Evelio Rosero

De drie Lilia’s

Uit het Spaans vertaald door Jos den Bekker

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Deze uitgave is tot stand gekomen met steun van het Banff International Literary Translation Centre (biltc) in Canada

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Los almuerzos, verschenen bij Tusquets Editores S.A.

Oorspronkelijke tekst © Evelio Rosero, 2009

Nederlandse vertaling © Jos den Bekker en De Geus bv, Breda 2013

Omslagontwerp en -illustratie © Marlies Visser

isbn 978 90 445 2439 0

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

I

Hij is doodsbang dat hij een beest is, vooral donderdags bij het middagmaal. ‘Ik ben bang’, zegt hij en vindt zijn bochel weerspiegeld in het raam. Hij boort zijn blik in zijn ogen: hij herkent zichzelf niet. Wie anders? denkt hij. Wie anders? Onderzoekend neemt hij zijn gezicht op. ‘Donderdags,’ herhaalt hij, ‘vooral deze donderdag, de dag van de bejaarden.’ Dinsdag van de blinden, maandag van de hoeren, vrijdag van de gezinnen, woensdag van de straatkinderen en zaterdag en zondag zijn de dagen Gods, zegt de pastoor: ‘Om de geest rust te gunnen’, maant hij, of – wat hetzelfde is – om te bidden en te bewieroken: de mis, de mis, de mis. Alle dagen is er mis, het Woord Gods, maar doordeweeks is het elke middag een hel op de pastorie. Bij die drukbezochte maaltijden is er geen rust om te eten. Zij eten. Hij moet waken, de zaken regelen, van begin tot eind. Zeker op donderdag, als hij doodsbang is een beest te zijn. Om tien uur in de ochtend komen van alle kanten bejaarden en nog eens bejaarden aanzetten – Bogotá spuugt ze met tientallen tegelijk uit. En ze staan ongeduldig in de rij, ze leunen tegen de buitenmuur van de kerk, bij de zijdeur, die toegang geeft tot de eetzaal en die pas om klokslag twaalf uur opengaat, weer of geen weer, brandende zon of striemende hagel. De bejaarden zijn tegen geen enkel weertype bestand en ze kunnen het ook niet velen dat de metalen deur pas om twaalf uur opengaat: het is een geklaag en gemopper en gescheld in de rij. Ze zijn de enigen die niet beseffen dat hun middagmaal een van pater Almida’s werken van barmhartigheid is. Ze maken misbaar, alsof het hier een restaurant is, alsof ze ervoor betalen. Ze doen net of ze gewaardeerde klanten zijn en hij de kelner, de ober. ‘Ik zal me bij uw chef beklagen’, schreeuwen ze tegen hem. ‘We zijn van ver gekomen’, ‘Ik wil mijn soep, het is al laat’, ‘Ik ben ziek’, ‘Ik heb honger’, ‘Doe open, doe open, ik ga dood’, ‘Doe nú open, ik ben al dood’, en ze gaan werkelijk dood: er zijn al elf bejaarden overleden in de drie jaar van de Maaltijden van Barmhartigheid die pater Almida verzorgt: ze zijn doodgegaan terwijl ze in de rij stonden of terwijl ze aten, en zijn vreselijke angst dat hij een beest is verdubbelt: hij moet bellen naar plaatsen waar ze de telefoon nooit opnemen, dokters, de politie, de instellingen en instanties die met de pater hebben afgesproken dat ze hem zullen bijstaan in dit soort aangelegenheden, verdienstelijke, barmhartige personages die, wanneer ze antwoorden, vergeetachtigheid voorwenden op ogenblikken dat ze het hardst nodig zijn. Ze zeggen: ‘We zijn onderweg’, ‘We komen er zo aan’, ‘Een momentje’. Maar hij moet uren met het lijk wachten, in hetzelfde lokaal waar ze het middagmaal opdienen, de dode en hij, allebei even stil, ieder in zijn eigen stoel, de enige disgenoten aan die smerige tafel met kliekjes, de doodstafel waar de andere bejaarden, ook al was een van hen doodgegaan, gewoon dooraten en op de koop toe de draak staken met de dode, van wiens etensresten ze zich meester hadden gemaakt – ‘Jij hebt er toch niks meer aan’ – en wie ze een hoed, een das, een zakdoek of zijn schoenen afhandig hadden gemaakt. Gelukkig voor hem gaat er niet elke donderdag een bejaarde dood. Maar dat wil niet zeggen dat hij niet bang is in een beest te veranderen. Daar is hij voortdurend bang voor, die vreselijke angst heeft hij, en vooral op donderdag, aan het eind van het middagmaal, wanneer hij de zaal moet ontruimen. ‘Pater Almida verwacht jullie volgende week weer’, zegt hij tegen ze, en dan begint de veldslag. Een droef geroezemoes doet de tafel schudden, de borden, de vorken en de messen rammelen. Het zijn net verdwaasde kinderen. Ze doen een beroep op hem alsof hij familie van ze is, alsof ze hem nog van vroeger kennen: ze roepen hem bij buitenissige namen, namen waar hij vervolgens van droomt en waarvan hij niet kan geloven dat ze echt zijn: Ehich, Schekinah, Ajin, Haytfadik. ‘Jij bent niet in staat ons eruit te zetten’, zeggen ze. Daarna de protesten. Gejengel. Gejammer. ‘Ik wil niet weg. Waar kan ik me verstoppen?’ Hij moet ze uit hun stoel trekken, treuzelaars, allemaal, de meesten slapen, hun maag vol soep en varkensgehakt: hun eten wordt geprakt, ze hebben geen tanden en al helemaal geen kunstgebitten, en bovendien eten ze heel traag, expres, alsof ze nooit willen ophouden. Hun middagmalen duren eeuwen. Maar ze eindigen, tegen hun zin, ze eindigen, en hij moet ze met luide stem wekken, opdrijven als onwillig vee, ze zelfs onder hun armen pakken en de eetzaal uit dragen, ze al duwend en slaand de kerk uit jagen. ‘We roepen pater Almida’, zeggen de wakkersten onder hen. ‘We zullen ons beklagen.’ Hij duwt ze weg, de een na de ander, hij is gedwongen de beul uit te hangen, de oude vrouwen willen hem bijten, ze hangen om zijn nek, ze klauwen hun vingers in zijn haar, ze willen dat pater Almida komt, ze zijn zijn grootjes, zeggen ze, zijn tantes, zijn moeders, zijn kennissen, en ze bieden zich aan als dienstmaagd van de kerk, of als kokkin of tuinierster of naaister, sommigen kruipen onder de tafel en klampen zich vast en gaan als roofdieren te keer, ze dreigen met hun nagels, je moet ze op je knieën gaan zoeken, achterna jagen, vangen, wegtrekken, en nóg is het karwei niet af, want hoewel de meeste bejaarden aanvaarden dat ze weg moeten tot de volgende donderdag, blijven er altijd links en rechts een paar in de eetzaal liggen, die net doen of ze dood zijn, of op sterven na dood, en soms houden ze hem voor de gek, soms slagen ze erin hem te misleiden en te doen geloven dat ze dood zijn. ‘We zijn al dood’, verraden de meest onnozelen zich. ‘Ik ben al dood, laat me met rust.’ Maar anderen houden zich stokstijf, uitgestrekt liggen ze op het koude bed van de stenen vloer – één grote plas soep en gemorste rijst – hun ogen weggedraaid, zodat alleen het wit te zien is, de ledematen stram. Hij legt zijn oor op hun borst: soms lijkt hun hart stil te staan, en hij neemt zijn toevlucht tot trucjes om ze te ontmaskeren, hij betracht jobsgeduld, hij kriebelt ze in hun ongewassen oren, in hun wimpers en hun stinkende oksels, en op hun voetzolen die nog duizend keer harder meuren, hij steekt zijn vingers in hun oude schoenen die krioelen van de mieren, doordrenkt van zweet, het leer gebarsten en de zolen vol gaten van de ouderdom, schoenen die ze nooit uittrekken, net zomin als hun sokken – als ze die al hebben – en wanneer hij erin slaagt tot op de huid te komen, voelt die glibberig aan, zo ijskoud dat hij er kippevel van krijgt, en hij krabt hard over de voetzool, haastig, en alleen als er geen reactie komt knijpt hij ze, en knijpt, en blijft knijpen, dat is de ultieme test, zodat ze gaan klagen, glimlachen, ze lachen, zacht in het begin, dan van pijn, ze slaken kreetjes, ze schreeuwen en zeggen: ‘Laat me met rust, ik ben al dood’, en daarna met klem: ‘Raak me niet aan, ik ben dood, ik ben al dood, zie je dat dan niet?’ En ten slotte, woedend: ‘Je hebt me vermoord’, en ze schelden hem uit: ‘Godsklere bultenaar!’ En dat is het moment dat de woede diep vanuit zijn binnenste opborrelt en hem in een beest dreigt te veranderen dat ze allemaal, die wandelende geraamtes, mannen en vrouwen, verscheurt, je weet niet of het kinderen of bejaarden zijn, je weet niet of ze goed of slecht zijn, je weet niet wát ze zijn, alleen dat zij en zij alleen het ergste kwaad van de wereld in zich bergen. ‘Heb er vrede mee, Tancredo’, houdt pater Almida hem steeds voor, en hij zegt dat niets zo erg is als de ouderdom, niets zo beklagenswaardig en meelijwekkend. ‘Het is Gods ultieme beproeving’, zegt hij, en dat is zeker waar, maar er is ook niets ergers dan te moeten onderzoeken of ze wel of niet dood zijn, en niets afgrijselijkers dan zijn angst dat hij een beest is, want hij moet ze ontmaskeren, hij alleen moet zich belasten met de middagmalen, met alle middagmalen, maar vooral met het middagmaal van de bejaarden, de steeds talrijker wordende bejaarden, de onbeschaamde bejaarden, die zich dood houden om in de hemel van de pastorie te komen en die zijn geduld op de proef stellen, die hem overstuur maken, die hem ontmoedigen en verpulveren, want het ergste gebeurt wanneer er werkelijk een bejaarde overlijdt en hij hem – of liever zichzelf – aan die krankzinnige, absurde, onvermijdelijke test van kietelen en knijpen moet onderwerpen.

‘Het is je kruis’, zegt de pater. ‘En ook je verlossing. Heb er vrede mee, Tancredo.’

Uiteindelijk ziet hij ze her en der door de straten lopen, een gedecimeerd leger, ieder met zijn of haar last, de buidel waarin ze behoedzaam de etensrestjes hebben weggestopt, en hij weet niet waarheen ze gaan, waar ze vannacht of morgennacht zullen slapen, waar ze morgen zullen eten. Misschien in een andere kerk, denkt hij, en dat wil hij geloven, om de wroeging te verdringen: het geschreeuw en geduw waarmee hij ze van de pastorie heeft verjaagd. Anderen zullen hen helpen, denkt hij en sluit de deur. Maar daar, aan de andere kant, in de nietige deuropening die toegang geeft tot het binnenste van de pastorie, wachten hem, onverhoeds, en alsof ze er door een onzichtbare hand zijn neergezet, de schrobbers en de bezem, de drie emmers water, de dweilen, de desinfecterende zeep, het werk waar nooit een einde aan komt: de vloeren en de muren moeten netjes geboend, de ruiten van het enige raam moeten glimmen, de kruisbeelden die de muren tooien moeten opgepoetst, hij moet de grote, vierkante, nederige cederhouten tafel, als van het Laatste Avondmaal, van alle smetten zuiveren, en de stoelen moeten naar behoren vlekkeloos schoon worden gemaakt en precies in het gelid opgesteld, alle negenennegentig, want morgen is het vrijdag, de dag van de gezinnen, het enige middagmaal waar de pater zelf bij aanzit, aan het hoofd van de tafel, samen met zijn huishouding: de drie Lilia’s, Machado de koster en zijn petekind Sabina Cruz, en hijzelf, de acoliet, hij, Tancredo, hij, de gebochelde.

Wie anders, wie anders.

Tancredo staat in het raam naar zichzelf te kijken en wendt zijn blik af: hopeloos.

Meestal is hij ’s middags om vijf uur klaar met de schoonmaak en pas dan verschijnt een van de Lilia’s in de lage deuropening, een tinnen dienblad met zijn middageten in haar handen. En hij eet alleen, badend in het zweet van het schoonmaken, stinkend naar dweil en zeep, zijn hoofd diep gebogen over het bord, haast bang soms. Bang dat hij vroeg of laat zal opkijken en het lijkt of hij nog steeds omringd wordt door al die gezichten met hun tandeloze, kwijlende monden die zich steeds wijder opensperren en hem opslokken, arm voor arm, been voor been, die in één teug zijn hoofd naar binnen slorpen, en hem niet alleen met hun monden verslinden, maar ook met hun ogen, die ogen, dode ogen. Hij slaat met zijn vuist op tafel, maar ook dan gaan ze nog niet weg. Ik ben de maaltijden, schreeuwt hij in zichzelf, ik ben de maaltijd, ik ben nog steeds hun maaltijd, en met een misbaar als van bejaarden die door de straten vluchten stoot Tancredo een doodsgereutel uit – het is je kruis, zegt de pater, het is je kruis. Hij doet zijn ogen dicht en ziet meer ogen, die ogen. Dan is hij vreselijk bang dat hij een beest is, maar een eenzaam beest, een tot zichzelf veroordeeld beest, dat zichzelf verslindt.

Deze donderdag echter bevrijdt de aanwezigheid van een andere Lilia hem van zijn angst. Merkwaardig: hij heeft zijn eten nog niet op en de Lilia verschijnt in de deuropening, haar oude stem boordevol echo’s die vochtig en dringend fluisteren: ‘Pater Almida heeft je nodig. Hij is in het kantoortje.’ Het is de kleinste van de Lilia’s: bevend van de kou staat ze midden in de deuropening, ze veegt haar handen aan haar schort af en zucht moeizaam. Alles wat met de pater te maken heeft grijpt haar aan, doet haar hakkelen zelfs. Ze is gedienstig op het delirische af. Haar ogen schitteren, van angst lijkt het. Achter haar nietige, gebogen gestalte ziet Tancredo een stuk van de tuin: de wilgen, de grote stenen fontein, rond en geel, de paarse schemer die steeds donkerder wordt. ‘Ga nu, ik bewaar je eten wel’, zegt ze, gewikkeld in haar zwarte omslagdoek, en loopt met uitgestrekte armen naar het dienblad. ‘Ik warm het straks wel voor je op. Ik breng het naar je kamer.’

Dat is merkwaardig, want in de drie jaar van de Maaltijden van Barmhartigheid heeft pater Almida nog nooit het middageten, het dessert en het middagdutje van Tancredo laten onderbreken. Zijn opdracht in dezen was strikt: ‘Tancredo mag niet gestoord worden tijdens het eten.’ Hij was zelfs op een dinsdag van de blinden nijdig geworden op de drie Lilia’s omdat ze Tancredo, toen hij nog maar net klaar was met zijn werk, gevraagd hadden in de keuken te helpen: ze wilden de ijskast verzetten, ze wilden het kolenfornuis ontroeten, ze wilden de vier elektrische fornuizen verplaatsen om erachter schoon te maken, en in het voorbijgaan wilden ze ook nog een nest muizen verdelgen, waar geen van de zes parochiekatten bij had kunnen komen. ‘Tancredo kan jullie daarbij ’s morgens wel helpen’, zei de pater. ‘In de ochtend wanneer je maar wilt, maar niet na het middageten. Hij moet eten, daarna moet hij rusten en daarna moet hij studeren, vóór het naar bed gaan.’ En ook zei hij nog: ‘Reken maar niet op Tancredo na het middageten, tenzij hij en ik anders hebben besloten.’

De drie Lilia’s vroegen hem nooit meer te helpen bij hun taak, behalve met de karweitjes die hij al sinds kind voor ze deed: op zaterdag meegaan naar de markt, boodschappen dragen en in de provisiekamer zetten, de fornuizen nakijken, elektrische apparaten repareren, een spijker inslaan of uittrekken, lichte huishoudelijke karweitjes. Zijn werkzaamheden in de afgelopen drie jaar, sinds hij de avondschool had afgemaakt, draaiden vrijwel uitsluitend om de middagmalen, en daarnaast studeerde hij onder leiding van pater Almida – Bijbellezing met annotaties, bijvoorbeeld, of Latijn, om maar eens iets anders te noemen.

Maar nu zal de studie moeten wachten, denkt hij, net als douchen en omkleden. Hij zal naar het kantoortje moeten, de ruimte waar de pater zijn wereldse zaken regelt en waar hij nu op hem wacht, hij wil hem zien, hij heeft me nodig, denkt hij, zoals de kleinste van de Lilia’s hem op het hart had gedrukt.

De eerwaarde pater Juan Pablo Almida was niet alleen. Samen met zijn koster, Celeste Machado, zat hij aan de lange tafel. De koster, vaal als een doek, keek verbijsterd naar de gebochelde, alsof hij hem voor het eerst zag. De koster was een duistere, schimmige man, net als de Lilia’s, en niet alleen omdat hij in het zwart gekleed ging, maar ook vanwege zijn verregaande reserve, een zwarte cirkel was hij, een put. Tamelijk doof, bovendien, en hij bewoog zich als een schim door de pastorie. Even stom en duister, steenhard, als de muren, verscheen hij. Zijn innerlijke duisternis was ijselijk. Want zijn ogen en gezicht schreeuwden van haat en walging, van een heimelijke weerzin, die erger leek te worden in de nabijheid van de Lilia’s, die hem uit de weg gingen, of in aanwezigheid van Tancredo, die hem negeerde. Uitsluitend met de pastoor of met Sabina, zijn petekind, praatte hij – of liever gezegd liet hij zijn harde stem weergalmen – en alleen als het nodig was.

Juan Pablo Almida, voldaan, uit al zijn poriën kracht en gezondheid ademend, zat met zijn zestig jaar – het leken er maar vijftig – aan het hoofd van de tafel en presideerde het gesprek. Hij had zojuist iets gezegd wat zijn gebochelde acoliet niet begreep maar wat – vermoedde hij – op hem sloeg: ze hadden het over hem. En de koster bleef hem maar onderzoekend opnemen, alsof hij een deerniswekkende geestverschijning voor zich zag. Vanwaar toch die verbazing? dacht Tancredo. Elke zichzelf respecterende kerk heeft immers haar gebochelde, en zij wisten dat als geen ander. Of misschien waren ze verbaasd over de enorme omvang van zijn hoofd, de wijsheid in zijn ogen – zoals pater Almida een keer over hem zei – zijn veel te rijzige gestalte voor een bultenaar, zijn buitengewone gespierdheid, die God hem ongevraagd geschonken had. Hij haalde gelaten zijn schouders op en liet maar toe dat ze zich een paar seconden over hem verbaasden, tot ze er genoeg van kregen. Almida en de koster dronken de hazelnootlikeur waarop de parochie haar prominentste gasten, of haar meest onverwachte bezoekers, onthaalde. Pater Almida wees hem een stoel rechts van hem. Toen hij ging zitten kon hij de hete stroom voelen van Sabina Cruz achter in het kantoortje, waar ze voorovergebogen aan het zwarte bureau discreet op de schrijfmachine zat te tikken. Ze droeg haar blauwe hoofddoek en keek niet eens naar hem om.

‘Ziehier mijn rechterhand’, sprak pater Almida terwijl hij Tancredo aan bleef kijken. De koster knikte kort. Hij hield zijn hand als een schelp achter zijn oor om geen woord te missen, zijn karakteristieke houding, die hem dwong zijn gezicht scheef te houden en zijn hals te rekken, zodat hij zijn gesprekspartner vanuit zijn ooghoeken aankeek, alsof hij hem bespiedde.

Almida kwam ter zake. Hij legde aan de gebochelde uit dat onze koster hier zich bovenmatig interesseerde voor nadere details betreffende de Maaltijden van Barmhartigheid. Dat waren zijn woorden: hij interesseerde zich bovenmatig.

‘Tancredo,’ vroeg hij hem vertrouwelijk, ‘vanmiddag was er toch een maaltijd voor de bejaarden, niet? Hoe was de opkomst, kwamen ze?’

‘Maar drie lege stoelen, pater.’

‘En er zijn negenennegentig stoelen.’ Zichtbaar tevreden nipte Almida van zijn glaasje.

De koster knikte instemmend. Hij richtte zijn grote, blauwe, waterige ogen op de gebochelde. Er tekende zich een ongelovige glimlach om zijn lippen af.

‘Is de opkomst altijd zo groot?’ vroeg hij.

Zijn ogen namen Tancredo keurend op. Ze keken niet alleen onderzoekend naar hem, maar speurden ook om zijn antwoord heen. Er viel een onzekere stilte. Tancredo vond het zojuist aangevangen gesprek maar een vreemd verhoor, omdat het zo uit de lucht kwam vallen. Bovendien voelde hij zich uitgeput, doodop: na de bejaarden die door de zaal kropen, over en onder de tafels, badend in de soep en overdekt met vuil en spuug, als bij een Romeinse orgie of een heksensabbat, maakte het kruisverhoor van de koster hem wrevelig. En hij voelde opnieuw die vreselijke angst dat hij een beest was, of graag een beest wilde zijn, wat nog erger was. Hij stelde zich al voor dat hij de tafel tegen het plafond smeet, de stoelen van die twee kerkdienaren omver trapte, dat hij ze op hun gewijde koppen piste, dat hij op Sabina af ging en haar vrome loden rok optilde, haar hooggesloten, zogenaamd maagdelijke bloes openscheurde, haar borsten kneedde en in haar buik, haar dijen, haar achterwerk kneep. Hij bedacht ontzet dat hij nu toch echt bij de pastoor te biecht moest gaan over zijn vreselijke angst dat hij een beest was, en wel zo snel mogelijk. Hij moest zijn diep verborgen innerlijke orkaan lucht geven, anders stikte hij. Zijn handen zweetten, zijn knieën knikten onder de tafel.

Pater Juan Pablo Almida sprak hem echter opbeurend toe: ‘Vertel ons over je ervaringen, Tancredo, tot welke slotsom ben je gekomen? We hebben aldoor over de Maaltijden van Barmhartigheid gesproken. We wachtten tot je vrij zou zijn.’

De gebochelde wendde zich weer tot de koster. ‘Dat hangt ervan af’, bracht hij er enigszins moeizaam uit. ‘Er zijn dagen dat er weinig mensen komen. Het varieert, wil ik maar zeggen. Het is dit jaar anders dan vorig jaar. Dat hebt u wel gemerkt, dunkt mij.’

Daarmee liet hij de vraag min of meer in het midden. De koster was niet bijster tevreden. ‘Hou er rekening mee dat ik niet op de hoogte ben’, zei hij. ‘Varieert het met de dag?’

‘Zo is het.’ Hij kon het alleen maar beamen.

‘Vooral met de dag.’ De stem van pater Almida, zijn kennelijke bedaardheid, deed hem besluiten meteen maar alles te vertellen.

‘Ja’, zei hij. ‘Wat de bejaarden betreft is de opkomst vrijwel volledig. Maar dat geldt niet voor de straatkinderen. Die komen steeds minder. De laatste keer waren er negentien. Ze klagen dat de politie ze hier in de gaten houdt, en daar hebben ze in zekere zin gelijk in … Vorige week hebben ze er twee opgepakt met wie ze misschien nog een appeltje te schillen hadden. Ze mochten niet eens hun maaltijd beëindigen …’

De pater en de koster keken elkaar plechtig aan.

‘Dat bemoedigt ze niet om te komen’, zei Tancredo. En daar wilde hij het verder bij laten, hij wenste bevrijd te zijn van dit gesprek. Naar de bibliotheek gaan, alleen zijn, ver weg van de doodsangst dat hij een beest was. Maar dat gebeurde niet.

‘Hoe oud zijn die straatkinderen?’ vroeg de koster.

‘Van alle leeftijden’, antwoordde de gebochelde onverschillig. En vervolgens: ‘Nou ja, tussen de vier en de vijftien.’

‘Vier jaar’, zei de koster verbaasd. Hij keek omhoog naar het plafond, alsof hij bad. Pas na één minuut, een haast hemelse tijd, kwam hij weer bij. Hij knipperde met zijn blauwe ogen. Zijn stem klonk bezorgd: ‘En de deelname van de blinden?’

Tancredo had graag willen antwoorden: Net als die van de engelen, maar hij hield zich bijtijds in. En hij zweeg enkele tellen. Hij dacht aan de blinden, die de beste disgenoten zijn, of tenminste de meest bedaarde, de meest bedachtzame, die het altijd eens waren – onderling en met hem. In tegenstelling tot de straatkinderen zeurden ze nooit over het menu en legden zich met verschuldigde lijdzaamheid, zonder tegensputteren, bij het einde van het middagmaal neer. Het ongeduld van pater Almida, die met al zijn vingers op tafel trommelde, spoorde Tancredo aan.

‘Die van de blinden’, zei hij, ‘is stabiel: dertig tot veertig, elke dinsdag.’

De verwachtingsvolle stilte van zijn toehoorders gaf hem de overtuiging door te gaan. ‘Die van de prostituees wordt minder’, zei hij. ‘Zes de afgelopen maandag.’

Er viel weer een stilte. De nieuwsgierigheid van pater Almida betrof nu een andere kwestie. ‘Ik heb Celeste eraan herinnerd dat je een middelbareschooldiploma hebt.’

‘Dat klopt, pater.’

‘De parochie verwacht binnenkort zijn studie filosofie en theologie te betalen’, zei Almida zonder iemand aan te kijken. Hij zei dat al drie jaar, al de tijd dat ze de Maaltijden van Barmhartigheid verzorgden. De gebochelde kon het al niet meer schelen of hij naar de universiteit ging of niet, maar het ergerde hem, en hij kon er niet over uit, dat Almida elke gelegenheid aangreep om tegenover Celeste de verwachting te wekken dat hij filosofie en theologie zou gaan studeren.

‘Tancredo,’ vroeg Almida, duidelijk met zichzelf ingenomen, ‘welk boek lezen wij?’

Hij voelde zich een circusleeuw die zijn kunstje moet vertonen.

‘De Belijdenissen van Augustinus’, zei hij.

‘Sínt-Augustinus, zul je bedoelen’, corrigeerde de koster hem onmiddellijk. En hij voegde eraan toe, terwijl hij een teugje likeur nam: ‘Wij mogen de heiligheid van een kerkleraar niet veronachtzamen. Onwrikbare, hemelhoge heiligheid die hem heel veel groter maakt.’

‘Dat is waar’, moest Tancredo toegeven. ‘Sint-Augustinus.’

‘Ik wil alleen maar zeggen’, hernam pater Almida, ‘dat Tancredo ijverig studeert, ook al willen de universiteiten hem daarvoor niet belonen.’

Wederom gaf de koster de schijn van een eerbiedig knikje, deze keer enigszins geforceerd en afstandelijk. Juan Pablo Almida maakte de gebochelde ongerust. Hij moest wel iets in zijn schild voeren dat hij zo hamerde op zijn studie.

‘Als jullie willen kunnen we Latijn spreken’, zei hij.

De koster glimlachte en trok zijn wenkbrauwen op. ‘Dat hoeft niet’, zei hij.

Wie weet zei hij het om de gebochelde de proef op de som te besparen. Tancredo van zijn kant was bereid, wanneer ze maar wilden. Ze waren niet vergeefs, die lange, dorre uren van studie, zonder de keus van een ander leven.

‘We kunnen het wel’, drong pater Almida aan.

Natuurlijk kunnen we het, dacht de gebochelde. We zullen het bestaan van God in tien stappen bewijzen. En vervolgens: Of in tien trappen.

‘Zeker’, zei de koster. ‘Daar twijfelen we niet aan, pater, als u het zegt.’ Hij bleef de gebochelde aandachtig opnemen.

‘En de tijd vliegt’, zei Almida, schijnbaar verontschuldigend. Hij keek op de wandklok. ‘Er is altijd zo veel te doen’, zei hij.

‘De mis van zeven uur’, zei de koster.

‘Er is nog tijd.’ Pater Almida raadpleegde de klok. ‘Er is nog tijd.’

Het was bijna zes uur en het werd donker. Ook vanuit het kantoortje was een deel van de tuin te zien. De takken van een wilg wuifden vaarwel, als handen. Een kat verschool zich half in de stenen fontein. De wind, zacht en koel, vlaagde langs de muren.

Evenals de eetzaal en het kantoor bevond de sacristie zich aan een galerij die naar de kerk leidde, op de begane grond, aan één kant van de tuin. Een paadje dat doorsneden werd door een muur van adobe leidde door de tuin naar de achterpatio: daar bevonden zich de keuken, de strijkkamer, het washok, de gemeenschappelijke badkamer, de slaapkamer van de Lilia’s en de eigen slaapkamer van de gebochelde, los van de garage waar de oude Volkswagen van de pater gestald stond. De slaapkamers van de pater, van Machado de koster en zijn petekind Sabina Cruz – ieder met hun eigen badkamer – bevonden zich op de bovenverdieping van de pastorie, met uitzicht op de tuin. Vanuit de tuin waren de brede eiken deuren te zien op de galerij, die versierd was met bloemen en varens, en ook de kleine bibliotheek waar, behalve boeken, het geïmproviseerde altaar stond van een kleine zwart-wit-tv, die alleen werd aangezet voor het nieuws of voor live-uitzendingen van religieuze feesten en boodschappen van de paus. Een stenen trap met diepe treden, bedekt met slingerplanten, leidde van de tuin naar de eerste verdieping van de pastorie.

De kerk, met haar drie beuken, haar klokkentoren, haar kapel gewijd aan de Heilige Gertrudis, met oratorium en biechtstoel, haar ruime portaal, gedomineerd door een violet rosetraam in de vorm van een kruis, haar koorbanken en kooromgang, besloeg zo’n zestig procent van het terrein. Al met al was het bewoonbare gedeelte ruim, en de grote zaal die, met zes pingpongtafels, eerst de recreatieruimte was geweest en vervolgens gebruikt werd voor toneelopvoeringen van de Katholieke Jeugd, spelletjes, verlotingen, collectes en de kerkbazaar van de oude dames van de buurtvereniging, alsmede voor de gedachtewisselingen tussen de geestelijken en de parochianen, werd uiteindelijk bestemd tot eetzaal voor de Maaltijden van Barmhartigheid. Dat was Tancredo’s ongeluk, of zijn lotsbestemming: nu hij de middelbare school had afgemaakt, kon hij niet langer dromen van de universiteit.