei de man. Tessa kuchte opnieuw. Coaching. Een bedrijfstak zonder enige romantiek. Iedereen die niet voldoende van zijn eigen leven had gemaakt werd tegenwoordig coach. Toch beviel de ietwat lijzige toon van zijn stem haar. Hij keek blij. Eigenlijk liep hij vrolijk naast haar, constateerde ze, alsof hij er al langer was dan de twintig minuten die ze deelden.

‘Ik heb er geen spijt van dat ik met je mee ben gegaan’, zei Willem opeens.

Ze sloegen een nieuwe straat in. Zijn bovenarm raakte haar schouder. Meteen maakte ze een ontwijkende beweging, alsof hij van plan was geweest een arm om haar heen te slaan. ‘Volgens mij lopen we hier gewoon samen. Ik ben niet met jou meegelopen en jij niet met mij.’

‘Nee, nee. Natuurlijk niet.’ Ze zag dat het scherm van zijn telefoon oplichtte. Half van haar afgewend voerde hij een gesprek. Het gesprek duurde amper een minuut, toen gleed het toestel weer in zijn binnenzak. Losjes zette ze haar armen in haar zij.

‘Is er iets tussen gekomen?’

‘Nee, hoor. Als je wilt kunnen we best nog iets drinken.’

De cafés die ze passeerden waren leeg voor de vrijdagavond. Af en toe, in warm lamplicht, de silhouetten van een paar pratende schimmen aan een bar. Stille straten. Alleen het verkeer op de weg hoopte zich op. ‘Best’, herhaalde Tessa.

‘Dat klinkt ook niet erg enthousiast.’ Een taxi uit de rij auto’s die voor het stoplicht stond te wachten, gaf gas en scheerde pijlsnel over de trambaan. Abrupt, iets eerder dan Tessa, stond de man stil, zodat ze net niet tegenover elkaar stonden. Even keek hij haar weer aan, toen leek zijn blik zich te concentreren op het groen tussen de straatstenen.

‘Ik heb een andere afspraak’, zei hij.

*==*==*

Zodra ze die avond op de trap geruisloos de deur van haar moeder passeerde en haar eigen etage betrad liet Tessa zich aangekleed op bed vallen. Veel later, na het huilen, toen het geluid van auto’s die naar Haarlem reden weer wegstierf, liep ze naar de wasbak die haar vader had laten aanleggen in de tijd dat dit nog zijn studeerkamer was. De ruimte waar hij zich dagenlang terugtrok om boeken over oorlogen in de Oudheid te lezen. Haar wijsvinger gleed langs de ruggen van titels die hij had achtergelaten: Achaemenidische kunst, Meden en Perzen, Alexander de Grote. Boven de wasbak hing nu geen spiegel meer. Toch was het voor Tessa of ze iets van haar gezicht gereflecteerd zag in het maanlicht dat op de kale muur scheen. Bij de wasbak maakte ze haar ceintuur los, ontdeed zich van haar rok en onderbroek en bekeek haar geslacht, die weigerachtige plaats van haar lichaam, met een aandacht die ze, ook naar zichzelf toe, terloops wilde laten schijnen, zoals een koper kijkt naar een artikel waarop nog moet worden afgedongen. Ooit had ze huiswerk op gekregen. Oefeningen. Om zich te openen. Die wilde ze vergeten. Ze hield een washand onder de kraan, trok een nat spoor van haar hielen omhoog naar haar kuiten, de warme holte van haar knieën. Ze vond dat ze een schrale huid had, herinnerde zich opeens een bericht op internet over een soapster op leeftijd die haar schoonheidsgeheim uit de doeken deed: olijfolie, het draaide allemaal om olijfolie. Misschien, dacht Tessa, moest ze daar ook mee beginnen, waren haar poriën al veel te lang aan het wachten op zo’n royaal gebaar. Ze zette één voet tegen de muur. Keek naar haar tenen die zich schrap zetten tegen het behang. Rechte onderbenen, vond ze, benen die, eenmaal naakt en wit, niets meer beloofden. Alleen van haar kleine borsten hield ze, daarom moesten die, ook voor haarzelf, verborgen blijven onder de stof van haar blouse. Voor het geval. Dat alles haar opeens afstootte. Dat gebeurde in nachten zoals deze. Tessa dacht aan hoe de man nu aan zijn vrienden verslag deed van de ontmoeting. Of misschien deed hij geen verslag. Misschien was zij een gebeurtenis die geen verhaal hoefde te worden. Willem. Dat mensen van zijn generatie nog zulke ouderwetse namen hadden. Misschien kwam hij uit de provincie, was hij gaan studeren in Amsterdam. Zachte ogen, dat had ze wel gezien.

Ze zette het raam open zodat er wind kon waaien naar haar onderbuik, naar haar kut. In kleermakerszit posteerde ze zich voor het uitzicht op de lege autoweg en wachtte tot het lichter werd en de eerste stommelende geluiden van Rhea van beneden doordrongen. Die ging ’s morgens vroeg wandelen in de Kennemerduinen. Bijna iedere ochtend. Ook op grijze dagen.

Rond half negen ving Tessa het geluid op van Classic fm. Gerommel. Het leek of dit huis steeds gehoriger werd. De vloeren en muren steeds dunner. Aan het slijten. In haar nachthemd bewoog ze zich de trap af. Ze wist dat haar moeder vanaf half acht op geluiden zat te wachten terwijl ze aan de grote keukentafel tweedehands National Geographics aan het lezen was. Hele stapels gele tijdschriften. Als ze ze uit had, belandden ze naast de kattenbak.

Eenmaal in de keuken herkende ze ook de leren jas die Rhea alvast aanhad voor haar vaste route, een jas die eigenlijk te krap voor haar was want al was haar moeder niet gezet, ze had sterke armen, brede polsen, waardoor ze vaak in haar kleding leek opgesloten.

‘Hoorde je redelijk vroeg naar boven komen. Ben je normaal in slaap gevallen?’

Tessa wuifde de vraag weg. ‘Slaapmiddelen gebruik ik niet meer.’

‘Je weet wat ze zeggen: helemaal niet slapen is het ergste.’

‘Ik weet het.’

Met een worp voegde Rhea een themanummer over een aardbeving in de jaren tachtig aan de slush pile toe.

‘Heb je net gedoucht?’

‘Nee, ik rol zo uit bed.’

‘Het lijkt of je haar nat is.’

‘Mijn haar is niet nat.’

Rhea keek onderzoekend, daarna glimlachte ze en zei: ‘Toch lijk je wel een natte duif.’

Ze keken elkaar aan. ‘Ik heb het gevoel dat ik je sinds je terug bent ’s nachts weer hóór’, ging Rhea verder. ‘Rondlopen. Ik word gewekt door muziek. Een enkele keer. Dan voel ik de behoefte om even te bellen. Naar boven. Gewoon horen. Of het oké is.’

‘Dat heb ik liever niet.’

‘Nee?’ Rhea roerde door een lege mok. ‘De Volksuniversiteit heeft trouwens gereageerd.’

‘Willen ze met me praten?’

‘In principe wel.’

‘Geweldig.’ Tessa trok een pak cruesli uit de kast. Ze constateerde dat ze tevreden kon zijn met haar zorgvuldigheid. Ze had nog niemand iets verteld over het format dat ze had aangeboden bij de Volksuniversiteit: een achtdelige cursus die ze wilde geven over haar eigen reizen door Zuidoost-Azië. Praktische tips. Reisverhalen.

‘Maar ik denk niet dat ze je brief goed begrepen hebben. Je bent nu automatisch zélf ingeschreven voor een cursus over Zuidoost-Azië.’

Tessa zette het pak neer. ‘Waarom draai je er dan zo omheen?’ Ze had geen zin om te ontbijten. ‘Je kunt toch meteen zeggen dat ze me niet willen.’

‘Ik zeg niet dat ze je niet willen, ze hebben je gewoon niet begrepen.’

‘Wat moet ik nu dan doen? Nog een mailtje sturen om het uit te leggen?’

Haar moeder leunde over tafel, de tafelrand drukte tegen haar borsten. ‘Weet je wat jouw slagen in de weg zit, Tessa?’

‘Nou?’

‘Je aarzelingen.’

‘Vind je mij zo aarzelend dan?’

‘Dit bedoel ik dus. Pak iets aan. Ga weer studeren.’

‘Als je hele adviezen gaat geven, dan kom ik ’s morgens niet meer in de keuken.’

Het was eind maart en Tessa had de mogelijkheid om opnieuw te gaan studeren nu eindelijk echt uit haar gedachten geweerd. ‘Negenentwintig is stokoud voor de universiteit. Ik kan op allerlei plekken Russisch verder oppakken of een Engelse cursus doen en ook die taalakte halen.’

Er drong zich een visioen aan haar op. Het was iets met een callcenter vol zeventienjarigen.

‘Maar waar wil je dan van gaan leven?’ Rhea zakte onderuit – de demonstratief luie houding van iemand die te vaak had nagedacht over een thema waar maar geen beweging in kwam. Bij die houding moest Tessa opeens denken aan de gouden en zilveren sterren die haar moeder vroeger op dagboekschriftjes plakte. Ze stimuleerde Tessa om in die schriftjes haar gevoelens te beschrijven. Zelf deed ze dat ook maar dan in donkergroene boeken met een hard kaft. Op een dag, kort voor Ben definitief was weggegaan, had haar moeder opeens zelf al haar eigen dagboeken in een vuilniszak gepropt en op straat gezet. ‘Dit bevrijdt me,’ had ze aan Tessa uitgelegd, ‘misschien ben je op een dag ook zover.’ Tessa herinnerde zich hoe ze zich die avond van haar moeder had afgekeerd en had gehuild, wild, zonder enige vorm van elegantie, niet het mooie huilen – zoals ze soms voor de spiegel kon doen.

‘Maar wat ben je dan van plan om dit najaar te gaan dóén?’

Het accent op dat laatste woord bezorgde Tessa een frisse kwaadheid.

‘Baantjes’, zei ze zo vlak mogelijk. ‘Om geld te sparen voor een nieuwe reis.’

‘Denk je dat dit huis is gebouwd door baantjes?’

Tessa zette een stap achteruit. Ontspannen overkomen nu, dacht ze. Laten zien dat het goed met me gaat.

‘Ja’, antwoordde ze en ze dacht: dat is verdomme ook de hele waarheid; haar vader was nooit lang in loondienst geweest. Hij had klussen aangenomen, was de wereld over gegaan en van dat werk was dit huis gebouwd. Rhea ritste haar jas dicht en volgde met haar ogen de tandjes van die rits. ‘Ik heb erover nagedacht’, zei ze. ‘En ik denk echt dat als jij van plan bent om opnieuw te gaan reizen, je om te beginnen hier moet vertrekken. Uit dit huis, bedoel ik. Niet vijandig bedoeld, het is wat ik denk.’

Toen Tessa’s reactie uitbleef zette ze haar armen in de zij, parmantig, zoals moeders en huishoudsters doen in televisieseries. Opeens herkende Tessa het gebaar, ze had het gisteren zelf ook bij Willem gemaakt. Willem. Weer die naam alsof hij een bekende was. Een bekende die ze nooit meer zou zien. Die zich haar nu misschien zou herinneren in dezelfde houding.

3
==
==

3 - De andere oever

Voor het eerst dat voorjaar zou ze het water oversteken. Het was namiddag. Het IJ lag er stil bij. Aan de overkant: bontgekleurde flats in het ochtendlicht. Smalle, witte sluizen die toegang boden tot het Noordhollands kanaal. Achter haar het nieuwe busplatform dat, als een lego-onderdeel, tegen de achterkant van het station was geschoven.

Tessa had nooit van deze plaats gehouden. Ja, van de overtocht zelf misschien, die duurde niet langer dan drie minuten. Al had het vroeger, als kind, langer geduurd. Omdat ze dacht aan waterslangen. Aan dode heroïnehoeren.

Er was een opstopping bij het fietspad. De groep wachtende passagiers groeide. Jongens met brommers. Moeders met kinderen. Tessa zag opeens een verward, langgerekt Japans gezicht naast haar opdoemen. ‘Where can I buy tickets?’ Er was paniek in die stem, de pont ging bijna. Ze duwde hem voorzichtig opzij.

De overtocht was gratis en ze hield niet van mensen die haar op straat aanspraken.

Toen de klep werd opgetrokken, liep ze snel door naar voren. Hier had je uitzicht. Schuin voor hen koerste een palletschip naar het oosten, van rechts kwam een rijnaak. Ben had haar geleerd schepen te herkennen.

Ze keek naar de passagiers onder het afdak. Om de een of andere reden bleven de meeste mensen vandaag met hun fiets in die binnenruimte staan. Goed. Het voordek was van haar. Ze stelde zich zo tegen de rand van de pont op dat de brommers en fietsers straks langs haar heen konden schieten.

Ze keek op haar horloge. Het was een half uur lopen naar de scheepswerf van haar vader. Ze twijfelde of ze zich bij Ben moest gaan beklagen over haar geldproblemen. Eigenlijk wilde ze geen geld van hem. Terwijl ze haar portemonnee uit haar zak trok en keek of ze haar bankpas nog überhaupt had meegenomen raakte de pont de noordkant. Daar stonden nieuwe mensen met nieuwe brommers klaar om ergens heen te gaan. Voor de laadklep begon te zakken wist Tessa dat de korte oversteek naar haar vader, die ze misschien al honderd keer had ondernomen, haar opnieuw in verwarring bracht. Shit, dacht ze. Hij was ook nog jarig geweest. Ze vroeg zich af of ze nog iets voor hem had moeten kopen. Bloemen bij de stationshal.

Haar vaders scheepswerf lag aan een dijk. Tessa liep in een tempo dat het bijna joggen was. Ze nam de omgeving in zich op. Aan de uiterste punt van een steiger zag ze twee ineengedoken reigers slapen, daarachter een verregend Vliegenbos. Op deze dijk was alles rustig. Zelfs de kinderen waren in hun houten huizen tot rust gekomen en hingen op de bank voor Nickelodeon. Rechts was het binnenmeer. Halfnaakte zeilers met kratjes aan boord. Ze keek naar de voorgevel van het café waarover werd verteld dat de vorig jaar overleden baas er opgebaard had gelegen op de biljarttafel. Ze keek naar de laatste employés die nog wat scharrelden op de derde etage van de grotere kantoren aan de waterzijde. Daarna keek ze naar Bens bedrijf.

Er was een pier waarop zijn kantoor was gebouwd. Ze opende het hek van de pier en wachtte, zonder aan te bellen, bij de dichte deuropening.

‘Papa!’ schreeuwde ze en ze maakte zich druk nog voor hij redelijkerwijs kon opendoen.

Met zijn multomappen overal om hem heen opengeslagen op de vloer zat Ben onderuitgezakt naast een waterkoker aan zijn bureau. ‘Die fokkers’, begon hij nadat hij met een knik haar aanwezigheid had bevestigd. ‘Het zijn echt fokkers.’

Ze liep naar de gootsteen en spoelde een rode hartvormige mok om, waarop in witte letters stond you are the greatest lover en liet haar vader uitpraten. ‘Ik zit hier zeker tot negen of tien uur ’s avonds omdat me nooit iets wordt doorgegeven aan planning. Het gaat om heel specifieke scheepsonderdelen die ik moet regelen, Tessa. Die baggeraar. Die klant over wie ik je heb verteld, ik heb je er toch over verteld?’

Tessa ging aan de andere kant van het bureau zitten en ze merkte dat ze haar buik inhield, al was het – als ze het niet deed – maar een dun reepje vlees dat over de rand van haar broek zichtbaar werd.

‘Die moest toch een half jaar geleden lichamen bergen van een gezonken onderzeeër ergens in Rusland’, vulde ze aan. Ze herinnerde zich haar vaders verhalen in meer detail dan ze werden verteld.

‘Ja, dat. En op de Maasvlakte werken ze ook.’ Ben wreef in zijn ogen. ‘… En die idiote palm die een idioot voor de kust van de Golfstaten in zee wilde laten verrijzen. Ik bedoel die kleine zandeilanden in de vorm van palmbladeren. Als een soort toeristische attractie. Daar heb ik je toch plaatjes van laten zien, Tess?’

‘Ja’, zei Tessa. ‘Daar heb je me geloof ik weleens plaatjes van laten zien. Toen ik je had uitgenodigd op een feestje van een vriendin van mij. Toen ben je met mij mee naar boven gegaan om me op de laptop van haar moeder de plaatjes te laten zien van dat project met die palm.’

‘Is het alweer zo lang geleden? Kan best. Ik werk al zo lang voor die gasten’, zei Ben. ‘Onderdelen van de sleephopperzuiger laten ze vaak bij mij nakijken. In ieder geval, ze zijn nu bezig met dat terra incognita. Fokking Turkmenistan. Eigenlijk, moet ik je zeggen, hoopte ik ergens dat ik er klaar mee was maar ik dacht tegelijk nog, het zal me niet verbazen als ik er wéér naartoe word gefloten als zij er niet uit komen. En wat denk je? Ik krijg een brief. Meneer Kraus, we vragen u voor controles van de sleephopperzuiger zus en zo. Jezus.’

Toen Tessa een relativerend gebaar maakte en over tafel leunde met een geruststellende blik, was het of Ben de woorden bekeek die hij net had uitgesproken, met opgetrokken neusvleugels.

‘Hoe was je verjaardag?’ vroeg ze.

Ben haalde zijn schouders op. ‘Op het laatst een paar sms’jes verstuurd. Vijf echt goede vrienden. Ik wilde het heel klein houden.’

‘Was het gezellig?’

‘Er kwamen er maar twee.’

‘Gefeliciteerd’, zei Tessa. ‘Weinig mensen krijgen echt wat ze willen op hun verjaardag. Hoe oud ben je geworden? Zeventien? Je praat als een puber, zo van fokking dit, fokking dat.’

‘Ik ben gespannen.’

‘Doe dan even rustig.’

‘Ik ben niet rustig, Tessa. Ik ben niet als jij, die eerst zeven spirituele cursussen moet volgen om net zo opgefokt te raken als ik.’

‘Dat soort cursussen doe ik al heel lang niet meer.’

‘Luister even. In Turkmenistan heeft dat bedrijf een opdracht gekregen.’

Tessa concentreerde zich. ‘Wacht even’, zei ze. ‘Dat land dus. Wanneer was je daar?’

‘Met de viering van hun tienjarige onafhankelijkheid’, herinnerde Ben zich. ‘Toen was er een nog ergere dictator aan de macht dan nu. Ach, Centraal-Azië. Je kent het wel. Persoonlijkheidscultus. Of lees je daar niet over? Nee, dat weet je niet. Sinds jij gestopt bent met studeren draait jouw wereld om cocktails en vriendinnen.’

‘Wat is nou het probleem waarvoor ze je nodig hebben daar?’

‘Kijk, lieverd, ergens voor de kust moet er een platform komen om gas te boren, maar het roestige kloteschip dat dus daarvoor de onderdelen moet bezorgen kan niet door dat kustwater komen. Er zal dus per direct een vaargeul moeten komen want ze hebben haast. Een karwei voor de Hollanders. Dus nu moet die sleephopperzuiger in orde worden gemaakt. Over drie dagen willen ze dat ik een van hun zuigers heb gerepareerd. Ja, lekker. Alsof ik instantly een mannetje uit mijn hol kan trekken dat daarin is gespecialiseerd. Nou goed, om me enthousiast te maken voor de internationale shit hebben ze me dan wel weer gisteravond voorgesteld aan een paar van die Turkmeense zakenmannen. Alsof ik dáár blij van word. Turkmenen. En ik daar dan weer heenvliegen over een maand om orde op zaken te stellen. Tessa, echt. Ik zit je niet te vervelen maar die mannen zijn lelijk. Ik kon gewoon niet zien of ze een zak over hun kop hadden getrokken of dat ze er altijd zo uitzagen. En we werken dus niet eens voor die gasten, hè? Tessa, moet je je voorstellen, dat moederbedrijf in Maleisië dat in the first place de opdracht heeft gegeven tot het uitbaggeren van die Kaspische Zee, dat laat dan weer minder vaak van zich horen. Dat heeft gewoon even een gasblok gekocht voor de kust van a place called Turkmenistan … Of ik daar nu drie keer ben geweest of niet, geloof me, het is écht klote daar: de kgb slaapt op je stoep zodat je niet eens een hoer weet te vinden.’

‘Nou, dan is het einde zoek.’ Tessa goot heet water in haar rode mok.

‘Ik ben zo hyper omdat ik gisteren de hele avond met die mannen in dat hotel, die Blue Dime heb gezeten.’

‘Hoe heet die havenstad?’

‘Türkmenbalşy.’

‘Hoelang was je er de vorige keer?’

‘In de Blue Dime?’

‘We hebben het toch over Turkmenistan?’

‘Een maand. Gestationeerd om alles rondom de scheepsbouw te begeleiden. Dat was best bijzonder. In die tijd lieten ze amper buitenlanders binnen.’

‘En nu zijn die Turkmenen dus hier?’

‘Dat zeg ik je toch net? Ik heb het gevoel of je helemaal niet luistert, Tessa. Die ouwe kgb-bazen reizen naar Amsterdam om tijdens een dinertje in een viersterrenhotel geïnformeerd te gaan worden over hoe en wat met die vaargeul. De hoofdstad van hun land heet Asjchabad, wat zoiets moet betekenen als het oord van de liefde, maar Tessa, echt, ze zijn allemaal even lelijk. Ik had bijna de neiging om aan ze te vragen: Why do you come from Turkmenistan? Maar ja, daar kies je natuurlijk niet voor. Uit zo’n kutland kom je gewoon. Al beloof ik je dat ze binnenkort opeens overal opduiken. Shell heeft er nu een kantoor dat niet actief is vanwege politiek gedoe, maar ze hebben de op zes na grootste gasvoorraad ter wereld.’

‘En dan?’

‘Wat dan?’

‘Als zo’n boot van jullie weer veilig terugkeert naar de Rotterdamse haven?’ Tessa nam scherp de rusteloosheid die om haar vader heen hing waar. Bens handen, ze bewogen heen en weer als die van een gebruiker. Dat deed hij vast ook nog steeds. Gebruiken. Iets. Hij zocht naar theezakjes, graaide tussen servetten en schonk ten slotte driftig alleen kokend heet water in de kop waarvan hij begon te drinken.

‘Niets’, antwoordde hij ten slotte. ‘Niet meer. Das war einmal.’

Tessa trok een van de bureauladen open. ‘Je snuift nog’, zei ze. ‘Ik zie het aan je. Ik voel het aan alles.’ In de stilte die volgde proefde Tessa de klank in haar mond. ‘Sleephopperzuiger.’

Ze zag hoe haar vader een bierviltje pakte: de situatie rond de vaargeul wilde gaan uittekenen.

‘Mama heeft me d’r uit gezet’, zei ze opeens.

‘Waarom?’

‘Omdat ik niet van plan ben me te binden aan Nederland. Ze kan niet omgaan met mijn behoefte aan vrijheid.’

‘Ik dacht echt dat het de laatste tijd een heel stuk beter ging tussen jullie.’

Tessa volgde met haar pink de kleine scheuren waar de voering van zijn bankstel door de bekleding heen kwam.

‘Ze heeft het nooit kunnen verwerken dat ik zelf iemand ben geworden’, zei ze maar haar vader lachte en begon te hoesten. ‘Ze heeft het juist nooit kunnen verwerken dat je nog steeds helemaal niet iemand geworden bént’, hoestte hij.

‘Het liefste wil ik een tijd bij jou blijven.’

‘Jezus’, zei hij. Ze keek naar zijn handen die los langs zijn lichaam hingen. Zijn licht bezwete gezicht. Hij keek ongemakkelijk. Daar hield ze van. Misschien omdat ze zich kon herinneren dat haar moeder vroeger, als ze het wilde, aan die ongemakkelijke blik een eind kon maken. Door hem aan te raken. Ze had haar ouders altijd gezien als seksuele wezens. Een keer, in de laatste klas van de kleuterschool, had de lerares een gesprek aangevraagd met haar moeder omdat Tessa in de zandbak achter een van de kleinste jongens in de klas was gaan staan en tegen hem op begon te rijen terwijl ze aan een pluk van zijn lange, blonde krullen zijn hoofd driftig naar achteren, naar zich toe trok. Ik heb geen idee waar ze zoiets heeft gezien, had Rhea tegen de juf gezegd. Maar ze loog. Al was het niet meer geweest dan twee, drie keer, Tessa bezat beelden. Ze wist dat haar vader en moeder de toegang kenden tot dat gebied waar je alleen met je lichaam kon komen. Lichamen die elkaars tegenbeeld waren, haar vader in die dagen magerder waardoor zijn lid, dat ze tijdens zomervakanties op de camping zag, leek op een nare, grote wesp die kon opvliegen van onder zijn platte buik, haar moeder in die dagen molliger, aan alle kanten aanlokkelijk al wilde haar vader dat niet toegeven, sterker nog: hij wilde het ontkennen, soms, wanneer hij haar vergeleek met andere moeders van school, wanneer hij, dat was een enkele keer voorgekomen, zei dat ze niets gaf om haar uiterlijk, dat ze beter kon, dat haar kont leek op een camembert, als hij haar wist neer te halen: daarvoor bevond hij zich in de juiste positie, hij had ook andere vrouwen. Toen al had zíj diegene willen zijn die een einde maakte aan haar vaders woede maar ze begreep dat zo’n lange, tanige man een warme en grote vrouw nodig had en geen angstig meisje, en als ze, jaren ouder, hen in de woonkamer hoorde lachen en zich ’s avonds plotseling van streek voelde en tranen in haar ogen kreeg, dan, zo verzekerde ze zichzelf, was dat van puur geluk.

Tessa veerde op en legde haar rechterhand kort in haar vaders hals. Dat maakte hem stil. Haar duim verkende het kuiltje aan de bovenkant van zijn ruggenwervel. Het voelde daar zacht aan, bijna als een fontanel.

‘Wil je op mijn zak gaan teren, Tessa? Je hebt geen baan, geen niks.’

‘Ik wil en kan overal werken.’

‘Goed, nou, begin dan maar in dat rothotel waar ze verblijven. Blue Dime. Als je het mij vraagt klinkt het eerder als een hoerenkast maar het heeft vier sterren. In ieder geval is het nieuw en zoeken ze er geloof ik per direct mensen. Echt waar. Ik heb met de bedrijfsleider drie kwartier zitten lullen. Omdat ik met iedereen moest zitten lullen om te bewijzen dat ik een lieve jongen ben.’ Haar vader lachte weer. ‘Of heb je soms betere ideeën? Louche figuren uit Centraal-Azië komen daar wel vaker. Ik denk dat jij hen wel kunt charmeren met de blik die je nu in je ogen hebt.’

‘Welke blik?’

‘Leeg’, zei haar vader. ‘Alsof ik niet weet of je wel of niet een zak over je hoofd heen getrokken hebt.’

Zijn gezicht kreeg een dieprode kleur toen hij haar toestemming gaf bij hem te wonen.