Marie Hermanson

Hemeldal

Uit het Zweeds vertaald door Anna Ruighaver

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van de Zweedse Cultuurraad te Stockholm

Oorspronkelijke titel Himmelsdalen, verschenen bij Albert Bonniers Förlag

Published by arrangement with Nordin Agency, Sweden

Oorspronkelijke tekst © Marie Hermanson 2011

Nederlandse vertaling © Anna Ruighaver en De Geus bv, Breda 2013

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Omslagillustratie © Aurelie Sarramon/Trevillion Images

isbn 978 90 445 2505 2

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Toen Daniel de brief ontving dacht hij eerst even dat die uit de Hel kwam.

Het was een stevige envelop van gelig papier met een ruwe vezel. Er stond geen afzender op, maar in de slordige, bijna onleesbare blokletters waarmee zijn naam en adres erop geschreven waren, herkende hij het handschrift van zijn broer. De woorden leken er in grote haast op gekrabbeld.

Maar eigenlijk kon de brief niet van Max zijn. Daniel kon zich namelijk niet herinneren ooit een brief of een kaart van zijn broer gekregen te hebben, en de enkele keer dat Max iets van zich had laten horen, had hij gebeld.

Er zat een buitenlandse postzegel op. En natuurlijk stond er niet ‘Hel’, wat hij een ijskoud moment gedacht had, maar ‘Helvetia’, Zwitserland.

Daniel nam de brief mee de keuken in en liet hem daar op tafel liggen terwijl hij met het koffiezetapparaat aan de slag ging. Als hij ’s avonds thuiskwam nam hij altijd een kop koffie en een paar boterhammen in plaats van een warme maaltijd. ’s Middags at hij warm in de schoolkantine. Aangezien hij alleen woonde, had hij geen zin om eten voor zichzelf te koken.

Terwijl het oude koffiezetapparaat pruttelend op gang kwam, begon hij de envelop met een tafelmes open te snijden, maar hij moest even stoppen, want hij merkte dat zijn handen zo trilden dat hij het mes bijna niet in bedwang hield. Het voelde alsof hij geen lucht meer kreeg, alsof hij iets doorgeslikt had wat veel te groot was. Eerst moest hij gaan zitten.

Zijn gevoelens bij deze nog ongelezen brief waren dezelfde als hij vroeger altijd had gehad bij een weerzien met Max. Grote vreugde dat ze elkaar eindelijk weer zagen, het verlangen om op zijn broer af te stormen en hem stevig te omhelzen, maar tegelijkertijd: iets wat hem tegenhield. Een diffuus, tikkend gevoel van onrust.

‘Ik kan in elk geval lezen wat hij schrijft’, sprak hij hardop tegen zichzelf, met een stem die vast en besluitvaardig klonk, alsof een ander, verstandiger persoon tegen hem sprak.

Hij pakte het tafelmes ferm beet en sneed de envelop open.

2

Vanaf haar plek aan de vergadertafel keek Gisela Obermann door het grote panoramaraam direct op de loodrechte bergwand aan de overkant van het dal. Het oppervlak ervan was glad en geelwit, als een opgespannen vel papier, met her en der wat zwarte vlekjes. Ze merkte dat ze er letters in zocht.

Helemaal bovenin bekroonde een strook onverschrokken sparren de bergwand. Een aantal had zich te ver gewaagd en hing als afgebroken lucifers over de rand.

De gezichten rond de vergadertafel verbleekten in het tegenlicht, het volume van de stemmen daalde, alsof iemand het geluid van een radio zachter draaide.

‘Zijn er nog bezoeken deze week?’ vroeg iemand.

Gisela voelde zich moe en dorstig, uitgedroogd leek het wel. Dat kwam door de wijn die ze gisteravond gedronken had. Maar niet alleen door de wijn.

‘We hebben een familiebezoekje’, zei dokter Fischer. ‘Voor Max. Dat is het enige.’

Gisela was opeens weer helemaal aanwezig.

‘Van wie krijgt hij bezoek?’ vroeg ze verbaasd.

‘Van zijn broer.’

‘O. Ik dacht dat ze helemaal geen contact meer met elkaar hadden.’

‘Het zal hem in elk geval goeddoen’, merkte Hedda Heine op. ‘Het is voor het eerst dat hij bezoek krijgt sinds hij hier is, toch?’

‘Dat zou best kunnen.’

‘Ja, het is voor het eerst’, bevestigde Gisela. ‘Wat leuk! Er gebeurt veel positiefs op het moment met Max. Ik vind dat hij zo in harmonie is met zichzelf en zo vrolijk is de laatste tijd. Het zal vast goed voor hem zijn om bezoek van zijn broer te krijgen. Wanneer komt hij?’

‘Hij zou hier vanmiddag of vanavond aan moeten komen’, antwoordde Karl Fischer, terwijl hij een blik op de klok wierp en zijn papieren verzamelde. ‘Zijn we klaar?’

Een man van een jaar of veertig met een rode baard wuifde ijverig.

‘Brian?’

‘Geen nieuws over Mattias Block?’

‘Helaas. Maar we blijven doorgaan met zoeken.’

Dokter Fischer pakte zijn papieren en stond op. De anderen volgden.

Typisch, dacht Gisela Obermann. De broer van Max komt vandaag, maar niemand heeft mij, zijn behandelend arts, daarover ingelicht.

Zo ging dat hier, en daardoor voelde ze zich zo vermoeid. Haar energie, die anders altijd als een scherp mes door alle tegenstand heen sneed, vermocht hier helemaal niets. Haar energie gleed langs de muren rondom haar naar beneden en keerde zich naar binnen, tegen haar.

3

Daniel volgde de stroom mensen naar de uitgang van het vliegveld, waar een klein groepje taxichauffeurs handgeschreven bordjes met namen omhooghield. Hij liet zijn blik over de bordjes glijden, wees naar die met zijn eigen naam erop en zei in het Duits: ‘Dat ben ik.’

De chauffeur knikte en leidde hem naar een minibus met acht zitplaatsen. Daniel bleek de enige passagier. Hij stapte in terwijl de chauffeur zijn bagage regelde.

‘Is het ver?’ vroeg Daniel.

‘Ruim drie uur rijden. We houden onderweg een pauze’, antwoordde de chauffeur en hij trok de schuifdeur dicht.

Ze reden Zürich uit en kwamen langs een groot meer dat omgeven was door beboste bergen. Daniel had van de chauffeur graag iets willen weten over de dingen die onderweg te zien waren, maar een glazen wand scheidde hen van elkaar. Hij leunde naar achteren in zijn stoel en streek met zijn vingers door zijn baard, een gebaar dat hij gedurende de reis al vaker had gemaakt.

Hij moest toegeven dat niet de bezorgdheid over zijn broer hem ertoe aangezet had diens uitnodiging aan te nemen. Zijn eigen financiële situatie was namelijk niet bepaald rooskleurig, want zijn werk als invalkracht zou in de herfst aflopen, als de vaste leerkracht terugkwam van zijn ouderschapsverlof. Dan zou hij zich weer moeten behelpen met gelegenheidsbaantjes her en der, en misschien zou hij nog een vertaalopdracht vinden. Geld voor een vakantiereis zat er deze zomer in elk geval niet in. Het aanbod van Max om de tickets naar Zwitserland te betalen was daardoor verleidelijk geweest. Na zijn bezoek aan de kliniek was Daniel van plan nog een week in een klein hotel in de Alpen te blijven en een paar stevige wandelingen door de mooie natuur te maken.

Achter het autoraam zoefde het groen voorbij. Olmen, essen, hazelaars. Langs het meer stonden keurige, kleine huisjes met afhellende tuinen. Grote, bruine vogels zweefden traag boven de weg.

De laatste jaren had Daniel weinig contact met zijn broer gehad. Net als hijzelf had Max in het buitenland gewoond, eerst in Londen en daarna op andere plekken, waar hij, voorzover Daniel wist, in de handel had gezeten.

Al sinds zijn jeugd leek Max een pad te bewandelen dat door hemzelf gecreëerde pieken en dalen van voor- en tegenspoed kende. Hij kon een imponerende ideeënrijkdom tentoonspreiden en een bijna bovenmenselijke energie als hij een project opstartte. Om dan plotseling, als hij had bereikt waarnaar hij gestreefd had, en zelfs meer, zijn interesse voor de hele zaak te verliezen en met een schouderophalen alles te laten vallen, terwijl zijn vertwijfelde personeel en klanten hem probeerden te bereiken via telefoonlijnen die afgesloten waren en kantoren die leegstonden.

Bij verscheidene gelegenheden had de zwaarbeproefde vader van de broers eraan te pas moeten komen om Max uit een penibele situatie te bevrijden, en misschien was die turbulentie rond zijn onberekenbare zoon er wel de oorzaak van dat hij op een ochtend door een hartinfarct op de vloer van de badkamer in elkaar gezakt was en direct daarop was overleden.

In verband met een rechtszaak was Max op een gegeven moment psychologisch onderzocht en was vastgesteld dat hij aan een bipolaire stoornis leed. Die diagnose verklaarde veel van de onbegrijpelijke chaotische toestand waarin Max zich voortdurend leek te bevinden, zijn waaghalzerij bij het zakendoen, zijn zelfdestructieve gedrag en zijn onvermogen om een relatie met een vrouw lang vol te houden.

Een enkele keer had Daniel een telefoontje van zijn broer gekregen. Bij die gelegenheden had Max altijd enigszins aangeschoten geklonken, en de telefoontjes waren vaak op de meest vreemde tijdstippen gekomen.

Toen hun moeder overleed, had Daniel bijzonder veel moeite gedaan om Max te traceren, maar hij was daar toen niet in geslaagd, en de begrafenis had zonder Max moeten plaatsvinden. Op de een of andere manier moest het bericht hem daarna toch bereikt hebben, want een paar maanden later had hij opgebeld om te vragen waar hun moeder begraven lag, zodat hij bloemen naar haar graf kon brengen. Daniel had voorgesteld om ergens af te spreken en er samen naartoe te rijden. Daarop had Max beloofd om van zich te laten horen zodra hij in Zweden was, maar dat had hij nooit gedaan.

De glazen wand schoof open. De chauffeur draaide zich half om en zei: ‘Een paar kilometer verderop is een restaurant. Wilt u er stoppen om wat te eten?’

‘Eten niet, maar ik zou graag een kop koffie willen’, antwoordde Daniel.

De glazen wand schoof weer dicht. Even daarop stopten ze bij een klein restaurant en dronken ze staande aan de bar een espresso. Ze spraken niet tegen elkaar en Daniel was blij met de schlagermuziek die uit de luidsprekers schalde.

‘Bent u eerder in Hemeldal geweest?’ vroeg de chauffeur uiteindelijk.

‘Nee, nog nooit. Ik ga mijn broer bezoeken.’

De chauffeur knikte, alsof hij dat al wist.

‘Hebt u vaak ritjes die kant op?’ vroeg Daniel voorzichtig.

‘Een enkele keer, maar dat was meer in de jaren negentig, toen het een schoonheidskliniek was. Mijn god, dan reed je mensen die eruitzagen als mummies. Niet iedereen kon het zich namelijk veroorloven om daar te blijven om van de operatie te herstellen. Ik herinner me vooral nog een vrouw, van wie je alleen nog maar tussen het verband door de ogen zien kon. En wat voor ogen! Opgezwollen, vol tranen en peilloos droevig. Ze had zo veel pijn dat ze de hele tijd aan het huilen was. Toen we hier pauzeerden – dat deed ik toen ook altijd al, want het ligt precies halverwege Zürich – bleef ze in de auto zitten en moest ik een appelsap voor haar halen met een rietje, en zo zat ze op de achterbank te slurpen. Haar man had een jonge minnares genomen en ze had een facelift laten doen om hem terug te krijgen. Mijn god! “Het komt goed. U ziet er straks uit als een prinses”, heb ik gezegd, terwijl ik haar hand vasthield. Wat een toestand!’

‘En nu? Wat is het nu voor iets?’ vroeg Daniel.

Het kleine espressokopje in de hand van de chauffeur bleef in de lucht hangen en de man keek hem vluchtig even aan.

‘Heeft uw broer u dat niet verteld?’

‘Niet zo precies. Een “herstelkliniek”, meen ik dat hij schreef.’

‘O, juist ja.’ De chauffeur knikte driftig en zette het kopje op het blad. Zullen we verder gaan?’

Toen de auto weer startte, dommelde Daniel in en toen hij zijn ogen een tijdje later weer opsloeg, bevonden ze zich in een langgerekte vallei met groene weiden die oplichtten in de avondzon. Nooit eerder had hij zo’n intense kleur groen in de natuur gezien. Het leek wel alsof het niet echt was, alsof het met chemische toevoegingen was gemaakt. Misschien lag het aan het licht.

De vallei versmalde en het landschap veranderde. Aan de rechterkant van de weg stak een bijna loodrechte bergwand omhoog, die een schaduw over de weg wierp, zodat het donkerder werd in de auto.

Plotseling remde de chauffeur. Een man, in een uniformhemd met korte mouwen en met een pet op, blokkeerde de weg. Achter hem was een neergelaten slagboom te zien. Even verderop stond een bestelbus geparkeerd, waarvandaan een tweede geüniformeerde man kwam aanlopen.

De chauffeur liet het zijraam zakken en wisselde een paar woorden met de ene man, terwijl diens collega de achterklep van de auto opende. De glazen wand tussen de chauffeur en Daniel was nog steeds gesloten en Daniel kon niet verstaan wat er gezegd werd. Daniel opende zijn eigen zijraam en probeerde mee te luisteren. De man sprak op vriendelijke toon tegen de chauffeur, over het weer, zo leek het. Hij sprak een vreemd Duits dialect, dat moeilijk te volgen was.

Even later kwam de man bij Daniels raam staan en verzocht hem zijn legitimatiebewijs te tonen. Daniel overhandigde zijn paspoort. De man zei iets wat Daniel niet begreep.

‘U kunt uitstappen’, vertaalde de chauffeur, die zich nu naar de achterbank had toegekeerd en de glazen wand tussen hen had geopend.

‘Moet ik eruit?’

De chauffeur knikte hem bemoedigend toe.

Daniel stapte de auto uit. Ze stonden vlak naast de bergwand, die met mos en eikvarens begroeid was, waar her en der kleine stroompjes water tussendoor kabbelden. Hij kon de koele, zure geur van de berg ruiken.

De man had een metaaldetector, die hij met een snelle beweging aan de voor- en achterkant langs Daniels lichaam haalde.

‘U bent al een tijd onderweg’, constateerde hij vriendelijk, terwijl hij het paspoort teruggaf.

Zijn collega zette Daniels koffer, die hij kennelijk gecontroleerd had, weer in de auto en sloeg de achterklep dicht.

‘Dat klopt, ik ben vanochtend vanuit Stockholm vertrokken’, antwoordde Daniel.

De man met de metaaldetector kwam met zijn bovenlichaam de auto in, ging in een snelle beweging met de detector over de achterbank en maakte vervolgens een gebaar dat hij klaar was.

‘U kunt weer instappen’, zei de chauffeur met een knikje naar Daniel.

De man salueerde, de chauffeur startte de auto en de slagbomen gingen omhoog.

Daniel boog zich naar de chauffeursstoel toe om een vraag te stellen, maar de chauffeur was hem voor.

‘Routine, Zwitserse nauwkeurigheid’, verduidelijkte hij en hij drukte op het knopje van de glazen wand, die daarop voor Daniels gezicht dicht gleed.

Door het open zijraam zag hij de mossige bergwand voorbij zoeven en hij hoorde hoe het geluid van de motor ertegen weerkaatste en versterkt terugkwam.

Hij schoof wat onrustig op zijn stoel heen en weer en sloot zijn ogen. De wegversperring had dat knagende gevoel weer gewekt. Hij hoefde zich niet te verbeelden dat dit een gezellig bezoek zou worden. Als Max na al die jaren weer van zich liet horen, kon het alleen maar om iets belangrijks gaan. Max had hem nodig.

Deze overtuiging ontroerde hem en maakte hem verdrietig tegelijk. Want hoe zou hij zijn broer kunnen helpen? Max kon, dat moest hij na al die jaren van in de kiem gesmoorde hoop uiteindelijk toegeven, niet geholpen worden.

Daniel troostte zich met de gedachte dat hij door deze reis in elk geval een gebaar van goede wil maakte. Hij kwam als Max hem riep. Hij zou naar hem luisteren, er voor hem zijn. Maar na een paar uur zou hij weer gaan, meer kon hij niet voor hem doen.

De minibus maakte een scherpe bocht naar links. Daniel opende zijn ogen. Hij zag groene hellingen, sparrenbos en verder weg een dorp met een kerktoren. Bij een tuinderij stond een vrouw midden in een zee van dahlia’s voorovergebogen te werken. Ze rechtte haar rug toen de minibus naderde en zwaaide met een klein schepje.

De chauffeur sloeg een smallere weg in die de helling op leidde. Ze reden tussen een groep sparrenbomen door waarna de weg steeds steiler omhoog begon te gaan.

Even daarop zag Daniel de kliniek liggen, een machtig negentiende-eeuws gebouw met een park eromheen. De chauffeur reed tot aan de ingang, haalde Daniels koffer uit de auto en opende het portier voor hem.

De lucht die naar binnen stroomde was zo helder en verfrissend dat er een rilling door Daniels longen trok van verrassing.

‘We zijn er.’

4

Max en Daniel waren een eeneiige tweeling, maar het had niet veel gescheeld of hun verjaardagen waren niet op dezelfde dag gevallen. Toen hun moeder, achtendertig jaar oud en voor de eerste keer aan het bevallen, er na tien uur zwaar ploeteren eindelijk in geslaagd was zich te verlossen van het ene kind, bevond het andere, Max, zich nog steeds in haar buik, waar hij kennelijk van plan was nog een tijdje te blijven. Het was al laat in de nacht en de vroedvrouw, die inmiddels ook al behoorlijk moe begon te worden, verzuchtte tegen de afgematte moeder: ‘Het ziet ernaar uit dat je voor elk kind een eigen verjaardagsfeestje zal moeten organiseren.’

Terwijl Daniel gewassen en gewogen werd, en vervolgens keurig in een klein bedje in slaap dommelde, haalde de gynaecoloog een vacuümpomp tevoorschijn. De pomp kreeg echter geen vat op de weerspannige, wegglijdende broer en zoog zich in plaats daarvan aan de binnenkant van de moeder vast, zodat haar baarmoeder bijna naar buiten getrokken werd als een binnenstebuiten gekeerde trui. Toen de vacuümpomp eindelijk zat waar hij hoorde, leek Max in te zien dat het menens was. Hij paste zich aan de situatie aan en trok de eerste van de vele sprintjes waarmee hij zijn omgeving later zou verrassen.

‘We hebben hem aan de haak …’ begon de arts, maar hij had zijn zin nog niet af of zijn vangst kwam al helemaal uit zichzelf, zonder dat er aan hem getrokken werd, als over een roetsjbaan op bloed en slijm aangegleden, om pardoes op zijn schoot te belanden.

Het was vijf voor twaalf ’s nachts, dus zouden de broertjes ondanks alles voortaan gezamenlijk hun verjaardag vieren.

Vijf voor twaalf. Hoe moest je zoiets interpreteren?

Als dat Max geprobeerd had om uniek te zijn en tot elke prijs had willen voorkomen dat hij op dezelfde dag als zijn broer geboren werd, maar op het allerlaatste moment van gedachten veranderd was, en saamhorigheid boven integriteit verkozen had?

Of moest je het interpreteren zoals Max’ omgeving dat vaak deed, wanneer hij weer eens laat was – maar net niet té laat – voor een vergadering, voor het vertrek van een trein of bij het inchecken op een vliegveld, en hij zijn nerveuze vrienden met een lach vroeg wat ze dán verwachtten van een vent die om vijf voor twaalf geboren was: als een balanceren op de grens, bedoeld om aandacht te trekken?

De eerste tijd van hun leven brachten de broers samen in hun ouderlijk huis in Göteborg door. Hun vader was een succesvol ondernemer in de elektronicabranche en hun moeder had tot de geboorte van de jongens een aantal colleges geesteswetenschappen gevolgd.

Van het begin af aan waren de broers behoorlijk verschillend van elkaar.

Daniel at goed, huilde zelden en volgde de gewichtscurve voorbeeldig.

Max was laat in zijn ontwikkeling en toen hij met twintig maanden nog geen enkel woord geuit had en niet de minste poging had gedaan om zich te verplaatsen, begon zijn moeder zich zorgen te maken. Ze nam haar twee zoons mee naar een vrouwelijke kinderarts in haar geboorteplaats Uppsala. Toen die de broertjes samen bezig zag, had ze een simpele verklaring. Zodra Max zijn blik op een van de leuke speelgoedjes richtte, die de arts bij wijze van experiment verspreid in de ruimte had neergelegd, rende Daniel er op zijn mollige, kleine beentjes naartoe en haalde het voor hem.

‘U ziet het zelf’, zei ze tegen de moeder van de tweeling, en ze vervolgde, terwijl ze de jongens een voor een met haar pen aanwees: ‘Max hóéft niet te lopen, want Daniel haalt alles voor hem. Spreekt hij ook voor zijn broertje?’

De moeder knikte en vertelde hoe Daniel op bijna griezelige wijze de behoeften en gevoelens van zijn broertje begreep, en die met zijn beperkte, maar goed benutte woordenschat voor de buitenwereld vertaalde. Hij kon vertellen of Max dorst had, het warm had of een schone luier nodig had.

De kinderarts maakte zich zorgen over deze symbiotische relatie en stelde voor om de kinderen een tijdje van elkaar te scheiden.

‘Max heeft geen natuurlijke motivatie om te lopen of te praten zolang zijn broer hem altijd geeft wat hij hebben wil’, verklaarde ze.

De moeder stond in eerste instantie aarzelend tegenover een scheiding, aangezien ze begreep dat die pijnlijk voor hen zou zijn. Ze waren immers zo close met elkaar. Maar ze had veel vertrouwen in de arts, die een autoriteit binnen de pediatrie en de kinderpsychologie was, en na lang wikken en wegen en na overleg met de vader van de jongens, die het een verstandig plan vond, ging ze overstag. Er werd besloten dat de jongens gedurende de zomer gescheiden van elkaar zouden blijven, als de vader vakantie had en voor Max thuis in Göteborg kon zorgen, terwijl de moeder Daniel mee zou nemen naar haar ouders in Uppsala. De zomer was, volgens de arts, ook het seizoen waarin kinderen zich het snelst ontwikkelden en het meest openstonden voor veranderingen.

De eerste week schreeuwden de broers allebei moord en brand.

De tweede week ging Daniel een rustiger fase in. Hij leek er de voordelen van in te zien om enig kind te zijn en hij genoot van de onverdeelde aandacht van zijn moeder en grootouders.

Max daarentegen bleef tekeergaan. Dag en nacht. Zijn vader, die een beginneling op het gebied van opvoeden was, klonk tijdens zijn telefoontjes naar Uppsala steeds wanhopiger. Daarop vond zijn moeder dat ze het experiment maar moesten opgeven en belde ze de kinderarts, die hen echter aanmoedigde om toch door te zetten. Maar de vader had hulp van een kindermeisje nodig.

Het was alleen niet zo gemakkelijk om midden in de zomer een kindermeisje te vinden, en de moeder van de tweeling wilde haar zoon natuurlijk niet aan zomaar iedereen overlaten. Aan een slordige, onvolwassen tiener die desperaat op zoek was naar een vakantiebaantje moest ze niet denken.

‘Ik zal kijken wat ik doen kan’, zei de kinderarts toen de moeder zich daarover beklaagde. Een paar dagen later belde ze op en beval ze een zekere Anna Rupke aan voor de klus. Ze was tweeëndertig jaar en had eerder met psychisch gehandicapte kinderen gewerkt, maar ze was zo geïnteresseerd geraakt in het zieleleven van kinderen dat ze psychologie en pedagogiek was gaan studeren en nu aan haar proefschrift werkte. De kinderarts had haar als studente gehad tijdens een specialisatiecursus en Anna’s talent en betrokkenheid hadden indruk op haar gemaakt. Ze woonde natuurlijk in Uppsala, maar als het gezin woonruimte voor haar kon regelen, zou ze wel bereid zijn om naar Göteborg te verhuizen om in de zomer voor Max te zorgen.

Twee dagen later betrok Anna Rupke de logeerkamer van het gezin. Haar aanwezigheid betekende een grote verlichting voor de vader van de jongens. Kindergeschreeuw leek de jonge vrouw geheel onberoerd te laten. Ze was in staat rustig een onderzoeksrapport te lezen, terwijl Max op de grond zat en zo hard schreeuwde dat de muren ervan trilden. Om de zoveel tijd kwam zijn vader de kinderkamer binnengeslopen om te vragen of dit werkelijk normaal was. Misschien had zijn zoon een ernstige ziekte? Anna schudde met een professionele glimlach haar hoofd.

Maar had hij dan geen honger? Hij had de hele dag nog niets gegeten. Zonder op te kijken van haar rapport maakte Anna een handbeweging naar een koekje dat op een voetenbankje op een paar meter afstand van de jongen lag. Max was dol op die koekjes. Zijn vader weerstond de impuls om het voor hem te pakken en het hem te geven. Hij ging de kamer uit, verdroeg vanuit zijn werkkamer op de bovenverdieping nog een uur lang het geschreeuw en toen, net op het moment dat hij het geen seconde langer kon verdragen, stopte het. Hij snelde de trap af, bang dat zijn zoontje van uitputting of honger was flauwgevallen.

Toen hij de kinderkamer binnenkwam, zag hij hoe zijn zoon zich, met een woedende blik strak op het koekje gericht, half slepend, half kruipend naar het voetenbankje toe bewoog. Max pakte het bankje beet, met een wilde ruk trok hij zich op en haalde hij het koekje naar zich toe. Hij nam een grote hap en met zijn mond vol draaide hij zich om, met een triomfantelijke grijns die zo breed was dat de halve hap er weer uit viel.

Anna Rupke wierp zijn vader een betekenisvolle blik toe, waarna ze weer verderging met lezen.

Het werd een intensieve week. Via listig geplaatste koekjes doorliep Max in een razend tempo de schuif-, kruip-, sta- en loopfase.

De week daarop ging Anna met het praten aan de slag. In het begin communiceerde Max op zijn gebruikelijke manier, dat wil zeggen door te wijzen en te schreeuwen, maar in plaats van rond te rennen en wanhopig allerlei dingen op te pakken die Max misschien wilde hebben, bleef Anna rustig in een van haar boeken zitten lezen. Pas als hij het juiste woord had uitgesproken, werd hij beloond. Max bezat namelijk een grote passieve woordenschat en hij begreep haast beangstigend goed wat anderen zeiden. Hij was alleen maar niet op het idee gekomen dat hij zelf iets kon zeggen.

Aan het eind van de zomer was het tijd voor de broers om weer met elkaar verenigd te worden.

Ze leken elkaar niet te herkennen.

Daniel gedroeg zich zoals bij elk ander onbekend kind, namelijk verlegen en afwachtend.

Max leek zijn broertje daarentegen als een indringer te zien en reageerde agressief als Daniel beslag legde op speelgoed dat hij als privébezit beschouwde. (Een niet geheel onverwachte reactie als je bedacht dat Max’ eerste woordje ‘mijn’ geweest was, en zijn eerste zin ‘Ik hebben!’)

Tijdens de periode dat ze van elkaar gescheiden waren geweest, waren de ouders ongelukkigerwijze het kind dat ze verzorgden gaan zien als hun ‘eigen’ kind, en elke keer als de jongens met elkaar overhoop lagen, raakte het gezin in twee kampen verdeeld. Aan de ene kant de moeder en Daniel, met zijn grootouders als steun op de achtergrond, en aan de andere kant de vader, Anna Rupke en Max. De moeder vond dat Max haar lieve Daniel slecht behandelde, terwijl de vader en Anna Max’ agressieve gedrag juist positief vonden omdat het uitdrukking gaf aan het losmakingsproces van zijn broer.

Na de mislukte hereniging besloot men in overleg met de kinderarts in Uppsala om de jongens opnieuw van elkaar te scheiden.

Anna Rupke zou nu eigenlijk weer aan haar proefschrift verder moeten werken, maar ze besloot om een pauze in te lassen en haar werk als Max’ kinderverzorgster voort te zetten. Of als zijn ‘pedagoog’, zoals ze de voorkeur gaf zich te noemen. De vader van de jongens was haar zeer dankbaar, aangezien hij heel goed besefte dat ze daarmee een veelbelovende carrière ter zijde schoof, maar Anna verzekerde hem dat Max zo’n interessant kind was dat hij eerder een waardevolle toevoeging voor haar onderzoek betekende dan een beletsel.

De moeder nam Daniel weer met zich mee naar haar ouders in Uppsala. Op die manier leefden de ouders de hele herfst van elkaar gescheiden, met elk hun deel van de tweeling, waarbij ze dagelijks telefoongesprekken voerden over de vooruitgang die de jongens boekten.

Het was de bedoeling dat er tegen de Kerst een nieuwe herenigingspoging gedaan zou worden, maar de kloof binnen het gezin was inmiddels zo diep dat ze niet meer te repareren leek.

Tijdens de lange periode dat ze van elkaar gescheiden waren, was de vader namelijk een verhouding met de kinderverzorgster van zijn zoon begonnen.

Hij wist zelf niet eens hoe dat eigenlijk gegaan was. Het was ermee begonnen dat hij bewóndering had gevoeld. Voor Anna’s adequate omgang met Max, haar zelfverzekerdheid, haar rust en intelligentie. Tot zijn tevredenheid constateerde hij dat ze, net als hijzelf, een pragmatische, intellectuele aard had en geen besluiteloos gevoelsmens was, zoals de moeder van zijn zoons.

En ongemerkt was die bewóndering overgegaan in bekóring. Door Anna’s hoge Slavische jukbeenderen, de frisse shampoogeur die ze in de badkamer achterliet, de dromerige manier waarop ze aan haar kettinkje draaide en het luide geeuwen vanuit de logeerkamer als ze in slaap viel.

Maar misschien was het wel simpelweg zo dat een man zich aangetrokken voelt tot de vrouw die in zijn huis woont en voor zijn kind zorgt.

De moeder had inmiddels tijdens de herfst een eigen bestaan in Uppsala opgebouwd. Terwijl haar moeder voor Daniel zorgde, werkte ze een aantal uren per dag als secretaresse bij het instituut voor klassieke talen, waar haar vader nog steeds als professor werkzaam was.

Een jaar later werd de regeling officieel. De ouders van de jongens scheidden, de vader hertrouwde met Anna en de moeder regelde een appartement voor zichzelf, op tien minuten afstand van haar ouders. De tweelingbroers groeiden dus ieder bij een ouder op. Ze zagen elkaar maar één keer per jaar, op 28 oktober, hun gemeenschappelijke verjaardag.

Iedereen was dan gespannen. Leken de broers nog op elkaar? Wat hadden ze gemeen? Waarin verschilden ze?

Ondanks hun tweelingschap bleven de jongens duidelijk zeer verschillend van aard. Max was sociaal, extravert en welbespraakt. Daniel teruggetrokken en voorzichtig. Het leek haast niet te geloven dat Max eens geheel van zijn broer afhankelijk geweest was om te krijgen wat hij hebben wilde in het leven.

Maar terwijl bij elke ontmoeting hun gedrag meer en meer van elkaar begon te verschillen, gingen ze qua uiterlijk juist steeds meer op elkaar lijken. Max, die in eerste instantie kleiner en magerder dan zijn broer was geweest, groeide snel, en vanaf hun derde levensjaar waren de lengte- en gewichtsgrafieken van de jongens op de millimeter en gram gelijk. De gelijkenis van hun gezicht kwam ook steeds meer naar voren nadat Daniels babyvet verdwenen was, en Max’ stem, die de eerste jaren schel en doordringend had geklonken, daalde ergens rond zijn vijfde levensjaar tot dezelfde prettige, zachte toonhoogte als die van Daniel. Toen de jongens elkaar op hun zevende verjaardag weerzagen, konden ze met een mengeling van verrassing en schrik constateren dat ze naar hun eigen spiegelbeeld keken.

Hun verjaardag was de enige gelegenheid in het jaar waarbij de twee kampen Max-vader-Anna en Daniel-moeder-grootouders bij elkaar kwamen, en alle mogelijke gevoelens kwamen dan naar boven: de grootouders beschouwden de vader als een verrader en echtbreker. De moeder had kritiek op de manier waarop Anna haar zoon opvoedde. Anna, die zichzelf als expert op het gebied van de opvoeding beschouwde, pikte de terechtwijzingen van een amateur niet. En de vader van de jongens voelde verwarring, door zijn zoon plotseling in een dubbele oplage te zien.

Terwijl de volwassenen discussieerden en ruzieden, renden de jongens de tuin of de kelder in, of gingen naar een andere spannende plek. Ze voelden zich tot elkaar aangetrokken, waren nieuwsgierig en verwachtingsvol. Werden vijanden, namen afstand van elkaar, straalden dan weer samen. Ze vochten, lachten, huilden en troostten elkaar. Gedurende één enkele, intensieve dag werden ze aan zulke heftige gevoelens blootgesteld dat ze de week daarop volkomen uitgeput waren en vaak hoge koorts kregen.

En hoewel de volwassenen het over bijna alles oneens waren, dachten ze over één ding allemaal hetzelfde: één ontmoeting per jaar was genoeg.