Arne Dahl

Midzomernachtdroom

Vertaald uit het Zweeds door Ydelet Westra

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Voor de citaten uit Een midzomernachtdroom van William Shakespeare heeft de vertaalster gebruikgemaakt van de vertaling van Willy Courteaux uit 1987, De Nederlandse Boekhandel/Uitgeverij Pelckmans

Oorspronkelijke titel En midsommarnattsdröm, verschenen bij Albert Bonniers Förlag

Published by agreement with Salomonsson Agency

Oorspronkelijke tekst © Arne Dahl, 2003

Nederlandse vertaling © Ydelet Westra en De Geus bv, Breda 2010

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Lars H/Wildcart Images/Hollandse Hoogte

isbn 978 90 445 2562 5

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de derde druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Zweden ligt daarbeneden. Helemaal beneden. De jonge man ziet de langgerekte kust liggen, ruim tien kilometer onder zich.

Het is een volkomen heldere zomerdag. Heel Zweden is duidelijk te zien, heel Scandinavië. Hij keert terug naar huis. Maar zijn thuis is nu iets anders.

Hij heeft buikpijn.

De jonge man probeert het te begrijpen. Hij probeert al het nieuwe te begrijpen. Alles wat er is gebeurd. Hij leest een dik pak papier door en probeert te begrijpen wat de midzomerweek heeft betekend.

Alles wat die meebracht.

Alles wat die veranderde.

Alle wat die rechtzette.

Het leven kan je nog steeds verbazen, denkt de jonge man verbaasd. Ik ging op reis als mens en ik kom thuis als een ander. En mijn thuis is ook iets anders.

Hij richt zich weer op het pak papier.

En beseft dat niets ooit af is.

2

Het land waar de nachten de hele korte zomer lang steeds donkerder worden, dacht ze. En dat land is mijn land.

Maar juist die gedachte was verboden.

Zo ging het niet langer. Zo kon het niet doorgaan. Vannacht, in deze lichte zomernacht, zou er een verandering plaatsvinden. Hoe dan ook.

Ze wilde niet naar buiten en zich blootstellen aan de knagende noordse kwelling van de mooie zomernacht. Die merkwaardig prettige, aangenaam stekende pijn, die ze tot op het bot voelde.

De weemoed.

Nog niet.

Ze bleef staan en keek door het raam van het trappenhuis. Op korte afstand. Van opzij. Nog steeds van buitenaf.

Het was net een schilderij.

Met als enig motief het naakte, zuivere midzomerlicht.

En dat licht is mijn licht, dacht ze. Ik heb het verdiend. Ik heb er recht op. Het heeft me in elk geval uitgenodigd.

Toen stapte ze de lichte nacht in.

Licht en zuiver. En koud. Ze bleef even staan en liet de kou door haar lichaam trekken. Tot ze begon te rillen. De rilling zette haar in beweging.

De lichtste nacht van het jaar kwam eraan. De nachten zouden weer langer worden. En dit kon je nog geen zomer noemen. Niet serieus. Niemand kon deze ijskou serieus zomer noemen. Haar lichaam herinnerde zich in elk geval heel andere zomers.

Ze wilde gewoon doorgaan met haar leven. Haar eigen leven. Meer niet. En dat mocht ze niet.

Nedim. Ze werd overmand door verdriet. In alle hevigheid.

Ze moest stilhouden. Haar hart bevroor tot ijs.

Nedim. Mijn broer. Nedim en Naska. Eén jaar leeftijdsverschil. Altijd samen. Altijd waren ze er voor elkaar. Altijd dichtbij. Dichter bij een ander kon je niet komen. De twee jongsten.

Wat leken ze op elkaar.

Zo ongelooflijk veel op elkaar.

Maar nu niet meer.

Ze wandelde verder door de uitgestorven hoogbouwwijk. Het was twintig over twee in de nacht en het was licht alsof het dag was. Alsof de wereld leeg was. Leeg, op een helder, heel helder licht na.

En zijzelf.

Nedim, waarom moest het zo zijn? Waarom was het onmogelijk om te breken? Het enige wat ik wil, is leven.

De onderdrukking van de onderdrukten.

Nieuwe naam, nieuw telefoonnummer, nieuw adres, nieuwe stad – het was niet genoeg. Al die moeite die je hebt gedaan om me te vinden, Nedim, kun je dat niet als liefde zien? Als verwrongen broederliefde?

Stockholm had me moeten opslokken, maar toch vond je me. Je zocht naar een speld in een hooiberg, en die vond je. Maar hij zal je prikken. Het gaat erom als eerste te prikken. Want woorden zijn niet genoeg. Woorden hebben er niets mee te maken. Hij gebruikte woorden niet op die manier. Als gesprek. Als dialoog.

Het telefoongesprek gisteravond. De woorden betekenden niets. Woorden als maskering. Alsóf hij een gesprek voerde.

‘We moeten afspreken, Naska.’

‘Ik heet niet Naska, ik heet Rosa.’

Er groeiden veel bloemen langs de slootkant. Ze plukte er een en bekeek hem. Hij was paars en rook vreemd.

Zeven soorten bloemen onder je kussen en de midzomernacht zou magisch worden. Al die rare woorden: ‘Kom, lelie en akolei, kom, rozen en salie, kom, heerlijke kruizemunt, kom, citroenmelisse.’

Wat was een akolei?

Met straatbloemen moest het ook lukken, dacht ze met een scheef lachje. Ze plukte een verwelkte blauwe. Nog vijf en haar wensen zouden worden vervuld; de wereld zou anders worden.

De nacht magisch.

In zekere zin was hij dat al. Dat knagende. De knoop in haar maag. Het licht dat in haar hals verdwaalde.

Eén ding wees erop dat ze de nacht zou overleven.

En dat was niet haar mes. Dat kleine, belachelijke Zwitserse zakmesje in haar tas. Dat ze bovendien moest openklappen voor ze het kon gebruiken. Ze plukte nog een bloem, een armzalige gele. Natuurlijk zou ze het mes openklappen. Zodra ze zeven soorten bloemen had die ze in haar handtas kon stoppen.

Maar eerder niet.

Het asielzoekerscentrum in Skåne. Zij was zes, hij zeven. Ze leerden Zweeds terwijl ze wachtten. Maar ze zwommen vooral. Het meertje. Het ijskoude Zweedse water. Waar ze altijd stiekem naartoe gingen. Nedim en Naska.

De twee jongsten.

Waarom belde ze niet gewoon de politie? Waarom zorgde ze er niet voor dat de politie op de plek was waar ze afgesproken hadden? Omdat het op moest houden. Omdat ze, ook al luisterde hij niet, met hem moest praten, het hem moest laten inzien. Het was belangrijk dat hij en de zijnen het inzagen. De jongere generatie. Vroeg of laat moesten ze luisteren.

En omdat hij … haar broer was.

Ze plukte een vreemde oranje bloem met sprietige kroonblaadjes. Vier. Ze moest de namen leren.

Toen zag ze het gebouw. Het was lager dan de andere gebouwen. Een clubhuis. Een verenigingsgebouw. Een lijkkist.

Ze keek op haar horloge. Bijna half drie. Het moment van de dood.

Toen werd ze gegrepen door angst. Ze had het gevoel dat die haar verstikte, haar tong wilde terugduwen in haar keelholte, en ademhalen kon ze niet.

Het lukte gewoon niet.

Waarom liep ze haar eigen dood tegemoet? Waarom? Het hoefde niet. Had hij haar niet gebeld om haar te waarschuwen? Júíst om hem tegen te houden? Was het in feite niet een smeekbede die zei: hou me tegen, ik kan het zelf niet. Een eeuwenoude traditie drukt het mes in mijn hand en ik kan mezelf niet bedwingen.

Jij moet het voor me doen, Naska, daarom bel ik je.

Nee, Nedim, je moet jezélf bedwingen, je moet zélf die keuze maken, je moet zélf al die eeuwen van je afwerpen en lucht binnenlaten in het benauwde. Ik kan het niet voor je doen.

Ik loop mijn eigen dood tegemoet omdat ik erop vertrouw dat je je verstand gebruikt. Dat je woorden weer woorden laat zijn.

Omdat jij nú met de familietraditie moet breken. Mijn weerloze lichaam eist dat van je. Mijn woorden.

Maar ze had het mes nog. Zolang dat Zwitserse zakmes ongeopend in haar handtas zat, waren haar argumenten geldig. Zodra ze het openklapte en in haar hand nam, zei ze iets heel anders.

Het sneed aan twee kanten.

Ze zette zich weer in beweging. Om haar heen werden de bloemen steeds schaarser. Zou ze zeven soorten bloemen kunnen verzamelen? Zou ze op een Zweedse traditie kunnen vertrouwen?

Ze wist niet of het kleine roze plantje dat tussen de stoep en de straat door het wegdek omhoogstak wel tot de bloemen gerekend kon worden, maar ze trok het eruit en stak het in haar boeket. Vijf nu. Vijf bloemen onder haar kussen.

Maar welk kussen?

Het kussen van de kist?

Ze kwam bij het lage verenigingsgebouw. Geen bloem zover het oog reikte, zelfs niet in het bloemperk. Alsof het de bedoeling was dat ze haar doel niet zou halen.

Ze zag de opening in het gebouw, de overspanning naar de binnenplaats. De ontmoetingsplek. Geen geluid, geen beweging, alleen het glasheldere, bijtende nachtlicht.

Een mooie nacht om te sterven.

Ze was bij de hoek. Even stond ze tegen de muur aan gedrukt. Ze keek naar haar voeten. Een klein, wijnrood bloempje stak door het asfalt tussen haar sportschoenen omhoog.

Ze pakte het en glimlachte flauw. Zes soorten had ze nu, dacht ze en ze liep de hoek om. Dit is wat je ‘op het nippertje’ noemt.

Een eindje verderop zat hij op de binnenplaats. Met zijn gebogen rug naar haar toe en zijn gezicht naar zijn knieën. Alsof alle gewicht van de aarde zijn schouders naar de grond drukte.

Ze sloop naar hem toe. In haar hand had ze geen Zwitsers zakmes, alleen zes soorten bloemen in een treurig boeket.

Zijzelf was het wapen. Haar verschijning. Alles wat die zou kunnen afsmeken. Dat was haar enige wapen.

Ze was bijna bij hem. Hij bleef zitten, verroerde geen vin. Het gewicht leek bovenmenselijk.

Zo dadelijk zou hij zich omdraaien. Het mes zou blikkeren in zijn hand. Dat zou het beslissende moment zijn.

‘Nedim?’ zei ze zacht.

Hij reageerde niet. Hij zat daar maar en leek doodmoe.

‘Nedim?’ zei ze opnieuw, iets luider, en ze legde haar hand op zijn rug.

Zachtjes, heel zachtjes.

Toen viel hij voorover.

Het onzichtbare gewicht drukte hem naar het asfalt. Hij viel, slap, zwaar, log.

Zijn ogen staarden donker naar de lichte zomernacht. Zwarte kringen eronder. Alsof hij maanden niet had geslapen.

Nu zou hij voor eeuwig kunnen slapen.

Ze monsterde haar broer. In zijn rechterhand had hij een groot, breedbladig mes. Het blikkerde niet.

Zijn witte overhemd was helemaal rood.

En in een knoopsgat zat een klein, blauwviolet bloempje. Het leek op een fraai gevormd klokje. Toen ze het pakte en in haar boeket stopte, besefte ze ineens dat ze wist hoe het heette. Ze had het nog niet zo lang geleden geleerd.

Akelei.

En akelei is hetzelfde als akolei.

In alle rust maakte ze haar handtas open en legde het boeket van zeven soorten bloemen naast het ongeopende Zwitserse zakmes.

Toen deed ze haar tas weer dicht.

Was een tijdlang volkomen stil. Ademde.

En uit diepten waarvan ze dacht dat ze niet meer bestonden, steeg een huil op, die samen met het Zweedse midzomernachtlicht een oeroude treurzang vormde die aan alle menselijke grenzen voorafging.

3

De fotograaf liep met een stel met een tweelingwagen mee door de gangen. Ze leken de weg te weten.

De man in het gezin, die enigszins overdressed was met zijn zware leren jack, wierp hem een vluchtige blik toe en knikte hem al even vluchtig toe. Het was een forse man van ergens in de vijftig met een langgerekt, langwerpig, langdradig gezicht. Uit de tweelingwagen keken twee lieve meisjesgezichtjes op. Ze waren respectievelijk twee en drie jaar oud en hadden beiden dezelfde langgerekte gezichtsvorm. Het zag er vrij grappig uit.

‘Wacht even, Viggo’, riep zijn vrouw achter zijn rug. De man bracht de tweelingwagen piepend tot stilstand en kreunde luid.

‘We zijn al te laat’, zei hij klagerig. ‘Wat nu weer?’

‘We moeten de bloemen nog inpakken’, zei zijn vrouw. ‘Zodat je niet kunt zien dat ze uit de supermarkt komen.’

‘We zijn er bijna’, klaagde de man. ‘Dat kun je toch ook wel in de lift doen.’

‘Er hangen bewakingscamera’s in de lift’, zei de vrouw en ze raakte verstrikt in het papier van het ondermaatse bosje bloemen. Ze vervolgde: ‘Waarom houden jullie dit feest eigenlijk op het politiebureau?’

‘Wat is daar nou weer mis mee?’

‘Het is een doolhof. Niemand weet de weg. Kijk maar eens naar de man naast je.’

De man in het leren jack draaide zich om en keek omlaag naar de fotograaf.

‘Moet jij er ook heen?’ vroeg hij. ‘Naar het feest?’

‘Ja’, knikte de fotograaf. ‘Ik ben de fotograaf en eerlijk gezegd ben ik een beetje verdwaald.’

‘O’, zei de man en hij stak zijn hand uit. ‘Dus jij hebt mijn klusje afgepakt. Ik ben meestal degene die filmt. Maar ze wilden het deze keer wat professioneler aanpakken.’

De fotograaf schudde hem de hand, maar voor ze zich aan elkaar konden voorstellen, riep de vrouw: ‘Ziezo, nou hoop ik alleen niet dat hij ziet dat de tulpen verrot zijn.’

‘Je bedoelt “verwelkt”? Bij bloemen zeg je “verwelkt”.’

‘Nee, ik bedoel echt “verrot”.’

Na een lange woestijnwandeling stapten ze de lift in. De kinderen staarden de fotograaf wantrouwend aan toen hij een grote camera uit zijn tas pakte en de flitser erop draaide. Daarna mepte het oudere meisje van de twee het jongere meisje plotseling met een rammelaar op haar jukbeen, waarna ze het beiden op een huilen zetten.

‘Charlotte!’ riep de man met een ontroostbare stem en hij griste de rammelaar naar zich toe.

Toen gingen de liftdeuren open en een twintigtal blikken wendde zich naar hen. Aan het plafond van de open zaal hing een groot spandoek, dat met knalrode letters schreeuwde: eindelijk! hultin gaat met pensioen! Met iets kleinere, zo te zien pasgeschreven letters, stond er: net als het zweedse voetbalelftal!

Het brullende gezin wurmde zich de lift uit en een buitengewoon witharige man liep hun tegemoet; hij leek de enige te zijn die zich in hun buurt durfde op te houden.

‘Voor mij?’ zei hij in het Finland-Zweeds en hij pakte de rammelaar. ‘Dat had je nou niet moeten doen.’

‘Hou je kop’, repliceerde de man in het leren jack en hij griste de rammelaar opnieuw naar zich toe.

‘Dat Zweden uitgerekend vandaag moest verliezen van Senegal’, ging de witharige man blijmoedig verder. ‘Dat zou Finland beter hebben gedaan.’

‘Waar heb je het over?’ mopperde het leren jack. ‘Denk je soms dat ik tijd heb om naar het wk-voetbal te kijken? Het enige wat ik thuis doe is luiers verschonen.’

‘Waar is onze jubilaris?’ vroeg zijn vrouw achter zijn rug.

‘Sta jij daarachter, Astrid?’ vroeg de witharige man, hij boog zich om de grote man heen, omhelsde diens vrouw en voegde eraan toe: ‘Wat een elegante tulpen.’

‘Hou je mond, Arto!’ riep ze. ‘Denk je dat hij het ziet?’

‘Wees maar niet bang, hij ziet niks. Hij zweeft op champagnebubbels.’

De lift liep leeg. Alleen de fotograaf stond er nog. Hij kiekte de man met het witte haar. Die vervolgens een tijdje verblind stond te knipperen en zei: ‘O, fantastisch. Jij bent van Fotoringen? We zaten al op je te wachten.’

‘Het spijt me dat ik wat aan de late kant ben’, zei de fotograaf. ‘Ik was verdwaald.’

‘Je bent niet de enige. Ik ben Arto Söderstedt. Feestorganisator. Ik zal je verder niet storen bij je werk. Stort je in het gewoel en laat je afdrukvinger de vrije loop.’

De fotograaf hing zijn cameratas recht, manoeuvreerde de lift uit en begaf zich in het zogeheten gewoel.

Nadat het even was gedempt door de spectaculaire entree van de tweeling, zwol het geroezemoes weer aan. De mensen stonden gegroepeerd in kluitjes, die met een zekere regelmaat oplosten en nieuwe kluitjes vormden.

De fotograaf maakte een paar overzichtsfoto’s. Toen de mensen eenmaal gewend waren aan de flitsen vormden die een natuurlijk onderdeel van het feest.

Eerst het spandoek. Verschillende constellaties onder het spandoek, verschillende hoeken.

Het was niet moeilijk om het feestvarken te herkennen. Hij stond met een champagneglas in zijn hand en converseerde links en rechts met mensen die hem kwamen feliciteren. Met gelijke tussenpozen schoof hij zijn minieme bril omhoog, die hardnekkig langs zijn enorme neus naar beneden bleef glijden.

‘Ze ruiken een tikkeltje eigenaardig’, zei hij en hij schudde de uitgestrekte hand van het leren jack.

‘Deze tulpen zijn speciaal uit Nederland geïmporteerd’, zei het leren jack. ‘Niet meer zo wantrouwend zijn, Jan-Olov. Die tijd heb je gehad.’

‘Maar een vos verliest niet zomaar zijn streken.’

‘Maak je geen zorgen. Kerstin weet wat ze doet.’

‘Dat weet ik’, zei het feestvarken. ‘Ik heb haar zelf uitgekozen.’

‘Maar niet helemaal alleen’, zei een blonde, gebruinde man die van opzij kwam aanglijden en het feestvarken een vriendschappelijke stomp op zijn bovenarm gaf.

‘Jawel’, zei het feestvarken neutraal en hij keek naar zijn bovenarm. Maar op dat moment had de blonde man, wiens golvende haar sterk aan een toupet deed denken, zich al tot de vrouw van het leren jack gewend.

‘Ik geloof niet dat we elkaar al eens hebben ontmoet’, zei hij met een stralende glimlach. ‘Ik ben Waldemar Mörner, de formele chef van het A-team.’

‘Astrid’, zei de vrouw. ‘Ik woon samen met Viggo Norlander.’

De fotograaf schoot een paar plaatjes, waarna hij zich door de zaal begon te bewegen.

Toen belandde er een enorme hoeveelheid kinderen in het blikveld van de camera. Het leek wel een jongerencentrum vermengd met een crèche. Hij telde negen kleinere kinderen en twee grotere, twee meisjes van zestien die apart aan een tafel heel verveeld zaten te kijken. De negen kleinere kinderen vormden een gemengde, maar goed te onderscheiden groep: vier mulatten, vier krijtwitte kinderen en een donkerharig jongetje. Het donkerharige jochie was een jaar of acht en leek in het paradijs te zijn, zoals hij rondrende en de meisjes aan hun haren trok. Ze gilden als op commando. Als orgelpijpen.

Toen ving het oog van de camera de twee grotere meisjes. Een van hen was extreem blond en hoorde zonder twijfel bij de vier dito kleinere. De andere was meer middelblond en moeilijker te plaatsen.

‘Vet saaie lui hier’, zei de blondste.

‘Ouwe zakken’, zei de middelblonde. ‘Ik baal ervan dat ik met mijn vader mee ben gegaan, maar ik moet nu wel een beetje aardig voor hem zijn, met die scheiding en zo.’

‘Ik wou dat die van mij dat deden, dan kreeg ik tenminste een eigen kamer.’

De fotograaf klikte. Het flitslicht verblindde de meisjes.

‘Hou daarmee op, man’, brieste de blondste. ‘Irritante eikel.’

‘Stomme nerd’, siste de middelblonde.

Het oog van de camera zwenkte verder door de zaal.

Een heel grote man hief zijn champagneglas naar een opvallend stel van rond de dertig en zei beslist: ‘Meisjes zitten op schoot en jongetjes draag je onder je hart.’

Het opvallende stel keek elkaar aan. De vrouw was lang en had blond, gemillimeterd haar; de man was een stuk kleiner, getint en had halflang haar. Voor zijn borst hing een hummeltje in een draagzak.

De fotograaf schoot een paar kiekjes en incasseerde een paar lange blikken. Hij hield de camera voor zijn gezicht.

‘Meisjesbuik’, zei de gemillimeterde vrouw aarzelend. ‘Je had nog gelijk ook, Gunnar.’

‘Het klopt altijd’, zei de forse man en hij streek voorzichtig over de donkere haarsliertjes van het slapende hummeltje. ‘Isabel is een mooie naam. Wanneer wordt ze gedoopt, Sara?’

‘Dat weten we nog niet precies’, zei de donkere man licht geïrriteerd. ‘We zijn het nog steeds niet eens over de kerk. Katholiek of protestant.’

‘Mensen hebben altijd wel iets om over te kibbelen’, zei de forse man gemoedelijk. ‘Dat is een natuurlijke behoefte. Wij kibbelen over een huis.’

‘Een huis?’ vroeg de gemillimeterde vrouw.

‘Een vakantiehuisje eigenlijk. Of een hut. In Griekenland of Italië. Ludmila heeft iets in Veneto gezien, veertig kilometer van Venetië. Ik wil nog steeds naar de Cycladen.’

‘Waar doen jullie dat in hemelsnaam van?’ riep de getinte man uit.

De forse man haalde zijn schouders op.

‘Tja, Jorge’, zei hij. ‘We hebben allebei jarenlang zuinig geleefd als vrijgezel. Geen grote uitgaven. Ineens bleken we geld te hebben. Dat was leuk om te ontdekken. Ik had er nooit over nagedacht.’

‘En waar betaal jij je nieuwe elektrische basgitaar van?’ vroeg de gemillimeterde vrouw. ‘Naast je nieuwe huis en pasgeboren kind?’

De getinte man zei niets. Hij mokte.

De forse man zei: ‘Dus, Jorge, daar gebruik je je ouderschapsverlof voor?’

‘Als ik met het mes op de keel iets positiefs over jou zou moeten zeggen, Gunnar: je doet in elk geval niet je best om makkelijk te scoren.’

‘Ik bedoelde het letterlijk. Zonder oordeel. Gebruik je daar je ouderschapsverlof voor?’

‘Zo bijzonder is het nou ook weer niet. Het is gewoon een goede gelegenheid om weer te gaan spelen. Met een paar andere amateurs die ouderschapsverlof hebben.’

‘Maar een elektrische basgitaar? Je speelde toch jazz?’

‘Het een sluit het ander niet uit’, zei de gemillimeterde vrouw met een zuinig mondje. ‘Hij heeft ook een nieuwe contrabas gekocht. Op afbetaling.’

‘Geen ruzie maken’, zei de forse man vaderlijk. ‘Laten we aan Henri Camara denken en lekker chagrijnig worden met z’n allen. Gedeelde smart …’

‘Hou je kop’, zei de getinte man. ‘Wat een pokkewedstrijd.’

‘Henri Camara?’ zei de gemillimeterde vrouw vragend.

‘Hij heeft twee goals voor Senegal gescoord tegen Zweden in de achtste finale. Maar Henrik Larsson heeft er ook een gemaakt, en die was heel mooi. Een beetje positief denken.’

Dat was een goed moment om weg te lopen. De fotograaf vuurde een paar felle flitsen af en zijn stappen versnelden onmiskenbaar toen hij zacht babygehuil hoorde.

Hij hield stil bij een nieuw kluitje mensen. Een pikzwarte vrouw zei in het dialect van Dalarna: ‘Wat spelen ze leuk samen. Ik was bang dat het een chaos zou worden.’

De krijtwitte man, die de fotograaf bij de lift was tegengekomen en zich had voorgesteld als Arto Söderstedt, sloeg zijn arm om een bijna even krijtwitte vrouw heen en zei bedachtzaam: ‘Ze doen me aan een schaakspel denken.’

De fotograaf draaide zich om en sloeg de spelende kinderen gade, de ene helft wit, de andere helft zwart. Hij lachte even en maakte een paar foto’s.

De pikzwarte vrouw lachte luid.

‘Inderdaad, niet te geloven!’ riep ze. ‘Het eindspel.’

De vrouw met de arm om zich heen zei in het Finland-Zweeds: ‘De witte zijn van ons, die nukkige aan tafel ook, en de zwarte zijn van jullie. Dat zie je zo. Maar wie is dat jochie dat die meiden de hele tijd aan de haren zit te trekken?’

‘De joker van het spel’, zei de witte man.

‘Dat weet ik eigenlijk niet’, zei de zwarte vrouw.

‘Maar ik wel’, zei de witte man. ‘Als je het over de duivel hebt … Kijk eens aan, de derde moeder. Mama de commissaris.’

Een kleine, donkerharige vrouw van rond de veertig kwam bij de groep staan met een lange, jonge man in haar kielzog.

‘Zo praat je niet tegen je baas’, zei ze in onvervalst Göteborgs.

De fotograaf slaagde erin een paar snapshots te schieten voor ze zich omdraaide en naar de kinderen riep: ‘Anders! Je mag die meisjes niet aan de haren trekken! Wat denk je wel!’

Het jongetje lachte hard en bleef de meisjes aan de haren trekken.

‘Laat maar’, zei de zwarte vrouw. ‘Volgens mij vinden ze het best leuk.’

‘Dat is nou juist het erge, dat we het altijd leuk blijven vinden’, zei de Göteborgse vrouw en ze stak haar hand uit. ‘Ik ben trouwens Kerstin Holm, en als ik het goed heb ben jij Elsa Grundström.’

De zwarte vrouw schudde haar de hand en zei: ‘Natuurlijk. Inderdaad, jij volgt Jan-Olov op. Gefeliciteerd. Kun je dat zeggen?’

‘De toekomst zal het leren’, zei de Göteborgse lachend. ‘Om het zo maar te zeggen. Dit is trouwens Jon Anderson, onze nieuwste aanwinst.’

De lange jongeman stak zijn hand uit, boog beleefd voor de dames en schonk de witte man een kort knikje.

‘Jethro Tull?’ zei de zwarte vrouw.

‘Hè?’ zei de lange jongeman.

‘Heette de zanger van Jethro Tull niet zo? Die aanstellerige man met die dwarsfluit. Jon Anderson?’

‘Nee, nee, nee’, zei de witte man ernstig. ‘Die heet Ian Anderson. Jon Anderson was de zanger van Yes. Een andere formidabele symfoband.’

‘O’, zei de zwarte vrouw en ze liet de hand van de jongeman los.

‘En jij bent?’ vroeg deze galant.

‘O, sorry. Elsa Grundström. De vrouw van Niklas Grundström.’

De lange jongeman keek niet-begrijpend. De witte man schoot te hulp: ‘Kijk uit met wat je zegt, Yes. Niklas Grundström is de hoogste baas van Interne Zaken.’

‘Yes?’ riep zijn witte echtgenote uit. ‘Is dat niet een merk afwasmiddel?’

De lange jongeman verkeerde in opperste verwarring.

‘We noemen hem Yes’, zei de witte man. ‘Naar de zanger van Yes, de band waar ik het net over had. Niet naar het afwasmiddel dus.’

‘En jij bent?’ herhaalde Yes iets minder galant tegen de witte vrouw.

‘Anja Söderstedt. De witte dame.’

‘En ik ben de zwarte dame’, zei de zwarte dame en ze wees naar het onstuimige schaakspel.

De lange jongeman gaf het op. De glimlach op zijn gezicht toen hij het gezelschap met een knikje verliet, was uiterst geforceerd. De fotograaf vond het een geschikt moment om een foto te maken. Klik. Verblind en ernstig verward gleed de jongeman de zaal in.

‘Wel een beetje stug, hè?’ fluisterde de witte vrouw voorzichtig.

‘Ik heb toch gezegd dat jullie niet zo moesten doen, Arto’, zei de vrouw uit Göteborg vermanend. ‘We moeten hem een kans geven.’

‘Yes, sir’, zei de witte man.

Ze keek hem gelaten aan en schudde haar hoofd.

‘Ik wist niet dat jullie versterking hadden gekregen’, zei de witte dame. ‘Daar heeft Arto niks over gezegd. En ik krijg ook al niks te horen over die tv-moord.’

‘Dat is gewoon een kwestie van de tabloids lezen’, zei de witte man korzelig.

De vrouw uit Göteborg knikte.

‘Het gaat niet om versterking, helaas. Eerder om compensatie. We zijn een paar topkrachten kwijtgeraakt. Aan onder andere jouw man, Elsa.’

De zwarte vrouw knikte.

‘Zie je wel’, zei de witte vrouw. ‘Haar man vertelt haar nog eens iets. Jij vertelt mij niks.’

‘Ik dacht dat je niet geïnteresseerd was’, zei de witte man gedwee.

‘Jon Anderson zit sinds een paar maanden bij ons’, zei de vrouw uit Göteborg. ‘En er loopt hier nog een toekomstige medewerker rond. Ergens.’

De fotograaf maakte de laatste foto van het gemengde gezelschap en wandelde verder door de zaal. Voor het oog van de camera gleed een jonge vrouw van vijfentwintig voorbij met een kapotte spijkerbroek en een navelpiercing onder een minuscuul lichtblauw topje. Ze liep naar een plukje mensen met een champagneglas in de hand, maar bleef precies voor het oog van de camera staan en keek de fotograaf smekend aan. Die hield zijn vinger in de lucht, maar de camera bleef wel voor zijn gezicht.

‘Niet mij’, fluisterde ze luid. ‘Ik had niet begrepen dat je je op moest doffen. Het is zo al gênant genoeg.’

De fotograaf keek de zaal rond. Het algehele opdoffingsniveau was zonder meer een tikje hoger dan dat van haar. Hij knikte. Ze bedankte hem zachtjes, baande zich een weg door de horde kinderen en voegde zich bij het groepje mensen met een onbeschroomd: ‘Hallo, hallo, hier ben ik.’

Het groepje hield op met praten en nam haar afwachtend op.

‘Ik weet niet of ik iemand van jullie zou moeten herkennen’, voegde ze er enigszins geforceerd aan toe. ‘Ik ken het A-team alleen van foto’s. Maar ik geloof niet dat ik iemand van jullie herken. Klopt dat?’

‘Dat ligt eraan wie je bent’, zei een stijve, zeer goed geklede man en hij keek haar strak aan.

Ze keek even strak terug, zonder weg te kijken.

‘Ik kan me voorstellen dat je je conclusies al over me getrokken hebt’, zei ze. ‘Jonge meid in een kapotte spijkerbroek met een navelpiercing. Een verklikster uit de onderwereld die hier per ongeluk terecht is gekomen? Een ingehuurde callgirl? Een surprisestripper?’

Achter haar rug begon een man hard te lachen. Hard en hartelijk. Ze draaide zich om en keek hem aan. Het vuur dat haar ogen schoten doofde toen ze de middelblonde man zag met een blaasje op zijn wang en een modieuze kunststof bril op zijn neus.

‘Ik weet wie je bent’, zei hij rustig. ‘Kerstin heeft me al over je verteld. Jammer dat ik niet de kans krijg om met je samen te werken.’

‘Maar jij bent Paul Hjelm!’ riep de vrouw uit. ‘Die bril zette me op het verkeerde been. Je leek altijd net een kantoorklerk.’

‘En nu ben ik dat ook’, zei de man en hij voelde aan zijn lichtgewichtbril. ‘Binnenkort ga ik ook een horloge kopen. Dan is de transformatie compleet.’

De jonge vrouw stak haar hand uit en leek ineens met stomheid geslagen.

‘Paul Hjelm’, zei ze alleen maar.

De man die Paul Hjelm was genoemd, schudde haar uitgestoken hand en zei: ‘Hier staat niemand van het A-team, dus laat ik je maar aan iedereen voorstellen. Luister, iedereen, dit is Lena Lindberg, de nieuwste aanwinst van het A-team. Ze begint …’

‘Morgen. Excuses voor mijn kleren, ik wist niet het zo’n formeel feest was.’

‘Dat is het ook niet’, zei de man die Hjelm was genoemd. ‘Voor de meesten van ons ligt het voor de hand om op deze manier de man te huldigen aan wie we een hoop te danken hebben.’

‘Ik heb begrepen dat Hultin een goede baas was …’

‘Pas nu ik zelf baas ben besef ik hoe goed hij was. Zal ik verdergaan met voorstellen? Deze stijve, goed geklede man die je zojuist beledigd hebt, is commissaris Niklas Grundström, hoofd Interne Zaken. Een man die je dus vooral niet moet beledigen. Verder is dit Ludmila Lundkvist, docente Slavische talen. Ze woont samen met je toekomstige collega, Gunnar Nyberg.’

‘We wonen niet samen’, corrigeerde de kleine, donkerharige vrouw hem met een licht Russisch accent en ze knikte de jonge vrouw toe. ‘Gunnar is die grote kerel daar.’

De fotograaf maakte een paar foto’s. De flitslichten suisden door de feestzaal alsof er zwaar onweer op komst was. De man met de kunststof bril ging verder: ‘En dat is afdelingsdirecteur Waldemar Mörner, de formele chef van het A-team.’

De fotograaf herkende de man met de toupetachtige blonde lokken en flitste nog een keer zo fel dat de vonken van de spierwitte glimlach af spatten.

‘Charmant’, zei de toupetman en hij boog als een lakei aan het hof van Lodewijk xiv.

‘Kijk eens aan’, zei de jonge vrouw en ze bekeek de verschijning aandachtig. ‘Waar hadden jullie het over voor ik aan kwam stormen?’

De leden van het groepje keken elkaar voorzichtig aan om na te gaan of een van de anderen het nog wist. De kleine, donkerharige vrouw met het licht Russische accent zei uiteindelijk: ‘Kinderen, geloof ik.’

‘Precies’, zei de toupetman. ‘Ik heb net een vaderschapszaak op mijn nek gekregen. Al zit het natuurlijk wel wat lager.’

‘Lager?’ vroeg de jonge vrouw zonder nadenken.

‘Niet ter hoogte van mijn nek, maar een stuk lager. Er zou ergens in Dalsland een zoon van vijfentwintig van me rondlopen. Een interessant gegeven voor een man die zijn hele leven een kapotje heeft gedragen.’

De jonge vrouw zweeg en begreep dat ze niet veel deining had veroorzaakt toen ze aan was komen stormen. Hier waaide al een frisse wind. Uiterst opmerkelijke beelden verschenen voor haar geestesoog.

De anderen vertrokken geen spier; klaarblijkelijk kenden ze de toupetman en zijn grillen. De fotograaf maakte nog een foto. Tot verbazing van de jonge vrouw. Ze liet het gebeuren.

‘Nee’, zei de Russische vrouw op zakelijke toon. ‘Ik geloof dat ik aan het begin van het gesprek zei dat ik het een gemis vond om geen kinderen te hebben. Niet in de laatste plaats nu ik er een paar volwassen onechte kinderen bij heb gekregen. De kinderen van Gunnar.’

‘Onechte kinderen?’ zei de jonge vrouw.

‘Is dat fout dan?’ vroeg de Russische vrouw bezorgd. ‘Kun je dat niet zo zeggen?

Ze vond het duidelijk vervelend om taalfouten te maken.

De stijve, goed geklede man schoot te hulp: ‘De vele moderne gezinssamenstellingen hebben onze woordenschat verrijkt met een boel nieuwe woorden. “Onechte kinderen” gebruik je niet in dit geval, het moet “stiefkinderen” zijn.’

‘Wat zijn “onechte kinderen” ook alweer precies?’ vroeg de toupetman, ietwat angstig gezien zijn eigen situatie.

‘O ja, dat zijn kinderen die buiten het huwelijk geboren zijn’, zei de Russin beslist.

‘Ja, een ongeluk zit in een klein hoekje’, zuchtte de toupetman. ‘Dat is een algemeen bekend.’

‘Maar volgens mij’, zei de stijve, goed geklede man, ‘begon het gesprek met iets anders. Volgens mij begon het met het volstrekte onvermogen van de heer Waldemar Mörner te geloven in genetische codes.’

‘Nu moet je uitkijken’, zei de toupetman gemoedelijk.

De goed geklede man negeerde hem en richtte zich glimlachend tot de jonge vrouw.

‘Laten we meteen van de gelegenheid gebruikmaken en de surprisestripper uittesten’, zei hij mild.

‘Dat meen je niet, Niklas,’ riep de man die Hjelm was genoemd, ‘dat je al de hele tijd op wraak zint.’

‘Een klein beetje maar’, gaf de goed geklede man toe en hij produceerde een onverwacht hoge jongenslach. ‘Maar het is ook een spelletje, een detectivespelletje. Het vermogen om aanwijzingen op te pikken. Want daarvan zijn er al heel wat langsgekomen. Dit is er ook een.’

‘Goed’, zei de jonge vrouw kalm. ‘De surprisestripper is er klaar voor.’

De goed geklede man keek haar strak aan en zorgde ervoor dat hij zich niet versprak: ‘Welk kind is of welke kinderen zijn van mij?’

De jonge vrouw staarde hem perplex aan en keek vervolgens de zaal in. De fotograaf volgde haar blik. Er waren veel kinderen, maar ze waren makkelijk uit elkaar te houden. Een klein, donkerharig jongetje van een jaar of acht. Vier bruine kinderen, van wie de zwarte moeder onmiddellijk te herkennen was. Vier heel blonde, lichte kinderen. Nee, vijf, als je het grote meisje meerekende dat samen met een ander, ongeveer even oud middelblond meisje aan een tafel zat te bokken. Verder een klein hummeltje voor de borst van een getinte man en twee kleine meisjes met nogal langgerekte gezichtjes, die rondhobbelden en elkaar met rammelaars te lijf gingen.

De jonge vrouw observeerde de kinderschare lange tijd en probeerde het te raden. De fotograaf knipte. Met de schrander glimlachende groep op de achtergrond. Het werd de op drie na beste foto van de dag.

Toen draaide ze zich en om en zei: ‘Het meisje aan de tafel. De middelblonde, die zit te bokken.’

De goed geklede man sloeg zijn handen met een triomfantelijke klap op elkaar. De man die Hjelm was genoemd, schoof zijn kunststof bril omhoog en zei: ‘Je hebt min of meer gelijk. Met haar begon de discussie. Ik zat op te scheppen dat ik mijn dochter Tova mee had gekregen. Een onwaarschijnlijke prestatie.’

De jonge vrouw nam hem op en fronste haar voorhoofd. Toen richtte ze zich vragend tot de goed geklede man, die opgetogen in zijn handen stond te wrijven. Hij keek haar een tijdje aan, lang genoeg om de eerste tekenen van irritatie bij haar waar te nemen.

Dat was het teken.

‘Het zijn die kleine donkere kinderen’, zei hij uiteindelijk.

Toen lachten ze hard. Allemaal.

Zij het hardst van iedereen.

‘Nu is het tijd voor iets heel anders’, zei de toupetman en hij vouwde een kreukelig vel papier open dat hij uit zijn zak had gevist.

‘Jan-Olov!’ riep hij belachelijk luid. ‘Het wordt hoog tijd dat ik een paar zorgvuldig gekozen woorden tot je richt. Als dank voor al deze jaren!’

Toen ving het oog van de camera het feestvarken zelf. De camera zoomde op hem in terwijl hij met zijn arm om een goed geconserveerde, oudere vrouw onder het spandoek stond, zo’n tien meter verderop. Met deze foto werd een buitengewoon onthullende gelaatsuitdrukking vastgelegd.

De op een na beste foto van de dag.

Zelden was zo’n grote neus zo hoog opgetrokken geweest.

De toupetman stapte soepeltjes op een stoel om op de tafel te gaan staan. Helaas stond de stoel met één poot op een brandweerautootje, waardoor hij met een aanzienlijke snelheid weggleed. Omdat zijn linkerbeen hierdoor wegschoot en zijn rechterbeen zich al op de tafel bevond, kwam de toupetman in iets terecht wat als een spagaat kon worden aangemerkt. Hij trok zijn linkerbeen naar zich toe, dat onder de tafel belandde, waarna hij hetzelfde been met een heftige beweging omhoogtrok. Vervolgens kwam de tafel van de grond en zweefde een moment lang boven het hoofd van de toupetman, die horizontaal een paar meter in de lucht hing.

Precies op dat moment maakte de fotograaf de beste foto van de dag.