Håkan Nesser

De dode op het strand

Uit het Zweeds vertaald door Edith Sybesma

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Ewa Morenos fall, verschenen bij Albert Bonniers Förlag

Oorspronkelijke tekst © Håkan Nesser, 2000

First published by Albert Bonniers Förlag ab, Stockholm, Sweden

All rights reserved

Published by arrangement with Linda Michaels Ltd., International Literary Agents

Nederlandse vertaling © Edith Sybesma en De Geus bv, Breda 2008

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Adrian Muttitt, Trevillion Images

isbn 978 90 445 2481 9

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2010.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Zo verwoesten we ons leven, op momenten dat we onze daden niet de juiste waarde toekennen.

Tomas Borgmann, filosoof

I

1

21 juli 1983

Winnie Maas stierf omdat ze van mening veranderde.

Naderhand waren er wel mensen die beweerden dat ze was gestorven omdat ze mooi en dom was. Een riskante combinatie, dat is bekend.

Of omdat ze te goedgelovig was en de verkeerde mensen vertrouwde.

Of omdat haar vader een klootzak was die zijn gezin in de steek had gelaten lang voordat Winnie de luiers en de zuigfles was ontgroeid.

Er waren ook mensen die vonden dat Winnie Maas iets te korte rokjes en iets te strakke bloesjes droeg, en dat het eigenlijk haar eigen schuld was.

Voor elk van deze verklaringen viel wel iets te zeggen, maar de beslissende druppel was toch dat ze van mening veranderde.

De seconde voordat ze op de grond terechtkwam en haar schedel werd verbrijzeld op de onbarmhartige stalen rail, besefte ze dat zelf ook.

Ze veegde het teveel aan lippenstift weg en bekeek zichzelf in de spiegel. Ze sperde haar ogen open en overwoog of ze nog wat meer mascara moest gebruiken. Ze vond het zo’n gedoe om haar ogen aldoor open te sperren, dan was het eenvoudiger om aan de onderkant wat meer kleur aan te brengen. Ze trok een dun lijntje met het kohlpotlood, boog dichter naar de spiegel en controleerde het resultaat.

Ziet er goed uit, dacht ze en ze verplaatste haar aandacht naar haar mond. Ze liet haar tanden zien. Ze had een regelmatig, wit gebit en haar tandvlees ging godzijdank schuil achter haar lip – niet zoals bij Lisa Paaske, die er weliswaar goed uitzag met haar scheve, groene ogen en hoge jukbeenderen, maar die altijd ernstig moest kijken, of op zijn hoogst een beetje raadselachtig kon glimlachen. Alleen omdat haar tandvlees anders zo goed zichtbaar was. Getsie, dacht Winnie Maas. Wat een gedoe.

Ze keek op haar horloge. Kwart voor negen. Misschien moest ze eindelijk maar eens gaan. Ze stond op, deed de kastdeur open en bekeek zichzelf van top tot teen. Ze probeerde een paar poses uit waarbij ze nu eens haar borsten vooruitstak, dan weer haar onderlichaam. Het zag er goed uit, zowel de onder- als de bovenkant; ze had net vier haartjes verwijderd die gevaarlijk dicht bij haar bikinilijn waren bovengekomen. Lichte haartjes weliswaar, maar toch.

‘Perfect’, had Jürgen gezegd. ‘Je hebt verdorie een perfect lichaam, Winnie.’

‘Lekker’, was het commentaar van Janos, dat wist ze nog. ‘Je bent zo’n lekker ding, Winnie, ik word al geil als ik voor je huis langs loop.’

Ze glimlachte als ze aan Janos dacht. Van alles wat haar was overkomen, was Janos toch het beste. Hij had het op de juiste manier gedaan. Op de een of andere manier was hij gevoelig en teder, de eigenschappen waar ze altijd over schreven in Flash en Girl-zone.

Janos. Ja, in zekere zin was het een beetje vervelend dat Janos het niet geworden was.

Maar het maakte niet uit, dacht ze en ze gaf een klets op haar dijen. Gedane zaken nemen geen keer. Ze haalde een paar strings uit de la van haar kastje, maar kon geen schone bh vinden. Dan maar niet, ze had er ook geen nodig. Ze had nogal kleine borsten, die stevig genoeg waren om op eigen kracht overeind te blijven. Als ze een wens had met betrekking tot haar lichaam, dan waren het iets grotere borsten. Niet veel groter, ietsjes maar. Dick had dan wel gezegd dat ze de mooiste tieten van de wereld had, en er zo hard in geknepen en aan gezogen dat ze het dagen later nog had gevoeld, maar een paar gram erbij had geen kwaad gekund.

Maar dat komt binnenkort wel, dacht ze. Ze trok haar T-shirt over haar hoofd en wurmde zich in de strakke rok. Ja, straks zouden de grammen en de onzen eraan vliegen, daar kon ze op wachten. Tenzij ze …

Tenzij.

Verdomme, dacht ze en ze stak een sigaret op. Ik ben immers nog maar zestien. Mijn moeder was destijds zeventien en moet je zien wat er van haar terechtgekomen is.

Ze wierp nog een laatste blik in de spiegel, likte voorzichtig haar lippen en ging op weg.

Om half tien bij Frieders pier, had hij gezegd. Hij kwam met de trein van half negen en wilde eerst naar huis om te douchen. Dat vond ze natuurlijk prima, ze hield van jongens die schoon op zichzelf waren. Schoon haar en geen vuil onder de nagels, dat was klasse in zekere zin. Ze hadden elkaar drie weken niet gezien. Hij was in Saaren geweest bij een oom. Hij had daar gewerkt en vakantie gevierd; ze hadden een paar keer gebeld, hadden ‘de zaak’ besproken, maar ze had hem niet verteld dat ze zich had bedacht. Dat ging ze vanavond doen. In een persoonlijk gesprek, dat was beter, naar haar idee.

Het was een warme avond. Toen ze op het strand kwam, voelde ze zich bijna bezweet na de korte wandeling. Maar hierbeneden was het koeler. Er kwam een licht, aangenaam briesje van zee, ze stapte uit haar linnen schoenen en liep op blote voeten door het zand. Het was prettig om de korreltjes tussen je tenen door te voelen rollen. Bijna alsof je weer kind was. Je nagellak sleet er wel van, natuurlijk, maar ze zou op tijd haar schoenen weer aandoen, bedacht ze. Voordat ze Hem ontmoette. Ze vond het leuk aan hem te denken met een hoofdletter H. Dat had hij verdiend. Maar als hij straks met haar naar bed wilde, drong het tot haar door, dan wilde hij haar natuurlijk met blote voeten. Misschien maakte het niets uit, in dat stadium waren het gewoonlijk niet haar teennagels die hem het meest interesseerden.

En waarom zou hij niet met haar willen vrijen? Ze hadden elkaar verdorie een hele poos niet gezien!

Ze bleef staan en stak een sigaret op. Ze ging wat dichter naar het water toe, waar het zand harder was en waar je gemakkelijker kon lopen. Het strand lag er nogal verlaten bij op deze tijd van de dag, maar er waren nog wel een paar mensen. Er kwam af en toe een hardloper voorbij of een hondenbezitter, en ze wist dat er jongeren op dekens lagen te flikflooien verderop in de duinen, dat deden ze in de zomer altijd. Zijzelf ook, misschien vanavond ook wel, over een uurtje of zo.

Misschien, misschien niet.

Dat lag er waarschijnlijk aan hoe hij zou reageren. Ze begon erover na te denken. Zou hij boos worden? Zou hij haar vastpakken en door elkaar schudden zoals die keer in Horsens toen hij high was en moeilijk had gedaan omdat zij Matti Frege er zo lekker gespierd vond uitzien?

Of zou hij het begrijpen en het met haar eens zijn?

Misschien zou hij haar ompraten. Dat was natuurlijk niet helemaal onmogelijk. Misschien zou zijn enorme liefde haar op andere gedachten brengen. En het geld natuurlijk. Zou dat kunnen?

Nee, ze dacht het niet. Ze voelde zich sterk en zeker van haar zaak, al wist ze niet waar ze dat gevoel vandaan haalde. Misschien kwam het doordat ze een paar weken alleen was geweest en rustig had kunnen nadenken.

Maar ze wist dat zijn liefde enorm was. Dat zei hij altijd, zo’n beetje elke keer dat ze elkaar zagen. Zij zouden samen een stel worden, dat wisten ze allang. Ze hoefden niet te twijfelen, ze hoefden geen haast te hebben.

Wat ze wel moesten hebben was geld.

Geld voor eten. Voor sigaretten, kleren en misschien wel voor een huis. Vooral over een tijdje, dat zou een paar centen kosten, daarom hadden ze immers ook gedaan wat ze hadden gedaan.

Haar gedachten gingen nu alle kanten op en ze merkte dat het haar moeite kostte om ze in toom te houden. Het was moeilijk ze op een rijtje te krijgen. Ze moest met zo veel dingen rekening houden als ze zo begon te denken, en ten slotte kon ze er geen touw meer aan vastknopen. Zo ging het bijna altijd. Het was mooi als iemand anders de beslissingen voor je nam, dacht ze vaak. De belangrijke beslissingen, zodat ze zelf over de leuke dingen kon nadenken.

Misschien was ze juist daarom wel verliefd op hem geworden, schoot het door haar heen. Op Hem. Hij vond het leuk om de grote, gecompliceerde beslissingen te nemen. Zoals wat ze nu net hadden gedaan. Ja, dat zou de reden wel zijn dat ze van hem hield en de zijne wilde worden. Feitelijk. Ook al was het nu dus fout gelopen met dit ene en was ze van gedachten veranderd. Dus.

Ze kwam bij de pier en keek om zich heen in het terugtrekkende avondlicht. Hij was er nog niet, ze was een paar minuten te vroeg. Hij zou van de andere kant komen, hij woonde in de buurt van Klimmerstoft. Ze had verder kunnen lopen over het strand, hem tegemoet, maar dat deed ze niet. Ze ging op een van de lage stenen paaltjes zitten die langs beide kanten van de pier stonden. Ze stak nog een sigaret op, hoewel ze daar eigenlijk geen zin in had, en probeerde aan leuke dingen te denken.

Een kwartier later dook hij op. Iets te laat, maar niet zo veel. Ze zag zijn witte overhemd al een hele poos aankomen door de dunne duisternis voordat hij bij haar was, maar toch bleef ze zitten tot hij vlak bij haar was. Toen stond ze op. Ze sloeg haar armen om zijn nek en duwde zich met haar hele lichaam tegen hem aan. Ze kuste hem.

Hij smaakte een beetje naar drank, maar niet zo erg.

‘Daar ben je weer.’

‘Ja.’

‘Heb je het leuk gehad?’

‘Ja, best wel.’

Het was even stil. Hij hield haar bovenarmen stevig vast.

‘Ik moet je iets zeggen’, zei ze toen.

‘O?’

Zijn greep werd iets losser.

‘Ik heb me bedacht.’

‘Je hebt je bedacht?’

‘Ja.’

‘Wat bedoel je, verdomme?’ vroeg hij. ‘Zeg op.’

Ze legde het uit. Ze vond het moeilijk om de juiste woorden te vinden, maar langzamerhand leek hij te begrijpen wat ze bedoelde. Hij reageerde eerst niet, en ze kon zijn gezicht niet duidelijk zien in het donker. Hij had haar nu helemaal losgelaten. Er verstreek een halve minuut, een hele misschien, waarin ze helemaal niets deden. Ze stonden daar maar, terwijl hun adem het ritme van de zee en de golven leek te volgen, en ergens had dat iets onbehaaglijks.

‘We gaan een eindje lopen’, zei hij toen en hij sloeg zijn arm om haar schouders. ‘Dan praten we wat. Ik heb een idee.’

2

Juli 1999

Helmut was er vanaf het eerste begin al op tegen.

Toen ze er later op terugkeek, moest ze hem dat in elk geval nageven. ‘Grillen’, had hij gezegd. ‘Rare fratsen.’

Hij had de krant laten zakken en haar een paar seconden aangekeken met zijn fletse ogen, terwijl hij langzaam met zijn kaken maalde en zijn hoofd schudde.

‘Ik begrijp niet waar het goed voor is. Onnodig.’

Meer zei hij niet. Helmut was een man van weinig woorden. Hij was meer uit steen gehouwen dan uit de klei getrokken en kennelijk nu weer op weg terug naar die oorsprong.

Steen zijt gij en tot steen zult gij wederkeren.

Die gedachte was eerder bij haar opgekomen.

De medaille had natuurlijk twee kanten. Ze was immers niet op zoek geweest naar de storm en het vuur toen ze voor hem koos – niet naar de liefde en de hartstocht – maar naar een rots in de branding. Het grijze, vaste oergesteente waar ze stevig op stond en niet het gevaar liep weer in het slijk van de wanhoop weg te zinken.

Zoiets.

Zoiets had ze vijftien jaar geleden gedacht toen hij aanklopte met het verhaal dat hij op vakantie een fles bourgogne had gekocht die hij niet alleen op kon.

En als ze dat niet al had gedacht op het moment dat hij daar stond, dan toch vrij snel daarna. Toen ze elkaar vaker tegenkwamen.

In het washok. Op straat. In de winkel.

Of wanneer ze op zoele zomeravonden op het balkon zat en Mikaela in slaap probeerde te wiegen, en hij drie meter verderop tegen zijn eigen hekje geleund een pijp stond te roken en naar het laatste restje van de zonsondergang keek, die zich in het westen over de weidse lucht boven het polderland uitbreidde.

Muur aan muur. Het idee alleen al.

Een getrouwe god die zijn stevige vinger naar haar uitstak terwijl zij in haar krakkemikkige bootje ronddreef op de zee van gevoelens.

Naar haar en Mikaela. Ja, zo was het gegaan, achteraf kon ze er soms wel om glimlachen, maar soms ook niet.

Het was alweer vijftien jaar geleden. Toen was Mikaela drie. Nu was ze achttien. Dat was ze deze zomer geworden.

‘Zoals ik al zei,’ herhaalde hij van achter de krant, ‘zal ze daar ook niet gelukkiger van worden.’

Waarom had ze niet naar hem geluisterd? Dat vroeg ze zich later keer op keer af. In de dagen van ongerustheid en wanhoop. Wanneer ze haar moed bij elkaar probeerde te rapen en terugblikte op de schakels van de keten; wanneer ze erachter probeerde te komen hoe ze tot haar daden was gekomen ... of gewoon haar gedachten liet gaan; zo veel energie had ze nu niet. In deze helse zomerdagen.

Ze had juist gehandeld, zo zag ze dat. Ik heb alleen gedaan wat goed was en juist. Ik ben niet van het besluit afgeweken, of van datgene wat al die jaren begraven heeft gelegen. Als een steen. Een donkere kei die op de bodem van de modderige put van de vergetelheid lag, maar die ze zou opvissen wanneer de tijd er rijp voor was, want dat had ze beloofd.

Behoedzaam en met respect natuurlijk, maar ze zou hem bovenhalen. Voor Mikaela’s doordringende blik. Het moest gebeuren, hoe je het ook wendde of keerde. Iets was al jaren uit balans en wachtte tot het evenwicht hersteld zou worden. En nu was het zover.

Haar achttiende verjaardag. Ook al hadden ze het er nooit over gehad, toch wist Helmut het waarschijnlijk ook wel. Hij had aldoor geweten hoe het zat, hij had het alleen niet wíllen weten ... er kwam een dag waarop Mikaela de waarheid te horen moest krijgen, je had het recht niet om een kind haar oorsprong te onthouden. Je mocht de wortels niet verbergen onder de vallende schilfers van de tijd en de dagelijkse dingen. Je mocht haar niet met het verkeerde idee het leven in sturen.

Het recht? Het leven? De waarheid? Achteraf begreep ze niet hoe ze in haar gedachten zulke hoogdravende woorden had kunnen gebruiken. Had niet juist die hoogmoed zijn weerslag gehad en zich tegen haar gekeerd?

Wat verbeeldde ze zich wel dat ze het over goed en fout durfde te hebben? Wat verbeeldde ze zich dat ze zo gemakkelijk dacht over Helmuts mokkende bezwaren en ze naast zich neerlegde zonder er meer dan driekwart seconde over na te denken?

Achteraf pas. Toen alles al verleden tijd leek ... Die dagen en nachten toen niets meer enige zin of waarde leek te hebben, toen ze een robot werd en niet meer omkeek naar die oude gedachten die door haar bewustzijn dreven als flarden van wolken aan de loodgrijze nachthemel van de dood. Ze liet ze gewoon voorbijdrijven, op hun troosteloze tocht van horizon naar horizon.

Van vergetelheid naar vergetelheid. Van nacht naar nacht en van duisternis naar duisternis.

Steen zijt gij.

Uit uw gapende wond stijgt uw stomme schreeuw op naar een dode hemel.

De pijn van de steen. Het hardste van alles.

En de waanzin, de eigenlijke waanzin lag om de hoek op de loer.

Haar achttiende verjaardag. Een verschrikkelijk hete vrijdag in juli.

‘Ik doe het wanneer ze thuiskomt van haar training’, had ze gezegd. ‘Dan hoef jij er niet bij te zijn. Dan kunnen we daarna rustig eten. Ze neemt het vast goed op, zo’n gevoel heb ik.’

Eerst zweeg hij alleen mokkend.

‘Als het dan zo nodig moet’, kwam uiteindelijk zijn reactie. Toen hij al bij het aanrecht stond om zijn kopje om te spoelen.

‘Het is jouw verantwoordelijkheid, niet de mijne.’

‘Ik moet wel’, verdedigde ze zich. ‘Ik heb het haar immers beloofd toen ze vijftien werd. Die lacune moet worden opgevuld. Daar rekent ze op.’

‘Daar heeft ze anders nooit iets over gezegd’, zei hij. Vanuit zijn mondhoek. Van haar afgewend.

Dat was zo. Dat moest ze ook toegeven.

‘Fratsen. Ik zie het nut er niet van in, maar je gaat je gang maar.’

Zo veel woorden besteedde hij eraan. Niet meer en niet minder. Toen liep hij weg.

Fratsen?

Doe ik het voor haar of voor mezelf? was de vraag die bij haar opkwam.

Beweegredenen? Motieven?

Troebel zoals het grensgebied tussen dromen en waken.

Ondoorgrondelijk als steen.

Kletskoek. Verhullende woorden. Ze wist het heus wel.

3

9 juli 1999

Het was kwart voor drie ’s middags toen brigadier Ewa Moreno voor de deur van de werkkamer van commissaris Reinhart stond, en ze had zin in een koud biertje.

Als ze in een andere sociale klasse was geboren, of was begiftigd met wat meer fantasie, had ze misschien zin gehad in een glas koude champagne (of waarom niet in drie of vier glazen?), maar vandaag waren al haar verbeeldingskracht en inlevingsvermogen al vroeg in de ochtend verdampt. Het was ruim dertig graden en die temperatuur heerste al de hele dag. Zowel in de stad als binnen in het politiebureau. Het hogedrukgebied ging als een vergeten, manisch stoomstrijkijzer tekeer en welbeschouwd waren er, behalve gekoelde dranken, maar twee overlevingsmogelijkheden: het strand en de schaduw.

Veel strand had je niet in het politiebureau van Maardam.

Maar wel luxaflex. En gangen met gegarandeerd weinig zon. Ze hield haar hand op de kruk terwijl ze een impuls onderdrukte (die ook zo sloom was als een met Coca-Cola gedrogeerde bromvlieg, dus het was een tamelijk gelijke strijd) om die niet naar beneden te duwen. Om weg te lopen.

In plaats van naar binnen te gaan om te horen wat hij met haar wilde bespreken dus. Daar waren goede redenen voor. Of ten minste één: over minder dan twee uur zou haar vakantie beginnen.

Twee uur. Honderdtwintig benauwde minuten. Als zich geen onvoorziene omstandigheden voordeden.

Moreno’s intuïtie zei haar dat hij haar vermoedelijk niet had geroepen om haar een prettige vakantie te wensen. Zo had het niet geklonken, en dat was ook niet echt Reinharts stijl.

Geen onvoorziene omstandigheden ...?

Op de een of andere rare manier had ze helemaal niet het gevoel dat het onvoorziene zo onvoorzien was. Als ze er iets mee had kunnen winnen, had ze er zelfs om kunnen wedden. Zo ging het altijd in dit glansloze diendersvak, het zou niet de eerste keer zijn.

Weglopen of niet weglopen dus? Ze kon achteraf altijd beweren dat er iets tussen was gekomen. Dat ze geen tijd had gehad om langs te komen, zoals hij haar had gevraagd.

Langskomen? Dat klonk verdacht onschuldig, of niet?

Kom na de lunch even bij me langs. Het duurt niet zo lang ...

Gadverdarrie, dacht ze. Het was net zo achterbaks als een hongerige cobra.

Na een korte innerlijke strijd verdronk de vlieg, en had haar luthers-calvinistische diendersmoraal gewonnen. Ze zuchtte, duwde de deurkruk naar beneden en ging naar binnen. Terwijl ze zich in de bezoekersstoel liet vallen, dansten de bange vermoedens als dwaze zomervlinders door haar hoofd. En in haar buik.

‘Waar wilde je me over spreken?’ vroeg ze.

Reinhart stond bij het raam te roken en bood een onheilspellende aanblik. Het viel haar op dat hij badslippers droeg. Lichtblauwe.

‘Salve’, zei hij. ‘Wil je iets drinken?’

‘Wat heb je?’ vroeg Moreno en het koude bier dook weer op voor haar geestesoog.

‘Water. Met of zonder prik.’

‘Dan liever niets’, zei Moreno. ‘Als je het niet erg vindt. Nou?’

Reinhart krabde aan zijn stoppelbaard en legde zijn pijp naast de bloempot op de venterbank.

‘We hebben Lampe-Leermann gevonden’, zei hij.

‘Lampe-Leermann?’ vroeg Moreno.

‘Ja’, zei Reinhart.

‘Wij?’ vroeg Moreno.

‘Een paar collega’s. In Lejnice. Ja, eigenlijk in Behrensee, maar ze hebben hem naar Lejnice gebracht. Dat was het dichtstbij.’

‘Uitstekend. Werd tijd ook. Zijn er problemen?’

‘Eén’, zei Reinhart.

‘Echt?’ vroeg Moreno.

Hij ging tegenover haar achter zijn bureau zitten en keek haar aan met een blik die waarschijnlijk voor onschuldig moest doorgaan. Moreno had die eerder gezien en zond een diffuus gebed het raam uit. Niet weer! was de kern ervan.

‘Eén probleem’, herhaalde Reinhart.

‘Vertel op’, zei Moreno.

‘Hij wil niet echt meewerken.’

Moreno reageerde niet. Reinhart verschoof de paperassen op zijn bureau en leek niet goed te weten hoe hij verder moest gaan.

‘Of liever gezegd, hij wil wel meewerken, maar alleen als hij met jou mag praten.’

‘Wat?’ zei Moreno.

‘Alleen als hij met jou mag praten.’

‘Ik hoorde je wel’, viel Moreno hem in de rede. ‘Waarom wil hij in vredesnaam met mij praten?’

‘God knows’, zei Reinhart. ‘Maar zo staan de zaken, ik kan er ook niets aan doen. Lampe-Leermann is bereid een volledige bekentenis af te leggen op voorwaarde dat hij die aan jouw voeten neer mag leggen. En die van jou alleen. Hij houdt niet van mannelijke smerissen, beweert hij. Gek, hè?’

Moreno keek even naar het schilderij dat boven Reinharts hoofd hing. Het stelde een varken in pak voor dat op een preekstoel stond en tv-toestellen naar een extatische menigte schapen gooide. Of misschien waren het rechters met een pruik op, dat kon je niet echt goed zien. Ze wist dat de politiechef er verscheidene keren bij hem op had aangedrongen om het weg te halen, maar het hing er nog steeds. Rooth beweerde dat het een symbool was van de vrijheid van meningsuiting en van de graad van bewustzijn binnen het politiekorps, en Moreno had het vage vermoeden dat dat misschien nog niet zo’n slechte analyse was. Hoewel ze Reinhart er persoonlijk nooit naar had gevraagd. En de politiechef evenmin.

‘Over twee uur begint mijn vakantie’, zei ze en ze probeerde lief te glimlachen.

‘Hij zit in Lejnice’, ging Reinhart onverstoorbaar verder. ‘Best mooi daar. Het zou in één dag kunnen. Hooguit twee. Hrrm.’

Moreno stond op en liep naar het raam.

‘Maar als je hem hier wilt hebben, kan dat natuurlijk ook’, bood Reinhart achter haar rug aan.

Ze keek uit over de stad en het hogedrukgebied. Het was nog maar een paar dagen oud, maar het leek stand te houden. Dat had mevrouw Bachman van één hoog gezegd en dat zeiden de meteorologen op tv. Ze besloot er niet op in te gaan. Niet zonder een goede advocaat of een verhelderend aanbod. Er verstreken tien seconden, waarin alleen het geroezemoes van de stad te horen was en een zacht geklepper van Reinharts badslippers wanneer hij met zijn voeten wiebelde.

Badslippers? dacht ze. Hij kon toch op zijn minst een paar sandalen kopen? Een commissaris met lichtblauwe plastic badslippers aan?

Misschien was hij onder lunchtijd naar het zwembad geweest en vergeten zijn schoenen weer aan te trekken. Of misschien had hij een bespreking gehad met de politiechef en ze aangetrokken als een soort oneerbiedig protest. Met Reinhart wist je het nooit, hij was altijd zijn territorium aan het afbakenen.

Ten slotte gaf hij het op.

‘Denk nu eens even mee, verdomme’, zei hij. ‘We hebben maanden naar die vent gezocht. En nu heeft Vrommel hem opgepakt ...’

‘Vrommel? Wie is Vrommel?’

‘De politiechef van Lejnice.’

Moreno begon tegen wil en dank na te denken. Ze bleef met haar rug naar Reinhart toe staan, terwijl het beeld van Lampe-Leermann weer door haar hoofd begon te spoken ... geen grote naam in de onderwereld, dat zeker niet, maar het was waar dat ze een hele poos naar hem hadden gezocht. Hij werd op goede gronden verdacht van betrokkenheid bij een paar gewapende overvallen in maart en april, maar daar ging het niet om. In ieder geval stond dat niet voorop.

Voorop stond zijn omgang met bepaalde andere heren, van aanzienlijk zwaarder kaliber dan hijzelf. Kopstukken binnen de zogenaamde georganiseerde misdaad, om een afgezaagde uitdrukking te gebruiken. Dat het contact bestond, was boven elke redelijke twijfel verheven en Lampe-Leermann stond bekend om zijn loslippigheid. Ze wisten dat hij – zeker als hij in het nauw zat – eerder aan zijn eigen huid dacht dan aan die van anderen en dan graag wat van zijn duistere kennis deelde met de politie. Als het in zijn belang was en discreet afgehandeld kon worden.

En dat kon ditmaal wel. Dat zou je in ieder geval denken. Reinhart dacht dat en Moreno was geneigd het met hem eens te zijn. Tenminste, in principe. Daarom hadden ze wat intensiever naar Lampe-Leermann gespeurd dan anders. Daarom hadden ze hem gevonden. Uitgerekend vandaag.

Maar dat hij per se zijn hart wilde luchten tegenover rechercheur Moreno kwam wel wat onverwacht, dat viel niet te ontkennen. Een aspect waar ze geen rekening mee hadden gehouden. Zijzelf niet en verder ook niemand. Alleen een boosaardige machthebber aan gene zijde, waarschijnlijk. Dat je nou verdomme nooit eens ...

‘Hij mag je’, onderbrak Reinhart haar gedachten. ‘Daar hoef je je niet voor te schamen. Ik denk dat hij nog weet dat we een jaar of wat geleden aardige smeris – gemene smeris met hem hebben gedaan ... nou ja, het is in ieder geval zo. Hij wil met jou praten en met niemand anders. Al heb je natuurlijk wel vakantie.’

‘Ja, precies’, zei Moreno en ze ging terug naar haar stoel.

‘Het is niet zo ver naar Lejnice’, zei Reinhart. ‘Een kilometer of honderdtwintig, honderddertig, denk ik ...’

Moreno zei niets. Ze deed haar ogen dicht terwijl ze zich lucht toewaaide met de Gazett van gisteren die ze uit de vracht kranten op het bureau had gepakt.

‘... ik moest denken aan wat je zei over dat huis waar je naartoe zou gaan. Was het niet Port Hagen?’

Shit! dacht Moreno. Dat weet hij nog. Hij heeft hier werk van gemaakt.

‘Ja’, zei ze. ‘Dat klopt. Port Hagen.’

Reinhart probeerde weer onschuldig te kijken. Hij zou een goeie zijn voor de rol van wolf in Roodkapje, dacht Moreno.

‘Als ik me niet vergis, ligt dat er dichtbij’, zei hij. ‘Maar een kilometer of tien boven Lejnice. Ik ben daar als kind een paar keer geweest. Je zou het feitelijk kunnen ...’

Moreno gooide de krant met een vermoeid gebaar neer.

‘Oké’, zei ze. ‘Hou maar op. Ik doe het wel. Maar je weet net zo goed als ik dat Lampe-Leermann er een van het ergste soort is, met zijn handgemaakte schoenen en zijn zegelring. En daarbij stinkt hij altijd naar oude knoflook ... let wel, ik zeg “oude”, ik heb niets tegen verse. Maar ik doe het wel, je hoeft je niet meer uit te sloven. Gadverdamme, zeg! Wanneer moet het?’

Reinhart begon zijn pijp uit te krabben boven de bloempot.

‘Ik heb tegen Vrommel gezegd dat je waarschijnlijk morgen zou komen.’

Moreno staarde hem aan.

‘Heb je dat afgesproken zonder het mij te vragen?’

‘Waarschijnlijk’, zei Reinhart. ‘Ik zei dat je waarschijnlijk morgen zou komen. Wat is er met je? Zitten we niet meer in hetzelfde team, of waar gaat dit over?’

Moreno zuchtte.

‘Oké’, zei ze. ‘Sorry. Ik wilde morgen toch vroeg vertrekken, dus hoef ik mijn plannen niet heel erg om te gooien. Feitelijk.’

‘Mooi’, zei Reinhart. ‘Ik bel Vrommel om het te bevestigen. Hoe laat?’

Ze dacht na.

‘Een uur of één. Zeg maar dat ik er om één uur ben en dat ze geen knoflook in de lunch van Lampe-Leermann mogen stoppen.’

‘Ook geen verse?’ wilde Reinhart weten.

Ze reageerde niet. Toen ze de deur uit wilde gaan, herinnerde hij haar aan de ernst van de zaak.

‘En zorg dat je elke naam uit die kloothommel lospeutert. Hij krijgt een bonus voor elke rotzak die we op kunnen bergen, en jij ook.’

‘Vanzelfsprekend’, zei Moreno. ‘Je taalgebruik is wat ruw, maar je hebt leuke badslippers aan ... echt jeugdig.’

Voordat Reinhart daar commentaar op kon geven, stond ze al in de gang.

4

Pas toen ze thuis onder de douche stond begreep ze dat het een slecht voorteken was.

Wat kon het anders zijn? Franz Lampe-Leermann, die uit het niets opdook en inbreuk maakte op haar vakantie twee uur voordat die zou beginnen? Dat was toch wel heel onwaarschijnlijk. Of precies wat je kon verwachten, net hoe je het wilde bekijken. Hij was erin geslaagd om vanaf half april – toen, na een nogal klungelige overval in Linzhuisen op Witte Donderdag, waren ze serieus naar hem op zoek gegaan – uit handen van de politie te blijven, en uitgerekend nu liet die verdomde sukkel zich oppakken! In Lejnice nog wel.

Lejnice. Een onooglijk kustplaatsje met naar schatting twintig- à vijfentwintigduizend inwoners. In de zomer nog een paar duizend extra. En gelegen, net zoals Reinhart had opgemerkt, op niet meer dan tien kilometer afstand van de plaats waar ze haar eerste twee vakantieweken wilde doorbrengen.

Port Hagen. Een nog kleiner gat, dat zeker, maar soms was het prettig om in een gat te zitten en hier had Mikael Bau toevallig een zomerhuis.

Mikael Bau? dacht ze. Mijn buurman en partner van dit moment.

Van dit moment? dacht ze. Partner? Dat klonk raar. Maar alle andere benamingen klonken nog gekker. Of fout, in ieder geval.

Verloofde? Minnaar? Vriendje?

Kon je nog wel een vriendje hebben als je tweeëndertig was?

Misschien gewoon ‘mijn man’, rationaliseerde ze. Ze sloot haar ogen en begon jojobashampoo in haar haar te masseren. Ze was twee jaar alleen geweest nadat het uitgeraakt was met Claus Badher, en dat waren nou niet meteen geweldige jaren geweest. Voor haarzelf niet en voor haar omgeving ook al niet, ze was de eerste om dat toe te geven.

Geen jaren die ze over zou willen doen, hoe leerzaam ze wellicht ook waren geweest. Misschien moest ze het zo zien: als leertijd. De jaren met Claus wilde ze ook niet overdoen. Nooit van zijn leven, die al helemaal niet.

Al met al kwam ze dus op zeven weggegooide jaren. Vijf met Claus, twee alleen. Was ze misschien aan het sparen voor een heel weggegooid leven? Was dat aan de hand?

Who knows? dacht ze. Life is what happens when we’re busy making other plans. Ze ging nog even door met masseren en spoelde toen haar haar uit.

Je kon er nu nog niets van zeggen hoe haar relatie met Mikael Bau zich zou ontwikkelen. Ze had ook geen zin daar iets over te zeggen, op dit moment niet. Afgelopen winter was het contact met hem tot stand gekomen; hij had haar te eten gevraagd op de dag dat zijn vriendin het had uitgemaakt – half december was dat, aan het begin van die vreselijke weken waarin ze aan het zoeken waren naar de moordenaar van Erich van Veeteren – maar ze had hem pas een maand later teruggevraagd. En het duurde nog weer anderhalve maand voordat ze de stap zette om met hem naar bed te gaan. Of voordat ze samen die stap zetten. Begin maart, om precies te zijn. De vierde, wist ze nog, want dat was de verjaardag van haar zus.

Daarna was het natuurlijk doorgegaan. Ook al was zij bij de recherche en werkte hij bij de sociale dienst, ze waren ook maar mensen.

Zo zei hij dat vaak. ‘Maak je daar nou niet druk om, Ewa! Wij zijn per slot van rekening ook maar mensen.’

Dat beviel haar. Dat was een bescheiden en gezond uitgangspunt. Heel anders dan Claus Badher, en hoe minder Mikael Bau aan Claus deed denken, hoe beter. Dat was een eenvoudige, maar intuïtief onfeilbare maatstaf. Soms mocht je het jezelf gemakkelijk maken als het om je vermeende zielenleven ging, ze was oud genoeg om dat in te zien. Misschien altijd wel, vond ze soms. Niet te veel psychologie, maar leven op je gevoel. En het was prettig om begeerd te worden, dat viel niet te ontkennen. Carpe diem, misschien?

Gemakkelijker gezegd dan gedaan, dacht ze toen ze uit de douche stapte. Alsof je op bestelling kon stoppen met denken. Hoe dan ook, Mikael Bau was toevallig eigenaar van een oud huis in Port Hagen. Samen met vier broers en zussen, als ze het goed had begrepen. Het was een soort familiekleinood en dit jaar was juli zijn maand.

Groot en vervallen, had hij beloofd. Maar charmant en zonder inkijk. Stromend water, soms in elk geval wel. Honderd meter van het strand.

Wat wilde een onderbetaalde rechercheur nog meer? Ze had het aanbod om er twee weken te verblijven zonder een al te lange bedenktijd aangenomen. Helemaal geen bedenktijd, om eerlijk te zijn. Het was op een zondagochtend in mei. Ze waren met elkaar naar bed geweest en hadden daar ook ontbeten. Alles op zijn tijd, sommige dagen vielen gemakkelijker te plukken dan andere, dat was geen nieuws.

Twee weken in juli dus. Met haar man aan zee.

En dan kwam die Franz Lampe-Leermann ertussen!

Een zeldzaam ongelukkig voorteken met een formidabel slechte timing.

Ze vroeg zich dus af wat het te betekenen had. Maar misschien moest je niet overal betekenissen in willen zien.

Zoals commissaris Van Veeteren met enige regelmaat placht op te merken.

Na de douche pakte ze haar koffers en na het inpakken belde ze Mikael Bau. Zonder zich in details te verliezen, vertelde ze dat ze wat later in de middag zou komen en niet rond lunchtijd, want er was iets tussen gekomen.

‘Werk?’ vroeg hij.

‘Werk’, gaf ze toe.

Hij lachte en zei dat hij van haar hield. Dat zei hij de laatste tijd vaker en het was merkwaardig wat voor een dubbel gevoel ze daar soms bij kreeg.

‘Ik hou van je.’

Zelf had ze die woorden niet in haar mond genomen. Het zou niet bij haar opkomen zoiets te zeggen voordat ze het zeker wist. Daar hadden ze het over gehad. Hij was het natuurlijk met haar eens, wat kon hij anders? Hij had gezegd dat voor hem hetzelfde gold. Het verschil was dat hij het zeker wist. Nu al.

Hoe kon dat? had ze hem gevraagd.

‘Ik heb wat minder vaak het deksel op mijn neus gekregen dan jij’, had hij geantwoord. ‘Ik durf de stap in het ongewisse en het onbekende iets eerder te zetten.’

Het zal wel, dacht Ewa Moreno. We hebben allemaal onze eigen verhouding tot de taal en de woorden, vooral tot de taal van de liefde. Dat hoefde niet met slechte ervaringen te maken te hebben.

Maar ze vroeg zich wel af – hoe vaak had ze zich dat al afgevraagd? – hoe het eigenlijk zat met Leila, zijn vorige vriendin. Ze waren meer dan drie jaar samen geweest, dat had hij verteld, en de avond dat zij hem had verlaten was hij dus gewoon de trap op gelopen om bij haar aan te bellen. Hij had haar op de maaltijd gevraagd, de maaltijd die hij voor Leila had gekookt. Doodgemoedereerd, was dat niet een beetje raar?

Toen ze ernaar vroeg, had hij het eten als excuus gebruikt. Hij had immers voor twee gekookt. Je stond geen anderhalf uur in de keuken, vond hij, om het vervolgens in je eentje in tien minuten naar binnen te werken. Dat deed je niet.

Nu kwam het onderwerp eten weer ter sprake.

‘Als jij een lekker wit wijntje meeneemt, zal ik eens zien of ik een smakelijk visje voor je kan opscharrelen. Er staat hier altijd een visboer op het plein, hij komt elke ochtend met zijn eigen boot en zijn eigen vangst. Hij heeft nog een houten been ook, de toeristen nemen elke zomer tweeduizend foto’s van hem ... nou ja, in elk geval zal ik een poging wagen.’

‘Afgesproken’, zei Moreno. ‘Ik ga ervan uit dat het je lukt. Je hebt nu immers drie uur extra. Trouwens ...’

‘Ja?’

‘Nee, laat maar.’

‘Nee, zeg het maar.’

‘Oké dan. Wat voor kleur badslippers heb je?’

‘Badslippers?’

‘Ja.’

‘Waarom wil je weten wat voor kleur badslippers ik heb? Er liggen er hier in huis zeker tien paar ... of in ieder geval twintig stuks, maar de bezitsverhoudingen zijn nogal onduidelijk.’

‘Mooi zo’, zei Moreno. ‘Dat beschouw ik als een goed voorteken.’

Mikael Bau zei dat hij er geen jota van begreep en dat ze iets met een brede rand moest aanschaffen tegen de zon. Ze beloofde dat ze erover zou nadenken en toen beëindigden ze het gesprek. Hij zei niet nog eens dat hij van haar hield en daar was ze blij om.

Zij het dat ze daar toch een beetje een dubbel gevoel over had.

Later die avond belde Reinhart en ze besteedden een half uur aan het voorbespreken van het verhoor van Lampe-Leermann. Op zich leek het niet erg ingewikkeld, maar aan de andere kant was het natuurlijk belangrijk om hem zo veel mogelijk te laten vertellen. Veel namen, grote namen.

Bovendien was het belangrijk om de bewijskracht in het oog te houden, zodat het op termijn echt mogelijk zou zijn om een aanklacht in te dienen tegen de heren wier verdiende loon dat was. De vraag wat Lampe-Leermann daar zelf voor terug zou krijgen moest natuurlijk meegewogen worden in dit verband, maar zowel Reinhart als Moreno had dit eerder meegemaakt, dus ten slotte verklaarde de commissaris zich tevreden met de geplande aanpak.

Als die vent nou uitgerekend open kaart wilde spelen met rechercheur Moreno, dan moest hij dat maar doen ook, vond hij.

En dan mocht hij wel iets te bieden hebben ook.

‘Twee vuistregels’, benadrukte Reinhart tot slot. ‘In de eerste plaats een cassetterecorder. In de tweede plaats geen concrete toezeggingen. Niet in dit inleidende stadium, daar moet Lampe-Leermann ook mee kunnen leven.’

‘Ik weet het’, zei Moreno. ‘Ik ben niet van gisteren. Wat is Vrommel voor iemand, trouwens?’

‘Geen idee’, zei Reinhart. ‘Aan de telefoon klinkt hij als een korporaal en ik meen me te herinneren dat hij rood haar heeft. Maar dat kan ook een andere Vrommel zijn.’

‘Hoe oud is-ie?’

‘Te oud voor jou. Het zou je opa kunnen zijn.’

‘Dank je, commissaris.’

Reinhart wenste haar een goede jacht en zei dat hij haar rapport graag over een dag of twee, hooguit drie zag verschijnen.

‘Rapport?’ zei Moreno. ‘Je krijgt een uitwerking van het verhoor en dat regel je zelf maar. Ik ben niet in functie.’

‘Hmpf’, mompelde Reinhart. ‘Er is weinig idealisme meer over binnen het korps. Waar moet het heen met de maatschappij?’

‘Daar hebben we het in augustus over’, zei Moreno.

‘Als er dan nog een maatschappij is’, zei Reinhart.