Boeken van Håkan Nesser

Valse vriendinnen

De zomer van Kim Novak

De stilte na Sarah

Van Veeteren-reeks:

1. Het grofmazige net

2. Het vierde offer

3. De vrouw met de moedervlek

4. De terugkeer

5. De commissaris en het zwijgen

6. De zaak van Münster

7. Carambole

8. De dode op het strand

9. De zwaluw, de kat, de roos en de dood

10. Van Veeteren en de zaak-G.

Inspecteur Barbarotti-reeks:

1. De man zonder hond

2. Een heel ander verhaal*

3. Het tweede leven van meneer Roos*

4. De eenzamen*

* Kijk voor meer informatie over de nog te verschijnen Barbarotti-delen op www.degeus.nl

Håkan Nesser

Valse vriendinnen

Uit het Zweeds vertaald door Ydelet Westra

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Kära Agnes!, verschenen bij Albert Bonniers, Stockholm

Oorspronkelijke tekst © Håkan Nesser, 2002

Published by arrangement with Linda Michaels Limited, International Literary Agents

Nederlandse vertaling © Ydelet Westra en De Geus bv, Breda 2006

Omslagontwerp De Geus

Omslagillustratie © Douglas Mark Black/Trevillion Images

isbn 978 90 445 2479 6

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2006.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Over het geheel genomen was het een geslaagde begrafenis.

De ochtend was grijs en windstil geweest, maar toen we bij het graf stonden, was de zon door het wolkendek gebroken en wierp hij scheve bundels licht door het vergeelde gebladerte van de iepen.

Erich zou het heerlijk gevonden hebben. Herfst. De hemel die ineens opentrok en een tinteling in de lucht achterliet. Helder, zonder dat het koud was. De akkers die afliepen richting Molnar waren geoogst, maar nog niet omgeploegd. In de verte was een boer rijshout aan het verbranden.

De voorganger heette Sildermack: een lange, magere, bleke man. We hadden elkaar de week ervoor natuurlijk gesproken om de gang van zaken door te nemen. Hij is nieuw in de gemeente en heeft een soort misvorming aan zijn ruggengraat, waardoor hij zich op een onhandige, min of meer rollende manier voortbeweegt. Het maakt hem ouder dan hij in werkelijkheid is. Maar zijn gezicht straalt een innerlijk licht uit en hij heeft zijn taak zonder mankeren vervuld.

We waren met zijn twintigen. De kinderen uiteraard. Zijn moeder met haar gevolg: haar vriendin en haar vinnige verpleegster.

Beatrice en Rudolf.

Justin.

Hendermaags, die zo dom was geweest om haar kinderen mee te nemen. Niet ouder dan tien, twaalf jaar. Een verlegen jongetje en een meisje met vooruitstaande tanden en een nerveuze blik. Wat heeft het voor zin om hen hieraan bloot te stellen? Ze hadden geen band met Erich, ze hebben hem hooguit twee of drie keer gezien, voorzover ik me kan herinneren.

Ebert Kenner natuurlijk, en een paar huidige collega’s, die ik nog nooit had gezien. Een kwartet om precies te zijn: twee vrouwen en twee mannen. En geneesheer-directeur Monsen, die in de kerk een herdenkingsrede hield en het niet kon laten bij het graf ook nog enkele woorden te zeggen.

Over de helderheid van deze herfstdag en onze tijd op aarde. De analytische scherpte die Erich zo gekenmerkt had en waarvan de doorbrekende zon die ons vergezelde getuigde.

Woorden.

Ik werd een beetje moe. Ik werd, in die donker geklede kring van rouwenden en half rouwenden en mensen die er zonder specifieke reden stonden, overspoeld door een golf van lusteloosheid. Misschien was het wel verdriet dat me aangreep; niet in de eerste plaats verdriet om Erich, maar verdriet om het leven.

Zijn onvolkomenheden en blinde spiegelingen. De falsificaties die we onder het tapijt vegen en op een afstand houden, maar die ons toch inhalen, als we ons maar lang genoeg hebben afgewend. Als we niet voldoende hebben opgelet.

Ik heb niet gehuild. Tijdens de hele ceremonie heb ik geen traan gelaten. Ik heb er lak aan wat mensen daarvan denken. Maar er zijn vandaag de dag legio medicijnen die onze geest afstompen en verstommen, dus ik vermoed dat mijn gedrag amper verbazing heeft gewekt. Ik heb überhaupt geen woord met iemand gewisseld. Alleen discrete, bevestigende blikken. Handdrukken. Lichte omhelzingen en illusoire knikjes.

Zijn jeugdvrienden van de roeivereniging droegen de kist. Vier waren het er. Ik herkende drie van hen, maar ik kende niemand bij naam. Ze wonen allemaal hier in Gobshejm en volgens de dominee waren ze zelf met het idee gekomen om dit te doen.

En dan Henny.

Het was niet mijn bedoeling om alle aanwezigen op te sommen, maar ik zie dat ik het toch gedaan heb.

Henny Delgado.

In de kerk was ze gekleed in iets zwarts met lange mouwen, maar toen we buiten kwamen had ze een donkerrode poncho over haar schouders geslagen. Ik herinner me dat ze altijd rood droeg, niet per se helemaal in het rood, maar altijd een accent. Een rode blikvanger. Een karmozijnrode blouse of een sjaal. Zelf hou ik van blauw en koel. Al op de middelbare school weken we niet af van deze nuances: Henny rood, geel en oker, ik blauw en turkoois, koele kleuren. Alleen in groen konden we ons allebei vinden, maar wel in verschillende schakeringen. Later – het moet het eerste najaarssemester op de universiteit zijn geweest – zijn we samen naar een kleurenanalist gegaan, die het eens was met onze intuïtieve keuzes. Hield lapjes stof bij onze verbaasde gezichten en begon uit te weiden over onze verschillende huidtypen. Pigmentatiepersoonlijkheden, bijna alsof het iets spiritueels was.

Ze zag er verrassend jong uit, Henny. Energiek en gezond, op de een of andere manier. Ik weet niet waarom het me verbaasde, maar het was zo. Ze was natuurlijk alleen gekomen; haar man en kinderen zaten nog in Grothenburg. Ik heb haar dochters nooit gezien, maar hun doopkaarten zitten in een of ander album, zoals het hoort.

Het voelt een beetje raar dat we elkaar niet gesproken hebben toen we elkaar na zoveel jaren weer zagen. Maar ik denk dat ze nog wel van zich laat horen. Waar dit vage vermoeden vandaan komt weet ik niet, maar het zou me verbazen als ik me vergis. We waren zo hecht als twee mensen van hetzelfde geslacht maar kunnen zijn zonder dat ze familie of homoseksueel zijn. Het is lang geleden, maar er zijn tekens en kleine vingerwijzingen die ons op een dieper niveau raken dan het cognitieve en talige. Dat staat vast.

Justin bood aan om bij me te overnachten, maar ik heb het aanbod afgeslagen. Hij is lief en begripvol, Justin. Ondanks zijn ietwat onbehouwen manier van doen heb ik hem altijd gemogen. Maar ik wil het liefst alleen zijn. Alleen met de honden, de brandende open haard en mijn fauteuil voor het raam. Een glaasje port – of twee – de schemering die over de tuin valt, de knoestige, kapot gesnoeide appelbomen, de buxusheg en de drassige helling richting Molnar. Een paar uur in absolute stilte met mijn fotoalbums en herinneringen. Misschien rook ik ook wel een sigaretje. Ik rook al jaren niet meer, maar dit is een bijzondere dag en ik heb nog een paar pakjes liggen.

Ik heb me voor volgende week ook ziek gemeld. De helft van mijn colleges is uitgesteld, de andere helft moet Bruun overnemen. Zoals gewoonlijk. Het is vervelend om Keats en Byron in zijn verkleumde handen te leggen. Maar ik had geen keus. De tentamenperiode is al over drie weken en de hele stof moet voor de vijftiende behandeld zijn.

Het is fijn dat het nu voorbij is. Eindelijk. Ik wist dat ik op een dag alleen zou zijn. Erich was achttien jaar ouder dan ik. Ik was niet op zoek naar vuur en passie toen ik hem uitkoos, maar naar het blauwe. Hij is zevenenvijftig geworden en niets wees erop dat hij zo jong zou sterven. Monsen benadrukte in zijn herdenkingsrede ook dat hij nog veel niet had gedaan. Wetenschappers horen niet tot de categorie mensen waar de jaren vat op hebben, beweerde hij. Althans, niet als het gaat om hun dagtaak. Ik begreep dat hij hiermee zowel zichzelf bedoelde – hij moet tegen de zeventig zijn – als een andere aanwezige collega.

Maar Erich was tot stilstand gebracht, zoals men thuis in Saarbrücken placht te zeggen. Hij heeft de eindstreep gehaald.

Ik zit in mijn fauteuil en kijk met een half oog naar de schemering en de tuin en met een half oog naar de kamer met het vuur en de boeken. We hebben in de loop der jaren heel wat verzameld. Ik ga ze de komende dagen een beetje herschikken, denk ik. Zet de zware geneeskundige werken op zolder en geef de literaire boeken een meer prominente plaats. Dit is nog maar één van de vele kleine dingen die ik moet doen. Maar dat kan wel tot morgen wachten. Nu wil ik alleen maar zitten en niets doen.

Herinneringen ophalen en in de albums bladeren. Er schieten me een paar regels van Barin te binnen:

Ik mis de milde zweetgeur van mijn moeder

en de korte broek die ik op mijn eerste schooldag aan moest.

Ik mis Ursula Lipinskaja en uitgeslapen ontwaken

op volkomen onbeschreven zomerdagen.

Maar het meest van alles mis ik de onbereikbare rook

van de sigaretten die ik nooit rookte in cafés.

Ik steek er nu een op. Er gaat een gevoel van ingehouden voldoening door mijn lijf.

Alsof iets wat al lange tijd stond te gebeuren nu doorgang vindt.

De honden liggen te slapen voor de open haard en lijken hem niet te missen, zij evenmin.

#

Agnes R.

Villa Guarda

Gobshejm

Grothenburg, 26 september

Lieve Agnes,

Sorry dat ik je zo snel schrijf nadat je alleen bent komen te staan. Ik hoop dat je niet al te zeer bent aangedaan door dit zware verlies. Ik vond het zo fijn om je weer te zien, uiteraard liever onder andere omstandigheden. En ik had eigenlijk een paar woorden met je moeten wisselen toen ik er was, maar er was iets wat me belette. Ik weet niet wat, soms worden we nou eenmaal gehinderd door krachten die we niet kunnen benoemen. Nietwaar, Agnes?

Het was een mooie en waardige plechtigheid. Ik heb je man nooit gekend, dus ik kan niet beoordelen in hoeverre het ook becoming was, zoals de Engelsen zeggen.

Hoe dan ook, ik zou het erg op prijs stellen om weer contact met je te hebben. Het is zo’n tijd geleden en ik vind dat je banden niet zomaar moet verbreken. We hadden zo’n hechte band, lieve Agnes.

Vind je het goed als ik je schrijf? Dat ik wat vertel over mij en de mijnen? En heb je zin om terug te schrijven?

Laten we met brieven beginnen en daarna verder kijken. Ik heb een beetje moeite met e-mail, want dat is zo luchtig en oppervlakkig.

Laat het ook absoluut weten als je geen zin hebt om de oude banden weer aan te halen.

In hoopvolle afwachting van je antwoord,

je Henny

#

Henny Delgado

Pelikaanallé 24

Grothenburg

Gobshejm, 30 september

Lieve Henny,

Goeie genade, je klinkt alsof we tachtig zijn!

Natuurlijk mag je schrijven en ik schrijf met alle plezier terug. Ik weet zeker dat we een hoop te bespreken hebben. Maar omdat jij degene bent die het initiatief heeft genomen, mag jij beginnen.

Dus aarzel niet. Schrijf snel, alsjeblieft, we hebben negentien jaar in te halen!

Je Agnes

#

Als je maar lief en aardig bent, word je vroeg of laat beloond.

Het is de tweede dag in Grothenburg en hoewel ik nog maar een spichtige elfjarige ben, weet ik dat ze liegt.

Of misschien niet liegt. Het roodharige meisje, dat Henny heet en gisteren voordat we ook nog maar één doos hadden kunnen uitpakken al samen met haar moeder op bezoek kwam, heeft het allemaal niet goed begrepen. Het leven niet begrepen en hoe de dingen werken.

Maar ik ga er niet tegenin. Heb hier geen woorden voor met mijn jonge jaren. En het is trouwens ook niet belangrijk. Het is avond, we staan op de brug over de rivier en kijken het donkere water in. Onze moeders hebben ons op pad gestuurd voor een korte wandeling, zodat Henny me de buurt en de omgeving kan laten zien. Mijn moeder vertrouwt Henny onmiddellijk, ondanks haar gekoesterde en ingebakken wantrouwen.

En Henny heeft zich inderdaad welopgevoed en charmant gedragen, dat wil ik niet ontkennen.

En pruimenjam als welkomstgeschenk, zoals het goede buren betaamt.

Bijdehante lach en vrijmoedige blik.

Als je maar lief en aardig bent dus.

Ik weet niet meer wat ik antwoord, vermoedelijk niets. Via kleine weggetjes en kronkelpaadjes zijn we door de wijk gelopen. Het sportveld. De Hengerlaan richting het spoor. De winkels aan de Klingerweg. We zijn even binnengewipt bij slager Smytter, haar oom. Hij gaf ons een bleek worstje en wat geld; we kochten kauwgom in de tabakszaak op de hoek richting Zwille.

En toen naar de kerk en het kerkhof, waar we rondgeslenterd hebben en de graven hebben bekeken. De opa en oma van Henny liggen hier, en op een dag zal zij hier ook komen te liggen. Het is een degelijk en ruim familiegraf met plaats voor meerdere generaties.

Stumpstrasse, Gassenstrasse, Jacobssteeg, en hoe ze allemaal ook mogen heten. En de Wallmanskaschool, waar Henny al vijf jaar op zit en waar ik in september ook naartoe ga. Het is een oud, statig, stenen gebouw met een Latijns citaat boven de grote eikenhouten deur. ‘Non scholae sed vitae discimus!’ declameert Henny. Daarna zeggen we het samen een paar keer, zodat ik het weet voordat we de schoolbanken in gaan om te luisteren naar meester Pompius, juffrouw Mathisen en een kromme, kleine handwerkjuf, die Keckelhänchen heet. Hoe verzin je het?

Non scholae sed vitae discimus.

Niet voor de school, maar voor het leven leren wij.

Maar nu hangen we dus over de reling van de brug. Hij heet de Karl Eggersbrug. Henny weet niet waarom die zo heet of wie Karl Eggers was, maar de rivier heet de Neckar. Hij omstroomt onze wijk, althans de noord- en oostkant, en markeert de grens met Gerringstadt, een heel andere wijk, waarvan Henny alleen weet dat haar neef Mauritz er heeft gewoond voordat hij naar Marseille aan de Middellandse Zee verhuisde vanwege zijn wankele gezondheid. Toch is hij doodgegaan, terwijl hij nog maar acht, bijna negen was. Dus eigenlijk wordt de Middellandse Zee nogal overschat.

Misschien was hij niet lief en aardig genoeg, denk ik bij mezelf. Maar dat zeg ik niet. In plaats daarvan spuug ik mijn kauwgom in het stromende water.

‘Je mag geen kauwgom in het water spugen’, zegt Henny. ‘De vissen kunnen het in hun mond krijgen en stikken.’

Vissen kunnen helemaal niet stikken, denk ik bij mezelf, ze ademen toch niet.

Maar dat zeg ik ook niet.

Ik ben alleen met mijn moeder naar Grothenburg verhuisd. Mijn vader en mijn broer zijn op de Slingergasse in Saarbrücken blijven wonen. En hoewel Claus drie jaar ouder is dan ik en we zolang ik me kan herinneren met elkaar overhoop hebben gelegen, mis ik hem zo erg dat ik de eerste dagen pijn voel op mijn borst.

Op 1 juli kreeg ik te horen dat mijn ouders gingen scheiden en een maand later zijn we vertrokken. Ze hadden alles tot in detail gepland voordat ze het grote nieuws bekendmaakten. We zaten in restaurant Kraus; ik weet niet of het normaal is dat ouders hun kinderen mee uit eten nemen als ze willen vertellen dat ze gaan scheiden. Maar ze waren allervriendelijkst, zowel tegen elkaar als tegen Claus en mij, dat kan ik niet ontkennen. De beste vrienden van de wereld, maar het was nou eenmaal niet anders, zo gaat het soms in het leven en het tranendal, dat heb je niet in de hand, niets aan te doen dus. Ik bestelde het duurste wat ik op de menukaart kon vinden: zeetong met witte-wijnsaus en eerstelingen. Zonder morren gingen ze ermee akkoord.

Papa en Claus zouden in ons huis blijven, legden ze uit na het toetje: citroensorbet op een spiegeltje van wilde-frambozensaus met geglaceerde hazelnoten en poedersuiker. Dat was het beste met het oog op werk en school. Mama had al een nieuwe baan in Grothenburg, bij tandarts Maertens. En een appartement in de Wolmarstrasse. Vier kamers en een keuken, ik zou een eigen kamer krijgen met een tegelkachel en uitzicht op een park.

Dat mijn vader al bijna drie jaar een andere vrouw had, vertelde mijn moeder pas een paar weken later, toen we aan het pakken waren.

Ik heb tien dagen gehuild. Of in ieder geval heb ik me de eerste tien avonden in slaap gehuild. Toen ben ik opgehouden. Kreeg in plaats daarvan deze pijn op mijn borst. Net als nu wanneer ik aan Claus denk.

Ook iets in mijn buik. Die is helemaal van slag; de ene dag ben ik verstopt, de andere dag heb ik diarree.

Ik heb inderdaad een tegelkachel in mijn kamer, maar je kunt er niet in stoken. Het rookkanaal is in de jaren vijftig dichtgemaakt, heeft de huismeester, meneer Winter, me uitgelegd. Er zitten kleine barstjes in en als er ook maar één vonkje zou ontsnappen, wordt het hele pand in een oogwenk in de as gelegd.

Ik denk bij mezelf dat het me niets zou kunnen schelen als heel Grothenburg in een oogwenk in de as zou worden gelegd. Ik wil hier niet wonen, ik haat deze stad. En als we bij een brand zouden omkomen, mama en ik, zou dat alleen maar een grote bevrijding zijn. Dan zou ik nooit naar die nieuwe school hoeven en nooit meer hoeven op te trekken met dat rare buurmeisje met haar belachelijke vlechten en bijdehante lachje.

Maar hier huil ik ’s avonds ook niet. Ik heb alleen pijn op mijn borst en een raar gevoel in mijn buik.

Ze heet Else, trouwens, de nieuwe vrouw van mijn vader. Ze is al bij hen ingetrokken op de Slingergasse. Haar dochter heeft mijn oude kamer.

En het ergste is dat zij ook Agnes heet.