Arne Dahl

Kentucky Killer

Misdaadroman

Uit het Zweeds vertaald door Tine P.G. Jorissen-Wedzinga

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Ont blod, verschenen bij Bra Böcker

Oorspronkelijke tekst © Arne Dahl, 1998

Eerste Nederlandse editie © Tine P.G. Jorissen-Wedzinga en De Geus bv, Breda 2003

Deze uitgave © De Geus bv, Breda 2011

Published by agreement with Salomonsson Agency, Stockholm

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Captureworx/Millennium Images/Hollandse Hoogte

isbn 978 90 445 2563 2

nur 305, 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vijfde druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Woordeloze pijn, dacht hij. Nu weet ik wat dat is.

Je leert voor het leven, dacht hij, en de lach van zijn galgenhumor was zonder geluid. Je leert voor de dood, dacht hij, en in plaats van een lach was daar nog een stomme afgrondschreeuw.

Toen de pijn opnieuw in de aanval ging, wist hij opeens heel duidelijk dat dit zijn laatste lach was geweest.

De pijn werd niet erger. Met wat hij nog kon onderscheiden als een combinatie van bevrediging en angst voelde hij dat de intensiteit haar hoogste top bereikt had, en hij begreep welk proces zich nu zou voltrekken.

De afdaling.

Zijn pijncurve steeg niet langer, hij werd geëgaliseerd, en daarachter ontdekte hij de steile helling, die met de onweerstaanbaarheid van een glijbaan zou eindigen in het niets. Of, en hij streed tegen die gedachte, bij God.

Zijn lichaamsporiën stonden wijd open, als opengesperde monden die het grote Waarom riepen, dat hij zelf niet meer kon uitbrengen.

De beelden begonnen te komen, hij wist dat ze zouden komen. Ze kwamen al toen de pijn steeg tot hoogtes die hij zich in zijn wildste fantasieën niet had kunnen voorstellen. Hij verbaasde zich over de mogelijkheden die er al die jaren in hem verborgen hadden gezeten.

Dit bestond dus.

De mens beschikte dus over een dergelijk intensiteitspotentieel.

Terwijl zijn hele wezen stukje bij beetje explodeerde, leek de pijn zich steeds meer te verplaatsen van zijn vingers, geslacht en hals naar een plaats buiten zijn lichaam. De pijn werd op de een of andere manier algemeen, steeg boven zijn lichaam uit en drong zijn – en hij moest het woord wel denken – zijn ziel binnen, en hij probeerde de hele tijd zijn gedachten helder te houden. Maar toen kwamen de beelden.

Eerst had hij gevochten om het contact met de buitenwereld te behouden, en de buitenwereld bestond toen uit niets anders dan gigantische, langsbulderende vliegtuigen die hij door het raampje kon zien. Af en toe gleed ook de stille gestalte van de beul voorbij met zijn dodelijke instrumenten. Zo langzamerhand vermengden de bulderende vliegtuigen zich met de beelden, en nu begonnen de vliegtuigen ook te veranderen in krijsende afgrondgeesten.

Hij kreeg de beelden niet op een rijtje: hoe ze in hem opkwamen, de volgorde, de structuur. Hij zag het onvergetelijke interieur van de verloskamer van zijn zoon, maar hij was er zelf niet bij. Terwijl zijn zoon geboren werd, hoorde hij zichzelf overgeven op het toilet. Maar hij was er nu wel en het was mooi en geur- en reukloos. Het leven ging verder in schoonheid. Hij groette mensen die hij kende als grote auteurs. Hij gleed door roemrijke gangen. Hij zag zichzelf de liefde bedrijven met zijn vrouw, en zij keek hemels op een manier die hij nooit eerder gezien had. Hij stond op een katheder, mensen applaudisseerden wild. Nieuwe gangen, bijeenkomsten, vergaderingen. Hij was op tv en werd overspoeld door bewonderende blikken. Hij zag zichzelf schrijven met gloeiende passie, hij zag zichzelf lezen, boek na boek, stapel papier na stapel papier. Maar toen de pauzes in de pijn kwamen en het vliegtuiglawaai hem weer bij zinnen bracht, bedacht hij dat hij zichzelf alleen maar zág lezen en schrijven, maar dat hij nooit zag wát hij las en schreef. In de korte ademhalingspauzes vroeg hij zich plotseling af wat dat betekende.

Nu begon de afdaling, dat kon hij duidelijk voelen. Toen de steken kwamen, raakten ze hem niet langer. Hij was op de vlucht voor zijn kwelgeest, hij zou overwinnen. Hij kon hem zelfs nog bespugen. De enige repliek was een knerpend geluid en een kleine, lichte verergering van de pijn. Uit het donker kwam een brullende draak, die een vliegtuig werd en een sluier achterliet over het voetbalveld, waar zijn zoon ongeruste blikken naar de zijlijn wierp. Hij wuifde naar hem, maar zijn zoon zag hem niet, hij wuifde wilder, schreeuwde harder, maar zijn zoon zag er steeds gelatener uit, totdat hij in eigen doel schoot, uit verstrooidheid of uit protest. Daarna de jonge vrouw bij de boekenkast, de imponerende blikken. Ze lopen over straat, geven overduidelijk blijk van hun generatieoverschrijdende liefde. Aan de andere kant twee onbeweeglijke gestalten, zijn zoon en zijn echtgenote, en hij ziet hen, blijft staan en geeft haar een intense kus. Hij jogt, traint. De kleine naald dringt in zijn hoofdhuid, keer op keer, en uiteindelijk ligt zijn haar weer op zijn plaats. Zijn mobiele telefoon gaat tijdens het debat op de Boekenbeurs, nóg een zoon, de champagnekurken knallen, en als hij thuiskomt, zijn ze weg. En hij leest weer, en in een laatste vlaag van bewustzijn bedenkt hij dat er iets van wat hij ooit gelezen en geschreven heeft, langs zou moeten komen. Maar het enige wat hij ziet, is dat hij zit te lezen en te schrijven. In een laatste helder moment, waarin hij denkt te sterven aan de waarheid, ziet hij in dat niets van wat hij gelezen en geschreven heeft, ook maar enige betekenis heeft gehad. Hij had net zo goed iets anders kunnen doen.

Hij denkt aan de bedreigingen. ‘Niemand zal je kunnen horen schreeuwen.’ Dat hij de bedreigingen niet serieus nam. Omdat hij dacht … Een laatste pijnscheut neemt die laatste gedachte weg.

Dan begint het einde. De pijn ebt weg. De beelden volgen elkaar snel op. Het lijkt wel of er haast bij is.

Hij loopt mee in de demonstratie, de politie heft de wapenstok boven hem. Hij staat in de wei, het paard rent op hem af. Een ringslang kronkelt in zijn kaplaars en wurmt zich tussen zijn tenen door. Zijn vader kijkt verstrooid naar zijn tekening van die enorme slang. Wolken drijven voorbij boven de kap van de kinderwagen, en hij meent dat hij daarboven een kat ziet bewegen. Er wordt zoete melk over zijn gezicht gespoten. De dikke lichtgroene strook wijst de weg en hij reist door donkere, vlezige kanalen.

Dan is de reis voorbij.

Ergens denkt hij: wat een laaghartige manier om dood te gaan.

2

Dat er onbeweeglijke ochtenden bestonden, daarvan was Paul Hjelm overtuigd. En dat deze nazomermorgen zo’n ochtend was, dat wist hij zeker. Er bewoog geen blaadje in de zieltogende plantenbakken in de binnentuin. In het kantoor waar hij naar buiten stond te kijken, bewoog nog geen stofwolkje. Bovendien waren er in zijn hoofd extreem weinig hersencellen in beweging. Het was met andere woorden een onbeweeglijke ochtend in het politiebureau van Kungsholmen in Stockholm.

Helaas was het ook een onbeweeglijk jaar geweest. Paul Hjelm behoorde tot de politie-eenheid die het jaar daarvoor het onderzoek had geleid naar de opmerkelijke zogenaamde Machtsmoorden, waarbij een seriemoordenaar doelbewust de elite van het Zweedse bedrijfsleven elimineerde. Omdat de zaak succesvol werd opgelost, kreeg de groep een permanent karakter als speciale eenheid binnen de rijksrecherche, een reservebron voor ‘geweldsdelicten van internationale aard’, zoals de formele benaming luidde. In de praktijk was het zaak gelijke tred te houden met deze nieuwe vorm van criminaliteit, die nog niet echt serieus tot Zweden was doorgedrongen.

Daar lag ook het probleem. Er hadden zich het laatste jaar geen uitgesproken andere ‘geweldsdelicten van internationale aard’ in Zweden voorgedaan, en daarom ontstond er steeds meer interne kritiek op het bestaan van het A-team.

Eigenlijk heette het niet het A-team, dat was de naam die men in lichte paniek geroepen had toen de groep anderhalf jaar geleden binnen korte tijd geformeerd werd. Om formele redenen en omwille van het bestaansrecht heette de groep nu ‘De speciale eenheid van de rijksrecherche voor geweldsdelicten van internationale aard’, en omdat die naam onmogelijk uit te spreken was zonder in lachen uit te barsten, ging men onofficieel verder onder de naam A-team, wat op zich ook vrij komisch was maar toch een zekere gevoelswaarde had. En nu waren ze druk bezig in de annalen te geraken. Relatief werkloze ambtenaren pasten niet in deze tijd, en de groep werd geleidelijk aan ontbonden; men kreeg diverse rotklusjes, en de leden werden her en der uitgeleend. Alhoewel hun formele chef, Waldemar Mörner, afdelingschef bij de rijkspolitie, er alles aan deed, stierf het A-team geleidelijk een zachte dood.

Ze hadden een robuuste seriemoordenaar nodig. Van robuuste, internationale aard.

Paul Hjelm staarde zich onbeweeglijk gek op deze onbeweeglijke ochtend, zag een blaadje – een van de weinige gele – trillen en vervolgens op het grauwe beton van de binnentuin terechtkomen. Alsof het de voorbode was van een orkaan, schrok hij op en door die schok kwam hij weer tot zichzelf. Hij beende naar een schilferige scheerspiegel die in het anonieme kantoor aan de muur gespijkerd was en bekeek het blaasje op zijn gezicht.

Tijdens de jacht op de Machtsmoordenaar was er een rode vlek op zijn wang ontstaan en iemand die hem zeer dierbaar was, had gezegd dat het blaasje eruitzag als een hartje. Dat was langgeleden. Zij was hem niet langer dierbaar, en degene die daarvoor in de plaats was gekomen, vond het voornamelijk afstotend.

Hij keek terug op de Machtsmoorden-tijd met een mengeling van weemoed en onwerkelijkheid. Het was een merkwaardige tijd geweest, een wonderlijke mix van professioneel succes en persoonlijke catastrofe. En vernieuwing, pijnlijk op de manier waarop vernieuwing altijd pijnlijk is.

Zijn vrouw Cilla had hem verlaten. Hij was alleen met de kinderen achtergebleven in het rijtjeshuis in Norsborg. En dat net tijdens een van de belangrijkste moordzaken in Zweden ooit. De kinderen moesten dus stuurloos ronddobberen, terwijl hijzelf steeds verder in de zaak gezogen werd en tweesnijdende erotische troost bij een collega vond. Hij vond het nog steeds moeilijk onderscheid te maken tussen wat er in werkelijkheid tussen hen gebeurd was en wat hij zichzelf had wijsgemaakt.

Maar omdat de zaak opgelost werd, kwam de trein van zijn leven toch weer enigszins op de rails, zoals hij het op lyrische momenten zelf formuleerde, en steeds meer wagons kwamen van het zijspoor weer op de hoofdlijn terecht, tot de oude Hjelm-trein weer reed. Cilla kwam terug, het gezinsleven normaliseerde, het A-team, en vooral hijzelf werd tot held verklaard, de groep kreeg een permanent karakter, hij werd bevorderd en kreeg normale werktijden, hij raakte bevriend met enkelen van zijn collega’s, de vrouwelijke collega nam een andere man, de rust keerde terug en alles liep weer op rolletjes.

De vraag is of hij uiteindelijk niet een overdosis rust kreeg, want op een dag, nog geen halfjaar na het oplossen van de Machtsmoorden-zaak en de veroordeling van de dader, zag hij in een abrupte uitvergroting de hoofdlijn van zijn leven veranderen in een modelspoorbaantje, en wat hij als weidse vergezichten en oneindige luchten had gezien, bleken hoogstens de cementen vloer, de muren en het plafond van een hobbykamertje te zijn. En de snelle vlucht van de trein was niets anders dan een eindeloze cirkel.

In hetzelfde tempo waarmee men het bestaansrecht van het A-team in twijfel ging trekken, ontstonden er diverse andere vraagtekens. Hij kreeg steeds meer het idee dat de terugkeer naar de oude rails slechts een enscenering was. Alsof het allemaal nep was, alsof er geen fundering onder het gebouw zat, alsof het kleinste zuchtje wind alles omver zou kunnen blazen.

Hjelm keek in de spiegel. Net veertig, middenblond standaard-Zweeds haar met een steeds kalender kruin, een weinig opvallende verschijning. Behalve dan het blaasje, waar hij net een stukje huid van lostrok en waar hij wat huidcrème op smeerde voordat hij naar het raam terugliep. De ochtend was nog steeds onbeweeglijk. Het gele blaadje lag volkomen stil op de plaats waar het geland was. Er waren in zijn afwezigheid geen windvlagen in de binnentuin van het politiebureau geweest.

Ze hadden een robuuste seriemoordenaar nodig. Van robuuste, internationale aard. Dacht Paul Hjelm, waarna hij terugkeerde in zijn orgie van zelfmedelijden.

Goed, Cilla was teruggekeerd. En hij was zelf ook teruggekeerd. Maar ze hadden eigenlijk nooit gesproken over wat ze tijdens hun scheiding hadden gedaan en gevoeld. Eerst had hij dat gezien als een teken van wederzijds vertrouwen, maar toen ontstond de gedachte dat er sprake was van een kloof die ze nooit anders dan op kunstmatige wijze zouden kunnen overbruggen. En hoe zat het eigenlijk met de kinderen? Danne was nu zestien, Tova bijna veertien, en soms, als hij hun ontwijkende blikken opving, vroeg hij zich af of al het vertrouwenskapitaal verbruikt was. Had de wonderlijke zomer van ruim een jaar geleden sporen achtergelaten die het bestaan van de mens ook lang na zijn eigen dood nog zouden beïnvloeden? Die gedachte deed hem duizelen.

En zijn verhouding met Kerstin Holm, zijn collega, leek ook in een nieuwe fase te zijn beland. Ze hadden meerdere keren per dag contact, maar dat voelde steeds geforceerder aan. Achter de uitgewisselde blikken lagen afgronden verborgen, die ze weliswaar niet lieten zien maar die daar wel om smeekten. Zelfs de goede relatie met zijn chef Jan-Olov Hultin en zijn collega’s Gunnar Nyberg en Jorge Chavez leek niet helemaal dezelfde. Hij zag het modeltreintje steeds rondjes rijden in zijn afgesloten kamer.

En dan uiteindelijk het onaangename vermoeden dat hij zelf de enige was waaraan wat veranderd was. Want er waren wel degelijk dingen veranderd. Hij luisterde nu naar muziek waar hij vroeger van gegruwd zou hebben en was verslingerd geraakt aan boeken waarvan hij het bestaan eerder niet wist. Hij wierp een blik op zijn bureau, waar een discman en een stukgelezen pocketboek met de ruggen tegen elkaar lagen. In de cd-speler zat zoiets mysterieus als John Coltranes Meditations, een van de laatste platen van deze saxvirtuoos, een opmerkelijke combinatie van wilde improvisaties en vrome toewijding, en het boek was Kafka’s Amerika, zijn minst opmerkelijke roman, maar op de een of andere manier de meest curieuze. De gebeurtenissen die op gang komen als de jonge Karl in de haven van New York aan land gaat, merkt dat hij zijn paraplu vergeten heeft en naar het stoomschip terugkeert, zou Paul Hjelm nooit vergeten. Hij was ervan overtuigd dat dit soort scènes de scènes waren die in je binnenste terugkeren als je op het punt staat te sterven.

Soms gaf hij zijn boeken en muziek de schuld van het beeld van de modelspoorbaan. Wellicht was hij gelukkiger geweest als hij nog steeds weidse vergezichten en oneindige luchten om zich heen gezien had.

Zijn blik keerde terug naar de binnentuin. Het gele blaadje lag er nog. Alles was onbeweeglijk.

Plotseling, zonder vooraankondiging, werd het blaadje opgetild als in een spiraalvormige wervelwind, meerdere blaadjes werden losgerukt, gele en groene, en voerden een wilde, veelkleurige dans op tussen de gevels van het gebouw. Het hield ook abrupt weer op, de eenzame wervelwind trok onzichtbaar verder, en alles wat achterbleef, was een eenzame hoop bladeren op het troosteloze cement.

De deur werd opengerukt. Jorge Chavez kwam binnen. De aanwezigheid van de dertigjarige brok energie die hij als bureaumaat had, zorgde er altijd voor dat Hjelm zich een decennium ouder voelde. Alhoewel hij dat over het algemeen accepteerde, want Chavez was nu een van zijn beste vrienden. Hij was toegetreden tot het A-team vanuit het politiedistrict in Sundsvall, waar hij zichzelf de titel ‘de enige nikkersmeris van Norrland’ gegeven had, alhoewel hij oorspronkelijk uit Stockholm kwam en de zoon was van Chileense vluchtelingen uit Rågsved. Hjelm had nooit begrepen hoe Chavez aan de eisen van de politieacademie had kunnen voldoen: hij was hoogstens 1.70 m lang. Aan de andere kant was hij een van de meest pientere politiemensen, in elk geval de meest energieke, die Hjelm ooit had ontmoet. Bovendien was hij jazzbassist op topniveau.

De kleine, compacte gestalte gleed geruisloos naar zijn eigen uiteinde van het dubbele bureau, maakte zijn schouderholster los van de stoel, deed hem om, spande hem vast, controleerde zijn dienstpistool en trok zijn lichte, zomerse linnen colbertje aan.

‘Er is iets gaande’, zei hij kort. ‘Volle kracht vooruit.’

Hjelm begon besluiteloos het bewegingsschema van Chavez te kopiëren.

‘Hoezo, volle kracht?’

‘Moeilijk te definiëren. Maar je zult binnen een halve minuut de stem van Hultin horen, ga daar maar van uit. Wedden?’

Paul Hjelm schudde zijn hoofd. Hij bekeek de cd en het boek op het bureau, wierp een blik op de hoop bladeren in de binnentuin, schudde zichzelf wakker en stapte in de trein. De tijd kreeg een nieuwe dimensie.

Uit de interne telefoon klonk een kortaangebonden stem, de operationele chef van het A-team, commissaris Jan-Olov Hultin: ‘Onmiddellijk verzamelen. Allemaal.’

Hjelm trok zijn leren jack over zijn schouderholster en was er klaar voor. Samen renden ze naar wat eens het ‘commandocentrum van de strijdkrachten’ geweest was en wat dat, dacht Hjelm hoopvol, weer zou worden. Onderweg door de gang werd er plotseling een deur opengegooid, precies in het gezicht van Chavez. Viggo Norlander dook op zonder daarbij ook maar om zich heen te kijken. Ooit was Norlander de betrouwbare kommaneuker van de groep geweest, nu was hij meer de bad boy: zijn oude, versleten bureaucratenkostuums waren na de Machtsmoorden vervangen door trendy coltruien en leren kleding, en zijn beginnende buikje had plaatsgemaakt voor goedgetrainde spieren.

De rest van de groep was al aanwezig toen Norlander en Hjelm binnentuimelden. Chavez kwam er vlak achteraan met een zakdoek tegen zijn neus. Commissaris Jan-Olov Hultin gaf hem een sceptische blik vanaf de katheder helemaal vooraan in het anonieme collegezaaltje waar hij zat en keek als een dodelijk verveelde schoolmeester die door het pensioenfonds vergeten is. Zijn brilletje zat als een kleine, natuurlijke uitwas op zijn gigantische neus. In zijn ogen geen opnieuw tot leven gewekte gloed, er smeulde hoogstens iets in zijn ooghoeken. Hij schraapte zijn keel.

De kerntroep was op zijn plaats. Iedereen was zoals gewoonlijk vroeg gekomen om weer op tijd weg te kunnen, niemand was uitgeleend, niemand gedeporteerd naar een of ander wonderlijk strafcommando. Dat kwam goed uit. Gunnar Nyberg, Arto Söderstedt en Kerstin Holm zaten al op de voorste rij. Nyberg en Söderstedt behoorden tot dezelfde generatie als Norlander en waren dus een aantal jaren ouder dan Hjelm en vele jaren ouder dan Chavez. Holm zat een beetje tussen die twee in. Zij was de enige vrouw in de groep, een kleine, donkere Gotenburgse met veel haar op d’r tanden. Zij was het derde tandwiel in het hersentrio dat zij met Hjelm en Chavez meende te vormen. Aan de andere kant had zij een belangrijk punt gemeenschappelijk met de meest degelijke krachtbonk van de groep, kamergenoot Gunnar Nyberg: ze zongen allebei in een koor en schaamden zich er niet voor op hun kamer betrapt te worden tijdens het a capella zingen. Nyberg had een kleurrijk verleden als nietsontziende, steroïden slikkende bodybuilder. Nu was hij een timide man van middelbare leeftijd, een zingende, sjofel geklede homp vlees, die indien nodig het oude tempo weer kon oppakken. Dat had hij gedaan tijdens de Machtsmoorden-periode, toen hij met een kogel in zijn hals een accelererende auto getackeld had en deze had weten uit te schakelen. Söderstedt op zijn beurt was de vreemdste van het stel. Een spierwitte Finse voormalige topadvocaat, wiens geweten hem had ingehaald; hij werkte altijd wat voor zichzelf, met eigen, opmerkelijke sporen en ver van de gebaande paden.

Norlander, Chavez en Hjelm schoven in de rij achter het trio. Hultin zette zoals gewoonlijk zijn neutrale stem op: ‘Er is een Zweedse staatsburger vermoord in de vs. En níét zomaar iemand, níét gewoon ergens en níét door de eerste de beste. Een paar uur geleden is een keurige, bekende Zweedse literatuurcriticus om het leven gebracht op Newark, een vliegveld buiten New York. Hij is op beestachtige wijze gemarteld door een ijverige seriemoordenaar, wiens werkzaamheden een paar decennia teruggaan. Tot zover heeft het niets met ons te maken.’

Er was blijkbaar tijd voor een van Hultins kunstmatige pauzes, waarna hij vervolgde: ‘Ons probleem is dat deze robuuste seriemoordenaar van robuuste internationale aard op weg is hierheen.’

Weer een moment stilte, misschien iets meer geladen.

‘Informatie van de fbi toont aan dat de moordenaar de plaats van de literatuurcriticus in het vliegtuig heeft ingenomen. Op dit moment bevindt hij zich op vlucht sk 904, die over iets minder dan een uur op Arlanda aankomt, om 08.10 uur. Het vliegtuig heeft in totaal honderddrieënzestig passagiers en de politie van New York heeft ervoor gekozen de bemanning níét van het gebeuren op de hoogte te stellen. Op dit moment weten wij absoluut niets over de identiteit van de dader, wat op zich niet zo vreemd is, aangezien hij de fbi al twintig jaar om de tuin leidt. Maar men heeft blijkbaar goede hoop dat men voordat het vliegtuig landt, de naam kan achterhalen waaronder hij reist. Ik heb een open lijn met speciaal agent Larner in New York, en wat we nodig hebben zijn twee parallelle plannen. Plan één: we krijgen de naam op tijd, waarbij de kans op een handgemeen aanwezig is. Plan twee: we krijgen de naam niet op tijd, waarbij we onder de honderddrieënzestig passagiers een gewiekste seriemoordenaar moeten proberen te onderscheiden van wie we alleen weten dat het een blanke man is, vermoedelijk ouder dan vijfenveertig.’

Hultin ging staan en trok de rits van zijn oude sportjasje omhoog, over de kolf van het pistool in de schouderholster. Hij leunde naar voren.

‘Het is eigenlijk heel simpel’, zei hij kalm. ‘Als we mislukken, heeft Zweden zijn eerste echte Amerikaanse seriemoordenaar geïmporteerd. Laten we proberen dat te voorkomen.’

Hij beende weg naar de wachtende helikopter, terwijl hij nog een wijze spreuk uitte: ‘Dames en heren, de wereld krimpt. De wereld krimpt.’

3

De buitensporige, onvervangbare stilte die altijd ontstond, kwam in pompende golven van gelukzaligheid. Hij wist dat hij er nooit mee zou stoppen.

Buiten strekte de enorme leegte zich uit, met de aarde als een kleine, te verwaarlozen uitzondering. Een goddelijk vliegenpoepje op het grote witte vel der perfectie, een inktvlek in het protocol, dat de onbeperkte goddelijkheid van het goddelijke vernietigd zou moeten hebben.

Een dunne plaat plexiglas scheidde hem van het grote, zuigende gat van het niets, waarvan de vredigheid hem deelgenoot maakte. Hij copuleerde ermee in goddelijk deinende bewegingen.

De beelden werden verdreven door de turbulentie van de stilte. Ze waren nu ver weg. Hij kon er zelfs aan denken. En de vredige glimlach verdween geen moment van zijn lippen.

Hij kon zelfs denken aan de wandeling naar de kelder. Dat waren nu geen beelden – dan moest de wandeling eerst bezworen worden, worden uitgerookt met wierook – maar het was een verhaal, een logisch samenhangende structuur. Ook al wist hij dat die spoedig verloren zou gaan en zijn wierook weer zou afkoelen, hij probeerde toch te genieten van de plotselinge, glasheldere voltooiing ervan.

Hij was op weg.

Hij was op weg, hij ging de trap af waarvan hij het bestaan niet wist, naar een kelder waarvan hij het bestaan niet wist. De geheime gang in de kast. De onvergetelijke, zoet-stoffige lucht op de trap. De geluidloze cementen traptreden, die oneindig leken. De vochtige kou van de leuning.

De vanzelfsprekende consequentie van de inwijding. Als de blik geheven kon worden en stappen elkaar op de trap konden aflossen op weg naar de oerduisternis, was de logica zo onbetwistbaar. Hij was uitverkoren.

De cirkel moest worden gesloten. Dat was wat er nu gebeuren moest. Daarna kon hij serieus van start gaan.

De trap ging verder. Ieder glimpje licht verdween. Hij liep op de tast verder, stap voor stap.

Hij gunde zichzelf een pauze, terwijl de stilte hem dichter naar de bevrijdende slaap wiegde. Hij volgde het gebrekkige schommelen van de gebrekkige vliegtuigvleugel op weg naar de perfecte schommeling van de eeuwigheid.

Een ander licht werd zichtbaar, een heel ander licht, en dat begeleidde hem op zijn laatste stappen onder aan de trap. Als een icoon rond een duisternis die lichter is dan enig ander licht kwam het licht achter de deur vandaan. Een gloria dat de weg wees. Een gouden lijst om een toekomstig kunstwerk.

Dat nu zou worden voltooid.

Hij zette de deur op een kier naar het duizendjarige rijk.

Achter het raam smolten de Grote Beer en de Kleine Beer samen tot een Nog Grotere Beer.

‘Tonight we can offer you the special sas Swedish-American longdrink for a long night’s flight, sir’, hoorde hij een zangerige vrouwenstem verleidelijk zeggen.

Maar toen was hij al in slaap gevallen.

4

Het A-team steeg op van het heliplatform van het politiebureau om 07.23 uur, woensdag 3 september. De zeven werden weer geformeerd tot een eenheid die eigenlijk niet meer bestond. Paul Hjelm dacht even dat zij alleen een vervlogen eenheid imiteerden, maar die gedachte verdween snel en hij concentreerde zich op zijn taak. Net als de anderen.

Hij zat ingeklemd tussen Gunnar Nybergs enorme, licht hijgende lichaam en de des te scharminkeliger Arto Söderstedt. Tegenover hem werd Kerstin Holms kleine donkere lichaam tegen Viggo Norlanders tegenwoordig zeer goed getrainde vijftigplus-spiermassa en Jorge Chavez’ jeugdige, onaangetaste compactheid gedrukt. Tussen beide rijen hurkte Jan-Olov Hultin met een indrukwekkende hoeveelheid papieren, die hij onmogelijk binnen zo korte tijd bij elkaar geschraapt kon hebben, en in een houding die niet mogelijk zou moeten zijn voor een man van over de zestig, alhoewel hij nog steeds een keiharde centrale verdediger van het bedrijfsteam was. Hij hees zijn bril op zijn monumentale neus en het helikopterlawaai nam wat van de neutraliteit van zijn toon weg: ‘Dit wordt lastig. De politiekorpsen van Arlanda en Märsta zijn al ter plaatse. Er liepen eerst hele hordes politiemensen met pistoolmitrailleurs toeristen de stuipen op het lijf te jagen, maar ik geloof dat ik die daar nu wel weg heb. We hebben te maken met een man die nergens voor terugdeinst, zoveel heb ik wel begrepen, een goed geprogrammeerde moordmachine, en als hij ook maar iets vermoedt, riskeren we een bloedbad en een gijzelingsdrama, in het worst-casescenario. We moeten dus uiterst voorzichtig te werk gaan.’

Hultin bladerde in zijn rondfladderende papieren.

‘Er zitten meer dan honderdvijftig man in dat toestel en we kunnen ze helaas niet in een oude hangar stoppen en ze een voor een controleren. Dan zouden we vermoedelijk een paar moorden op ons geweten hebben. Wat gaan we dus doen: zorgvuldige paspoortcontrole, onder ons toezicht uiteraard, extreme waakzaamheid bij alleenreizende blanke heren van middelbare leeftijd – en dat zijn er wel een paar bij zo’n typische business-classvlucht. Bovendien heeft de douane ons voorzien van een soort datacamera’s waarmee de douanebeambte gemakkelijk alle pasfoto’s kan fotograferen. De douanebeambte zit dus niet alleen op zijn post, jullie zijn op de achtergrond aanwezig. Jullie blijven in de praktijk van buitenaf onzichtbaar. Ik heb het aantal douaneposten weten te beperken tot twee, waardoor er veel vertraging in de doorstroming zal ontstaan, maar op die manier wordt de stroom wel overzichtelijk. Op deze douaneposten zitten Kerstin en Viggo. Zorgvuldigheid, oplettendheid en voorzichtigheid zijn geboden. Reageer alleen bij zeer sterke indicaties, anders uitsluitend radiocontact. Tijdens de op zich kritieke passage door de transithal van de gate naar de paspoortcontrole, een recht stuk langs bars en winkels, zou het risico kleiner moeten zijn, omdat daar geen uitgang is. Ik heb de politie van Märsta in de transithal gezet onder leiding van Arto. Arto, jij gaat dus naar de betreffende gate, waar een groep Märsta-rechercheurs op je wacht. Zorg er vooral voor dat ze onzichtbaar blijven. Jullie taak is ervoor te zorgen dat niemand ontsnapt op weg naar de paspoortcontrole. Zet mensen in de toiletten, de winkels, in alle bereikbare ruimten; dat zijn er niet zoveel. De rest bevindt zich verspreid in de aankomsthal en daarbuiten, want als er ergens iets gaat gebeuren, dan gebeurt het daar, daar duidt alles op. Arto’s taak is eigenlijk de hele kudde naar de paspoortcontrole te drijven. Schaapherder dus.’

‘Komen er op dat moment ook andere toestellen binnen?’ vroeg Arto Söderstedt in zijn zangerige, bijna overdreven klinkende Finland-Zweeds en hij keek besluiteloos naar de stroom verkeer op de E4, die ze als een soort met helium gevulde rijnaak volgden. ‘Zwarte schapen’, voegde hij er bijna geluidloos aan toe. Hjelm hoorde hem en gaf hem een wrange blik. Hultin dook opnieuw in zijn door de wind opgezweepte papiermassa.

‘Geen andere aankomsten rond die tijd, nee.’

‘En die jongens met die pistoolmitrailleurs?’ vroeg Nyberg.

‘Zijn onmiddellijk inzetbaar. Maar alleen indien nodig.’

‘En de bvd?’ vroeg Söderstedt.

Arto Söderstedt was gek op die term. Het werkterrein van de groep raakte met grote precisie dat van de bvd, waardoor er voortdurend sprake was van overlappingen, het doorbreken van taboes en conflicten. Iedereen had de Machtsmoorden nog vers in het geheugen, toen de bvd het onderzoek op een vreselijke manier had gesaboteerd.

‘Die zullen er zeker bij zijn’, zei Hultin knikkend terwijl hij zichtbaar zuchtte. ‘Maar omdat we nooit veel te horen krijgen, doen we alsof ze er níét zijn. Goed. Zoals jullie weten is er maar één uitgang vanuit de aankomsthal, die zich via de douanepassage vlak voor de hoofdingang in tweeën vertakt, als een T. We hebben iemand nodig aan beide kanten daar precies buiten: Gunnar, Jorge. Paul en ikzelf proberen er niet politieachtig uit te zien ergens bij de bagageband, voor een overzicht van de eigenlijke aankomsthal. We krijgen dus een soort vierfasecontrole: eerst de gate, Arto met zijn mannen, dan de paspoortcontrole, Kerstin en Viggo, dan de aankomsthal, Paul en ik, en ten slotte de uitgang, Gunnar en Jorge. Is dat duidelijk?’

‘De structuur is glashelder’, zei Hjelm. ‘De vraag is alleen in hoeverre die bestand is tegen de confrontatie met honderden dronken jetlagpassagiers.’

Hultin liet de opmerking voorbijgaan zonder een spier te vertrekken. Hij vervolgde: ‘We moeten snel kunnen switchen van plan A naar plan B, daar draait het om. Als we de naam krijgen waaronder onze man vanuit de vs reist vóór de passagiers bij de paspoortcontrole komen, moeten we dáár onze aandacht op richten. Dan moet hij ter plekke aangehouden worden, als hij niet in het vliegtuig van identiteit veranderd is natuurlijk. Is dat duidelijk? Dan stijgt de verantwoordelijkheid voor Viggo en Kerstin op de douaneposten aanzienlijk. Dat is plan B, maar vooralsnog geldt plan A: dat we er geen flauw benul van hebben wie hij is. Het is nu … 07.34 uur, en speciaal agent Larner kan ieder moment’ – zijn mobiele telefoon ging, een idioot Mickey Mouse-signaal, dat Hultin met een snelle handgreep normaliseerde – ‘van zich laten horen, ja.’

Hij antwoordde en wendde zich af. De E4 gleed nu verder tussen de met uitlaatgassen bemeste akkers, opgesierd door een enkele, dapper strijdende tractor. Het was een glasheldere nazomerdag, doorspekt met lastig te beschrijven voorbodes van de herfst. De zomer is ten einde, dacht Hjelm fnuikend. De Zweedse herfst, ging de stem in hem met een pathetische trilling verder.

Een wanstaltig gebouw verscheen aan de horizon.

‘Arlandastad, hè?’ riep Kerstin Holm.

‘Onmiskenbaar’, antwoordde Arto Söderstedt.

‘Dus nog zo’n vijf minuten’, zei Gunnar Nyberg.

‘But why?’ riep Hultin plotseling. Hij luisterde nog even en drukte het gesprek weg.

‘Nee’, zei hij. ‘Ze slagen er niet in die naam boven water te krijgen. Het lijkt erop dat de moordenaar uit naam van de vermoorde Zweed heeft geannuleerd en meteen daarna die vrijgekomen plaats geboekt heeft op zijn eigen, uiteraard valse naam. Maar dat is toch de naam die we moeten hebben, dus ik snap niet waarom het zo lang duurt om de laatst geboekte naam voor een vlucht te achterhalen. Voorlopig geldt dus plan A.’

De helikopter week af van de E4 en vloog in de richting van de bossen bij Arlanda. Hij landde op Arlanda International vierentwintig minuten voor vlucht sk 904 uit New York aankwam, en vijf minuten later waren alle leden van het A-team op hun post.

Chavez was snel op zijn plaats bij de deuren van de hoofdingang. Hij baande zich een weg door een nog niet al te afschrikwekkende hoeveelheid aanstaande en voormalige toeristen en ging naast een Coca-Cola-automaat op een bankje zitten met volledig uitzicht over zijn werkterrein, de achterste helft van de uitgang van de douanepassage. Hij had zijn roofvogelblik ingeschakeld. Zijn ambitieniveau lag zoals gewoonlijk net boven het hoogste punt.

Een halve minuut later kwam Gunnar Nyberg, iets meer aangedaan door de helikoptervlucht. Hij ging aan een tafeltje zitten in de cafetaria, met zijn warm én koud bezwete gezicht gericht op Chavez en op de andere helft van de uitgang. Hij had merkbaar behoefte aan extra energie en bestelde een blikje sportdrank, waarvan hij het merk nog kende uit zijn actieve bodybuilderscarrière, goot de halve liter in één teug naar binnen en kreeg zeer sterk het idee dat het drankje tegenwoordig gemaakt werd van wat er uit de achtergebleven sportkleding van alle sportscholen ter wereld gewrongen werd. Wellicht dat hij zijn vochtbalans zo op peil bracht. Zijn onpasselijkheidsbalans bracht hij in elk geval ook op peil.

Tussen hen tweeën liep een eenvoudig te identificeren vijftal tegen de stroom in, de douanepassage door. Hultin bleef staan en wisselde enkele woorden met het onmiskenbaar nerveuze douanepersoneel en sloot zich aan bij de overige vier in de aankomsthal. Hij ging achteraan staan in een slingerende rij voor het wisselloket, en had zo een goed overzicht over de hal. De rest van de groep liep richting paspoortcontrole, totdat Hjelm afweek en opeens doorhad dat hij naar een stilstaande bagageband stond te staren. Zelden had een politieman er meer uitgezien als politieman, en hoe meer hij zich inspande om er niet zo uit te zien, des te minder hij daarin slaagde. Toen hij het blauwe zwaailicht op zijn hoofd voelde branden, gaf hij de strijd op, waarna het veel beter ging. Hij ging op een bankje zitten en bladerde in een brochure, waarvan de inhoud hem voor altijd onbekend zou blijven.

Verderop bij de paspoortcontrole werden de resterende teamleden opgewacht door een hogere ambtenaar, die Norlander en Holm ieder naar hun eigen paspoortcontrolehokje loodste, waar ze op een ongemakkelijk krukje in de schaduw van de douanebeambte belandden. Hun aanwezigheid was van buitenaf nauwelijks zichtbaar, maar zou sowieso niet opvallen. Ze gingen zitten, in afwachting van de dingen die komen gingen.

Toen was er nog één man over. Arto Söderstedt wurmde zich door de paspoortcontrole en slalomde tussen de diverse achterblijvers de roltrap op naar de transithal. Hij hoefde de monitors niet te raadplegen voor de juiste gate, want voor gate 10 zat een groep duidelijk herkenbare heren, waarbij het woord politie van hun taaie gezichten straalde. Söderstedt verzamelde de Märsta-mannen en zette ze op hun posten. Algauw bleek dat de toiletten de enige echt afgescheiden ruimten waren. Hij zette in elk toilet een agent en zorgde ervoor dat alle personeelsruimten en dergelijke zorgvuldig waren afgegrendeld. Resteerden alleen nog de taxfreeshops, de bars en de cafetaria’s. Een zekere agent Adolfsson slaagde erin om volkomen misplaatst aan de bar te gaan hangen, wat een kunst op zich was.

Het was verhoudingsgewijs nog vrij stil in de transithal. Söderstedt ging bij gate 10 zitten wachten. Verspreide groepjes achtergebleven passagiers van eerdere vluchten liepen rond.

Een geringe verandering in de toestand bracht Arto Söderstedt ertoe het piepkleine oortelefoontje in zijn gehoorgang te stoppen; hij meende altijd dat het diep in zijn hersenkronkels verdween. Achter de aanduiding ‘sk 904, New York’ op de aankomstmonitor knipperde het nu onheilspellende woord ‘Landed’. Söderstedt keek naar rechts naar het grote panoramavenster en zag het toestel langsrollen. Hij drukte op een knop aan de binnenkant van zijn riem, kuchte, en zei: ‘De gier is geland.’