Kjell Eriksson

Nachtzwaluw

Uit het Zweeds vertaald door Tineke Jorissen-Wedzinga

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Nattskärran, verschenen bij Ordfront Förlag, Stockholm

Oorspronkelijke tekst © Kjell Eriksson, 2003

Published by agreement with Ordfront Förlag ab, Stockholm, and Leonhardt & Høier Literary Agency aps, Copenhagen

Eerste Nederlandstalige uitgave © Tineke Jorissen-Wedzinga en De Geus bv, Breda 2006

Deze editie © De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Jonathan Andrew/Corbis/TCS

isbn 978 90 445 2525 0

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Zaterdag 10 mei, 01.26 uur

Als ik een paar seconden eerder was gekomen, was het misschien niet gebeurd. Dan was alles net als anders geweest. Niet goed, maar net als anders.

Niemand ontkomt aan zijn lot, zegt mijn opa altijd. Is dat zo? Zou het toch zijn gebeurd, ergens anders, op een ander tijdstip? Was het voorbestemd dat deze jongen moest sterven? Want hij was toch dood? Niemand kon zulke verwondingen overleven.

Ali zou voor altijd zijn verbonden met het misdrijf, met de zwaaiende beweging met de stoel, de slag tegen het hoofd en het bloed dat door de ruimte spatte. Hij was erbij, was deelgenoot van het grote waarin dat kleine besloten lag. Het kleine, dat het huiveringwekkende werd.

Als ik een paar seconden eerder was gekomen. Dan was alles net als anders geweest. Niet goed, maar net als anders. Dat was een gedachte die steeds terugkeerde.

De stoel lag naast het lichaam. Een stoel. Ali vond het op de een of andere manier een malle vertoning, dat een zo alledaags voorwerp de dood kon veroorzaken. Het voelde alsof de eerste slag tegen zijn eigen hoofd aankwam, hij ervoer de pijn. Toen kwam de tweede slag, misschien nog wat krachtiger, en onbewust kromp Ali ineen. Een derde slag en alles was voorbij. Het lichaam was al levenloos maar schokte nog na door de verschrikkelijke kracht waarmee het voorhoofd werd geraakt. Zo stelde hij zich voor dat het was gegaan.

Daarna rende hij weg. Zoals alle anderen, die gilden van opwinding. Ook in de verte hoorde hij geroep en geschreeuw, en misschien het geluid van sirenes. Iedereen rende. Jubelend, euforisch, bang. Ali huilde. Er knarste glas onder zijn voeten, hij struikelde, kwam overeind, voelde geen pijn op de plaats in zijn hand waar de scherf was binnengedrongen, maar hij zag het bloed druppelen en moest overgeven.

Hij rende weg voor zijn betrokkenheid, maar die was voor eeuwig met hem verbonden, net zoals zijn ogen, die in hun kassen zaten. Ogen die te veel hadden gezien.

De dood staat niet ver van ons af, zei opa altijd. Hij kon het weten, hij had zoveel gezien. Ali wist dat hij aan zijn twee zonen dacht, Ali’s ooms. Elke dag. Opa sprak zachtjes, bad mompelend, huilde zonder tranen en lachte met zijn ogen vol verdriet.

‘Wees nooit bang voor de dood’, zei hij. ‘Het is ons lot om te sterven.’

Maar Ali begreep dat zijn opa loog. In het begin had hij zich voor de gek laten houden en werden de woorden een sprookje over een land dat Ali nooit had gekend, over een geslacht met zo veel doden dat hij het verbazingwekkend vond dat zijn opa leefde, ja, dat hij zelf leefde. Hij was verbaasd én bang, want als ze allemaal zo snel na elkaar doodgingen, zo jong, in het volle leven, dan at hij zelf genadebrood.

Hoe ouder hij werd, des te meer doorzag hij de oude. Opa zei het één, maar toonde met zijn hele wezen iets anders. Zijn lichaam kon niet liegen. De kleine beweginkjes ontmaskerden hem.

Ali verachtte de leugen niet, integendeel, hij nam hem tot zich zoals het sprookje over de familie, de trotse familie die ondanks alles de dood weerstond. Hij voelde zich er meer door verbonden met zijn opa, vastbesloten om te leven en hem trots te maken en zijn verdriet te verzachten. En diep vanbinnen gaf de leugen ook voeding aan de hoop dat hij, Ali, degene was die het patroon zou kunnen doorbreken. Ali zou degene in het sprookje zijn, de trots maar ook de vloek van zijn geslacht, die in opstand kwam tegen het lot, die het trotseerde. ‘Ik zal ze wat laten zien’, mompelde hij vaak bij zichzelf. ‘Je zult nog eens wat zien, opa, alle doden die naar me kijken, jullie zullen nog eens wat zien.’

Toen hij zich omkeerde was alles voorbij. De straat was leeg. Verderop bij de brug schreeuwde iemand, de stem van een strijder, een ander gebaarde, maar Ali wilde niet horen, wilde niet zien.

Zijn brommer stond waar hij hem had achtergelaten en op de een of andere manier verbaasde hem dat. Zijn oude, vertrouwde brommer. Toen, toen hij hem aan de lantaarnpaal vastmaakte, was er nog niets gebeurd.

Hij maakte een paar boksbewegingen in de lucht, een serie, twee series, een paar snelle slagen tegen het lichaam en toen, toen de armen zakten, een linkse tegen de kin. Dat zou hij hebben gedaan als hij een minuut eerder was gekomen. Hij had een goede linkse, dat zei iedereen. Nog een serie.

Hij trapte zijn bromfiets aan en zelfs dat geluid verbaasde hem. Verder was alles stil. Een ochtend in mei. Opa zou vandaag aan zijn reis beginnen, dat had hij gisteravond gezegd. Hij zou opstaan, zijn thee drinken, zijn jas aantrekken, zijn stok pakken en na een paar woorden met Ali te hebben gewisseld en hem een goede dag te hebben gewenst, zou hij terugkeren naar de velden buiten Lar, maar dan in de vorm van het platteland buiten Uppsala.

‘Ik wil naar huis’, mompelde Ali in het Perzisch.

Plotseling begon hij te twijfelen. Stel dat die jongen nog leefde? Hij zag er weliswaar dood uit, maar misschien was hij alleen maar buiten bewustzijn. Ali meende dat hij terug moest rennen naar de winkel. Mijn brommer kan ik niet nemen, dan gaan de banden kapot. Hij zette zijn brommer weg en de misselijkheid kwam als een stuiptrekking terug in zijn trillende lijf. Hij gaf over, zure oprispingen bestaande uit chips en cola. Ten slotte was er niets meer over, alleen een groene smurrie die in zijn keel brandde als vuur.

2

Zaterdag 10 mei, 06.45 uur

De krantenbezorger bleef met zijn kar staan en staarde ontsteld naar de ravage. Hij riep in zijn geheugen het geluid van trams en het manische gefluit van de verkeerspolitie op de Maarschalk Titostraat op. De gewelddadige schotenwisseling bij het busstation, die onmiddellijk uitbrak nadat de bus was gestopt. Het geluid van versplinterend glas. De donker geworden muren van de oude kazerne die werden geperforeerd door de salvo’s van vijanden of vrienden, niemand wist meer waar de schoten vandaan kwamen. Het glas dat rondvloog als confetti, het geschreeuw en geroep van de mensen om hun dierbaren, een gekantelde winkelwagen en gele uien die over de straat rolden. Daaruit bestond zijn herinnering: het geschreeuw en de gele uien die constant over de afgesleten straatstenen rolden.

Martin Nilsson, wiens dochter op een haar na slachtoffer was geworden van de bomaanslag op Bali, stopte abrupt voor Nybron. Toen hij de verwoestingen op Drottninggatan zag kwam het gevoel van die oktoberochtend het jaar ervoor als een vuistslag in zijn maag terug.

‘Lina’, fluisterde hij. ‘Zíj leeft. Ze ligt te slapen in haar bed. Ik ga straks naar huis om haar wakker te maken.’

De politieagenten voor de bank keken besluiteloos. Martin Nilsson stapte uit zijn wagen. Een van de agenten keek op.

‘Wat is er gebeurd?’

‘Dat zie je toch’, zei de politieman afwijzend.

‘Is het een bom?’

‘Hoepel op’, zei de politieman.

Martin Nilsson schudde zijn hoofd. Hij bleef een paar seconden staan voor hij weer in zijn auto stapte. Op de radio hoorde hij dat iemand een taxi wilde hebben naar Trädgårdsgatan. Hij zou daar binnen een halve minuut kunnen zijn, maar hij reageerde niet op de oproep. Het oktobergevoel wilde niet wijken. Hij had de politieagenten willen vertellen over Lina, hoe weinig het gescheeld had, maar de korzeligheid van de politieman had hem zijn impuls doen onderdrukken en naarmate hij langzaam verder reed door de straat werd het beeld van een verkrachte stad steeds sterker. Op de brug lagen een paar pylonen op hun kant.

Een krantenbezorger stond voor de kledingzaak van Bergmans, waarvan de etalageruit verbrijzeld was. Er lagen enkele kostuums op het vuile trottoir en een etalagepop was omgevallen. De krantenbezorger hurkte en greep de pop vast, en Martin kreeg de indruk dat de man het roomwitte wezen omhelsde alsof het een levend mens van vlees en bloed was. De pop staarde met een nietsziend oog over de schouder van de man naar Martin.

Hij zou eigenlijk moeten stoppen en de krantenbezorger even bemoedigend toespreken, maar hij reed langzaam door. Dit is niet waar, dacht hij, maar het geluid van versplinterd glas onder zijn auto getuigde ervan dat het geen fantasieën waren. Alles was kapotgeslagen, niets was gespaard gebleven. Een plotselinge woede maakte zich van hem meester. Dit is mijn stad, dacht hij, verkracht en onteerd. ‘Oorlog, oorlog’, mompelde hij.

Hij greep de mobilofoon en nam de rit naar Trädgårdsgatan. Bij het raam van het Ecocafé had iemand een verkeersbord naar binnen gegooid. Hier zit mijn tandarts, dacht Martin en hij staarde naar de deur alsof hij die voor het eerst zag, en plotseling rook hij de geur van de handschoenen van de mondhygiëniste in zijn neusgaten.

Het ritje was een man van middelbare leeftijd. Martin Nilsson aarzelde, hij keek op zijn horloge.

‘Ik heb haast’, zei de man.

Hij droeg een hoed met een brede rand die zo ver over zijn ogen was getrokken dat Nilsson met moeite zijn gezicht kon zien.

‘Ik wist niet dat het om een rit naar het vliegveld ging’, zei hij. ‘Mijn dienst zit er bijna op.’

‘Ik heb haast’, herhaalde de man.

Martin Nilsson meende iets te herkennen in die stem.

‘Ik roep een andere auto op’, zei hij. ‘Dat duurt een minuut. Hoe laat vertrekt uw vliegtuig?’

‘Dat gaat je niets aan. Ik heb een taxi besteld en jij bent hier, dus waar hebben we het over?’

‘Is er een probleem?’ vroeg Agnes aan de andere kant van de lijn.

‘Nee, maar mijn dienst zit er bijna op. Het is een rit naar het vliegveld. Ik moet naar huis. Naar Lina.’

‘Het is een schandaal’, bulderde de man op straat.

Martin keek hem aan. Hij haalde diep adem om hem van repliek te dienen, maar maakte alleen een afwerend gebaar met zijn hand.

De man op het trottoir staarde hem aan alsof hij een buitenaards wezen was. Martin deed het zijraam dicht en reed weg. Hij zette de radio aan en Solomon Burkes stem stroomde door de wagen.

Voor de gevel van Fågelsångens Konditori stond een jongen over zijn brommer gebogen te braken. Hij keek snel op toen Martin passeerde en zijn blik deed hem denken aan die van de etalagepop voor de kledingzaak. De leegte als angst. Voordat hij links afsloeg zag hij vanuit zijn ooghoeken hoe de jongen met zijn handen tegen de gevel beukte.

Hij nam de bocht bij Svandammen veel te snel en de auto helde zwaar over. Op Islandsbron stond een man over de brugleuning in het bruisende water te staren. Er was iets in de ineengedoken gestalte wat Martin vaart deed minderen. Het leek alsof de man iets in de rivier had laten vallen en of hij nu met zijn blik in de kolkende watermassa zocht. De jongen, want nu zag Martin dat hij nog niet zo oud kon zijn, schudde zijn hoofd en bewoog zijn lippen. Hij sprak tegen het water, schold en rechtte snel zijn rug, alsof hij een schok had gekregen; hij keek uit over de rivier, daarna naar de hemel, en vervolgens weer niets ziend naar het water.

Martin stapte uit zijn auto, hij wist niet goed of hij de jongen zou aanspreken, en in dat geval, hoe. Het gaat jou niet aan, dacht hij, maar hij wist dat hij niet weg kon gaan zonder iets te zeggen.

‘Hoe gaat het?’

De jongen draaide zich langzaam om, keek Martin aan en knikte. Hij had gehuild.

‘Wil je een lift?’

‘Ik heb geen geld.’

‘Het is gratis’, zei Martin en hij kreeg onmiddellijk spijt. Waarom zou hij zich ermee bemoeien? Misschien een lang, zielig verhaal moeten aanhoren, misschien een vervuilde auto oplopen, hoewel de jongen er niet dronken uitzag, maar je kon nooit weten.

‘Waar woon je?’

‘Svartbäcken’, zei de jongen.

‘Spring er maar in’, zei Martin. ‘Ik heb geen dienst meer, maar ik moet toch die kant op.’

De jongen keek hem een paar tellen onzeker aan voordat hij instapte.

‘Aardig’, was het enige wat hij zei.

Hij was een jaar of twintig, droeg een gebreide muts met oorkleppen en rook naar zweet. Hij had alleen een T-shirt aan, maar zat met een jack op schoot. Martin gluurde naar hem.

‘Heb je gezien hoe het eruitziet in de stad?’

‘Wat dan?’

‘Een paar idioten hebben een heleboel etalages kort en klein geslagen. Het lijkt wel of er een bom is ontploft.’

‘Ik kom bij een meisje vandaan.’

‘Gezellig’, zei Martin.

‘Ze heeft het uitgemaakt.’

‘Shit.’

‘Het is misschien maar goed ook. We pasten niet bij elkaar.’

‘Zijn dat haar woorden?’

Er kon voor het eerst een lachje af bij de jongen, maar er was geen vreugde in zijn blik.

‘Hoe heet je?’

‘Sebastian, nee, ik bedoel Marcus.’

‘Je weet niet zeker hoe je heet?’

‘Marcus.’

‘Waren jullie al lang samen?’

Het duurde tot aan Kungsgatan voordat hij antwoord gaf.

‘Drie jaar.’

‘Dat is niet niks’, zei Martin.

Marcus kreeg plotseling energie en keerde zich naar de taxichauffeur, terwijl hij zijn hand op het dashboard legde.

‘Eerst zei ze alleen maar dat ze niet meer wilde. Dat ze een break wilde nemen. Dat ze van me hield, maar dat ze wilde nadenken.

‘Dat is toch een meer dan goede reden?’ zei Martin.

Hij vond het niet prettig dat Marcus aan zijn auto zat te friemelen, maar hij vond het ook verfrissend om met iemand te kunnen praten.

‘Maar, ze houdt van me, dat weet ik.’

‘Dat wil je graag geloven’, zei Martin onbarmhartig en hij keek de jongen aan met een blik die goedaardig moest lijken. De jongen zonk achterover in de stoel en zuchtte.

‘Misschien heeft ze echt even tijd nodig om na te denken’, probeerde Martin terwijl ze Luthagsleden passeerden.

‘Dat is het enige wat ze doet, denken.’

‘Ik ben ook alleen, zei Martin, ‘maar ik heb Lina, mijn dochter. Ze is achttien.’

‘Het ergste is dat ze iemand anders heeft. Dat begreep ik vannacht pas.’

‘Ze is vast onzeker’, zei Martin.

‘Het zou mooi zijn om door te rijden,’ zei Marcus, ‘om gewoon te vluchten, de e4 naar het noorden te nemen.’

‘Zelf zou ik liever naar het zuiden willen’, zei Martin.

‘Het zou gewoon fijn zijn om door te rijden’, herhaalde Marcus.

‘Waar woon je?’

‘Na de kruising.’

Martin Nilsson keek in zijn achteruitkijkspiegel en remde af.

‘We kunnen een kop koffie drinken als je wilt’, zei hij. ‘Na mijn nachtdienst blijf ik altijd nog een tijdje op. Ik woon een paar blokken verderop. Dat is in elk geval een klein stukje naar het noorden.

Marcus keek de taxichauffeur snel aan.

‘Ik ben geen flikker’, zei Martin lachend.

‘Dat had ik ook niet gedacht’, zei hij. ‘Oké, eentje dan.’

3

Zaterdag 10 mei, 07.50 uur

Er werd geklopt en Riis keek naar binnen.

‘Het is feest in de stad. Hebben jullie het gehoord?’

Ottosson knikte.

‘Wat dan?’ vroeg Ann Lindell.

‘Een bende heeft alle ramen in het centrum ingegooid’, zei Haver zachtjes.

‘Hoe weten we dat het een bende is?’ vroeg Sammy.

‘Het lijkt me onwaarschijnlijk dat iemand in zijn eentje honderd etalages inslaat’, zei Haver.

‘Zullen we een kop koffie drinken’, zei Ottosson, ‘voor we beginnen?’

‘We gaan kijken’, zei Lindell terwijl ze Haver aankeek. ‘Berglund en Fredriksson, jullie kunnen een eigen auto nemen.’

Ze wierp Ottosson een blik toe. Hij leek enigszins van zijn stuk gebracht. Hij had uitgekeken naar een rustig moment van samenzijn met een kop koffie en koffiebroodjes, die hij die ochtend had gekocht. Eigenlijk was het op dit moment nog geen zaak voor de recherche en Ottosson zou Lindells enthousiasme heel goed kunnen opvatten als een poging om aan het gemeenschappelijke koffiedrinken te ontkomen.

‘Daarna drinken we koffie’, zei Ann Lindell en ze aaide hem met twee handen over zijn brede rug.

De afdelingschef knikte.

‘Wat een ellende dat de dag zo moet beginnen’, klaagde hij.

‘Dat is precies waar we naar uitgekeken hebben, nietwaar Ann?’ zei Berglund.

Zaterdag 10 mei. Het hoofdbureau van politie van Uppsala, de vierde stad van het land. Tien koffiebroodjes. Zeven rechercheurs. Even was het volkomen stil in de kleine vergaderkamer. Je kon de vage geur van koffie ruiken.

Twee minuten later was de kamer leeg. Fredriksson ging als eerste. Hij dacht aan een documentaire over Kamtsjatka. Hij had maar de helft van het programma gezien en zou de herhaling vanmiddag missen. ‘We zijn niet trots, maar we geloven in de waarheid, we liegen niet’, had een oude man gezegd.

Ottosson treurde om het vredige moment dat ze samen hadden kunnen zijn. Hij had een beslissing genomen. Hij zou er vervroegd uitgaan. Zijn huisje in Jumkil wachtte. Hij had het tijdens de koffie willen vertellen.

Ann Lindell voelde een eigenaardige spanning, Het was voor het eerst dat er iets ernstigs was gebeurd sinds ze van haar zwangerschapsverlof terug was. ‘Is dat nou wel zo fijn,’ had haar moeder gevraagd toen Ann had verteld hoe blij ze was dat ze eindelijk weer terug kon naar haar werk, ‘het is alleen maar ellende.’

Ellende, ja zeker, maar het was nog zoveel meer. Ze had de afgelopen twee jaar serieus over haar werk nagedacht. Waarom voelde ze zich aangetrokken tot die ellende? Ze was tot de conclusie gekomen dat het misschien niet de hoogdravende woorden ‘rechtvaardigheid’ en ‘fatsoen’ waren die haar deden terugverlangen naar het hoofdbureau van politie maar eerder een ongeneeslijke nieuwsgierigheid. Ook naar de collega’s, maar hier was haar perspectief wat verschoven. Vroeger werd ze gestimuleerd door de jongere en de even oude collega’s, maar nu was dat vooral door Berglund en Fredriksson, en Ottosson, uiteraard. Hen waardeerde ze het meest.

Misschien was ze ook beïnvloed door haar eigen tijdelijke zwakheid de afgelopen winter, toen zij en Ola Haver elkaar bij haar in de keuken hadden ontmoet in een hartstochtelijke maar wanhopige kus. Dat soort spanning wilde ze niet in haar werk. Sammy Nilsson en de overige mannen van haar eigen leeftijd herinnerden haar eraan dat ze alleen was. Met Berglund en Fredriksson hoefde ze daar nooit aan te denken.

‘Zal ik rijden?’ vroeg Haver en hij onderbrak haar overpeinzingen.

‘Nee, laat mij maar’, zei ze en ze pakte de sleutels uit zijn hand.

Hij keek naar haar. Ze hadden nooit gesproken over die kus en wat die had betekend. Zeg niets, dacht Lindell. Maar ze was niet erg ongerust. Hij zou hun werkomstandigheden nooit laten beïnvloeden door die episode.

‘Leuk om weer aan de gang te zijn’, zei ze luchtigjes, misschien met meer warmte in haar stem dan ze had bedoeld.

Ze keken elkaar over het dak van de auto even aan. Toen ze vervolgens in de auto zaten was hun blik anders.

‘Drottninggatan’, constateerde Lindell.

‘Je nam direct weer de leiding’, zei Haver.

‘Hè?’

‘Boven in de vergaderkamer. Je besliste direct wie er zouden gaan.’

‘O, daar heb ik niet bij stilgestaan.’

‘Ik mag blij zijn dat ik in aanmerking kwam’, zei Haver, terwijl hij haar met een lastig te interpreteren blik aankeek.

‘Stoort het je?’

‘Nee, nee, zo bedoel ik het niet.’

‘Ben je boos?’

Haver maakte een afwerende beweging. Lindell voelde haar woede groeien. Ze was niet teruggekomen om een hoop shit en toespelingen over zich heen te krijgen. Maar ze wilde zich ook inhouden.

‘Nu hebben we het ergens anders over’, zei ze en ze concentreerde zich op het verkeer.

4

Zaterdag 10 mei, 07.55 uur

Marcus’ blik was gefixeerd op zijn koffiekopje. Hij had het niet aangeraakt, evenmin als de koekjes die Martin had neergezet.

‘Heb je misschien trek?’

Marcus keek verbaasd op, schudde zijn hoofd en probeerde een lachje tot stand te brengen.

‘Is ze donker of blond?’

‘Donker.’

‘Dat zijn de sluwste’, zei Martin. ‘Drink wat van je koffie.’

Marcus gehoorzaamde mechanisch. Zijn korte haar stond rechtovereind, zijn voorhoofd was vlekkerig; roodachtige gedeeltes omgeven door kleine witte puntjes. Het deed Martin denken aan een appel waarvan de gevoelige schil was blootgesteld aan de zon. Toen Marcus het kopje naar zijn mond bracht verschenen er een paar scherpe lijnen over zijn wangen en hij zag er plotseling veel ouder uit.

‘Wil je misschien een boterham?’

‘Nee, dank je.’

‘Wat doe je verder?’

‘Ik studeer. Een mediacursus.’

‘Lina zit op het Grafisch Opleidingscentrum hier in Uppsala, doet fotografie en zo.’

De jongen toonde geen interesse. Martin voelde de vermoeidheid opkomen. Hij zou Lina wakker moeten maken, een kwartiertje met haar praten terwijl ze zat te ontbijten en dan een paar uur gaan slapen, maar het onrustige gevoel dat hij had gekregen toen hij in de stad was, wilde niet wijken.

‘Voordat ik jou oppikte had ik een ritje geweigerd’, zei hij.

‘Gebeurt dat vaak?’

‘Nee, zelden. Alleen bij mogelijk lastige klanten.’

‘Was hij dronken?’

‘Nee,’ zei Martin, ‘niet direct. Het was een oude vriend, zou je kunnen zeggen. We zaten samen op school, hebben jaren met elkaar opgetrokken.’

‘En je wilde hem niet rijden?’

‘Magnus heette hij, nou ja, zo zal hij nog wel heten. Ik geloof niet dat hij me herkende. Of anders deed hij alsof.’

‘Waarom zou hij doen alsof? Hebben jullie ruzie?’

Voor het eerst deze ochtend toonde Marcus interesse. Hij nam een slok koffie en pakte een koekje.

‘Eigenlijk moet ik Lina nu wakker maken’, zei Martin.

‘Ik moet thuis maar eens tussen de klamme lappen kruipen’, zei de jongen en hij gebruikte een uitdrukking die Martins vader wel eens had gebruikt.

Martin stond op maar bleef bij de tafel staan.

‘We kregen ruzie’, zei hij zachtjes, hij pakte zijn koffiekopje en zette het op het aanrecht. ‘Hij werd zo vreselijk belangrijk. We zaten samen op de Brantingschool. Zijn pa had een speelgoedzaak, maar hij pleegde zelfmoord. Zijn moeder hertrouwde met een kroegbaas, maar die ging failliet en verliet de stad.’

‘Word je daar vreselijk belangrijk van?’

‘Nee, niet direct. Nu is hij politicus of iets bij de gemeente. Ik zie hem wel eens op tv.’

Martin draaide zijn kopje rond op het aanrecht. Waarom vertelde hij dit?

‘Je weet zo weinig als je in de laagste klassen zit’, vervolgde hij. ‘Dan is alles ongecompliceerd, op de een of andere manier. Alle mogelijkheden liggen open. Maar toch ook weer niet’, corrigeerde hij zichzelf.

‘Dat is gewoon zo als je kind bent’, meende Marcus zogenaamd diepzinnig.

‘De meesten worden wel verstandige mensen.’

‘Niet iedereen kan politicus worden’, zei Marcus. ‘Zo is het nu eenmaal. Het was vast niet leuk, een vader die zelfmoord pleegde.’

‘Hij schoot zichzelf door zijn kop. Nu moet ik Lina wakker maken. Maar blijf rustig zitten’, voegde hij eraan toe, toen Marcus aanstalten maakte om overeind te komen.

Als ik dat ritje naar het vliegveld aangenomen had, had ik deze knul nooit ontmoet, dacht hij.

Lina was donkerharig, net als haar vader. Toen ze, net wakker, de keuken binnenstapte, was Marcus’ eerste gedachte dat Ulrika daar stond. De versleten ochtendjas, de wat verwarde slaperigheid in haar gezicht en de slome bewegingen, dat alles maakte dat hij instinctief wilde opstaan van zijn stoel, zijn hand wilde uitstrekken om haar naar zich toe te trekken. Dat was zijn Ulrika, maar toch ook weer niet.

Ondanks haar vermoeidheid moest Lina zijn reactie hebben gemerkt, want ze bleef staan en keek hem met verbazing en misschien ook met angst aan.

‘Wie ben jij?’

‘Marcus. Ik ben met je vader meegekomen.’

‘O’, constateerde ze, alsof het de gewoonste zaak van de wereld was dat er’s morgens vroeg wildvreemde mensen in de keuken zaten. Maar ze nam Marcus met nieuwsgierige interesse op terwijl ze yoghurt en muesli pakte.

Toen ging ze tegenover hem zitten. Martin kwam terug en zette de radio aan.

‘Misschien zeggen ze wat’, zei hij.

De ingegooide ramen waren het eerste item van Radio Uppland. Na een korte samenvatting vanuit de studio gaven ze het woord aan een journalist die rechtstreeks vanaf Drottninggatan rapporteerde. De verwoesting was zo goed als totaal en liep vanaf de brug tot aan de heuvel naar de universiteitsbibliotheek. De radiostem beschreef de aanblik van het verbrijzelde glas op de stoepen en op straat haast lyrisch, en vergeleek het met de aanblik van een land in oorlog. De politie had de hele straat afgezet voor autoverkeer, alleen bussen mochten in het midden van de straat passeren, waar het glas zo goed en zo kwaad als het kon was weggeveegd.

Nieuwsgierigen waren samengedromd en sommigen werden geïnterviewd. Een jonge vrouw meende dat er een bom was ontploft en een man gaf de schuld aan een stel dronken allochtonen. Een woordvoerder van de politie beschreef op gortdroge, gekunstelde en formele wijze de puinhopen en benadrukte dat de politie onbevooroordeeld te werk ging.

De journalist had het hele verhaal nu wel uitgemolken en begon het onderwerp af te ronden, toen hij midden in de zin bleef steken.

Alleen zijn ingespannen ademhaling was hoorbaar. Martin boog naar voren en zette het geluid harder.

‘Wat krijgen we nou?’ zei hij.

‘We gaan door’, kwam de radiostem opgewonden terug en ze begrepen dat dat een aansporing aan de studio was om hem in de uitzending te houden.

Plotseling hoorden ze een doordringende gil. De vertwijfelde schreeuw van een vrouw weerklonk in duizenden huizen en op honderden werkplekken in Uppsala.

‘Er is hier wat gebeurd’, zei de radioman met een stem die getuigde van grote commotie.

‘Ja, dat snappen wij ook’, siste Martin.

‘Er staat een vrouw voor een van de vernielde winkels aan Drottninggatan’, vervolgde de stem op de radio. ‘Er is blijkbaar iets ergs gebeurd. Politiemannen rennen naar de vrouw toe. Ik probeer dichterbij te komen.’

Zijn snelle voetstappen vermengden zich met opgewonden stemmen.

‘Er ligt een dode jongen in de winkel’, zei een vrouwenstem rechtstreeks in de ether.

‘Jezus’, zei Martin en hij keek Marcus aan. ‘Hoorde je dat?’

‘Wegwezen’, bulderde iemand, maar de journalist was te geroutineerd om zich te laten afpoeieren.

Hij beschreef hoe de vrouw door de kapotgeslagen deur naar binnen wees en dat er binnen in de winkel, tussen de overal verspreid liggende boeken, een paar voeten zichtbaar waren, die achter de toonbank vandaan staken. De radiostem beschreef hoe een geüniformeerde politieman naar binnen ging en zich over het lichaam boog.

De uitzending werd tijdelijk onderbroken toen de radioman, onder protest, met harde hand werd weggeduwd.

‘Voor een persmuskiet is niets heilig’, mopperde Martin.

‘Is het een bom?’ vroeg Lina, die tot dan toe gezwegen had.

Haar stem klonk onzeker en Martin keek haar aan, stak zijn hand uit en pakte haar bij haar arm.

‘Wees maar niet bang, meisje’, zei hij.

‘Wie is er dood?’

‘Weten we niet. Ze hebben hem net gevonden.’

‘Kan het een terroristische aanslag zijn?’

‘Dat geloof ik niet,’ zei haar vader, ‘wat zouden dat voor terroristen zijn?’

Marcus bekeek vader en dochter zwijgend, en zag hoe dierbaar ze elkaar waren. Hij vroeg zich af waar Lina’s moeder was. Misschien was ze wel dood, of waren ze uit elkaar en had Lina ervoor gekozen bij haar vader te wonen, of woonde ze afwisselend bij beide ouders.

‘We gaan erheen’, zei Lina plotseling.

‘Je moet toch leren?’ zei haar vader.

‘Dat kan straks ook.’

‘Hoor haar’, zei Martin en hij keek zijn dochter liefdevol aan. Zíj leeft, dacht hij weer. Misschien is het goed dat ze de verwoestingen in de stad ziet. Ze hadden het over Bali gehad, maar niet voldoende. Ze had vast nog een heleboel gedachten die ze moest uiten.

‘Zie het maar als een onderdeel van mijn opleiding. Ga je mee?’ vroeg Lina en ze richtte zich tot Marcus.

Hij zag er uitgeput uit en schudde zijn hoofd. Martin gaf hem een opbeurend klopje op zijn schouder. Hij wilde de jongen niet uit het oog verliezen, omdat hij op de een of andere manier nog steeds afwezig leek. Hij gaf antwoord op vragen, maar zijn stem was lusteloos. Zelfs voor Lina, die anders nooit te klagen had over belangstelling van jongemannen, toonde hij geen interesse.

Zijn treurige ogen leken bij de rivier te zijn achtergebleven. Wat had hij in het kolkende water gezien? Had hij overwogen erin te springen? Martin raakte er steeds meer van overtuigd dat dat het geval was en hij werd vervuld van een groot gevoel van genegenheid toen hij de verdwaasde blik van de jongen zag.

‘Ga mee’, zei Lina.

Marcus keek haar met een moeilijk te interpreteren blik aan en knikte uiteindelijk.

Martin parkeerde op Fyristorg. Een aanzienlijke menigte nieuwsgierigen had zich rond de brug verzameld. De politie had de straat met band afgezet, vanaf het kantoor van Upsala Nya tot de kledingzaak van Bergmans. De etalagepop lag er nog.

Er hing een geladen, verwachtingsvolle stemming, alsof de mensenmassa was gekomen om een parade te zien of een sportman of filmster die huiswaarts keerde. Degenen die niet op weg naar hun werk langs waren gekomen en nieuwsgierig waren blijven hangen, waren ernaartoe gelokt door de radio-uitzending. Alle blikken waren gericht op een auto die aan kwam rijden. Twee geüniformeerde agenten hielden het afzetband omhoog en de auto reed eronderdoor. Martin kreeg de indruk dat de agenten even salueerden met hun vrije hand.

Uit de auto stapten drie mannen en een vrouw.

‘Dat is Lindell’, zei Martin. ‘Haar heb ik wel eens gereden.’

Het kwartet politiemensen stond midden op straat. Ze spraken met iemand van de ordepolitie, die Martin ook herkende.

‘Dat is een oude worstelaar’, zei hij.

Martin keek naar Marcus. De jongen staarde gefascineerd naar het schouwspel, net als de overige nieuwsgierigen. Zijn trekken waren veranderd. De voorheen vermoeide ogen glommen nu van gespannen verwachting. Martin keek schuin naar Lina en hun blikken ontmoetten elkaar. Hij nam aan dat ze vervuld werd van hetzelfde gevoel als hij, walging vermengd met de op sensatie beluste nieuwsgierigheid die werd belichaamd door de stilte en de gestrekte halzen van een menigte. Daar in de winkel, honderd meter verderop, lag een dode.

De radioreporter was er nog steeds, maar nu buiten de afzetting waarheen de politie hem gedirigeerd had. Hij liep rond met de zendapparatuur op zijn rug en kletste onafgebroken in zijn microfoon.

Een van de politieagenten probeerde de nieuwsgierigen te verspreiden, maar dat was een krachteloos initiatief, want ook zíjn aandacht was gericht op de winkel.

‘Wat is dat voor zaak?’ vroeg iemand.

‘Dat is een kinderboekwinkel’, zei een vrouw die naast hem stond. ‘Ik ga er wel eens heen’, zei ze op een toon die deed vermoeden dat ze speciale kennis bezat.

‘Een boekhandel?’

De vrouw knikte.

‘Ik geloof van een immigrant. Hij is in elk geval donker, maar hij spreekt goed Zweeds. Zou hij degene zijn die...’

Ze keek opeens angstig.

‘En hij was zo aardig’, zei ze en ze keek Martin met tranen in haar ogen aan. ‘Dat is toch vreselijk’, zei ze en ze baande zich een weg in de richting van de afzetting.

‘Is er een allochtoon vermoord?’ vroeg een man die in de buurt stond.

‘Ik weet het niet’, zei Martin.

De losgerukte frasen plantten zich meteen voort in de mensenmassa.

‘Misschien moeten we maar gaan’, zei Martin tegen Lina.

‘Laten we nog even wachten. Ik wil die politievrouw nog een keertje zien.’

‘Dat kan nog wel even duren’, zei Martin, maar zijn dochter richtte haar volledige aandacht op de winkel en hoorde niet wat hij zei.

‘Er is een jonge jongen binnen’, hoorde hij iemand zeggen. Hij keerde zich om.

‘Iemand heeft met een van die smerissen gesproken’, vervolgde de man, die onmiddellijk de aandacht kreeg.

‘Het is een Joegoslaaf’, zei een ander. ‘Het was een drugsdeal.’

‘Drugs?’

De man knikte.

‘Er wordt een hoop gekletst’, zei iemand. ‘Allemaal bluf.’

‘Waarom zou ik bluffen?’ vroeg de informant gepikeerd.

‘Er zijn zoveel sensatiezoekers.’

‘Je staat hier zelf toch ook!’

‘Ik ben glaszetter’, zei de man lachend.