Kjell Eriksson

Zwarte leugens, rood bloed

Vertaald uit het Zweeds door Tineke Jorissen-Wedzinga

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Svarta lögner, rött blod, verschenen bij Ordfront

Published by agreement with Ordfronts Förlag, Stockholm and Leonhardt & Høier Literary Agency a/s, Copenhagen

Oorspronkelijke tekst © Kjell Eriksson, 2008

Nederlandse vertaling © Tineke Jorissen-Wedzinga en De Geus bv, Breda 2010

Deze editie © De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Andy en Michelle Kerry/Trevillion Images

isbn 978 90 445 2524 3

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

‘Jij bent ánders’, zei Ann Lindell.

Een afgezaagd zinnetje, een alledaags woord, absoluut, maar er was niet beters.

‘Is dat góéd?’

Anders Brant lag met zijn ogen dicht, zijn ene hand op zijn buik, de andere onder zijn nek. Ze keek naar hem; het donkere, bezwete haar bij zijn slapen, zijn trillende oogleden, die in het eerste ochtendlicht een roodviolette nuance kregen, en zijn baardstoppels. ‘Mijn gesel, die me dwingt me voortdurend te scheren’, had hij gezegd over het schuurpapier dat tegen haar huid schaafde.

Hij was geen krachtig iemand, een fractie langer dan zijzelf en met een jongensachtig lichaam, dat hem er jonger deed uitzien dan de vierenveertig lentes die hij er in augustus op had zitten. Van zijn navel tot zijn schaamhaar liep een donkere, krullende strook, die op een uitroepteken leek.

Zijn gezicht was mager en wat uitdrukkingsloos, behalve als hij lachte, dan kwam het tot leven. Misschien was het de blijmoedigheid die haar belangstelling had getrokken. Toen ze hem later beter leerde kennen, werd het beeld gecompliceerder. Hij was gewoon ánders, vaak zorgeloos en wat kwajongensachtig, maar tegelijkertijd was er een soort innerlijke gloed, die soms in zijn blik zichtbaar was en die maakte dat zijn handen gingen gebaren. Dan werd hij allesbehalve zorgeloos. Terwijl ze naar zijn ontspannen gelaatstrekken keek bedacht ze dat hij qua karakter op Sammy Nilsson leek, haar collega aan wie ze dingen kon toevertrouwen en met wie ze andere zaken kon bespreken dan de trivialiteiten van het werk.

‘Ik weet het niet’, zei ze met een toonval die noodlottiger klonk dan de bedoeling was, en ze voelde zich nu nóg banaler.

Maar misschien begreep hij het wel; ze was verliefd. Tot nu toe had geen van hen iets in die richting laten blijken.

En was dat zo goed? Hij onderscheidde zich op alle mogelijke manieren van de mannen die ze had gehad. Dat waren er op zich niet zo veel, twee iets langere relaties, Rolf en Edvard, en een paar kortstondige, maar de paar weken met Anders Brant hadden haar behoorlijk van haar stuk gebracht.

Voor het eerst sinds tijden voelde ze zich begeerd. Hij maakte geen geheim van zijn verlangen naar haar, hij kon naar haar werk bellen en dingen in de hoorn fluisteren die haar sprakeloos maakten, en als ze elkaar daarna zagen, trok hij haar naar zich toe. Ondanks zijn tengere lichaam voelden zijn handen gespierd. Ze verdedigde zich soms, bang dat Erik hen zou verrassen, in het begin ook bang voor de opwinding die ze in haar lichaam voelde, alsof ze iets deden wat verboden was.

‘Elkaar omhelzen is niet gevaarlijk,’ zei hij altijd, ‘relax.’

Hij maakte haar het hof. En hij praatte. Nooit eerder was haar appartement gevuld geweest met zo veel woorden. Hij kletste heel wat af, maar nooit over toen en later, altijd over het nu. Hij was niet genegen details te verstrekken over zijn vroegere leven en repte met geen woord over wat zijn plannen of dromen waren.

Ann wist vrijwel niets over zijn familie, behalve dat hij de oudste was van vier kinderen en dat zijn moeder ergens in het zuiden van Zweden woonde. Zijn vader was al vroeg vertrokken, het was onduidelijk of hij nog leefde. Toen ze het een keer had gevraagd, had hij alleen iets gemompeld in de trant van ‘die ouwe was veel te saai’.

Er waren weinig dingen die hem verbaasden, haar eigen biografische gegevens nam hij voor kennisgeving aan en hij koppelde haar ervaringen niet aan scènes uit zijn eigen leven.

De grootste interesse en betrokkenheid toonde hij als ze ’s avonds samen naar het nieuws keken. Dan kon hij verontwaardigd zijn of cynisch schamper. Collega-journalisten die naar zijn mening hun werk niet goed deden, gaven aanleiding tot spottende en in sommige gevallen zelfs hatelijke commentaren.

Ondanks deze eigenaardige onverstoorbaarheid ten opzichte van zijn en haar privéleven was hij er. Ze voelde zich nooit verveeld of miskend. Hij gleed zonder al te veel omhaal haar leven binnen. Dat vond ze fijn, ze bedacht dat het contrast met haar sinds enige jaren zo geregelde bestaan te groot zou zijn geweest wanneer hij in hevige liefdesverklaringen was uitgebarsten of dweperige luchtkastelen had gebouwd.

Het was alsof hij het als vanzelfsprekend had aangenomen dat ze met elkaar zouden omgaan.

Soms bespeurde ze bij hem een bepaalde onrust. Hij zweeg, werd ongeconcentreerd en kon dan bijna afwijzend worden, ook al toonde hij geen enkele irritatie in zijn woorden. In die gevallen stond hij op van de bank of van de stoel bij de keukentafel en ging hij het balkon op. Dat waren de enige keren dat ze hem zag roken, smalle cigarillo’s, waar hij met gesloten ogen van genoot, achterovergeleund in de rieten stoel die ze ooit van Edvard cadeau had gekregen. Ze had begrepen dat hij dan met rust gelaten wilde worden.

Nadat hij een cigarillo had gerookt, poetste hij altijd zijn tanden, dat vond ze een prettige eigenschap.

‘Ik moet weg’, zei hij en hij onderbrak abrupt haar gedachtengang. ‘Misschien blijf ik een of twee weken weg.’

Hij kwam vlug uit bed, kleedde zich in rap tempo aan en weg was hij.

2

De plaats was al even ellendig als het leven van de overledene ongetwijfeld was geweest. Een onaangename plek, koud, winderig en hard, zonder schoonheid of enige verfijning. De gewassen die uit het grove puin omhoog wisten te komen, straalden chlorofylarme poverheid en pure misère uit. Het was een deportatieoord, een Guantánamo van de planten.

Ola Haver meende zelfs dat de arbeiders die de plek hadden gefundeerd, gewapend, gegoten en met steenslag hadden verhard, vergeten waren dat ze daar ooit waren geweest. Er was geen trots over de omgeving.

Zijn vader had een dergelijke gedachte ooit tot uitdrukking gebracht toen ze langs een viaduct en een kruising van een landweg waren gereden. Zijn vader had plotseling geremd en was in de berm gestopt.

‘Wat een rotplek’, had hij gezegd terwijl hij met een minachtende gelaatstrek naar het talud van steenslag had getuurd.

Hij had uitgelegd dat hij jaren daarvoor had meegeholpen bij de aanleg van dat viaduct, maar dat hij deze non-plek daarna totaal vergeten was. Het was de eerste keer dat Ola Haver hem iets negatiefs over een werkplek had horen zeggen. Anders wees hij altijd trots op alle huizen en bouwwerken waarbij hij betrokken was geweest.

Een non-plek, waar de tragische en smerige gedaante aan Havers voeten was doodgeslagen. Hij lag op zijn buik, met een gebarsten schedel en zijn armen waren uitgestrekt alsof hij uit een vliegtuig was gesprongen en onmiddellijk, meedogenloos, op de grond was geklapt. Een mislukte parachutist.

Dat was wat Ola Haver zag en hij dacht: waarom hier? Wanneer? Hoe? Hij bestudeerde de dode: de greep van zijn handen om het puin, de wonden op zijn knokkels, het vette haar, onvoldoende gewassen in de nek, de grove schoenen, slordig gestrikt met kleurrijke veters, de vlekkerige broek en zeker de wanhoop die in de gezichtshelft stond geschreven die op merkwaardige wijze naar boven was gekeerd. Haver bedacht dat de onnatuurlijke houding was veroorzaakt doordat de man op het moment van de dood had geprobeerd zijn hoofd om te draaien om een laatste keer naar de hemel te kunnen kijken. Was hij gelovig? Dat was een hoogst irrationele gedachte van de politieman, en ook al leek het onwaarschijnlijk, Ola Haver wenste dat dat het geval was geweest. De man had de hemel mogen aanschouwen. Want zelfs al was de overledene een onverbeterlijke zondaar geweest, dan zou God erbarmen hebben gehad met een man die op een dergelijke beschamende plek was gestorven, daarvan was Haver overtuigd.

Hoe oud was hij geworden? Hij schatte hem rond de vijfenveertig. Ze hadden geen portemonnee in de zakken van de man gevonden of een document dat iets kon vertellen over zijn leeftijd of identiteit.

Een waarom juist híér? Omdat zijn leven er net zo uit had gezien. Misschien had de man in de buurt gewoond. Zo’n honderd meter verderop stond een afgedankte bouwkeet, misschien was dat zijn woning?

Wanneer? Hij vermoedde dat de moord al even terug was gepleegd, misschien een etmaal geleden. Dat zou te zijner tijd wel op papier komen.

De verschijning van zijn vader zweefde als een donkere schaduw over de plek. Hij moest vaak, veel te vaak vond hij zelf, denken aan zijn vader en diens onverwachte dood. Hij sprak zelden of nooit over zijn vader, maar de gedachte dat hij nu langer had geleefd dan zijn vader, kwelde hem.

Op de achtergrond hoorde hij de technisch rechercheurs praten. Morgansson kletste aan één stuk door. Johannesson was zoals gewoonlijk zwijgzaam. Haver stond te ver weg om te kunnen horen wat ze zeiden.

Allan Fredriksson struinde op zijn ogenschijnlijk doelloze wijze rond. Hij zoekt zeker naar zeldzame plantjes, dacht Haver, niet zonder bitterheid. De passie van zijn collega voor de natuur kende geen grenzen. Zelfs op een plaats delict determineerde, registreerde en systematiseerde hij en kwam hij met voor de omgeving vaak zeer aparte opmerkingen over de aanwezige flora en fauna. Binnenshuis, in gemeubileerde kamers of in openbare ruimten, zag hij er verdwaald uit. Fredriksson kwam buitenshuis het best tot zijn recht, ook al was het op een door de mens verdoemde plaats. Voor de plantjes en diertjes maakte het geen verschil. Voor hen was er altijd iets om zich aan vast te klampen en daarmee voor de natuurmens Fredriksson ook.

Ola Haver was het vermogen van Fredriksson om het zeer onmenselijke in de ernstige geweldsdelicten die ze moesten onderzoeken ter zijde te schuiven ten gunste van stille natuurbeschouwingen, steeds meer gaan verafschuwen. Dat was onwaardig. De dood was voor Ola Haver zo’n ongekende gebeurtenis dat niets de focus mocht verstoren. Elke keer dat hij bij een stoffelijk overschot stond, moest hij aan zijn vader denken. Fredriksson daarentegen had het over een ontkiemend leven, zwarte spechten, wonderlijke insecten of wat hij op dat moment in het vizier kreeg. Haver moest denken aan de zinloosheid, terwijl Fredriksson juist nieuw leven kreeg ingeblazen.

Misschien ben ik alleen maar jaloers, dacht Haver, toen hij naar Fredrikssons voorovergebogen gestalte keek. De dunne lange jas van zijn collega was losgeknoopt en fladderde rond diens magere lichaam toen de wind er tussen de betonnen pijlers vat op kreeg.

Misschien was het hoopgevend dat Fredriksson in de meest ellendige omgevingen leven en toekomst zag. Haver kreeg even een slecht geweten. Wie ben ik dat ik voorrang zou moeten hebben bij de interpretatie van het gebeuren? Fredriksson is geen slechtere of betere politieman dan een van ons, dus waarom zou ik zijn liefde voor de natuur veroordelen? Misschien is het zijn manier om om te gaan met de werkelijkheid, om deze begrijpelijk en draaglijk te maken.

Vanuit zijn ooghoek zag hij Johannesson dichterbij komen. De technisch rechercheur, die pas een half jaar bij de eenheid werkte, hield zijn pas in alsof hij aarzelde. Ola Haver rilde onbewust, hij maakte een schokkerige beweging met zijn schouders, alsof hij iets onbehaaglijks van zich afschudde.

‘Alles goed?’ vroeg Johannesson.

Haver deed alsof hij die vraag niet had gehoord.

‘Wat hebben jullie gevonden?’

De technisch rechercheur maakte een vaag gebaar met zijn hand.

‘Ik geloof dat dit de plaats van de moord is’, zei hij. ‘Twee klappen en toen was het gebeurd. Die ouwe is direct na de eerste klap gestorven en heeft er daarna nog eentje tegen zijn achterhoofd te incasseren gekregen. Maar daar moet de schouwarts maar meer over vertellen.’

Die ouwe, dacht Haver, de vermoorde was misschien jonger dan hijzelf.

‘Een papiertje in zijn broekzak’, zei Johannesson.

‘Papiertje?’

‘Dat is het enige wat we hebben gevonden.’

Voor de draad ermee, dacht Haver. Fredriksson hoestte op de achtergrond. Hij had ’s morgens geklaagd dat hij zich belabberd voelde.

‘Een telefoonnummer’, zei Johannesson uiteindelijk.

Haver staarde naar de auto’s op de rijbaan onder aan de plek waar ze de vermoorde man hadden gevonden. Het verkeer was intensiever geworden. Zij weten van niets, dacht hij. Iedereen die nu naar zijn werk gaat, is gelukkig onwetend van de nabijheid van de dood.

‘Een telefoonnummer?’

De technisch rechercheur hield een plastic zak met een papiertje erin omhoog.

‘Ik denk in elk geval dat het een telefoonnummer is. Wil je het opschrijven?’

Haver knikte en haalde pen en papier tevoorschijn. Zes cijfers, waarvan drie vieren. Zo is er altijd wat, dacht hij, een trits vieren, die verslaat twee paren. Wie heb je gebeld? Wie wilde je bellen?

Fredriksson kwam dichterbij. Johannesson glimlachte onverwacht naar hem.

‘Ik ga naar die keet’, zei Haver wijzend.

Op de drukke verkeersweg was het doordringende getoeter van een vrachtwagen hoorbaar. Johannesson draaide zijn hoofd om en bestudeerde de intensieve stroom voertuigen, en als hij al iets had willen zeggen, had hij zich nu bedacht, want hij liep met een uitdrukkingsloos gezicht terug naar de overledene.

Haver liep weg voordat Fredriksson bij hem was.

Je bent gestorven op een plek met uitzicht, bedacht Haver en hij keek uit over het toneel van een daad die in de avondpers zeker zou worden afgeschilderd als ‘de moord op de zwerver’ of iets dergelijks.

De portakabin stond met lege banden, maar was verder in redelijke staat. De dissel zag er goed uit. Het was een gele Vallawagen van een niet zo groot type met vier zitplaatsen, veronderstelde Haver. Hij stond ingeklemd tussen een paar stevige sparren, vertegenwoordigers van wat niet al te lang geleden platteland was geweest, of wellicht het grensgebied tussen stad en land. Nu had de expansieve stad zich een weg gebaand, het vroegere bos opgevreten en uitgekotst, en vervangen door wegen en verkeerspleinen.

De deur was dicht. Haver trok een dunne handschoen aan en drukte met één vinger de klink omlaag. De deur gleed uit zichzelf open. Links was wat ooit een omkleedruimte was geweest, maar alle kasten waren nu verwijderd. Tegen de ene muur stond een veldbed zonder lakens, een grijze deken opgepropt aan het voeteneinde. Aan de andere kant stonden een paar grote kunststof kratten met deksel en een gigantische gereedschapskist. Aan een spijker hing een helm. Die had hij nodig gehad, dacht Haver.

Hij trok schoenbeschermers aan en ging in de deuropening staan om overzicht te krijgen. Dat was bij een vloeroppervlak van misschien tien vierkante meter niet zo moeilijk.

De keet was vermoedelijk de woning van de overledene geweest. Zo niet, dan was hier een aanknopingspunt. Het was de provisorische verblijfplaats van een dakloze.

In de ruimte rechts stonden een vaste tafel en vier stoelen. Het tafelblad was bezaaid met allerlei rommel: een handvol gereedschap, een rol staaldraad, een pak knäckebröd, een stapel vieze papieren borden. Maar geen flessen of bierblikjes, constateerde Haver enigszins verbaasd.

Hij verliet de keet en ging terug naar de technici.

‘Jullie moeten de keet ook bekijken.’

Morgansson knikte.

Fredriksson struinde nog steeds rond, maar toen hij zag dat Haver was teruggekomen, kwam hij dichterbij.

Haver keek nog een keer naar de dode, draaide zich abrupt om en liep naar zijn auto. Hij kookte van woede en verbittering. Niemand, en zeker Fredriksson niet, mocht iets zeggen! Dan zou hij razend worden en dingen zeggen waar hij voor altijd spijt van zou hebben. Het was al erg genoeg dat hij zijn collega in de steek liet.

Vóór hem zeeg zijn vader ineen, de krachtige bouwvakker. Hij stortte zonder wat te zeggen in, tastte met zijn hand naar zijn keel en werd verstikt door een wespensteek.

Door weg te gaan, beschermde hij zijn vader, die was vermoord door een insect. Hij beschermde zichzelf, sloot een hand om zijn hart om een innerlijke explosie te verhinderen.

Eenmaal bij zijn auto had hij spijt, maar hij draaide toch de contactsleutel om, schakelde en reed weg. Fredriksson moest maar zien, hij kon met de technische recherche mee terugrijden, bedacht hij schaamteloos.

3

Ze herinnerde zich plotseling de branderige pijn. Had hij haar een klap gegeven? Ze had vrijmoedig haar billen omhooggedaan. Het was alsof zijn handen nog steeds zwaar op haar heupbeen rustten.

Ze haalde diep adem en ademde weer uit, keek omlaag en liet haar blik daar rusten, draaide voorzichtig haar hoofd om en snoof. Hij had haar oksel gelikt. Het was eerst een vreemd gevoel geweest, op de grens van onaangenaam, maar vlak daarna had het gevoel van welbevinden de overhand gekregen. Zo was het begonnen, met zijn tong.

‘… twee klappen op het hoofd … het letsel …’

De stem van Allan Fredriksson op de achtergrond brak even door haar troebele gedachten heen en ze deed haar hoofd omhoog en keek haar collega aan de overkant van de tafel aan. Hij ontmoette haar blik en zijn woordenvloed stokte even voor hij verderging.

‘… de vindplaats is vermoedelijk identiek aan de plaats van de moord.’

Ottosson snotterde en haalde een reusachtige zakdoek tevoorschijn. Het keiharde snuiten maakte dat Fredriksson opkeek van zijn aantekeningen.

‘Je moet eens echinacea proberen’, zei hij.

Ottosson schudde zijn hoofd terwijl hij de zakdoek zorgvuldig opvouwde.

‘Rövballar’. Waarom had hij een Zuid-Zweedse uitdrukking voor het woord ‘kont’ gebruikt? Kwam hij uit de provincie Skåne? Vermoedelijk niet, ze meende zich te herinneren dat hij ontzettend denigrerend over mensen uit Skåne had gesproken, dat ze provinciaal en traag waren, iets waar je Anders Brant beslist niet van kon beschuldigen.

Hij was slim, dat had ze al gauw door, en legde snel verbanden. Maar nu dacht ze aan zijn pik. Slim of niet, hij was de meest volmaakte minnaar die ze ooit was tegengekomen. Hij maakte dat ze zich begerenswaardig voelde. Hij zag lijnen in haar lichaam die niemand ooit eerder had gezien. ‘Ik ben boven de veertig’, had ze geprotesteerd, maar toen had hij alleen maar gegrijnsd en haar over haar rug en over de ronding van haar billen gestreeld. ‘De doodscurve’, had hij gezegd en hij had zijn hand verder laten gaan naar haar schoot, ze had zorgeloos haar benen enigszins gespreid, maar zijn hand had de weg over haar dijbeen naar haar knieholte genomen.

Hij was langzaam, sprak soms over tantrische seks, waar ze nog nooit van had gehoord, maar was vaak ook geil. Hij hield altijd rekening met haar humeur en haar wensen, kortom, een superminnaar, zoals Görel zou zeggen.

Ze hadden nu drie weken wat met elkaar en zagen elkaar alleen bij haar thuis. Dat was het meest praktisch, vond hij. Hij beweerde dat hij kleinbehuisd was en niet zo’n witte tornado was. Zij vond het wel prima, want dan hoefde ze geen oppas te regelen. Erik had weinig aandacht geschonken aan de man die kwam en ging. Anders was altijd verdwenen voordat Erik ’s morgens wakker werd en Ann was er niet zeker van of hij begreep dat Anders bleef slapen. Ze hadden een keer samen een computerspelletje gespeeld en de volgende ochtend had Erik gevraagd waar ‘die man’ was gebleven.

Ze hadden de laatste twaalf uur drie keer gevreeën – dat was meer dan in de laatste twee jaar voordat ze Anders had leren kennen! Ze gluurde op haar horloge, het was nog geen uur geleden dat hij uit haar was gegleden.

Ze voelde haar onderlijf samentrekken. Hij had haar gelikt zoals niemand anders ooit had gedaan, langs haar ruggengraat omlaag naar haar stuitje, en verder, had haar billen uit elkaar gedaan en zijn warme tong laten lopen. Voorzichtig had hij met de punt van zijn tong patronen getekend.

‘… dat is wat ik denk.’

Fredriksson zweeg.

Lindell greep naar de pen die voor haar op tafel lag.

‘Heb jij ook koorts?’ vroeg Fredriksson.

‘Nee, nee’, verzekerde Lindell.

‘Je ziet er vrij warm uit.’

Ze moest lachen. Ze hoorde hoe fout dat klonk, meisjesachtig en nerveus. Haar collega’s rond de tafel keken haar aan. Haver met verwondering in zijn blik, Beatrice met consideratie en Ottosson met die ongeruste frons tussen zijn ogen. Fredriksson keek totaal niet-begrijpend, terwijl Sammy Nilsson grijnsde en het V-teken maakte.

‘Ik ben alleen een beetje …’

‘Een beetje wát?’ vroeg Ola Haver.

Hij begrijpt het, dacht Lindell. Hun blikken ontmoetten elkaar voordat ze de andere kant op keek. Met een mentale wilsinspanning probeerde ze haar vrijelijk zwevende ledematen en gedachten weer te verzamelen en terug te voeren naar haar lichaam.

Ze bedacht opeens dat ze had bedankt voor de gezellige avond bij Ola Haver en zijn vrouw Rebecka van een dag eerder. Zij organiseerden elke zomer een barbecue. Ze was er de laatste jaren bij geweest, maar dit jaar niet. Ze hadden haar afwezigheid vast uitvoerig besproken.

Ann Lindell keek naar Fredriksson.

‘Wat weten we over zijn kennissenkring?’

‘Heb je uitvalsverschijnselen of zo, Ann? Allan heeft net verteld dat we geen identiteit hebben.’

De woorden van Sammy Nilsson maakten dat ze omlaagstaarde naar het tafelblad.

‘Ik was even afwezig’, zei ze zachtjes.

‘Waar was je?’ vroeg Beatrice Andersson.

Hij heeft me in mijn oksel gelikt, dacht ze glimlachend. Daarna keek ze op.

‘Ik heb een plaats bezocht waar jij nooit bent geweest, Beatrice’, antwoordde ze na een paar seconden, nog steeds glimlachend. ‘Als jullie mij even willen excuseren, ik moet dringend een telefoontje plegen.’

Ze stond op en griste haar notitieblok en haar pen mee. Het is overduidelijk, dacht ze, toen ze de kamer verliet, zich terdege bewust van hun blikken.

‘Dringend’, mompelde ze eenmaal buiten bij zichzelf. Grijnzend.

Na haar paniekerige vlucht uit de ochtendmeeting had Ann Lindell zich in haar kamer verschanst, de hoorn van de haak gelegd en was ze gaan zitten. Niet aan haar bureau, maar op de bezoekersstoel, die tegen de ene korte wand tussen een paar gigantische archiefkasten stond. De kamer was zo klein, dat die stoel altijd in de weg stond als hij voor het bureau stond. Als iemand de deur op een kier zou doen en naar binnen zou kijken, zou hij denken dat ze er niet was. Ze voelde zich ook alsof ze zich ergens anders bevond.

De bevrediging van de vroege ochtend was sluipend overgegaan in een licht gevoel van ongerustheid.

Ze was helemaal beurs, maar vooral verward. Ze moest een standpunt innemen over het gebeuren. Het was langgeleden dat ze had moeten omgaan met gevoelens als verliefdheid en hoop. Gemis en verlangen had ze met redelijk succes weten te pareren. Maar dit? Moest ze het vergelijken met Rolf of Edvard, twee oude levens? Kun je bij nul beginnen? vroeg ze zich af, maar ze wist onmiddellijk het antwoord.

Ze hadden elkaar een paar maanden geleden bij Görel ontmoet en ze was inderdaad toen al geïnteresseerd geweest. Ze vermoedde dat het ook de bedoeling van Görel was geweest om hen te koppelen. Dat had ze zonder resultaat al eens eerder geprobeerd en ze had zich op humoristische wijze beklaagd over Anns gebrek aan betrokkenheid.

Anders Brant had een open gezicht en daar hield ze van, ze had het idee dat het een afspiegeling was van zijn innerlijk. Zo’n man had ze nodig, een man die zei wat hij vond en dacht, zonder voorbehoud. Ze verlangde naar pijnlijke eerlijkheid. Geen toestanden, geen onuitgesproken voorbehoud, geen verzamelen van punten.

Vervolgens had hij niets meer van zich laten horen, hoewel hij had gezegd dat hij zou bellen. Maar naarmate de dagen en weken verstreken, had ze erin berust.

Een maand later had hij gebeld. Ze hadden besloten uit eten te gaan, de meest geciviliseerde handeling die twee mensen samen kunnen uitvoeren, zoals hij het had uitgedrukt. Hij had een Italiaans restaurant helemaal aan het eind van St.-Olofsgatan voorgesteld, en ze had ja gezegd. Ze had het zo geregeld dat Erik bij een vriendje van de voorschool zou blijven slapen. Anders Brant zou haar ophalen en kwam een half uur te vroeg. Ze stond nog in haar ondergoed, keek door het spionnetje in de deur, sloeg een smoezelige ochtendjas om en deed open.

Ze waren nooit in het restaurant beland. Tien minuten nadat hij haar flat was binnengekomen, lagen ze al in bed.

Het had drie weken geduurd. Het was één grote neukpartij, een ander woord was er niet voor. Hij was liefdevol. Haar onervarenheid met al deze hofmakerij, die handen en die tong, die pik, maakten haar in het begin verward, en soms vond ze het zelfs té voorspoedig gaan, te veel van het goede.

Vanochtend was hij opgestaan, had met zijn hand over zijn geslacht gestreken – dat redelijkerwijs ook wel gevoelig moest zijn – en had gezegd dat hij een week weg moest, misschien twee. Ze had gevraagd waar hij heen ging, maar had geen zinnig antwoord gekregen. Mooie onderzoekster was ze! Ik ben in mijn slaap verrast, dacht ze grimmig, nog steeds in een roes en mat.

Er trok een vlaag van angst door haar heen. Zou hij terugkomen? Ze probeerde zichzelf gerust te stellen door te vragen: waarom zou hij níét terugkomen? Hij leek gelukkig met haar. Hij kwam vrijwillig, ogenschijnlijk graag en vaak naar haar huis en naar haar bed.

Na een uur werd er voorzichtig geklopt. Ze begreep dat het Ottosson was. De deur ging langzaam open en de afdelingschef keek naar binnen. Hij ontwaarde Lindell tussen de massieve kasten.

‘Hoe is het? Je ziet er wat aangedaan uit’, begon hij ongebruikelijk direct, zonder haar situering in de kamer te becommentariëren.

Ze hoorde dat Ottosson moeite deed ontspannen te klinken, ondanks de frons tussen zijn wenkbrauwen.

Lindell trok haar stoel mee de kamer in, klopte Ottosson op zijn arm en ging aan haar bureau zitten. Ottosson nam plaats op de bezoekersstoel.

‘Voorverwarmd’, zei hij en het duurde even voordat Lindell begreep dat hij het over de stoel had.

‘Ik zat te denken’, zei ze. ‘We moeten bij “de Grot” informeren, zij weten vast wel wie het is.’

‘Ola en Beatrice zijn al op weg daarnaartoe’, zei hij glimlachend.

‘De Grot’ was voor veel daklozen het vaste punt in hun bestaan. Het was een non-profitorganisatie, die werd gerund door een paar drijvende krachten. Ze kregen enige steun van de gemeente en werden gesponsord door particulieren. Daar konden de tragische individuen, voor wie niemand eigenlijk de verantwoordelijkheid wilde dragen of van wie niemand ook maar iets wilde weten, een maaltijd, wat kleren en aandacht krijgen.

Lindell knikte en glimlachte terug. De frons van Ottosson werd iets gladgestreken.

‘Hoe was de barbecue gisteren?’

‘Ola had het verzet, dus je krijgt een nieuwe kans.’

Ze begreep dat hij zich afvroeg wat ze de vorige avond eigenlijk had gedaan, wat er zo belangrijk was geweest dat ze de traditionele barbecue had overgeslagen. Misschien dacht hij dat het een demonstratie van haar kant was, een manier om mee te delen dat ze niet hetzelfde tempo had als de anderen bij Geweld.

‘Mooi’, zei ze zonder veel enthousiasme.

Ottosson trommelde met zijn vingers op de armleuning.

‘Wat denk jij?’ vroeg ze.

Ottosson leunde weer naar achteren. Zijn vingers kwamen tot rust.

‘Het bekende liedje’, zei hij. ‘Een alcoholist slaat in een dronken bui een andere alcoholist dood.’

‘Maar hij had geen alcohol in zijn bloed, toch?’

Lindell liep meteen rood aan. Stel dat ze dat ook verkeerd had opgevat?

‘Nee, maar de moordenaar had misschien een slok op.’

‘Het telefoonnummer op dat papiertje dan?’

‘Er neemt niemand op. Berglund is daarmee bezig.’

‘Wie is de abonnee?’

‘Hij heet Anders Brant, een of andere journalist.’

Ann Lindell staarde Ottosson aan. Haar mond ging open, maar er kwam geen woord over haar lippen. Ze tilde onbewust haar ene hand op als om te zeggen: stop, zeg dat nog eens!

‘Ken je hem?’

Midden in de verwarring kon ze alleen maar bewondering hebben voor het feit dat haar chef haar zo gemakkelijk doorzag.

‘Vertel’, vervolgde Ottosson. ‘Heeft hij je geïnterviewd?’

Lindell schudde haar hoofd.

‘Nee, we hebben elkaar gewoon ontmoet’, zei ze.

‘Hoe is hij?’

‘Dat weet ik niet zo goed’, zei ze.

Ottosson sloeg haar gade.

‘Wat denk jij dat de link is tussen de vermoorde man en Brant?’

‘Geen idee’, zei Lindell.

‘Maar als jij hem kent.’

‘Ik ken hem niet.’

‘Maar iets …’

‘Hoor je niet wat ik zeg? Ik ken hem niet!’

Ze zette zich schrap in de stoel als om op te staan, maar zonk met een zucht achterover.

Ottosson stak zijn handen in een afwerend gebaar omhoog. Dit was eerder gebeurd, deze momenten van controverse in hun anders zo vertrouwelijke relatie. Geen heftige botsingen, hun ruzies duurden nooit lang en hun samenwerking raakte nooit serieus vergiftigd. Dat zou deze keer ook niet gebeuren, dat was duidelijk voor Lindell.

Ottosson glimlachte naar haar. De zorgelijke frons was verdwenen. Het was alsof hij ernaar streefde haar over een grens te lokken zodat ze zich zou blootgeven, iets zou openbaren wat duidelijkheid verschafte. Hij kende haar zo goed. Ottosson was bang voor conflicten, maar ook verstandig genoeg om te begrijpen dat die woede iets bij zijn anders zo gereserveerde collega kon losmaken. De ijsberg Lindell kon op zee een stukje afkalven; een bevroren ijsblok dat rustig zou wegdrijven en langzaam zou smelten. Ze kende zijn tactiek en haar eigen zwak voor hem.

Deze keer krijg je geen vertrouwen, dacht ze grimmig, maar ze spande zich in en wist een kort lachje, een gebaar en een grimas te produceren die op berusting konden duiden. Niet vanwege Ottosson, eerder een soort excuus, een bewijs van zelfkennis: ja, zo ben ik, Ottosson, en daar zul je het mee moeten doen.

‘Dat is mijn cold case’, zei ze en hij begreep haar wenk.

‘Oké,’ zei Ottosson, ‘jij kent hem niet, maar we zullen hem binnenkort wel leren kennen. Sammy zou die Brant checken. En hoe gaat het met dat meisje?’

‘Ik krijg er geen hoogte van.’

In april was een zestienjarig meisje verdwenen uit haar woning in Berthåga. Lindell had er veel tijd in gestoken om uit te zoeken wat er was gebeurd, maar had niets of niemand gevonden die kon verklaren waarom Klara Lovisa Bolinder als van de aardbodem verdwenen was.

Er verdwenen elk jaar een aantal Zweden, de meesten ontsnapten vrijwillig aan hun dagelijkse bestaan, hun werk en hun gezin. Om begrijpelijke redenen, meenden de onderzoekende politiemensen onderling.

De verdwijning van Klara Lovisa was echter een mysterie. Lindell had naar foto’s van het jonge meisje zitten staren, de beste foto was slechts een week voor haar verdwijning genomen. Hij stelde een blond, lachend meisje voor met een middenscheiding, lang steil haar, blauwe ogen en een klassieke neus, die aanduidde dat er wellicht Romaans bloed door haar aderen stroomde. Ze lachte in de camera. Haar blik was vol vertrouwen, ze had de fotograaf vertrouwd.

Het was een meisje dat opviel, dat had Lindell vanaf het eerste moment begrepen, iets wat ook door haar familie en vrienden werd bevestigd. Des te opmerkelijker dat absoluut niemand Klara Lovisa had gezien nadat ze op 28 april 2007 haar huis had verlaten om naar de stad te gaan. Ze wilde een jack voor het voorjaar gaan kopen.

‘Ik wil haar vinden’, zei Lindell zachtjes.

Ottosson knikte. Hij leunde voorover en legde zijn hand op die van Lindell. Ze wisten allebei dat de kans om Klara Lovisa levend terug te vinden in principe gelijk was aan nul.

4

Het bezoek aan de Grot had een identiteit opgeleverd, een voormalige echtgenote en een handvol namen die konden worden beschouwd als de vrienden van Bo Gränsberg, of in elk geval als zijn kennissen.

Het hoofd van de daklozenopvang, Camilla Olofsson, had lang naar de foto van de dode gekeken.

‘Bosse was een zorgzaam iemand’, had ze uiteindelijk gezegd, maar Ola Haver en Beatrice Andersson hadden weinig waarde aan haar woorden gehecht. Dat was een gebruikelijke reactie, er waren maar weinig mensen die iets slechts over een dode wilden zeggen. In plaats daarvan werden altijd de positieve eigenschappen belicht.

‘Hij was zorgzaam,’ herhaalde de vrouw, ‘hij hielp altijd mee. Hij was ook handig. Er zat hier nooit een schroefje los. Ik weet nog dat we … ach, dat doet er ook niet toe.’

Ola Haver deed een stap opzij. Beatrice deed een stap naar voren.

‘Niemand verdient het om op die manier te sterven’, zei ze.

Camilla Olofsson knikte verbeten.

‘Kunt u ons helpen? We hebben een lijst nodig met namen, personen die wellicht wat over Bosse kunnen vertellen, wat hij deed, met wie hij omging, welke plannen hij had.’

‘Plannen’, zei het hoofd uitdrukkingsloos, en ze vestigde haar blik op een punt in de verte. ‘Hij was de laatste tijd vrolijker’, zei ze uiteindelijk. ‘Het leek positiever, het leven bedoel ik. Hij kwam hier een paar jaar geleden voor het eerst, toen was hij er echt slecht aan toe. Daarna ging het op en neer.’

‘Maar nu was hij vrolijker’, constateerde Beatrice. ‘Heeft hij iets gezegd wat dat kon verklaren?’

‘Nee, niets. Bosse was niet zo’n prater. Hij was meer een binnenvetter. Hij probeerde het wel, dat kon je zien, maar hij vond het moeilijk. Na de scheiding is hij nooit meer helemaal de oude geworden. En dan dat letsel, natuurlijk.’

‘Wat voor letsel?’

‘Ik weet niet precies wat er was gebeurd, maar hij was blijkbaar gevallen op zijn werk, hij deed iets in de bouw. Zijn ene arm en zijn schouder waren verbrijzeld. Ik zag soms dat hij pijn had.’

‘Weet u hoe zijn ex heet?’

‘Gunilla Lange. Ik geloof dat ze in Svartbäcken woont. Ik heb een broer die daar woont en ik ben Gunilla een paar keer daar in die buurt tegengekomen. Ze is ook enkele keren hier geweest, dan kwam ze kleren brengen en zo. Ik mocht haar wel. Volgens mij gaf ze ook nog wel om Bosse. Ze vroeg hoe het met hem was. Misschien was hij te trots om hulp van haar aan te nemen, dus in plaats daarvan schonk ze ons kleding. Misschien waren het zijn oude kleren, ik weet het niet.’

‘Hij had het nooit over zijn werk of zijn huis, of zoiets?’

Camilla Olofsson keek de politievrouw aan.

‘Zijn werk en zijn huis’, zei ze minachtend. ‘U weet niet hoe het leven van deze mannen en vrouwen eruitziet.’

‘Nee, dat klopt,’ zei Beatrice, ‘maar u wél. Daarom praat ik ook met u.’

‘Iemand moet eerst doodgaan voordat jullie je voor hem gaan interesseren’, zei Camilla.

Ze kregen een lijst met een handvol namen, vijf mannen en een vrouw. Volgens Camilla Olofsson was het waarschijnlijk dat de mannen op de lijst later die dag bij de Grot zouden binnenlopen.

Beatrice Andersson belde Berglund, die beloofde die middag een paar uur in de Grot door te brengen om eventueel in contact te komen met mensen die informatie hadden over het doen en laten van Bosse van de laatste tijd.

Heb ik er verdriet van? Ze had die vraag stilletjes bij zichzelf herhaald nadat de politie was vertrokken. Ze hadden minstens een paar uur met elkaar gesproken. Daarna hadden ze haar een hand gegeven en gedag gezegd. De politievrouw was aardig geweest, had complimenten gemaakt over de gordijnen, had gevraagd of ze die zelf had genaaid. Niet iedereen zag zulke dingen. De ander had een onrustige blik gehad, alsof hij zich schaamde of bang voor haar was.

Ja, ik heb er verdriet van, stelde ze vast. Ik rouw om het leven dat we hadden kunnen hebben. Ze waren zestien jaar getrouwd geweest, in twee periodes, net een voetbalwedstrijd. Een lange eerste helft, die twaalf jaar had geduurd, was goed geweest. Daarna was het ongeval gekomen.

Ze hadden geen kinderen gekregen. Daar had ze verdriet van. Hij misschien ook, natuurlijk, hij was gek op kinderen. Ze hadden daar in al die jaren nauwelijks over gesproken. Ze waren beiden schuldig aan de kinderloosheid, dus waarom zouden ze het daarover hebben? Ze wist puur rationeel dat het idioot was, maar na die abortus toen ze negentien was, een besluit dat hij had gesteund, had ze de kinderloosheid gezien als een straf. Zij, ze, hadden een kans gekregen en die hadden ze verspeeld.

Was het anders geweest met een kind? Dat was nog maar de vraag. ‘Kinderen zijn wel liefde, maar niet het leven’, had ze een vriendin een keer horen zeggen, en die frase had zich in haar bewustzijn vastgebeten.

Hun leven, vooral dat van Bosse, had zich ontwikkeld op een manier die niemand had kunnen voorzien. Hij was altijd een trots iemand geweest, en dat was zijn grootste kwelling geworden. De trots was gemakkelijk te dragen zolang hij iets had om trots op te zijn, maar daarna?

Ze had de politiemensen verteld over zijn werk, over de jaren dat hij nuchter thuis was gekomen, vol leven en vol trots. Hij werkte hard en verdiende goed. En toen: een zenuw in zijn lichaam die gescheurd was en die hem onbruikbaar had gemaakt als steigerbouwer. Zijn arm die hij niet kon optillen. De pijn. Het onbruikbaar zijn. Het omhoogkijken naar de gevels van de huizen en het weten.

‘Wat was er gebeurd?’ had de politieman gevraagd en voor het eerst had hij enige diepere belangstelling voor Bosses lot getoond.

Ze had over het ongeluk verteld en hoe dat voor altijd het leven van Bosse op zijn kop had gezet, en daardoor hun gemeenschappelijke leven ook. Hij kon niemand de schuld geven, het was zijn eigen fout, zijn drang om te zorgen dat het snel ging en die hem veroordeelde tot passiviteit. Hij had zijn eigen onhandigheid vervloekt, zichzelf een amateur genoemd.

Net als vele anderen zocht hij zijn heil in de brandewijn. Hij zei ‘brandewijn’, nooit ‘drank’ of meer specifiek: ‘wodka’, ‘gin’ of ‘whisky’. ‘Brandewijn’ moest het wezen. Zij vond dat dat nogal ruw klonk, maar dat was vermoedelijk ook de bedoeling. Er was niets verfijnds, niets genotvols in Bosses drinkgewoonten. Brandewijn was vergetelheid. Brandewijn was haat. Brandewijn was scheiden van het leven.

Ze stond op, liep naar het raam en keek uit over de tuin. Op de achtergrond kon ze een glimp opvangen van het nieuwe hoofdbureau van politie. Ze hadden niet ver hoeven gaan om hun boodschap over te brengen. Hoe kon je bij de politie werken? Een flatgebouw vol misdaad, haat, leugens, schuld en verdriet. Ze had moeten vragen hoe ze dat volhielden, maar vermoedde dat er geen goed antwoord was.

De klok in de woonkamer sloeg één. Bernt zou straks thuiskomen, hij zou eerder stoppen zodat hij later in de middag nog naar de bedrijfsarts voor de bouw kon. Ze zouden aardappelgratin eten en gebakken casselerrib. Ze zou over Bosses dood vertellen. Bernt zou niet zo veel vragen stellen. Ze begreep dat hij diep van binnen opgelucht zou zijn, misschien zelfs blij. Hij was jaloers dat er iemand anders zo belangrijk in haar leven was geweest voordat zij elkaar hadden ontmoet. Een soort retroactieve jaloezie, die ze nooit had begrepen. Bernt was immers ook eerder getrouwd geweest en sprak ongedwongen en losjes over zijn ex-vrouw.

Hij zou haar tranen niet willen zien of naar haar verhalen willen luisteren. En ze zou hem tot tevredenheid stemmen. Je moet nú huilen, niet straks, dacht ze. En ze huilde, ze huilde over een verspild leven. Dat van Bosse. En misschien ook dat van haar, ze wist het niet zeker. Haar eisen aan het bestaan waren nooit zo hoog geweest, maar ze vermoedde dat er een andere manier van leven bestond.

Uit de oven kwam de geur van de gratin. Ze pakte de casselerrib en begon hem in plakken te snijden. Hij wilde dunne plakken en slechts lichtgebakken. Plotseling stokten haar bewegingen. Die politiemensen wilden dat ze naar het mortuarium zou komen om haar ex-man te identificeren.

‘U bent zijn naaste familie, voorzover wij weten’, had de politievrouw gezegd.

Zo was het, dacht ze, ik was en ben zijn naaste familie. De politie zou haar om drie uur komen halen.

Hoeveel plakken wilde hij? De aanblik van de casselerrib deed haar walgen. Ze legde het mes weg. Hoe was Bosse gestorven? Dat had ze niet gevraagd. Stel dat ze het mis hadden en dat de dode iemand anders was?

Na het bezoek aan Gunilla Lange besloten Ola Haver en Beatrice Andersson de tweede vrouw op de lijst op te zoeken, om de simpele reden dat zij de enige was die een vast adres had, op Sköldungagatan in Tunabackar.

Ingegerd Melander was dronken, niet opvallend, maar voldoende voor Haver om zich ongemakkelijk te voelen. Het was tenslotte nog maar midden op de dag. Hij werd onmiddellijk gegrepen door een antipathie en bestudeerde de wat doorleefde trekken van de vrouw, de rimpels die als halve manen over haar wangen liepen en die zich verdiepten wanneer ze een grimas trok om te proberen haar dronkenschap te verdoezelen. Het effect was het tegenovergestelde.

Haar haar zat in een paardenstaart, waardoor ze er toch wat meisjesachtig uitzag. Achter het geteisterde gezicht kon Haver een vrouw vermoeden die ooit zeer aantrekkelijk was geweest.

‘Ik moet boodschappen doen’, had ze ongeïnteresseerd gezegd toen ze zich hadden voorgesteld.

‘We komen voor Bosse Gränsberg’, zei Ola Haver.

Beatrice keek hem van opzij aan.

‘Mogen we even binnenkomen?’

Ingegerd Melander schudde haar hoofd en de overduidelijke verwarring nam toe, maar ze stapte toch opzij om hen binnen te laten.

Ze gingen aan de keukentafel zitten. Beatrice kon niets over gordijnen zeggen, want die waren er niet. De keuken was verder opmerkelijk schoon, bijna steriel. Er stond geen prulletje op het aanrecht, de tafel of waar dan ook, er stonden geen planten in de vensterbank. Het enige wat op enige menselijke activiteit duidde, was een wandkalender van de blikslagerij van Kjell Pettersson. Ola Haver merkte op dat de datum van gisteren rood omcirkeld was.

‘Ik heb vervelend nieuws’, begon Beatrice Andersson.

‘Dat is het altijd als het om Bosse gaat’, zei de vrouw.

‘Maar u hebt nooit eerder bezoek van ons gehad in verband met hem?’

De vrouw schudde haar hoofd.

‘Wat heeft hij gedaan?’

‘Niets, voorzover wij weten’, zei Ola Haver. ‘Hij is dood.’

Op dat moment verafschuwde hij zichzelf en zijn werk. De impuls om op te staan en de flat uit te rennen, werd hem bijna te machtig.

Het lichaam van de vrouw trok samen alsof ze een elektrische schok had gehad en ze zakte over de keukentafel in elkaar alsof ze een opblaaspop was waar iemand een naald in had gestoken. Op hetzelfde moment ging de buitendeur open en hoorden ze iemand roepen: ‘Hallo, is er iemand thuis?’

Beatrice leunde over de keukentafel voorover en legde haar hand op de schokkende schouder van de vrouw. Ola Haver stond op. Er kwam een man de keuken binnen, die Ola Haver onmiddellijk meende te herkennen.

‘Wat moet dat hier?’ vroeg de man.

Zijn blik bestond uit een mengeling van verbazing, wantrouwen en woede.

‘Mijn naam is Ola Haver en ik ben van de politie.’

‘Ja, dat zie ik ook wel!’

‘We hebben vervelend nieuws.’

‘Dat hebben jullie altijd’, zei de man.

Hij gluurde over Havers schouder.

‘Wat hebben jullie met Ingegerd gedaan?’

‘Bosse Gränsberg is dood’, zei Haver.

‘Hè?’

De man slikte.

‘Dood?’

Haver knikte.

‘Shit! Waarom? Heeft-ie zich van kant gemaakt?’

‘Nee, dat heeft iemand anders gedaan.’

Ola Haver zag de scène voor zich: Bo Gränsberg die op de stenen lag.

Ingegerd Melander ging plotseling rechtop zitten, ze kwam half overeind, haar ene hand leunde zwaar op de keukentafel terwijl de andere op de man wees. Haar hand beefde. Haar hele lichaam beefde.

Er liep een straaltje speeksel uit haar mondhoek. Haar gezicht was rood aangelopen en haar wangen waren nat van de tranen. Haat, dacht Ola Haver. Zo ziet haat eruit. Ze wilde iets schreeuwen, maar er kwamen alleen wat geluiden ergens diep uit haar keel, en ze deed haar hand omlaag.

‘Aha, daarom’, mompelde ze.

‘Hoe bedoelt u, “daarom”?’

‘Ik ben gisteren veertig geworden.’

Ola Haver gluurde naar de kalender. De vrouw zakte terug op de stoel. Haver gebaarde met zijn hand dat de man met hem mee moest lopen naar de woonkamer.

‘Wat is dit in godsnaam?’

‘Moord’, zei Ola Haver. ‘Bosse is vermoord.’

‘Ik snap er geen reet van’, zei de man.

‘Wat is uw naam?’

‘Johnny Andersson. Hoezo?’

Wat een loser, dacht Haver. Hij herkende de naam van de lijst die ze van Camilla Olofsson van de Grot hadden gekregen.

‘U kende Bosse ook’, zei hij. ‘Wat denkt u dat er is gebeurd?’

‘Ik? Wat ík denk?’

‘Wanneer hebt u hem voor het laatst gezien?’

Johnny Andersson keek opeens bang.

‘Je denkt toch niet …?’

‘Geef antwoord op mijn vraag’, zei Haver en hij kon zijn vermoeidheid en irritatie niet onderdrukken.

Uit de keuken klonk hevig gesnik.

‘Een paar dagen geleden’, zei Johnny mokkend. ‘Jullie kunnen hier toch niet als een soort Gestapo plompverloren binnen komen klossen …’

‘Waar en wanneer?’

‘In de stad. Zondag, denk ik.’

‘Hoe laat?’

‘’s Morgens.’

‘Wat deed u?’

‘We kwamen elkaar gewoon tegen. Je weet wel, daar op St.-Persgatan.’

Haver knikte. Het pleintje midden in het centrum, waar Rebecka en hij altijd afspraken als ze samen iets in de stad gingen doen. ‘Tot bij de fontein’, zei ze altijd.

‘Hoe was hij?’

‘Tja, gewoon. We hebben even staan kletsen. Hij was zoals altijd … wat moet ik zeggen? Een beetje gebogen.’

‘Gebogen?’

‘Hij stond wat ineengedoken, maakte zich kleiner dan hij was.’

‘Hij was één meter zesentachtig’, zei Haver onverschillig.

‘O ja?’

De man leek het feit te overdenken dat er minstens een decimeter verschil was tussen de dode en hemzelf.

‘Hij leek niet ongerust, opgetogen of verdrietig, of zo?’

‘Bij Bosse moet, moest, je daar altijd een beetje naar gissen.’

‘Nog even wat anders,’ zei Haver en hij begon zachter te praten, ‘hadden Bosse en,’ hij maakte een beweging met zijn hoofd naar de keuken, ‘hadden zij een relatie?’

Johnny Andersson keek opzij. Nu gaat hij liegen, dacht Haver.

‘Ja, vroeger.’

‘Wanneer was vroeger?’

‘Een maand geleden, misschien.’

‘Ging het toen uit?’

Johnny knikte. Haver was er niet meer zo van overtuigd dat hij een leugen voorgeschoteld had gekregen, voornamelijk omdat die leugen gemakkelijk zou kunnen worden ontdekt. Hij vermoedde dat Johnny geïnteresseerd was in de vrouw in de keuken. Er was iets in zijn houding, maar misschien vooral in de toon die hij had aangeslagen in de vrolijke uitroep toen hij zo ongedwongen en zonder aan te bellen de flat was binnengekomen.

‘Wie heeft de relatie beëindigd?’

‘Ingegerd.’

‘Bosse was met andere woorden ongelukkig. Was er een rivaal?’

Johnny schudde zijn hoofd.

‘Niet dat ik weet’, zei hij.

Daar was de leugen, dacht Haver.

Toen de twee politiemensen Sköldungagatan verlieten, voelden ze zich bedrukt. Een stemming die pas enigszins week toen ze bij de kruising bij Luthagsleden kwamen.

‘Soms is het goed als je met zijn tweeën bent’, zei Beatrice Andersson uiteindelijk.

Haver knikte. Beatrice sloeg rechts af.

‘Bosse en Ingegerd hebben een verhouding gehad’, zei Haver.

‘Ja, dat vertelde ze. Desondanks had ze verwacht dat hij haar op haar verjaardag zou komen feliciteren.’

‘Waarom heeft ze een einde aan die relatie gemaakt?’

‘Hij zoop te veel, beweerde ze. Het vreemde was, dat vond Ingegerd althans, dat Bosse nuchter is geweest vanaf de dag dat ze het had uitgemaakt. Geen druppel!’

‘Hij wilde zijn leven beteren en alles goed doen’, zei Haver en hij betrapte zich erop dat hij een nonchalante, haast belachelijk makende toon aansloeg.

Beatrice keek hem aan.

‘Hoe is het thuis?’ vroeg ze recht op de man af.

‘Hoe bedoel je?’

‘Wil jij ook je leven beteren en alles goed doen?’

Haver keek haar aan en balde opnieuw zijn vuisten van woede.

‘Schei toch uit’, zei Beatrice. ‘Ik heb ook ogen en oren. Je voelt je kut. Het gaat niet goed daar bij jullie.’

‘Wat heb jij daarmee te maken?’

‘Het beïnvloedt je werk.’

Toen het licht bij Sysslomansgatan op groen kwam te staan, gaf ze plankgas en ging ze er als een speer vandoor.

‘En het mijne’, voegde ze eraan toe.

‘Lik mijn reet’, zei Ola Haver.

Beatrice sloeg bij Rackarbergsgatan abrupt links af en ging plotseling boven op haar rem staan, zodat Haver naar voren schoot en werd opgevangen door de gordel.

‘Luister eens’, zei ze en ze wendde zich tot haar collega. ‘Relax! Wij werken samen. We zijn afhankelijk van elkaar. Ik kan veel hebben, maar als ik zie dat je het afreageert op mensen die we in ons werk tegenkomen, dan ben je te ver gegaan. Je bent op dit moment geen goede politieman, dat moet je onder ogen zien!’

Haver staarde recht voor zich uit. Hij zou het liefst uitstappen.

‘Wij kennen elkaar goed, we werken al jarenlang samen, en daarom kan ik eerlijk tegen je zijn. Je bent geen aspirant, maar een ervaren en bekwame rechercheur. Gedraag je daar dan ook naar.’

Hou je bek, dacht hij, maar hij zei niets. Beatrice liet zich niet tot zwijgen brengen door zijn uitdrukkingsloze gezicht.

‘Meld je ziek als je je shit voelt. Ga op reis. Doe iets wat jullie leuk vinden. Ga in het ergste geval scheiden!’

Ze duwde de versnellingspook naar voren en de auto rolde de heuvel op. Ze waren van plan geweest een adres in Stenhagen te checken, waar een vroegere collega van Bosse Gränsberg woonde. Een man van wie Gunilla Lange wist dat hij al heel lang in de ziektewet zat en over wie Bosse het vaak had gehad. Volgens zijn ex hadden ze elkaar de laatste maand diverse keren ontmoet.

Maar als bij stilzwijgende overeenkomst keerden ze onder een ijzige stilte terug naar het hoofdbureau.