Håkan Nesser

De vrouw met de moedervlek

Uit het Zweeds vertaald door Clementine Luijten

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Kvinna med födelsemärke, verschenen bij Bonniers

Oorspronkelijke tekst © Håkan Nesser, 1996

Nederlandse vertaling © Clementine Luijten en De Geus bv, Breda 2002

Deze editie © De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Non Støck/Hollandse Hoogte

isbn 978 90 445 2485 7

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de zesde druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Voor Sanna en Johannes

Er zijn natuurlijk bepaalde daden die we nooit kunnen vergeten of afkopen. Waarvoor we misschien zelfs geen vergeving kunnen vragen.

– W. Klimke, therapeut

I

23 december-14 januari

1

Ze rilde.

De dag was veelbelovend begonnen met zachte sneeuwval, maar tegen lunchtijd had een sterke wind uit zee de neerslag veranderd in een striemende regen die je tot op het bot deed verkleumen. De kooplui in de haven besloten hun kramen een uur eerder dicht te gooien en in café Zimmermann werden drie keer zoveel grogs verkocht als op een gewone decemberdag.

Daar kwam nog bij dat het kerkhof op het zuidwesten lag, op een licht glooiende helling zonder begroeiing, overgeleverd aan weer en wind. Toen het kleine gezelschap eindelijk het pas gedolven, modderige graf bereikte, schoot de volgende gedachte door haar hoofd.

Daarbeneden lag je in ieder geval in de luwte. Je hoefde die wind en vervloekte regen tenminste niet mee te nemen in je graf. Altijd ergens een lichtpuntje.

De dominee snotterde, en de doodgraver – of hoe je hem ook noemen moest – vocht met de paraplu. Probeerde zichzelf en die zwartrok droog te houden, maar de buien waren wispelturig en veranderden voortdurend van richting. De dragers drukten hun hakken in de vochtige klei en lieten de kist zakken. Haar boeket op de deksel was al geruïneerd. Als een bundeltje soepgroente dat te lang gekookt had. Een van de mannen wankelde, maar wist zijn evenwicht te herstellen. De dominee snoot zijn neus en begon de liturgie te lezen. De doodgraver stuntelde met zijn schop. Het begon nog harder te regenen.

Typisch iets voor haar. Kon ze niet nalaten te denken terwijl ze haar handen balde in de zakken van haar jas en probeerde haar voeten een beetje warm te stampen.

Verdomde typisch. Deze ceremonie was al net zo mislukt en onwaardig als haar hele leven. Zelfs een fatsoenlijke begrafenis was haar niet gegund. De dag voor Kerstavond. Een stukje blauw aan de hemel of lichte sneeuwval … was dat nou zoveel moeite geweest? Of was dat soms te veel gevraagd?

Natuurlijk was het dat. Het leven van haar moeder was bezaaid geweest met nederlagen en pijnlijke mislukkingen; eigenlijk was dit hier passend en te verwachten, en ze merkte ineens dat ze op haar lip moest bijten om niet te gaan huilen.

Een volkomen juiste en logische conclusie dus. Alles in dezelfde toonsoort. En vooral niet huilen. Nog niet tenminste.

Om onbegrijpelijke redenen had haar moeder precies dat van haar geëist. Niet huilen! Het kan me niet schelen wat je doet, maar je gaat niet staan janken op mijn begrafenis. Tranen hebben nooit geholpen, geloof me, ik heb tranen met tuiten gehuild in mijn leven. Nee, daden, mijn kind! Doe iets groots zodat ik kan applaudisseren daarboven in de hemel.

Terwijl ze dat zei had ze haar dochters hand tussen haar eigen schurftige en krachteloze handen gehouden. Haar gebluste ogen in de hare geboord, en ze had begrepen dat haar moeder deze keer serieus was. Ze had echt iets van haar gevraagd; weliswaar op de valreep en vaag geformuleerd, maar er kon geen twijfel over bestaan wat het verzoek inhield. Of wel soms?

Een half uur later was ze overleden.

Doe iets, mijn kind! Onderneem actie!

De dominee zweeg. Keek naar haar van onder de druipende paraplu, en ze begreep dat zelfs hij verwachtte dat ze iets deed. Maar wat? Ze had geen idee. Het was de tweede keer in haar leven dat ze een begrafenis bijwoonde; destijds was ze een jaar of acht, negen geweest en ook toen had haar moeder haar daarheen gevoerd. Behoedzaam deed ze een paar passen naar voren. Bleef op veilige afstand staan om in ieder geval niet de blunder te maken dat ook zij in het graf zou glijden. Boog haar hoofd en sloot haar ogen. Vouwde haar handen.

Shit, ze denken dat ik sta te bidden, besefte ze. Of doe alsof. Dag mama! Je kunt van me op aan. Ik weet wat me te doen staat. Je zult daarboven bij de engelen nog warme handen krijgen van het klappen.

En toen was het voorbij. De dominee en doodgraver gaven haar ieder een koude, natte hand en tien minuten later stond ze onder het lekkende afdak van de bushalte en verlangde naar een warm bad en een groot glas rode wijn.

Of cognac. Of allebei.

Eén rouwende, dacht ze. Op mijn moeders begrafenis was één belangstellende aanwezig. En dat was ik. Het was niet anders.

Toch hoop ik dat er binnenkort meer mensen zullen rouwen.

Dat was geen slechte formulering, en terwijl ze daar stond te vechten tegen de kou en nattigheid en onderdrukte tranen, leken deze woorden een vlammetje in haar aan te wakkeren. Eindelijk iets brandbaars gevonden, iets wat langzaam al die oude en bevroren rotzooi in haar ziel deed ontdooien.

Een vuur dat binnenkort een andere voedingsbodem zou vinden en anderen zou verteren in zijn vlammen … velen hadden deze zee van woede te vrezen die, wanneer de tijd gekomen was, hen allen zou overspoelen en vernietigen!

Ze glimlachte bij deze gedachte. Blijkbaar iets wat ze gelezen had, of misschien was het inderdaad zoals een van haar eerste minnaars beweerd had. Dat ze een gave had. Een speciaal zintuig voor poëzie en beeldspraak.

Voor waarheid en hartstocht. Of eerder hartzeer, ja, dat leek toepasselijker. Geleden had ze. Natuurlijk niet zoveel als haar moeder, maar ze had haar portie gehad. Met een kop erop.

Ik heb het koud, dacht ze. Waar blijft die klotebus!

Maar de bus liet op zich wachten. Alles leek op zich te laten wachten, en terwijl ze in de invallende schemer nauwelijks beschut met haar voeten stampte, besefte ze plotseling dat haar leven er zo uitzag. Dit was de ware metafoor.

Staan wachten op iets wat nooit kwam. Een bus. Een goeie vent. Een fatsoenlijke baan.

Een kans. Eén enkele vervloekte kans iets zinnigs te doen met je leven.

Ze had aldoor staan wachten in duisternis, wind en regen. En nu was het te laat.

Ze was negenentwintig en het was al te laat.

Ik en mijn moeder, dacht ze. Eén rouwende aan het graf. Eén erin. We hadden net zo goed van plaats kunnen ruilen. Of naast elkaar kunnen gaan liggen. Niemand zou geprotesteerd hebben. Tenzij …

En toen voelde ze het vuur weer aanwakkeren, en het besluit groeide in haar en vervulde haar met warmte. Een hevige, bijna zinnelijke warmte die haar ondanks al het verdriet deed glimlachen en haar handen, diep in de zakken van haar jas, nog harder deed samenknijpen.

Ze wierp een laatste blik op de lange bocht, waar zelfs geen glimp van een koplamp te bespeuren viel. Toen keerde ze alles de rug toe en begon in de richting van de stad te lopen.

2

Kerst ging voorbij.

Oud en Nieuw ging voorbij. Regenbuien losten elkaar af en de loodgrijze dagen verstreken in monotone lusteloosheid. Haar ziekteverlof liep af, een andere instantie nam de betaling over. Ze merkte geen verschil. Ziekteverlof van wat? Werkloos van wat?

Haar telefoon was afgesloten. Toen ze in oktober bericht kreeg had ze de rekening doelbewust laten liggen, en nu hadden ze gereageerd. De ambtelijke molens maalden.

Het was goed. Zo vermeed ze niet alleen mensen te ontmoeten, ze hoefde ze ook niet aan te horen. Alsof het er zo veel geweest zouden zijn. In de loop der jaren was haar vriendenkring onmiskenbaar uitgedund. In de twee weken direct na de begrafenis had ze alles bij elkaar twee bekenden gesproken. Heinzi en Gergils; allebei toevallig tegengekomen op het marktplein, allebei hadden ze binnen een halve minuut geprobeerd haar iets af te troggelen. Heroïne of een beetje hasj, of iets te zuipen – verdomme, ze had toch wel íéts voor een oude vriend? Een douche en een wip misschien?

Alleen Gergils was zover gegaan, en even had ze met de gedachte gespeeld hem een half uurtje mee te nemen. Gewoon voor de lol en om hem misschien met zich mee te sleuren.

Maar het was niet zeker dat dat zou lukken. Integendeel. De kans was klein. Een moeilijk overdraagbare ziekte voorzover ze begrepen had, dat hadden zelfs de artsen benadrukt; maar zij was er dus in geslaagd voor te dringen. Sommigen vertoonden veel groter risicogedrag en waren de dans ontsprongen.

Risicogedrag? Wat een verschrikkelijk woord. Was heel haar leven niet één groot vervloekt risico? Maar het was natuurlijk zoals Lennie jaren geleden al geconstateerd had: als je op de rand van een strontton geboren was, moest je er rekening mee houden dat je er af en toe in lazerde. Dat was niet meer dan normaal. Het ging erom dat je weer op wist te krabbelen.

En dat gebeurde dus niet. Dat opkrabbelen. En bleef je in de stront liggen, dan was de rest slechts een kwestie van tijd.

Maar dat was ouwe koek. Herkauwd en uitgespuugd. Oktober had het nodige veranderd. En de dood van haar moeder deed de rest.

Haar moeders verhaal liever gezegd. Dat als een dertig jaar oude miskraam naar buiten was gekomen de week voordat het zover was. Ja, als het oktoberbericht haar de eenzaamheid had doen opzoeken, dan had het verhaal van haar moeder de rest gedaan. Haar kracht en wilskracht gegeven. Alles was ineens makkelijker geworden. Voor het eerst was alles in haar groezelige leven helder en duidelijk geweest. Haar wil en daadkracht waren toegenomen en haar druggebruik was een natuurlijke dood gestorven zonder dat ze zich daarvoor had hoeven inspannen. Geen harddrugs meer. Af en toe een blow en een flesje wijn, meer niet, en vooral: niet meer die vervloekte troosteloosheid samen met die andere stronttonzitters. Het was makkelijker om van ze af te komen dan ze verwacht had, eigenlijk net zo makkelijk als van de drugs, en natuurlijk had het een het ander versterkt. Misschien was het inderdaad wat al die kwakzalvers en hulpverleners al die jaren beweerd hadden: het komt op je eigen wil aan. En verder niets.

Moed en vastberadenheid dus.

En de opdracht, voegde ze eraan toe.

De opdracht? Die had haar niet van het begin af aan duidelijk voor ogen gestaan, hij was langzaam komen bovendrijven; moeilijk uit te maken welke motieven een rol speelden of wat de aanleiding was. Was het haar moeders beslissing of haar eigen? Niet dat het van groot belang was, maar het kon interessant zijn er over te filosoferen.

Over afkomst en verantwoording en zo. Over wraak en de noodzaak dingen recht te zetten. Dat haar moeder ergens tienduizend piek verstopt had kwam natuurlijk als een verrassing. Het was een mooi rond bedrag en het kwam goed van pas.

Op 12 januari had ze er al tweeduizend van uitgegeven, maar dat was geen weggegooid geld geweest. Op haar nachtkastje lag een lijst met namen en adressen en een aantal andere gegevens. Ze had een wapen aangeschaft en in Maardam wachtte een gemeubileerde kamer op haar. Wat viel er nog meer te wensen?

De moed niet te verliezen? Vastberadenheid? Een beetje geluk?

De avond voordat ze vertrok bad ze tot een onbestemde god of hij hiervoor kon zorgen en haar wilde bijstaan, en toen ze het bedlampje uitknipte had ze sterk het gevoel dat er in deze wereld weinig was dat haar werkelijk in de weg kon staan.

Helemaal niets, waarschijnlijk. Ze sliep die nacht als een warme en glimlachende foetus en besefte dat ze zich niet eerder zo onkwetsbaar had gevoeld.

3

Aan de woonruimtekwestie had ze weinig aandacht besteed. Alleen geschreven op een advertentie in het Neuwe Blatt – maar toen ze zag wat dat opleverde begreep ze dat ze zich nauwelijks beter had kunnen wensen.

Mevrouw Klausner was vroeg weduwe geworden – in de bloei van haar leven in het begin van de jaren tachtig. In plaats van de oude, stijlvolle villa in de Deijkstrabuurt te verkopen, had ze hem na het onverwachte infarct van de majoor laten opknappen en aanpassen aan de nieuwe omstandigheden. Zelf bleef ze op de benedenverdieping met tuin, twee katten en vierduizend boeken wonen. De oude kinderkamers en logeerkamer op de bovenverdieping werden verhuurd; in totaal vier kamers, allemaal met stromend water en kookgelegenheid. Gemeenschappelijke douche- en wasgelegenheid op de gang. De trap naar boven werd voorzien van een eigen ingang aan de korte zijde van het huis, op veilige afstand van de slaapkamer van mevrouw Klausner, en al had ze in het begin wel kriebels gehad, algauw kon ze zichzelf gelukwensen met deze uitstekende voorziening. Ze verhuurde alleen aan alleenstaande vrouwen en nooit voor langer dan een half jaar. Meestal aan studentes in hun laatste jaar aan de juridische of medische faculteit, die in alle rust wilden studeren. Of aan verpleegsters die een paar maanden een vervolgopleiding volgden in het Gemeenteziekenhuis. ’s Zomers stonden vaak een of meer kamers leeg, maar de inkomsten uit de rest van het jaar waren voldoende om in haar levensonderhoud te voorzien. Majoor Klausner zou geen bezwaar tegen de vernieuwingen gehad hebben, dat wist ze, en als ze bij de Spaarkasse in de rij stond om de huurpenningen op haar rekening te storten, meende ze hem soms bemoedigend te kunnen zien knikken vanuit het eeuwige slagveld daarboven.

De nieuwe huurster arriveerde, volgens afspraak, zondag 14 januari, de avond voordat ze zou beginnen aan een cursus van drie maanden voor hoofd huishoudelijke dienst aan het Elizabeth-instituut. Ze betaalde zes weken vooruit en na de benodigde instructies (die allervriendelijkst en in minder dan een minuut verstrekt werden) nam ze haar intrek in de rode kamer. Mevrouw Klausner wist de privacy van haar huursters te respecteren; zolang zij maar rustig kon lezen, haar nachtrust niet verstoord werd en de dames elkaar niet in de haren vlogen, had ze niet de geringste reden haar neus in hun zaken te steken. Alles was gebaseerd op wederzijds respect, en tot op heden – na meer dan dertien jaar in de branche – was ze nooit bedrogen uitgekomen.

De mens is goed, was haar credo. Wie goed doet, goed ontmoet.

Boven het kleine aanrecht in de keukenhoek hing een spiegel, en toen ze haar koffers had uitgepakt bleef ze er even voor staan om haar nieuwe gezicht te bekijken.

De veranderingen waren klein, maar het resultaat was verbazingwekkend. Met kortgeknipt, bruin geverfd haar, zonder make-up en met een ronde bril met metalen montuur zag ze er ineens uit als een bibliothecaresse of een verveelde handenarbeidjuf. Niemand zou haar herkend hebben, en heel even – terwijl ze daar gezichten stond te trekken en zichzelf van alle kanten bekeek – dacht ze zelf ook dat ze iemand anders was.

Een nieuw uiterlijk en een nieuwe naam. Een nieuwe stad en een opdracht die ze een half jaar geleden als waanzin of een slechte grap zou hebben afgedaan.

Maar nu stond ze hier. Probeerde nog een keer – voor het laatst? – te kijken of ze ergens iets van twijfel of onzekerheid voelde. Maar hoe ze ook speurde in haar ziel, overal stuitte ze op zuiver oergesteente. Op stevige en onbeweeglijke ondergrond, en ze begreep dat het nu tijd was om te handelen.

Serieus aan de slag te gaan. Haar lijst was in alle opzichten compleet, en al was drie maanden een aanzienlijke periode, dat was geen reden om te treuzelen aan de start. Integendeel: iedere naam vereiste nauwgezette planning, een speciale behandeling, en het was beter je tijd goed te verdelen zodat je tegen het eind niet hoefde te stressen. Als ze eenmaal begonnen was, als eenmaal duidelijk werd waar het om ging, moest ze er rekening mee houden dat zich problemen konden voordoen. Veel aandacht van alle kanten – bevolking, politie, tegenstanders.

Maar dat was normaal. Zo ging dat nou eenmaal.

Ze wist nu al dat het haar geen zorgen zou baren, geen onoverkomelijke in ieder geval. En toen ze die eerste avond op bed lag en haar wapen inspecteerde, wist ze ook dat die aandacht alles nog aanlokkelijker maakte.

Spannender en mooier.

Ik ben gek, dacht ze. Volledig verknipt.

Maar het was een opwindende en onweerstaanbare waanzin. En wie zou haar gedrag afkeuren?

Ze bekeek de namen. Bestudeerde ze een voor een. Ze had al besloten wie de eerste zou worden, maar overwoog alles nog een keer.

Toen slaakte ze een zucht van tevredenheid en omcirkelde zijn naam tweemaal met rood. Stak een sigaret op en begon het scenario door te nemen.

II

18-19 januari

4

Het was echt niet Ryszard Maliks gewoonte om voor het eten twee flinke whisky’s te drinken, maar vandaag had hij daar alle reden toe.

Zelfs twee. Het contract met Winklers was ondanks twee uur intensief telefoneren vanmiddag toch niet doorgegaan en toen hij eindelijk weg kon van kantoor, bleek een plotselinge koudegolf de natgeregende straten in een glijbaan veranderd te hebben. Als hij alleen op de weg was geweest, had hij geen enkel probleem gehad – hij had niet voor niets meer dan dertig jaar schadevrij gereden, en gladde wegen had hij eerder meegemaakt – maar hij was dus niet alleen. Het spitsverkeer vanuit het centrum naar de villawijken was in volle gang en vlak voor de rotonde op Hagmaar Allé was het raak. Een witte Mercedes met Zwitsers nummerbord boorde zich met veel te hoge snelheid in de achterkant van zijn Renault. Hij vloekte zacht, deed de veiligheidsgordel los en stapte uit de auto om de schade te bekijken en de formaliteiten te regelen. Zijn rechterachterlicht was kapot, een behoorlijke deuk in de bumper en twee duidelijke krassen in de lak. Diverse korte verontschuldigingen, oppervlakkige beleefdheden over en weer, het uitwisselen van visitekaartjes en namen van verzekeringsmaatschappijen; dat alles koste geruime tijd en pas veertig minuten later kon hij de onderbroken thuisreis hervatten.

Malik hield er niet van te laat thuis te komen. Zijn vrouw had weliswaar zelden voor zevenen het avondeten op tafel, maar een uur, liefst anderhalf, met de krant en een aangelengde whisky in zijn studeerkamer, dat liet hij zich niet graag ontnemen.

Met de jaren was het een gewoonte geworden, bijna een noodzaak. Een soort sluis tussen zijn werk en zijn vrouw waar hij steeds grotere waarde aan ging hechten.

Vandaag zat er niet meer in dan een kwartier. En om het verlies enigszins te compenseren – van zowel de misgelopen minuten rust als het achterlicht – liet hij de krant liggen en wijdde zich volledig aan de whisky.

Nou ja, niet helemaal. Er was ook nog een telefoontje. Maar wat dat nou te betekenen had? The Rise and Fall of Flingel Bunt. Wat had het in godsnaam voor zin op te bellen en een nummer uit de jaren zestig te draaien? Steeds opnieuw.

Of in ieder geval één keer per dag. Ilse had twee keer eerder opgenomen, hijzelf één keer. Het was eergisteren begonnen. Hij had haar niet verteld dat er gisteravond ook gebeld was … onnodig om haar te verontrusten. Onnodig ook om haar te vertellen dat hij de melodie herkende.

De vroege jaren zestig, als hij het zich goed herinnerde. The Shadows, 1964-1965 zo ongeveer. Wat er natuurlijk niet toe deed; de vraag was wat het in godsnaam te betekenen had, als het tenminste iets betekende. En wie erachter zat. Misschien was het gewoon een gek, een werkloze idioot die niets anders te doen had dan fatsoenlijke mensen op te bellen en het leven zuur te maken.

Waarschijnlijk was het niet meer dan dat. Hij moest misschien overwegen de politie in te schakelen als het zo doorging, maar op dit moment was hij vooral geërgerd. Hetgeen erg genoeg was op zo’n dag als vandaag.

A pain in the ass, zoals Wolff het zou uitdrukken. Een krasje in de lak of een kapot achterlicht.

Nu riep ze. Het eten stond blijkbaar op tafel. Hij zuchtte. Sloeg de whisky achterover en verliet zijn studeerkamer.

‘Het is niets om je over op te winden.’

‘Ik wind me niet op.’

‘Mooi.’

‘Jij denkt altijd dat ik me opwind. Dat is jouw vrouwbeeld.’

‘Oké. Laten we het over iets anders hebben. Lekkere saus. Wat zit erin?’

‘Een beetje Madeira. Dit heb je zeker al vijftig keer gegeten. Ik heb langer geluisterd vandaag.’

‘O?’

‘Zeker een minuut. Er kwam verder niets.’

‘Wat had er moeten komen?’

‘Wat er had moeten komen? Een stem natuurlijk. De meeste mensen gebruiken de telefoon om iets te zeggen.’

‘Er is vast een logische verklaring voor.’

‘O ja? Zoals? Waarom belt iemand in vredesnaam op en draait alleen maar muziek?’

Malik nam een grote slok wijn en dacht na.

‘Tja’, zei hij. ‘Een nieuw radiostation of zo.’

‘Zoiets achterlijks heb ik nog nooit gehoord.’

Hij zuchtte.

‘Weet je zeker dat het allebei de keren dezelfde melodie was?’

Ze aarzelde. Wreef met haar wijsvinger over haar slaap zoals ze altijd deed als er een migraineaanval in aantocht was.

‘Ik geloof van wel. De eerste keer heb ik al na een paar seconden opgehangen. Dat heb ik je toch gezegd?’

‘Maak je niet druk. Het is vast een vergissing.’

‘Vergissing? Hoe kan zoiets een vergissing zijn?’

Hou je kop, dacht hij. Hou op met zeuren anders gooi ik het glas in je gezicht!

‘Ik weet het niet’, zei hij. ‘Laten we het er niet meer over hebben. Ik heb een kleine aanrijding gehad vandaag.’

‘Een aanrijding?’

‘Niets ernstigs. Er is iemand achterop gereden.’

‘Mijn god, waarom heb je niets gezegd?’

‘Het was een kleinigheid. Niets om veel woorden aan vuil te maken.’

‘Woorden aan vuil te maken? Dat zeg je altijd. Waar moeten we dan over praten, kun je me dat uitleggen? Er komen mysterieuze telefoontjes, die moeten we negeren. Je krijgt een auto-ongeluk, dat vind je niet de moeite waard om aan je vrouw te vertellen … Vind je soms dat we ons door de avonden heen moeten zwijgen? Lekker rustig. Je vindt het al niet meer de moeite om met me te praten.’

‘Onzin. Doe niet zo belachelijk.’

‘Er is misschien een verband.’

‘Verband? Hoe bedoel je?’

‘Tussen de telefoontjes en de aanrijding. Je hebt het kenteken toch wel genoteerd?’

Mijn god, dacht Malik en sloeg de rest van de wijn achterover. Ze is niet goed wijs. Paranoia. Geen wonder dat ze haar kwijt wilden in het hotel.

‘Heb je nog iets van Jacob gehoord?’ probeerde hij, maar besefte op hetzelfde moment wat een blunder dat was.

‘Al twee weken niet. Hij is net als jij, het komt niet in zijn hoofd op eens te bellen. Behalve als hij geld nodig heeft.’

Kan hem geen ongelijk geven, dacht Malik en hoopte dat zijn bittere binnenpretje niet aan hem af te zien was. Zelf had hij zijn zoon de afgelopen dagen een paar keer gesproken – zonder dat hij zijn portemonnee had hoeven trekken. En al zou hij het nooit hardop zeggen, het leek hem heel gezond dat zijn zoon afstand nam van zijn moeder; een volkomen natuurlijke ontwikkeling eigenlijk.

‘Ja, ja’, zei hij en veegde zijn mond af met een servet. ‘Zo is de jeugd tegenwoordig. Heb je nog gekeken of er vanavond iets op tv is?’

Toen het vierde telefoontje kwam kon hij zichzelf in ieder geval gelukkig prijzen dat hij zelf opnam. Ilse zat naar een Hongaarse speelfilm op net 4 te kijken, en in de slaapkamer kon hij de anonieme rustverstoorder botweg sommeren naar de hel te lopen, zonder dat zijn vrouw hem kon horen. Maar eerst constateerde hij dat het inderdaad The Rise and Fall of Flingel Bunt was; vervolgens luisterde hij een halve minuut voordat hij een paar niet mis te verstane dreigementen uitte en ophing.

Of er aan de andere kant echt iemand luisterde werd hem niet duidelijk.

Misschien was er iemand. Misschien ook niet.

Dat nummer? dacht hij toen, maar in zijn bovenmatig geprikkelde hersens kwamen verder geen herinneringen bovendrijven.

‘Wie was dat?’ vroeg zijn vrouw toen hij zich weer op de bank voor de tv liet zakken.

‘Jacob’, loog hij. ‘Je krijgt de groeten van hem en hij wilde nog geen stuiver lenen.’

5

Op vrijdag reed hij bij Willies garage langs om de schade te bespreken. Met de absolute garantie dat de auto in ieder geval ’s avonds klaar zou zijn liet hij hem achter en ging te voet naar kantoor. Hij kwam een kwartier te laat en Wolff was al vertrokken – om te onderhandelen over een contract met een pas geopend hamburgerrestaurant, werd er gezegd. Hij ging achter zijn bureau zitten en begon de post door te nemen, binnengebracht door mevrouw De Wijs. Zoals gebruikelijk waren het vooral klachten over het een of ander, en bevestigingen van afspraken en overeenkomsten die telefonisch of per fax gemaakt waren, en na tien minuten betrapte hij zich erop dat hij die vervloekte melodie zat te fluiten.

Geërgerd hield hij ermee op. Stond op om bij mevrouw De Wijs een kop koffie te gaan halen en een praatje over het weer te maken, maar ze belandden al gauw bij katten in het algemeen en de siamees Melisande de la Croix van mevrouw De Wijs in het bijzonder. Ondanks het regelmatig toedienen van anticonceptiepillen en het feit dat het gevoelige beest bijna nooit naar buiten durfde, waren er sinds enkele weken steeds duidelijker tekenen van zwangerschap.

In de wijk van mevrouw De Wijs woonde eigenlijk maar één andere kat – een oude, magere grijze zwerver, die, voorzover ze wist, verzorgd werd door een Koerdische immigrantenfamilie en die zowel ’s nachts als overdag zijn wakkere uurtjes het liefst buiten doorbracht. Als het een beetje weer was. Hoe het hem gelukt was die schuwe Melisande de la Croix te pakken te krijgen was op zijn zachtst gezegd een raadsel.

Een raadsel en ongehoord. Hoewel mevrouw De Wijs natuurlijk nog niet bij de dierenarts was geweest om haar vermoeden te laten bevestigen. Maar alles wees erop. Helaas.

Malik hield van katten. Vroeger had hij er zelf twee gehad, maar Ilse kon ze niet uitstaan, vooral het vrouwtje niet, en toen Jacob allergisch bleek voor pelsdieren waren ze met twee gegarandeerd pijnloze injecties afgemaakt.

Hij mocht mevrouw De Wijs graag. Ze straalde een soort lome, vrouwelijke warmte uit die hij in de loop der jaren zeer was gaan waarderen. Het enige wat hem altijd nog verbaasde was dat de mannen haar ongetrouwd en ongerept hadden gelaten. Er was in ieder geval niets dat in een andere richting wees en het zag ernaar uit dat het zo zou blijven. In mei werd ze veertig en Malik en Wolff hadden al beraadslaagd hoe dat gepast gevierd kon worden. Zo’n dag mocht natuurlijk niet onopgemerkt voorbijgaan. Mevrouw De Wijs was al meer dan tien jaar bij hen, en Malik en Wolff wisten allebei dat zij waarschijnlijk belangrijker was voor het voortbestaan van het bedrijf dan zij tweeën.

‘Wat ga je doen als het echt zo is?’ vroeg hij.

Mevrouw De Wijs haalde haar schouders op waardoor haar zware boezem onder de jumper op en neer deinde.

‘Doen?’ zei ze. ‘De natuur moet zijn loop hebben. En dan maar hopen dat het er niet te veel zijn. Siamezen raak je makkelijk kwijt, ook al zijn ze maar half.’

Malik knikte en dronk zijn kopje leeg. Vouwde zijn handen in zijn nek en dacht even na over de werkzaamheden van die dag.

‘Ik ga naar Schaaltze’, besloot hij. ‘Zeg maar tegen Wolff dat ik na de lunch terug ben.’

Pas in de lift naar beneden realiseerde hij zich dat hij geen auto had. Hij vloekte binnensmonds over zijn verstrooidheid en overwoog even weer naar boven te gaan. Toen herinnerde hij zich dat er ook een bus ging. Het was niet zijn gewoonte het openbaar vervoer te nemen, maar hij wist dat Nielsen en Vermeer soms met lijn 23 uit Schaaltze kwamen, en als dat kon, moest het de andere kant op toch zeker ook lukken?

De halte lag bij het winkelcentrum en het postkantoor, en hij was ongeveer halverwege toen hem het gevoel bekroop dat iemand hem volgde.

Of in ieder geval observeerde. Hij bleef abrupt staan en keek om. Je kon niet zeggen dat het krioelde van de mensen op het trottoir, maar het waren er toch te veel om er iemand uit te pikken die zich eigenaardig gedroeg. Hij dacht een paar seconden na en liep toen door naar de halte. Waarschijnlijk had hij het zich ingebeeld, en misschien was het verstandig niet te laten merken dat hij iets in de gaten had. Dit probeerde hij zichzelf wijs te maken terwijl hij behoedzaam verder liep.

Tegelijkertijd verbaasde hij zich erover hoe snel en bijna vanzelfsprekend hij het gevoel van wantrouwen toeliet. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld was.

Waarom zou iemand hem, Ryszard Malik, in vredesnaam achtervolgen? Wie was er geïnteresseerd in zijn alledaagse en nietszeggende persoontje?

Hij schudde zijn hoofd en stopte zijn handen in zijn jaszak.

Wat was dat voor een absurd idee? Ilse had hem zeker aangestoken met haar fantasieën, dat kon niet anders.

Maar toch … toch was er die wetenschap. Of in ieder geval dat gevoel. Er was iemand achter hem. Vlakbij. Iemand die zijn gangen volgde. Misschien was het iemand die hem tegemoet gekomen was, en die vervolgens rechtsomkeert had gemaakt en hem nu op een meter of tien achtervolgde. Zo’n manoeuvre moest je zeker op een duistere, intuïtieve manier opvallen … of had iemand hem bij de ingang staan opwachten? Shit, er was iets aan de hand.

Hij kwam bij de halte en bleef staan. De bus was blijkbaar net weg want er stond verder niemand. Hij schoof het wachthokje binnen en begon verholen de voorbijgangers op te nemen. Sommigen liepen vlug en doelbewust, anderen langzamer. Af en toe bleef er iemand staan. Schoof naast hem om in de betrekkelijke luwte op de bus te wachten. Ze stonden daar met die half toegankelijke, half afwijzende houding die zo kenmerkend is voor onbekenden met een gemeenschappelijk doel. Een jongeman met een zwart-geel gestreepte sjaal die bijna op de grond hing. Twee oudere vrouwen met versleten mantels en boodschappentassen. Een wat jongere vrouw met blauwe alpinopet en leren aktetas. Een jongen, tiener, met een soort zenuwtrekken in zijn gezicht, die zich de hele tijd in zijn liezen krabde zonder zijn handen uit zijn zakken te halen.

Geen erg waarschijnlijke kandidaten, dat moest hij toegeven. Toen de bus arriveerde stapte iedereen in, behalve een van de oude vrouwen. Hij liet iedereen voorgaan, betaalde met onwennige vingers en wist zich op een stoel helemaal achterin te wurmen.

Om niemand achter zich te hebben, zoals hij zichzelf voorhield.

Tijdens de rit, die nauwelijks twintig minuten in beslag nam – tot zijn verbazing ongeveer net zo lang als met de auto – voerde zijn verstand een ongelijke strijd tegen weerbarstige en opdringerige gevoelens.

Waar ben ik godsnaam mee bezig? vroegen zijn hersens zich nuchter af. Pure onzin! Knettergek!

Er is iets, zeiden zijn gevoelens. Probeer het maar niet te ontkennen.

Ik ben aan het malen, constateerden zijn hersens. Mijn leven is zo verdomd saai dat ik alles aangrijp voor een beetje spanning.

Je bent in gevaar, wierpen zijn gevoelens tegen. Je weet het, maar durft het niet toe te geven.

Hij keek door het vieze raam naar buiten. Ze reden net langs het Richterstadion met zijn pompeuze klokkentoren.

Waarom zeggen zijn hersens ‘ik’ en zijn gevoelens ‘je’? vroeg hij zich verward af. Typisch mannelijk zeker, Ilse zou in ieder geval …

Opeens merkte hij dat die melodie weer in zijn hoofd zat: The Rise and Fall of Flingel Bunt. Er was iets mee. Iets bijzonders; een herinnering aan iets wat hij had meegemaakt en dat onder het zwarte oppervlak van de bron der vergetelheid dreef en waar hij niet bij kon komen.

Pas toen hij uit de bus gestapt was en de straat overstak naar de fabriek schoot het hem ineens te binnen. En op hetzelfde moment begreep hij dat het misschien verstandig was de komende tijd vermoedens en waarschuwingen niet zo snel in de wind te slaan.

Verder dan dat kwamen Ryszard Maliks fantasie en inlevingsvermogen niet, maar zoals zijn zoon later vast zou stellen: hoe minder hij vermoed had, des te beter.

En hoe het zat met de mogelijke zwangerschap van Melisande de la Croix en met de veertigste verjaardag van mevrouw De Wijs, dat waren vragen die voor Ryszard Malik spoedig hun belang zouden verliezen.