Kjell Eriksson

De dode in de sneeuw

Uit het Zweeds vertaald door Tineke Jorissen-Wedzinga

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Boeken van Kjell Eriksson

De stenen kist

Nachtzwaluw

De wrede sterren van de nacht

De man uit de bergen

Zwarte leugens, rood bloed

Oorspronkelijke titel Prinsessan av Burundi, verschenen bij Ordfront Förlag, Stockholm

Oorspronkelijke tekst © Kjell Eriksson, 2002

Eerste Nederlandstalige uitgave © Tineke Jorissen-Wedzinga en De Geus bv, Breda 2005

Published by agreement with Ordfront Förlag AB, Stockholm, and Leonhardt & Høier Literary Agency aps, København

Deze editie © De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Bo Zaunders/Corbis/TCS

isbn 978 90 445 2528 1

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vierde druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Het bord trilde na en stootte tegen het glas, dat omviel. De melk verspreidde zich als een witte bloem over het geplastificeerde kleed.

En we hebben al zo weinig melk, schoot het door haar hoofd. Ze zette het glas snel weer overeind en veegde de melk op met een vaatdoekje.

‘Wanneer komt papa?’

Ze vloog in het rond. Justus stond tegen de deurpost geleund.

‘Ik weet het niet’, zei ze en ze smeet het doekje in de gootsteen.

‘Wat eten we?’

Hij had een boek in zijn hand, zijn wijsvinger zat op de plaats waar hij gebleven was. Ze wilde vragen wat hij aan het lezen was, maar moest plotseling ergens anders aan denken en liep naar het raam.

‘Stoofpot’, zei ze afwezig. Haar blik gleed over de parkeerplaats. Het was weer gaan sneeuwen.

Misschien had hij wel werk gekregen. Hij had toch met Micke gesproken? Ze hadden vast nog wel sneeuwruimers nodig. Het bleef maar sneeuwen, dagen achter elkaar. En hij had geen last van hoogtevrees.

Berit moest glimlachen als ze dacht aan die keer dat hij langs de regenpijp omhoog was geklommen naar haar balkon. Dat zat weliswaar op de tweede verdieping, maar toch. Hij had zijn nek kunnen breken als hij gevallen was. Zoals zijn vader, dacht ze en haar glimlach vervaagde.

Ze was razend geweest, maar hij had alleen maar gelachen. Daarna had hij zijn armen om haar heen geslagen en haar omhelsd; je kon je amper voorstellen dat Johns tengere lichaam daartoe in staat was.

Later vertelde ze het verhaal over zijn enthousiasme nog vaak na, en niet zo’n kléín beetje gevleid. Het was hun eerste grote gemeenschappelijke herinnering.

Sneeuwruimen. Er reed een kleine tractor over de parkeerplaats en die schoof nóg meer sneeuw over de reeds loodzware struiken aan het uiteinde van het parkeerterrein. Het was Harry. Ze herkende zijn rode muts in de cabine.

Harry had Justus aan het werk gezet, hem een vakantiebaantje gegeven toen er niets anders te vinden was. Grasmaaien, afval prikken, onkruid wieden. Justus had geklaagd, maar was mateloos trots geweest op zijn eerste salaris.

Berit volgde de tractor met haar blik. Sneeuwruimen. De sneeuw belandde in samengedreven wallen. Het zwaailicht op het dak van de tractor verspreidde zijn geelrode licht. De duisternis viel in over de huizen en de parkeerplaats. Het zwaailicht werd rondgeslingerd. Harry moest stevig aanpoten. Hoeveel uren zou hij de laatste dagen gewerkt hebben?

‘Dat sneeuwruimen levert wel een reisje naar de Canarische Eilanden op’, had hij laatst gezegd toen ze elkaar buiten tegenkwamen.

Hij had op zijn sneeuwschuiver geleund en gevraagd hoe het met Justus was. Dat deed hij altijd.

Ze keerde zich weer om naar de keuken om hem de groeten te doen van Harry, maar de jongen stond niet langer tegen de deurpost.

‘Wat ben je aan het doen?’ riep ze door de flat.

‘Niets!’ schreeuwde Justus terug.

Berit vermoedde dat hij achter de computer zat. Al sinds augustus, toen John met die dozen aan was komen zetten, had Justus aan het beeldscherm gekluisterd gezeten zo gauw hij erbij kon.

‘Die jongen moet gewoon een computer hebben. Anders loop je hopeloos achter’, had John gezegd, toen ze had opgemerkt dat ze dat wel een luxe vond.

‘Wat heeft-ie gekost?’

‘Hij was heel goedkoop’, had hij gezegd en hij had zich gehaast om de bon van de ElektraReus te halen toen hij haar zag kijken. De zwarte blik die hij maar al te goed kende.

Ze keek om zich heen in de keuken en zocht iets om om handen te hebben, maar alles voor het eten was klaar. Ze keerde weer terug naar het raam. Hij had gezegd dat hij tegen vieren zou komen. Het was nu al bijna zes uur. Hij belde meestal als hij later was, maar dat gebeurde vooral toen hij nog in de werkplaats werkte en veel moest overwerken. Hij had het nooit prettig gevonden om laat te werken, maar Sagge had zo’n manier van vragen gehad dat je het eigenlijk niet kon weigeren. Het klonk altijd of Sagge wilde zeggen: Het bedrijf staat of valt met die order.

Na zijn ontslag was hij stiller geworden. John was nooit zo’n prater geweest, dat liet hij graag aan Berit over, maar na Sagges bericht was hij nog zwijgzamer geworden.

Daar was pas dit najaar verandering in gekomen. Berit was ervan overtuigd dat dat verband hield met de vissen. Het nieuwe aquarium, waar hij jaren over gesproken had, was eindelijk werkelijkheid geworden.

Hij had de werkzaamheden met het aquarium nodig. Hij had zich in september een paar weken uit de naad gewerkt. Harry had hem geholpen het op zijn plaats te zetten. Gunilla en hij waren bij de inwijding geweest. Berit had het idioot gevonden om een aquarium in te wijden, maar het feest was geslaagd geweest.

De buurman naast hen, Stellan, was langsgekomen, evenals de moeder van John, en Lennart was nuchter en vrolijk geweest. Stellan, die anders vrij teruggetrokken was, had zijn arm om haar heen geslagen en iets gezegd over hoe mooi ze was. John had alleen maar staan grijnzen. Van Stellan viel niets te vrezen. Anders kon John wel gevoelig zijn voor zoiets, vooral als hij een slok op had.

Harry was klaar op de parkeerplaats. Het alarmerende licht slingerde nieuwe cascades over het pad naar de gemeenschappelijke wasruimte en het buurthuis. Sneeuwruimen. Berit had slechts een vaag beeld van wat dat inhield. Klommen ze op de daken zoals vroeger? Uit haar jeugd herinnerde ze zich de dik ingepakte mannen met grote sneeuwschuivers en touwen in dikke trossen over hun schouders. Ze kon zich zelfs de waarschuwingsborden nog herinneren die ze in de tuinen tussen de huizen en op straat zetten.

Misschien was hij wel bij Lennart. Broeder Tuck, zoals John zei. Ze vond dat niet prettig. Het herinnerde haar aan de oude, slechte tijd, met Lennarts schreeuwerige zelfverzekerdheid en Johns verbeten zwijgen, dat ze maar matig kon waarderen.

Berit was pas zestien toen ze de andere twee ontmoette. Eerst leerde ze John kennen, maar later ook Lennart. De twee broers leken onafscheidelijk. Lennart, met de weerbarstige donkere lok, onberekenbaar in zijn bewegingen, altijd bezig, nerveus plukkend en kletsend. John, blond, met smalle lippen en een mildheid in zijn manier van doen die Berit vanaf het eerste moment had aangesproken. Het litteken boven zijn linkeroog stond in opmerkelijk contrast met de lichte huid van zijn wat vrouwelijke gezicht. Het litteken was een overblijfsel van een ongeluk met een brommer, uiteraard met zijn broer als bestuurder.

Berit kon maar moeilijk begrijpen dat John en Lennart broers waren. Zo verschillend, zowel qua gedrag als qua uiterlijk. Ze had het ooit eens aan Aina gevraagd, hun moeder, aan het eind van een kreeftenfeest met veel drank, maar die had alleen maar zitten grijnzen en iets onbetamelijks gezegd.

Het duurde niet lang voordat Berit begreep dat de broers niet altijd op traditionele wijze in hun onderhoud voorzagen. John werkte weliswaar af en toe in de werkplaats, maar ze had het idee dat dat alleen maar was om de schijn op te houden, zeker tegenover Albin, hun vader.

John hield zich bezig met criminaliteit. Niet uit kwaadwillendheid of gierigheid. Het was alsof het conventionele leven niet toereikend was. Die opvatting deelde hij met velen in zijn omgeving: aan de oppervlakte vrij goed aangepaste tieners, die ’s avonds en ’s nachts als onrustig vee in de oostelijke stadsdelen van Uppsala rondzwierven, diefstalletjes pleegden, tasjes roofden, brommers en auto’s stalen, inbraken in kelders en winkelruiten ingooiden als ze de geest kregen.

Een deel van het gezelschap vormde de vaste kern, onder wie John en Lennart, terwijl anderen kwamen en gingen. De meesten waren na een halfjaar, een jaar weer verdwenen.

Sommigen zaten op de Bolandsschool, om schilder, betonwerker of automonteur te worden, of wat er verder begin jaren zeventig te bieden was aan de arbeidersjeugd. Niemand ging door naar de theoretische tak van het beroepsonderwijs. De wil en de goede cijfers ontbraken. Anderen kregen direct op hun zestiende werk.

De meesten woonden thuis bij hun ouders, in sommige gevallen niet de meest ideale personen om gebruik van drank en drugs, diefstallen en joyriding te beteugelen. Ze hadden genoeg aan hun eigen problemen en stonden vaak machteloos tegenover de ontwikkelingen van hun nageslacht. Tijdens de contacten met sociale overheidsinstanties, psychologen en andere professionele maatschappijverbeteraars wisten ze zich geen raad en waren ze onbeholpen, timide door het taalgebruik en hun eigen tekortkomingen, hun eigen brandende schaamte.

John begon bij een mechanische werkplaats, werd opgeleid tot lasser. Als er veel te doen was, mocht hij bijspringen en hij ontwikkelde zich tot een bekwame kracht. Hij was nauwkeurig en werd aangemoedigd. Niet zozeer door Sagge als wel door zijn drie collega’s.

‘Als ik die niet gehad had, was het spaak gelopen’, had hij een keer tegen Berit gezegd.

Pas toen hij regelmatiger werk kreeg bij de werkplaats kwam hij los van de straat en de groep. Hij kreeg werk, waardering, een redelijk salaris en hij had Berit leren kennen.

Lennart bracht overdag eten rond op een motorbakfiets en hing ’s avonds rond in de biljarthal van Sivia.

John was daar ook. Hij was het behendigst in het spel, maar dat kon Lennart weinig schelen, die zat meestal in de flipperhal een verdieping lager.

Daar had Berit hen ontmoet. Ze was in gezelschap van Anna-Lena, die verliefd was op een jongen die meestal in de hal rondhing.

Ze werd onmiddellijk verliefd op John. Hij sloop rond de biljarttafel met de keu in zijn hand en speelde met een concentratie die Berit enorm aansprak. Hij zei zelden iets.

Hij had smalle handen. Ze bestudeerde zijn gespreide vingers op het groene laken, zijn blik langs de keu, gefocust en uiterst serieus. Dat was wat ze zag, die ernst. En zijn wimpers. Zijn blik. Zijn intense blik.

Ze wist niet waarom ze opeens aan die biljarthal moest denken. Het was eeuwen geleden dat ze daar geweest was. Het kwam vermoedelijk door de gedachte aan Broeder Tuck. Misschien was John bij hem. Ze wilde niet meteen bellen. Ze waren zich vast aan het bezatten. Soms vond John dat hij flink met Lennart moest doorzakken. Het gebeurde tegenwoordig niet zo vaak meer, maar als hij het eenmaal in zijn hoofd had gehaald, was er niets wat hem kon tegenhouden. Zelfs Justus niet. De jongen wist dat maar al te goed, hij kende zijn vader door en door en zijn protesten waren zelden erg luidruchtig of langdurig.

Eén keer, Justus was toen twaalf, had John zich laten overhalen en was hij naar huis gekomen. Justus had zelf naar zijn oom gebeld en gevraagd of hij met John kon spreken. Berit mocht niet luisteren, de jongen had zich met de draadloze telefoon opgesloten op het toilet. John was na een halfuur thuisgekomen, wankelend, maar toch, hij was thuis.

Het was alsof de sporadische avonden en nachten met zijn broer fungeerden als een tijdelijke terugkeer naar hun vroegere leven. Die zuippartijen gaven de broers een hechte band. Waar ze het over hadden wist Berit niet. Over vroeger, over hun jeugd in Almtuna, of ergens anders over?

Ze hadden niet zo veel andere zaken te bespreken. Ze klampten zich aan elkaar vast omdat ze een gemeenschappelijk verleden hadden. Berit voelde soms een steek van jaloezie voor deze terugval naar een wereld die haar gedeeltelijk vreemd was. John en Lennarts jeugd, hun eerste jaren, leek het enige echt gelukkige te zijn. Zelfs Lennart kreeg een warmte in zijn stem als ze het erover hadden, een warmte die anders ontbrak.

Berit stond daarbuiten. Haar leven met John telde niet, vond ze. Zij was in zijn leven gekomen toen alles een wending nam, toen zijn jeugd definitief ten einde was. Zij hoorde er niet bij als de lichte jaren, de gelukkige jaren, herinnerd en naverteld zouden worden.

‘Wanneer komt hij?’

‘Hij komt vast gauw!’ riep ze als antwoord.

Ze was blij dat Justus op zijn kamer was.

‘Hij is vast sneeuw aan het ruimen. Ongelofelijk, wat valt er een hoop.’

De jongen was stil. Ze wachtte op een vervolgvraag. Ze wilde zijn stem horen, maar hij zweeg. Wat is hij aan het doen? Wat denkt hij? Als ze het gedurfd had, was ze de keuken uit gelopen en bij hem naar binnen gegaan, maar het halfduister van de keuken was het enige wat ze aankon. Geen verlichting, geen snelle computerbeelden, geen vragende blikken van Justus.

‘Misschien kun je Harry helpen!’ schreeuwde ze. ‘Een beetje bijverdienen.’

Geen reactie.

‘Hij heeft vast hulp nodig bij de kelderinritten.’

‘Ik heb schijt aan die sneeuw van hem.’

Justus stond plotseling weer in de deuropening.

‘Die is niet alleen van hem’, zei Berit zachtjes.

De jongen snoof en stak zijn hand uit naar het lichtknopje op de muur.

‘Nee, niet aandoen!’

Ze had onmiddellijk spijt.

‘Het is zo gezellig als het een beetje donker is. Ik kan een paar kaarsen aansteken.’

Ze voelde zijn blik vanaf de deur.

‘Je zou er wat geld mee verdienen’, zei ze.

‘Ik heb geen geld nodig. Trouwens, papa heeft geld.’

‘Jawel, maar geen grote hoeveelheden. Je had het erover dat je een fototoestel wilde kopen.’

Justus keek haar afwijzend aan. Zag ze een triomfantelijke blik?

‘Ik vind dat je het in elk geval zou moeten vragen’, vervolgde ze.

‘Wat een gezeur’, zei hij en hij draaide met zijn lijf zoals alleen hij dat kon, en verdween weer naar zijn kamer.

Ze hoorde hoe hij de deur dichtsmeet en ze hoorde het bed kraken toen hij erop neerplofte. Ze liep weer naar het raam. Harry was verdwenen met zijn tractor. Ze kon gezinnen aan tafel zien zitten. Uit sommige ramen kwam een blauwachtig tv-schijnsel.

Ze zag een schaduw zich bewegen tussen de parkeergarages en ze gaf bijna een gil van blijdschap, maar het was niet John die opdook bij het vuilnishok. Zag ze spoken, of waar was die schaduwfiguur gebleven? Als je tussen de garages door liep, kwam je bij het vuilnishok, maar er kwam niemand. Geen John. Berit staarde naar buiten. Plotseling was hij er weer. Ze kon heel even iets zien. Een man in het groen, maar dat was John niet.

Wie was dat? Waarom treuzelde hij achter het vuilnishok? Toen bedacht ze dat het misschien Harry’s broer was, die hielp soms ook met het sneeuwruimen. Geen John. Het korte ogenblik van opluchting maakte plaats voor een gevoel van eenzaamheid.

De aardappels waren nog steeds lauw. Ze draaide aan de knop van het fornuis waarop de stoofschotel stond. De laagste stand. Hij komt zo, verbeeldde ze zich en ze hield haar hand om de pan.

Om halfacht belde ze Lennart. De broer antwoordde op het vijfde signaal. Hij klonk nuchter. Hij had al dagen niets van John gehoord.

‘Hij komt heus wel’, zei hij op lichte toon, maar ze hoorde de ongerustheid in zijn stem.

Berit zag hem voor zich, trappelend op de vloer in de hal.

‘Ik ga wel een beetje rondbellen’, zei hij. ‘Hij zit vast ergens een biertje te drinken.’

Berit verafschuwde hem om die woorden. Een biertje. Ze smeet de hoorn erop.

Ze belde Johns moeder, maar zonder te zeggen dat ze al uren naar John op zoek was. Ze had flauwe hoop dat hij misschien naar haar was gegaan en was blijven hangen. Ze praatten een tijdje terwijl Berit heen en weer liep.

Om kwart over acht belde Lennart.

‘Je hoefde die hoorn er niet zo op te smijten’, begon hij en ze hoorde dat hij een paar biertjes op had. Toen wist ze genoeg.

‘Waar kan hij zijn?’ vroeg ze en nu brak haar vertwijfeling door.

Justus kwam zijn kamer uit.

‘Ik heb honger’, zei hij.

Ze gebaarde met haar hand dat hij rustig moest zijn en beëindigde haar gesprek met Lennart.

‘Heb jij enig idee waar papa kan zijn?’ vroeg ze.

Dat zou ze niet moeten vragen, maar de ongerustheid maakte haar aan het trillen. Justus maakte een lompe beweging met zijn hand.

‘Weet ik veel, hij komt vast zo’, zei hij.

Berit begon te huilen.

‘Mama, hij komt heus wel!’

‘Ja, hij komt wel’, zei ze en ze probeerde te glimlachen, maar het werd meer een grimas. ‘Ik word alleen zo chagrijnig als hij niet belt. De aardappels zijn helemaal verpieterd.’

‘We kunnen toch wel gaan eten?’

Plotseling werd ze onredelijk boos. Interpreteerde ze Justus’ woorden als een soort ontrouw of was het een vermoeden dat er iets vreselijks gebeurd was?

Ze gingen aan de keukentafel zitten. Harry was weer terug met zijn tractor en Berit wilde het onderwerp sneeuwruimen weer oppakken, maar zweeg toen ze het gezicht van de jongen zag.

Er was een vliesje op de aardappels gekomen en de stukjes vlees waren mals maar half lauw. Justus ruimde zwijgend af. Ze volgde zijn mechanische bewegingen. De twee maten te grote spijkerbroek zwabberde om zijn magere benen en zijn ontbrekende kont. Hij had in het najaar geleidelijk zijn kledingstijl en muziekkeuze veranderd, van Engelse softpop, die Berit vaak wel kon waarderen, naar lawaaiige en stuntelige rapmuziek, die in haar oren alleen maar agressief klonk. Zijn kledingsmaak was veranderd in hetzelfde tempo als de muziek.

Ze keek op de klok aan de muur. Negen uur. Nu wist ze dat het laat zou worden. Heel laat.

2

Hij observeerde de vrouwelijke buschauffeur. Ze reed met horten en stoten. Zat veel te dicht op de auto voor haar, accelereerde te snel en moest veel te hard remmen. ‘Wijven’, mompelde hij ontevreden.

De bus was halfvol. Voor hem zat een allochtoon. Vast een Iraniër of een Koerd. Soms leek het alsof de halve omgeving uit zwarten bestond. Drie plaatsen verderop zat Gunilla. Hij glimlachte bij zichzelf toen hij haar nek zag. Zij was een van de mooisten geweest, met haar lange, krullende blonde haar en haar stralende ogen onder de pony. Dat had haar een betoverend uiterlijk gegeven, vooral als ze lachte. Nu had haar haar alle vroegere glans verloren.

Bij de rotonde had de bus een te hoge snelheid en door het krachtige remmen werd een passagier die bij de deur gestaan had heen en weer geslingerd, en viel voorover. Zijn schoudertas kwam tegen Gunilla’s hoofd en ze keek om. Ze is niets veranderd, maar toch ook weer wel, dacht hij toen hij haar verschrikte maar tevens ontzette gezicht zag. Hoe vaak had hij haar zo niet gezien, met haar lichaam gedraaid en haar gezicht schuin naar achteren gericht? Toen was er iets slooms en honends in haar blik geweest, alsof ze degene die ze zag uitnodigde, maar ze had Vincent nooit ergens voor uitgenodigd. Ze had hem amper zien staan. ‘Nergens voor’, mompelde hij.

Hij was misselijk. Stap uit, dan hoef ik niet meer naar je te kijken! De Iraniër voor hem had roos. De bus hobbelde verder. Gunilla was dik geworden. Het luie was vervangen door een zware vermoeidheid.

Stap uit! Vincent Hahn boorde zijn blik in haar hoofd. Toen de bus langs iets reed wat in zijn jeugd Uno Lantz’ schroothandel geweest was maar nu een modern kantoor, kreeg hij het idee. Zo ziek, zo ontzettend ziek, dacht hij, maar zo verdomde lekker.

Hij lachte. De Iraniër keerde zich om en glimlachte.

‘Je hebt roos’, zei Vincent.

De Iraniër knikte en zijn glimlach werd steeds breder.

‘Roos’, zei Vincent nog harder.

Gunilla keerde zich om, evenals een handjevol andere passagiers. Vincent keek naar de grond. Hij zweette. Op het busstation stapte hij uit. Hij bleef op het trottoir staan. De bus reed verder over Kungsgatan. Hij keek naar zijn voeten. Hij stapte altijd te vroeg uit. Arme voeten, dacht hij, arme voeten, arme ik.

Zijn voeten brachten hem via Bangårdsgatan naar de rivier en vervolgens naar de brug. Daar bleef hij staan met zijn armen passief langs zijn lijf. Alleen zijn ogen bewogen. Iedereen leek haast te hebben. Alleen Vincent Hahn kon het rustig aan doen. Hij staarde omlaag in het zwarte water. Het was 17 december 2001. Wat koud, dacht hij en het zweet op zijn rug verstijfde.

‘Arme Taliban’, zei hij luid. ‘Arme allemaal.’

Het verkeer achter zijn rug werd drukker. Er liepen steeds meer mensen over de brug. Hij tilde zijn hoofd op en keek naar bioscoop de Spiegel. Er stonden een heleboel mensen op straat. Was het een soort protest of was er een ongeluk gebeurd? Een vrouw lachte luid. Het was gewoon een populaire bioscoopvoorstelling. Gelach. Toen ze zich over de straat bewogen, zag het eruit als een lachende demonstratie.

De klok van de dom sloeg zes en hij controleerde zijn eigen horloge. Vincent glimlachte triomfantelijk naar de torenspits. De kerkklok liep vijfenvijftig seconden vóór. De kou en de koude trek van de rivier maakten dat hij de straat overstak en naar Stora Torget liep.

‘Het was zo akelig dat ik het niet durfde...’ hoorde hij een tegemoetkomende voetganger zeggen en hij keerde zich enthousiast om. Hij had het vervolg maar wát graag willen horen. Wat was er zo akelig geweest? dacht hij.

Hij bleef staan, keek degene van wie hij vermoedde dat die dat gezegd had na. Hij had zin om te schreeuwen: Het wordt binnenkort nog veel erger. Nog véél erger!

3

Ola Haver luisterde met een geamuseerde glimlach naar zijn vrouw.

‘Waar lach je om?’

‘Niets’, zei Haver defensief.

Rebecka Haver gnuifde.

‘Ga verder, ik wil het horen’, zei hij en hij reikte naar het zoutvaatje.

Ze keek hem aan als om te bepalen hoe ze haar verhaal over de situatie op haar werk zou vervolgen.

‘Die man is een bedreiging voor de volksgezondheid’, zei ze en ze wees naar de foto in het blad van Provinciale Staten.

‘Daar moeten jullie dan wat aan doen.’

Rebecka schudde haar hoofd terwijl ze weer naar het smoelwerk van de bebaarde provinciepoliticus wees. Ik zou niet graag onder die vinger zitten, dacht Haver.

‘Het gaat om de ouderen, de zwakkeren in de samenleving, die zich niet kunnen of durven uiten.’

Hij had dat eerder gehoord en werd een beetje moe van haar herhalingen. Hij strooide meer zout op zijn ei.

‘Zout is niet goed’, zei Rebecka.

Hij keek haar aan, zette het zoutvaatje weg, greep zijn lepeltje en at zwijgend de rest van zijn te hard gekookte ei op.

Haver stond op, ruimde zijn spullen af en zette zijn koffiekopje, bord en eierdopje in de vaatwasser, veegde de kruimels snel van het aanrecht en deed het licht boven het fornuis uit. Na deze routineklussen keek hij meestal op de thermometer, maar deze ochtend bleef hij midden in de keuken staan. Er was iets wat hem deed stokken in zijn beweging naar het raam, alsof een onzichtbare hand hem tegenhield. Rebecka keek even op maar las onmiddellijk verder. Toen wist hij het. Nadat hij op de thermometer gekeken had, boog hij zich altijd voorover naar zijn vrouw, kuste haar midden op haar kruin en vertelde dat hij gek op haar was. Altijd hetzelfde als ze samen ontbeten.

Deze keer aarzelde hij, of liever gezegd, aarzelde zijn lichaam, dat weigerde de twee stappen naar het raam te zetten. Deze ontdekking bracht hem in verwarring.

Rebecka was gestopt met lezen en keek hem met een soort professionele waakzaamheid aan, iets wat ze zich door jarenlange ervaring op verpleegafdelingen had aangeleerd. Hij maakte een beweging als om de klep van de vaatwasser dicht te doen, maar die was al dicht.

‘Hoe is het?’

‘Goed’, zei hij. ‘Ik dacht even na.’

‘Heb je hoofdpijn?’

Hij maakte een afwerend gebaar. Afgelopen najaar had hij steeds terugkerende aanvallen gehad met enorme pijn achter zijn voorhoofdsbeen. Maar de laatste keer was al een geruim aantal weken terug. Had ze zijn aarzeling gemerkt? Hij dacht van niet.

‘Vandaag krijgen we een nieuwe jongen bij Geweld’, zei hij. ‘Uit Göteborg.’

‘Ontwapen hem, die lui uit Göteborg openen het vuur om niks’, zei Rebecka.

Hij gaf geen antwoord. Hij kreeg plotseling haast, verliet de keuken en verdween in de aangrenzende kamer die als kantoor en bibliotheek dienstdeed.

‘Ik ben laat’, zei hij, half vanuit de garderobekast. Hij gooide een trainingspak opzij, wat schoenen en een trui die Rebecka gebreid had. Onder een paar dozen lag een plastic zak van KappAhl. Die nam hij mee, hij deed de kast dicht en liep snel door de keuken.

‘Ik ben laat’, herhaalde hij en hij bleef een paar seconden in de hal staan voordat hij de buitendeur opendeed en de kille decembermorgen in stapte. Hij haalde een paar keer diep adem, nam als het ware een aanloop, met zijn hoofd enigszins gebogen.

December. De donkere tijd. Voor Rebecka leek het donker ondoordringbaarder dan sinds lange tijd. Haver kon zich niet herinneren dat ze ooit zo down geweest was. Hij had haar krampachtige pogingen gezien om zich goed te houden, maar onder dat broze oppervlak zat de angst voor de herfst, of wat het nu was, en die trok aan het dunne vlies dat over haar bedrukte gezicht zat.

Er zweefden wat sneeuwkorreltjes door de lucht. Hij kwam Josefsson van nummer 3 tegen met zijn poedel. De buurman, die politiemensen bewonderde en dat niet onder stoelen of banken stak, glimlachte en zei iets over de naderende winter. Haver had moeite met Josefssons altijd enthousiaste, kordate voorkomen en mompelde iets over zware werkweken.

Hij dacht aan Rebecka. Ze zou weer aan het werk moeten. Ze had mensen nodig om zich heen, de stress op de afdeling, het contact met patiënten en collega’s. De momenten ’s avonds waarin zij en Haver enkele woorden wisselden over wat er die dag op het werk gebeurd was, waren vervangen door een chagrijnige stemming en een gespannen wachten tot er iets zou gebeuren. Iets nieuws, iets wat hun leven een nieuwe dimensie zou geven. Sinds de komst van hun tweede kind, Sara, had hun leven veel verloren van de spanning die hun samenzijn tot dan toe gekenmerkt had.

Haver voelde hoe de routine op het werk nu werd aangevuld met een soort verdovende onveranderlijkheid thuis. Er was een tijd geweest dat hij naar huis was gereden met een blij gevoel in zijn lijf, met een verlangen naar Rebecka, om alleen gewoon bij haar in de buurt te zijn.

Lag dat alleen aan haar? Haver had daar over lopen denken. Sammy Nilsson, zijn collega bij Geweld, meende dat het een teken van ouderdom was. ‘Jullie zitten in een midlifecrisis, de tijd waarin paren ontdekken dat het leven niet leuker wordt dan het is’, had hij met een glimlach op zijn lippen gezegd.

‘Gelul’, had Haver hem afgepoeierd. Nu was hij daar niet meer zo zeker van. Hij hield van Rebecka en had dat gedaan vanaf het allereerste moment. Hield ze van hem? Hij had een nieuwe, kritische uitdrukking in haar gezicht ontdekt. Alsof ze hem met nieuwe ogen bekeek. Natuurlijk, hij werkte veel meer nu Ann Lindell met ouderschapsverlof was, maar er waren eerder ook wel periodes geweest dat hij minstens net zoveel gewerkt had en toen had Rebecka daar niet zo veel bezwaar tegen gehad.

Zijn mobiele telefoon ging.

‘Hallo, met mij’, zei Ottosson, zijn chef. ‘Je kunt dat schieten op de oefenbaan vanmiddag wel vergeten. We hebben een dooie.’

Haver bleef staan. Hij hoorde de poedel van Josefsson op afstand blaffen. Die was zeker het labradorteefje van nummer 5 tegengekomen.

‘Waar?’

‘Librobäck. Het lichaam is gevonden door een jogger.’

‘Een jogger?’

De zon was nog maar nauwelijks boven de horizon. Gingen mensen zo vroeg al rennen? En met dit weer?

‘De technici zijn onderweg’, zei Ottosson.

Hij klonk vermoeid, bijna een beetje ongeïnteresseerd afwezig, alsof joggers met de regelmaat van de klok op een lijk stuitten.

‘Vermoord?’

‘Vermoedelijk’, zei Ottosson, maar hij herstelde zich onmiddellijk. ‘Absoluut. Hij is verminkt.’ Haver hoorde nu de hopeloosheid in de stem van zijn chef.

Die goeiige Ottosson klonk niet ongeïnspireerd door vermoeidheid, maar door zijn gelatenheid ten aanzien van het kwaad in de mens.

‘Wáár in Libro?’

‘Precies als je de stad uit rijdt, aan de rechterkant, na de gemeentelijke opslag.’

Haver dacht na terwijl hij het portier van zijn auto openmaakte, hij probeerde zich te herinneren hoe het eruitzag op het verlengde van Börjegatan.

‘Het apk-station?’

‘Nog verder. Die sneeuwstortplaats van de gemeente.’

‘Dan weet ik het’, zei Haver. ‘Wie zijn er nog meer?’

‘Fredriksson en Bea.’

Ze beëindigden het gesprek. Hij had tegen Rebecka gezegd dat het laat zou worden en dat zou zeker het geval zijn, maar nu om een heel andere reden dan hij een kwartier geleden nog dacht. De ontmoeting met de lokale politiebond zou worden vervangen door een briefing op het werk of een andere activiteit. De vakbond moest wachten. Evenals het schieten op de oefenbaan.

John Harald Jonsson had gebloed als een rund. Het oorspronkelijk lichte jack was helemaal smerig van het opgedroogde bloed. De dood was vast een bevrijding voor hem geweest. Hij miste drie vingers aan zijn rechterhand, afgehakt bij het tweede kootje. De brandplekken en blauw-zwarte bloeduitstortingen op zijn hals en in zijn gezicht getuigden van John Jonssons lijden.

Technicus Eskil Ryde stond een meter van het lijk vandaan, maar zijn blik was gericht op het noorden. Met zijn grimmige trekken, zijn baardstoppels en zijn hoge voorhoofd deed hij Haver denken aan Sean Connery. Ryde keek uit over de vlakte van Uppsala alsof het antwoord daar te vinden was. Maar in feite bestudeerde hij een Viggen-straaljager die net van de luchtmachtbasis opsteeg.

Beatrice en Fredriksson zaten op hun hurken. De wind kwam uit het westen. Een geüniformeerde collega bracht afzetband aan. Het rook zoetig op de een of andere manier; Haver keek om zich heen.

Fredriksson keek op, hij knikte naar Haver.

‘Little John’, zei Fredriksson.

Haver had de vermoorde man ook onmiddellijk herkend. Een paar jaar geleden had hij John verhoord in verband met een zaak waarbij zijn broer betrokken was. De broer had John opgegeven als alibi. Haver herinnerde zich hem als een leuke vent, een voormalige kleine crimineel die nooit geweld had gebruikt. Hij had zoals verwacht de verklaring van zijn broer bevestigd. Hij loog, daar was Haver van overtuigd, maar hij kon Lennart Jonssons alibi toch niet doorbreken.

Ze hadden het gehad over vissen, herinnerde Haver zich. Little John had een passie voor aquariumvissen en van daaruit was de stap naar de hengelsport vrij klein.

‘Kolere’, zei Beatrice en ze stond met een geforceerde beweging op.

De auto van Ottosson stopte langs de kant van de weg. De drie rechercheurs zagen hoe hun afdelingschef sprak met enkele nieuwsgierigen die zich vijftig meter verderop al langs de 272 verzameld hadden. Met een handbeweging maakte hij duidelijk dat ze hun auto’s niet langs de weg konden parkeren.

‘Waar is die jogger?’ vroeg Haver en hij keek om zich heen.

‘In het ziekenhuis’, zei Bea. ‘Toen hij naar de weg wilde rennen om een auto aan te houden, is hij gemeen uitgegleden. Hij heeft wellicht zijn arm gebroken.’

‘Is hij al gehoord?’

‘Ja, hij woont in Luthagen en loopt hier elke ochtend.’

‘Wat deed hij hier in de sneeuw?’

‘Hij rent over het fietspad naar hier en dan keert hij weer terug. Maar hij doet eerst wat oefeningen en dat wil hij niet vlak langs de weg doen. Dat was zijn verklaring.’

‘Had hij wat gezien?’

‘Nee, niets.’

‘Hij ligt hier al zeker vanaf gisteravond’, onderbrak de technicus hen.

‘Bandensporen?’

‘Een hele hoop’, zei Beatrice.

‘Dit is een sneeuwstortplaats’, zei Fredriksson.

‘Dat heb ik begrepen’, zei Haver.

Hij bekeek Little John van wat dichterbij. Hij was bont en blauw geslagen door iemand die zeer doelbewust of volkomen razend geweest was. De brandplekken, vermoedelijk van een sigaret, waren diep. Haver boog voorover en bestudeerde Little Johns polsen. Donkerrode striemen getuigden van stevig aangetrokken touwen.

De stompjes die van de afgehakte vingers restten, waren zwart. De sneden waren netjes gemaakt, vermoedelijk met een zeer scherp mes of een schaar, misschien een tang.

Ottosson kwam aandraven. Haver liep hem tegemoet.

‘Little John’, zei hij en de chef knikte.

Hij zag er onverwacht monter uit. Misschien was hij opgepept door de frisse lucht.

‘Hij is verminkt, hoorde ik.’

‘Wat wist Little John dat zo belangrijk was?’

‘Hoe bedoel je?’

‘Ik denk dat hij gemarteld is’, zei Haver, die aan de aquariumvissen van de vermoorde man moest denken. Piranha’s, dacht hij en hij huiverde bij de gedachte.

Ottosson haalde zijn neus op. Er kwam een windvlaag die hen deed opkijken. Havers somberheid van die ochtend was niet verdwenen. Hij voelde zich lusteloos en onprofessioneel.

‘Een afrekening’, zei hij.

Ottosson haalde een geruite zakdoek te voorschijn en snoot luidruchtig zijn neus.

‘Die verdomde wind’, zei hij. ‘Is er hier al iets gevonden?’

‘Tot nu toe nog niets. Waarschijnlijk is hij hier met een auto heen gebracht.’

‘Die is open’, constateerde Ottosson en hij knikte naar de slagboom, die op halfzeven hing. ‘Ik rij hier vrij vaak langs en ik zie hier nooit iemand inrijden, behalve in de winter, wanneer de wagens van de gemeente sneeuw storten.’

Haver wist dat Ottosson een eindje buiten de stad een zomerhuisje had en hij meende gehoord te hebben dat dat langs de weg naar Gysinge lag.

Ottosson keerde zich plotseling om en kreeg Fredriksson en de technicus in het vizier, die bij het lichaam stonden te keuvelen. Bea was weggelopen en struinde rond in de omgeving.

‘Waarom ben je hierheen gekomen?’ riep Haver zijn chef na.

Ottosson verscheen normaliter nooit zo snel op de plaats van een misdrijf. Hij keerde zich om.

‘Ik heb Little John opgepakt toen hij zestien was. Dat was zijn eerste contact met ons.’

‘Hoe oud is hij nu?’

‘Hij is tweeënveertig geworden’, zei Ottosson en hij liep door naar zijn auto.