Arne Dahl

Bijbelse wateren

Uit het Zweeds vertaald door Ydelet Westra

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel De största vatten, verschenen bij Bra Böcker

Oorspronkelijke tekst © Arne Dahl, 2002

Published by agreement with Salomonsson Agency

Nederlandse vertaling © Ydelet Westra en De Geus bv, Breda 2009

Deze editie © De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Aldo Sperber/Picturetank

isbn 978 90 445 2564 9

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Inktzwarte blik, dacht hij en hij fixeerde zijn spiegelbeeld. Zijn contouren vervaagden gedurende een vluchtig moment van lichte, heel lichte trilling.

Een minuut later, op het dak, zou hij denken: Had ik niet toen al moeten reageren? Had ik niet meer op mijn hoede moeten zijn? Had ik niet moeten doorzien dat die heel lichte trilling een voorbode was?

Dan zou ik nog in leven zijn geweest.

Maar dat was later. Nu was hij met andere dingen bezig. Hij dacht na over de ingebedde vooroordelen van de nieuwe taal. Zijn laatste gedachte zou zijn: Misschien heeft dat mij het leven wel gekost.

Maar dat zou nog een minuut op zich laten wachten.

Hij dacht: de zwarte dood, zwarte lijst, zwarte gaten en zwarte schapen. Hij dacht: zwarthandelaar, zwart verdienen, zwartrijder. Hij dacht: inktzwarte blik.

Dat betekent dat de woede het verstand overschaduwt. En dat het te zien is.

Hij volgde de zwarte contouren van zijn spiegelbeeld, rond, rond, tot hij zijn eigen witte blik ontmoette, en slechts vijftig seconden later zou hij denken: Misschien had ik, gedurende dit korte respijt, inderdaad een inktzwarte blik. Misschien overschaduwde mijn woede mijn verstand in deze minuut die het leven van de dood scheidde. Misschien is er een subtiel determinisme ingebouwd in de ingebedde vooroordelen van de taal.

Wat gingen gedachten snel als de poorten van het dodenrijk in zicht kwamen.

Maar dat zou hij pas vijfenveertig seconden later denken.

Nu rekte hij zijn nek een beetje. Koolzwart, dacht hij. Pikzwart, dacht hij. Ravenzwart, gitzwart, nachtzwart.

Hij wendde zich af van de wandspiegel – de enige wandversiering in de sobere flat – en liep de keuken in. Een nevelig nazomerlicht leek stofdeeltjes te doen opwervelen terwijl het door het ongelapte keukenraam van de kleine tweekamerflat naar binnen filterde.

Op de rand van de keukentafel, in de verontrustende nabijheid van de onophoudelijk heen en weer bewegende rechterelleboog van Sembene, stond een ouderwetse wekker, waarvan het getik abnormaal hard klonk.

Tik-tak.

Tik-tak.

Of zou hij dat pas veertig seconden later zo ervaren?

Vermoedelijk.

Daar zaten ze met zijn allen, met een inktzwarte blik, landerig brachten ze de middag door. Alleen Sembene was zoals gewoonlijk energiek. Hij praatte luid en druk. Vier keer schampte zijn elleboog de wekker, die langzaam steeds verder naar de rand schoof. Klonk het getik niet enorm hard? Sembene schreeuwde bijna, maar hij hoorde zijn stem niet. Hij hoorde alleen het trage, steeds kostbaarder getik.

Alhoewel, misschien leek het getik pas een halve minuut later kostbaar, toen het voorbij was.

Misschien was het pas op dat moment dat hij de laatste zandkorrel naar beneden zag vallen, naar de andere korrels, door de ingesnoerde flessenhals van de zandloper. Het zandkorreltje balanceerde een moment lang op de rand, alsof het daar wilde blijven liggen, alsof er nog steeds een kans bestond, een opening, een mogelijkheid.

Maar toen viel het.

Het was halverwege de middag. Dan konden ze niet naar buiten. Hun werk bestond niet overdag. Zwart werk deed je in de pikzwarte nacht.

Hij zette een paar stappen naar de tafel, en toen deze stappen zich twintig seconden later voor zijn innerlijke blik afspeelden was het zo duidelijk dat zijn hart samenkromp, werd samengetrokken tot een heel klein zandkorreltje, dat op de rand van de hals van de zandloper balanceerde, voor het viel en er opnieuw een uiterst onbeduidend personage werd verenigd met de talloze doden in de wereldgeschiedenis. Als het laatste zandkorreltje in een zandloper.

Jazeker, je wordt lichtelijk pathetisch in de onmiddellijke nabijheid van de dood.

Hij trok een stoel naar achteren om aan de tafel te gaan zitten. De wekker tikte. Hij tikte luid.

Hij zag zichzelf in de wandspiegel en bevroor helemaal.

Opnieuw deed een lichte trilling zijn zwarte contouren vervagen. Vijftien seconden later zou hij beseffen dat hij het op dat moment had geweten. Maar toen was het veel te laat.

De allerlaatste tik die de oude wekker ooit zou laten horen, was onvoorstelbaar luid.

Tik-tak.

Een explosie.

De voordeur naast de wandspiegel werd geforceerd. Splinters vlogen in het rond. De spiegel viel van de muur en sloeg kapot op de vloer. Geüniformeerde politiemannen stormden binnen en gleden uit over spiegelscherven en deursplinters.

De eerste politieman liep recht op hem af en dreef hem opvallend doelbewust de slaapkamer in. Hij was pafferig, had een lichte snor en hij fixeerde hem met een eigenaardige blik. Ook daar had hij op moeten reageren, dacht hij dertig seconden later.

De besnorde politieman dreef hem de slaapkamer in, rechtstreeks naar het raam. Dat stond open. Zoals altijd.

De vluchtweg.

Daar stonden ze stil. De besnorde politieman wendde zijn gezicht naar de openstaande keukendeur en wisselde luidruchtig een paar woorden met zijn collega’s.

Dat was zijn kans, zijn opening, zijn mogelijkheid.

En tegelijk ook helemaal niet. Tegelijk precies het tegenovergestelde. Maar dat besefte hij pas tien seconden later. Op het moment waarop alles volkomen duidelijk werd.

Wellicht was dat het moment waarop hij stierf.

Het moment van de misstap.

Hij wierp zich uit het raam en slingerde langs de brandtrap naar het dak. Hij hoorde de besnorde politieman een paar meter onder hem zijn grote lichaam door het raam persen.

Hij kwam op het dak, rende een paar meter en wierp zich tegen de zolderdeur.

De vluchtweg.

Hij zat op slot.

Hij zat nooit op slot. Maar nu zat hij op slot.

Hij had nog vijf seconden te leven, en alle losse eindjes kwamen verschrikkelijk snel samen. Hij groef in zijn binnenzak, haalde de diskette tevoorschijn en hield hem hoog boven zijn hoofd, hoog tegen de volkomen helderblauwe Zweedse nazomerhemel.

Dat was de laatste uitweg. Als er geen vluchtweg bestond. Niet voor hem. Misschien voor anderen. Voor heel veel anderen.

De besnorde politieman kwam de trap op gelopen. Hij richtte een pistool op hem.

Hij keek in de ogen van de politieman. Daar bevond zich de banale waarheid.

Hij stond met de diskette boven zijn hoofd en voelde dat hij hapte. Dat hij beet had. Hij lachte hard en gooide de diskette naar de politieman.

De politieman ving hem, glimlachte meewarig en schoot.

Eén enkel schot.

Zijn hart had eigenlijk te klein moeten zijn geweest om geraakt te worden. Niet groter dan een zandkorrel.

Terwijl hij viel, bedacht hij dat zijn fixatie op de ingebedde vooroordelen van de nieuwe taal hem wellicht had gedood.

En toen zijn gezicht op de platen van het dak viel, had hij – zonder meer – een inktzwarte blik.

2

Het bijzondere aan Regeringsgatan is het feit dat er niets bijzonders aan is. Hij snijdt dwars door het centrum van Stockholm en toch is er niets bijzonders aan. Een tamelijk anonieme straat zonder bijzondere kenmerken, zo zou hij beschreven kunnen worden door iemand die bij de politie werkte. En de donkerharige, in tricot geklede vrouw, die met dansante passen de nazomerochtend in stapte door een redelijk fraaie, maar niettemin redelijk anonieme deur, dacht – na een snelle blik links en rechts de straat in te hebben geworpen: Ik woon in een tamelijk anonieme straat zonder bijzondere kenmerken.

Ze werkte namelijk bij de politie.

Ze boog zich een laatste keer voorover en slaagde erin, zonder haar benen al te ver stiekem te buigen, haar joggingschoenen met haar vingertoppen aan te raken. Toen stoof ze weg.

Het was bijna half acht ’s morgens, dinsdag 4 september. Het weekend had ze overwonnen – en overleefd – en nu zou het leven weer normaal worden. Door te werken.

Het weekend was voornamelijk rommelig geweest. Een concert met het koor van de Jakobskerk en een kamerorkest ergens in Medelpad – de plaatsnaam kon ze niet eens uitspreken – en de gebruikelijke versierpogingen van een paar verwarde tenoren. Zelfs het concertprogramma was niet bijzonder spannend geweest. Doorgaans was de muziek een verzachtende omstandigheid bij deze gelegenheden, maar dit keer was hij afkomstig van een stel tweederangs achttiende-eeuwse Italianen en een paar middelmatige negentiende-eeuwse Zweden die de innerlijke dynamiek van het kerkkoor niet aanvoelden. Plichtmatige zang.

En plichtmatige zang was net zo stimulerend als plichtmatig politiewerk. Dat wil zeggen: als nog een stapje dichter bij de dood. Zonder enig resultaat.

De persoon die op dit moment de luttele meters naar de trap naar Kungsgatan jogde, heette Kerstin Holm, was rechercheur bij ‘de speciale eenheid van de rijksrecherche voor geweldsdelicten van internationale aard’, ook wel bekend als het A-team, en naderde onmiskenbaar de veertig. Maar behoorlijk fit, al zei ze het zelf.

Maar dat deed ze liever niet.

Het was een verschrikkelijk woord.

Fit.

Slim.

Ze klonken als schuttingwoorden, uitgesproken door een imbeciel.

Wat vermoedelijk volkomen correct was, gezien de oorsprong van de woorden.

Mensen die slim en fit waren, waren in de regel … imbecielen. Triest maar waar, dacht ze ongeremd bevooroordeeld en ze legde haar hand op haar bovenbeenspieren, die ze afwisselend aan- en ontspande.

Ze slingerde de altijd naar urine stinkende trap af en liep onder de Regeringsgatanbrug door ter hoogte van de eertijds zo in het oog springende Kungstornen, de tweelingtorens van Stockholm. Nu wist niemand meer dat ze er waren. Resten van een jarenvijftigplattegrond. De kou sneed een beetje in haar wangen. Boven de tweelingtorens voelde de volkomen helderblauwe nazomerhemel zowaar Zweeds aan.

Helder en koud, afgewend maar welwillend, welwillend maar afgewend.

Een sociaal-democratische hemel van wijlen het Zweedse model.

Ze kwam aan bij Sveavägen. Omdat het voetgangerslicht op groen stond, twijfelde ze geen seconde om het dollemansverkeer in te lopen en in het voorbijgaan zachtjes met haar ring over de motorkap van een rode Porsche te schrapen die diagonaal over driekwart van het zebrapad stond, met zijn neus gericht naar het yuppiereservaat Stureplan. Terwijl ze verder liep door Kungsgatan, waar de bonte lappendeken van marktkraampjes op Hötorget bezig was aaneengenaaid te worden, dacht ze – vooral om niet te hoeven denken aan het feit dat ze zojuist een dure auto had bekrast: Wat was er eigenlijk met Porsche gebeurd? Wat was er gebeurd met het automerk dat meer dan wat ook symbool had gestaan voor het gedehumaniseerde streven van een hele generatie?

Eigenlijk was ze begonnen met een gedachtengang over een paar tenoren die vermoedelijk nooit zouden beseffen dat ze homo waren, toen deze onderbroken werd door de combinatie Porsche/schuldgevoel.

De Porschemensen waren pioniers geweest. Ze waren de avant-garde geweest van het onomkeerbare gelddenken. Nu kwam je hun mentaliteit overal tegen. Op ieders lippen.

De ondraaglijke lichtheid van het bestaan.

Ja, zo simpel was het. Amper een jaar geleden, door de zaak van de bijzondere wraakbende die het A-team de ‘Erinyen’ had genoemd, was Kerstin Holm vastgelopen. Ze had het gevoel dat er een soort verandering nodig was, een soort metamorfose.

Hoe kon je de ondraaglijke lichtheid van het bestaan ontvluchten?

Hoe kon je de oorspronkelijke zwaarte en kracht van de existentie terugvinden?

Hoe kon je je losmaken van de trivialisering en functionalisering van de medialisering en commercialisering van alles wat ooit wezenlijk, urgent en aangrijpend was?

Het klonk een beetje triest, dat moest ze toegeven, maar in wezen was het grappig. Daar ging het om. Een toverstaf van onverschilligheid was over het bestaan getrokken. Alles was even dik, even grijs, maar er was een uitweg. Dat was haar fundamentele overtuiging. En daar – in een maand vorig jaar – dacht ze hem gevonden te hebben.

De uitweg.

Maar toen was die lastige zaak als een lawine komen aanrollen en had de hele weg meegesleurd. De smalle weg was niet begaanbaar meer. Misschien had hij wel nooit bestaan, misschien was het slechts een hallucinatie geweest, die haar hartstochtelijke wil had opgeroepen.

God?

Nou nee, dat zou wel erg optimistisch zijn. Hem kon je vast niet met wilskracht tevoorschijn toveren. Zo werkte dat niet.

Hoe het ook zij, ze was niet geconfronteerd met de diepe paradoxen van de theologie; daar had een groep wraakzuchtige Oekraïense vrouwen voor gezorgd.

Haar gedachten leidden een eigen leven, alsof ze naast haar door Kungsgatan renden, in speelse cirkels om haar lichaam liepen, om met hun lichte passen te laten zien hoe zwaar die van haar waren.

Dat was vermoedelijk de reden waarom ze hardliep. Ze liet haar gedachten uit zoals anderen hun hond uitlieten. Maar ze nam niet de moeite om met haar hand in een plastic zakje voorover te buigen om de poep op te rapen. Ze rende gewoon weg voor de stank. En dit onpeilbaar diepe zelfinzicht verzwaarde de stappen van haar gedachten zodanig dat ze ervan wegliep en terugkeerde naar zichzelf.

Haar eigen stappen waren niet zo vreselijk zwaar. Een paar jaar regelmatig hardlopen had zijn sporen nagelaten. Ze wist nog steeds niet zeker of het nou gezond of ongezond was om hard te lopen, maar het werd in elk geval steeds makkelijker. Misschien betekende het alleen maar dat de weg naar de dood sneller ging …

Schrijnde haar linkerhand?

Toen kreeg ze de zon in haar ogen.

Nazomer. Dat woord durfde ze toch wel te denken. Maar eigenlijk was het al herfst. De zon was onmiskenbaar verbleekt en er zat een nieuwe kou in de waaiende winden.

Acute verstopping.

Bij Vasagatan stond het voetgangerslicht op rood. Hardlopen op je plaats was het ergste wat er bestond, niets zag er belachelijker uit. Potsierlijk nepprofessionalisme. Omwille van haar bovenbeenspieren kroop ze in het stof en stond op haar plek te springen als een loslopende dorpsgek.

Bestonden er trouwens nog dorpsgekken?

Had een ruime eeuw urbanisatie die niet uitgeroeid?

‘Stadsgek’ klonk eerder tragisch dan komisch, dus het moest ‘dorpsgek’ worden. Hopelijk was ze nog steeds meer komisch dan tragisch. De steek van eenzaamheid, de steek van ouder-worden-in-eenzaamheid sloeg niet langer toe dan een tel. Nee, dacht ze streng en ze wapperde met haar handen als een marathonloper vlak voor de start. Nee, tragisch ben ik niet, ben je belazerd. Nog niet. Nog niet helemaal.

Op een bepaalde leeftijd worden alle mensen tragisch. Ze was van plan om daarop te wachten.

Toen schrijnde haar linkerhand weer even. Maar op dat moment werd de verstopte misselijk, zoals haar negenjarige nichtje altijd zei (het rode licht sprong op groen), en ze vergezelde de nog redelijk bescheiden mensenstroom door Vasagatan. Vanaf Norra Bantorget, ter hoogte van Vasateatern, kwamen de luidruchtige lemmingen van een vrijgezellenfeest aangeslenterd. Ze verlengde haar passen, want ze gaf de voorkeur aan de nazomerzon, die haar op de Kungsbrug tegemoet zou komen. Aldus geschiedde. Hij hulde Klara Strand in een betoverend ochtendschijnsel, dat het drukste stukje weg van Zweden op een scherenkustidylle deed lijken.

Herfst de Tovenaar met zijn uiterst doorzichtige, maar broodnodige goocheltrucs.

Ze hadden een ongewoon voorjaar gehad. Met een fascinerende regelmaat diende zich in het voorjaar een nieuwe grote zaak aan voor het A-team. Het leek wel alsof de ‘grensoverschrijdende criminaliteit’, die ze in de gaten moesten houden, een winterslaap hield, om aan het begin van het voorjaar uitgelaten en monter uit zijn hol te kruipen en na zijn winterslaap onverzadigbaar zijn allergruwelijkste daden te begaan.

Maar zo was het dit jaar niet gegaan. Het A-team had gewacht en gewacht, het voorjaar was zonder grote incidenten verstreken. De zomer had een ongebruikelijk element van grensoverschrijdende criminaliteit gekend in de vorm van stenen gooiende Duitsers en schietgrage politiemannen tijdens de eu-top in Göteborg in juni.

Nu was het 4 september, en de eu-top was zonder twijfel de onaangenaamste gebeurtenis van het jaar. Het leven van politiemannen en -vrouwen werd steeds moeilijker. De ordepolitie had met harde hand opgetreden, op een manier die nog nooit vertoond was. Als reactie daarop werden ze met stenen bekogeld, op een manier die nog nooit vertoond was. Het was het woord van de een tegen het woord van de ander. Aangiften tegen de politie stroomden binnen, en het was moeilijk om echt duidelijkheid te krijgen over wat er zich precies had afgespeeld. Het was in elk geval duidelijk dat het op donderdag 14 juni ’s morgens begonnen was, toen de politie de Hvitfeldtskaschool omsingelde, waar een groep demonstranten was ondergebracht. Ze hadden de school met transportcontainers geblokkeerd. Vlak na tweeën begonnen de demonstranten stenen te gooien naar de politie te paard. In het naastgelegen Vasaparken werd de confrontatie voortgezet. Vervolgens viel een grote groep me’ers de school binnen om de demonstranten te fouilleren. In feite was het een militaire operatie, uitgevoerd door honderden politiemannen, een heleboel paarden en honden en helikopters. De getuigenverklaringen over wat er werkelijk in de school had plaatsgevonden liepen uiteen.

Alsof dit nog niet genoeg was, herhaalden de gebeurtenissen zich de daaropvolgende dag – maar dan in ergere mate – bij de Schillerskaschool. De school werd bestormd, de mensen werden naar buiten gedreven en moesten urenlang op het natgeregende schoolplein blijven liggen.

Dit waren niet de gebruikelijke ‘geweldsdelicten van internationale aard’ die het A-team onderzocht, verre van. De vraag was wie er verantwoordelijk waren voor de ‘geweldsdelicten van internationale aard’: de stenengooiers of de politie. En deze vraag was uiterst ongemakkelijk. Sommige leden van het A-team waren al op vakantie, de rest bleef op afstand en sloeg het schouwspel gade, en de grootste durfallen gaven voor zichzelf toe de meer uitgesproken verschrikkingen te míssen.

Kerstin Holm moest toegeven dat zij deel uitmaakte van deze weinig illustere groep.

Ze verliet het vasteland om zich naar een van Stockholms eilanden te begeven dat Kungsholmen heet en naast veel andere dingen het politiebureau herbergt. Het was niet meer wat het geweest was.

Toen ze met nog steeds lichte passen Fleminggatan insloeg en de bleke zon achter zich liet, schrijnde haar linkerhand opnieuw even.

Onder de gladde ring aan haar ringvinger staken een paar rozenrode schilfers.

Nee, geen rozenrode.

Porscherode.

Bijna, maar dan ook echt bijna, bloosde ze terwijl ze door de verkeersdrukke Fleminggatan liep en de politiële overheidsinstantie naderde, waar ze met haar hele wezen deel van uitmaakte. Maar dat voelde niet zo. Op haar schouder zat namelijk – ja, echt, hij was het – Japie Krekel, die in haar oor knarste: ‘Moeten politiemensen echt zó hard over de auto’s van burgers schrapen dat er grote schilfers loslaten?’ Ze antwoordde, en wellicht groeide haar neus een beetje: ‘Maar hij reed door rood! Hij stond diagonaal op het zebrapad!’ Japie Krekel keek haar alleen maar aan, met een blik die kon doden. Toen verdween hij.

Plop.

Met een uiterst matige motoriek trachtte ze al rennend de Porscheschilfers onder haar ring vandaan te peuteren. Dat lukte niet zo goed. Even later kon er nog een kleurbeschrijving aan de bovenstaande worden toegevoegd, namelijk ‘bloedrood’.

Göteborg, ja … Thuisstad.

Ze keek naar haar ring. Dat ze die niet afdeed. Het was een verlovingsring van een heel lang geleden verbroken verloving. Dag. Dag Lundmark. Haar collega in Göteborg, die haar ’s nachts – volkomen onbewust – verkrachtte. Hij dacht domweg dat het zo hoorde. Ik neem, jij wordt genomen. Man, vrouw. Een heel eigenaardige relatie.

Dag, ja, dacht ze en ze draaide wat aan haar ring. Het deed pijn. Hij zat vast. Daarom had ze hem dus niet afgedaan. Zei ze tegen zichzelf. Vaak. Veel te vaak.

En toen, met de onbarmhartige logica van een speurder:

Hoe zijn die Porscheschilfers er dan onder gekomen?

Weg.

Iet, wiet, waai weg, zoals Paul Hjelm zei als hij een zonnesteek had. Wat zo af en toe voorkwam.

Maar niet. Dag. Wat is er met Dag gebeurd? De totale breuk. Geen kinderen. Geen band. Ineens was je uit elkaars leven.

Een gerucht had haar bereikt. Hij dronk destijds al te veel. Later was hij geschorst wegens alcoholisme. Toch? Nee, ze wist het niet. Maar ze herinnerde zich wel heel goed dat hij de ring aan haar vinger schoof. In dat kleine, rozenrode buurtrestaurantje in Haga. De rozenrode muren. De roos in zijn hand. Ja, natuurlijk ging hij op zijn knieën. Dat had ze nooit gedroomd. En die woorden, die …

Een krantenkop bij de Seven Eleven, waar Fleminggatan Scheelegatan kruist, onderbrak haar gedachten.

Niet weer.

‘Extra editie. Extra editie. Politie schiet asielzoeker dood. Dodelijk schietincident in Flemingsberg.’

Er was heel wat voor nodig om Kerstin Holm te laten stilstaan als ze naar haar werk jogde. Maar nu hield ze zowaar stil. Abrupt. Negeerde de protesten van haar bovenbeenspieren. Het was treurig. Het was een geweldsspiraal zonder einde. Het geweld tegen de politie nam opvallend toe. En volgens een onafhankelijk onderzoek was na de moord op de politiemannen in Malexander de neiging van de politie om een wapen te trekken aanzienlijk toegenomen. Om maar te zwijgen over haar optreden tegen de demonstranten in Göteborg. De migratiedienst hielp actief mee om vallen te zetten voor ontsnapte asielzoekers, en nog niet zo heel lang geleden was er in Zweden een vluchteling omgekomen bij een soortgelijk schietincident.

Het was weer zover.

Ze zuchtte diep en probeerde haar bovenbeenspieren weer in beweging te krijgen. Ze waren al in een diepe winterslaap. Ze voelde heel duidelijk dat haar vezels zich als elastiekjes uitrekten en bij de minste of geringste misstap konden breken. Met voorzichtige passen, als van een mijnenruimer, liep ze enkele meters door Scheelegatan naar Rådhuset, dat hoog afstak tegen de nog altijd helderblauwe septemberhemel. Amper raakte ze de grond aan. Als een elf zweefde ze langs het politiebureau door Kungsholmsgatan, tot die op een verschrikkelijke manier eindigde, aan de oostzijde van Kronobergsparken. Hij eindigde bij Polhemsgatan. Bij de ingang van de rijksrecherche. Toen ze via de streng bewaakte deuren naar binnen ging en haar zweet rondspatte in de rijkspolitiële gang, stelde ze vast dat ze de hele weg geen wolkenflardje had gezien.

Toch was het zonder twijfel herfst.

Ze duwde de deur van de dameskleedkamer hard open. Daar stond haar jongere collega Sara Svenhagen met haar hoofd in haar locker. Boven haar spijkerbroek was haar lichaam naakt. Ze sloeg snel een handdoek om zich heen. In een fractie van een seconde zag Kerstin een glimp van haar profiel. Dat was voldoende.

De bolling van haar buik was goed zichtbaar.

En Sara zag dat zij het zag.

‘Niks zeggen’, zei ze een tikje onbeholpen en ze keek alsof ze betrapt was met haar hand in de koekjestrommel.

Kerstin Holm omhelsde Sara Svenhagen. Lang, heel lang. Toen ze zich een beetje losmaakte en haar bekeek, had ze het idee dat ze omhuld werd door een hemels licht.

Een nazomerlicht.

‘Hoelang is dit al zo?’ riep Kerstin uiteindelijk uit.

‘Dit is de veertiende week’, zei Sara.

‘En je hebt niks gezegd!’

‘Ik ga ook niks zeggen. En jij ook niet.’

‘Nee. Nee, nee. Ik ook niet.’

Kerstin liet Sara los en kon geen woord uitbrengen. Ze begreep niet waarom ze zo overdonderd was. Overdreef ze niet een klein, heel klein beetje?

‘Het lijkt er bijna op dat ik me nu ook moet gaan douchen’, lachte Sara.

Kerstin tilde haar arm op en rook. Die opmerking was zonder twijfel volledig op haar plaats. Ze lachte even en liep naar haar locker aan de andere kant van de ruimte.

Sara gooide haar handdoek in haar locker en trok een slobbertrui aan van het buikcamouflerende soort.

‘Heb je de krantenkoppen gezien?’ riep ze gedempt door haar trui.

‘Ga deze ochtend nou niet verpesten’, riep Kerstin terug terwijl ze haar joggingkleren uittrok en de douche in stapte.

Het water was zo koud dat het haar verbaasde dat ze niet door ijspegels werd doorboord. Terwijl ze stond te wachten tot het water warm werd, stak Sara haar hoofd om de hoek en wees op haar horloge: ‘Vier minuten en drieënveertig seconden.’

‘Ga weg, rotmens’, zei Kerstin Holm en ze stapte onder de douche.

Eerst dacht ze dat ze ongesteld was, maar zover was het nog niet. Het rozenrode water dat het afvoerputje in stroomde had een andere oorsprong. Ze keek naar haar linkerringvinger en inderdaad, een klein rood straaltje zocht zich daarvandaan een weg naar beneden, om steeds kleurlozer slurpend in het putje te verdwijnen.

Hoelang zou ze nog herinnerd worden aan haar gebrekkige beoordelingsvermogen? Het leek op een langdurige en belachelijke straf. De schaamte als straf.

Ze probeerde de ring eraf te wurmen. Hij zat niet bepaald strak, maar elke poging er beweging in te krijgen ging gepaard met een felle pijn.

Uiteindelijk was ze het wurmen beu en trok hem er met grof geweld af. Liever een korte, heftige pijn dan een langdurige, doffe pijn.

Ze kreeg een microscopisch klein rood schilfertje te pakken en trok het uit haar huid. Een bloedrivier in miniatuur stroomde eruit.

Als ijs dat loslaat.

Haar blik viel op de ring. De inscriptie. Die had ze lang niet meer gezien.

‘Vele wateren kunnen de liefde niet blussen.’

En toen zat hij daar weer op zijn knieën in dat rozenrode restaurantje. Dag. Dag Lundmark. En de woorden waren ineens heel duidelijk:

‘Leg mij als een zegel aan uw hart, als een zegel aan uw arm. Want sterk als de dood is de liefde, onverbiddelijk als het rijk van de doden de hartstocht, haar vlammen zijn vuurvlammen, een vuurgloed des Heren. Vele wateren kunnen de liefde niet blussen, en rivieren spoelen haar niet weg. Al bood iemand alles wat hij bezit voor de liefde, smadelijk zou men hem afwijzen.’

Hooglied.

Dag …

Ze sloot haar ogen. De loop der tijden. Alle dingen die daarna gebeurd waren …

Maar toen, op dat moment, was het onweerstaanbaar geweest. Hij kende het uit zijn hoofd, als stromend water. Hij zat op zijn knieën in dat rozenrode restaurantje en had al die moeite gedaan. Voor haar. Voor de liefde. Dat lange, moeilijke citaat, de ring met de inscriptie, de rode rozen, zijn knie op de vloer van het restaurant. Moeilijk te vergeten. Onmogelijk te verdringen.

En nu? Waarom nu? Door een asociale Porsche? Vast niet.

Vast niet daarom.

Ze schudde haar hoofd en schoof de ring weer om haar vinger.

Als een pleister. Op de wonde.

Ze droogde zich af en kleedde zich aan. De tijd was haar niet genadig. Ze zou een paar minuten te laat komen in het Commandocentrum, het volstrekt verkeerd betitelde vergaderzaaltje waarin het A-team bijeenkwam voor het ochtendoverleg.

Op een drafje liep ze door de gangen, jogde de trappen op en kwam op veilige grond. A-teamgrond. De deur van het Commandocentrum stond op een kier. Buiten stond een zeer welbekende figuur, die belachelijk op een niet-bestaand horloge om zijn pols stond te wijzen.

Dat bespottelijke gebaar.

Vooral voor iemand als Paul Hjelm, die zijn hele leven nog nooit een werkend horloge om zijn pols gedragen had.

Hij wreef over zijn onverwacht goedgeschoren kin. Alsof hij wist wat er komen ging. Alsof hij inside-information had gekregen.

De rotzak.

Maar dat dacht ze pas een minuut later.

‘We gaan naar Hultins kamer’, zei hij alleen maar.

‘Wie zijn “wij”?’ vroeg zij.

‘Jij en ik’, zei hij.

‘Wat lief’, zei zij.

‘Vind je ook niet?’ zei hij.

‘En de anderen dan?’ zei zij.

‘Zij niet’, zei hij.

Het was met andere woorden behoorlijk irritant.

Ze liepen naar de deur van commissaris Jan-Olov Hultin. Die was dicht. Ze klopten aan.

En stapten naar binnen.

Hultin zat achter zijn bureau en zag eruit als altijd. Iets anders zou een schok teweeg hebben gebracht die alle grenzen van de redelijkheid zou hebben overschreden. Het enige wat afweek, was de aanwezigheid van een ander persoon.

Er was zelden iemand anders dan Jan-Olov Hultin in Jan-Olov Hultins kamer. En áls er iemand was, was dat in principe altijd een lid van het A-team. Of – iets minder welkom – Waldemar Mörner, de formele chef van het A-team en stapelgek.

De man die in een stramme houding naast het bureau stond, behoorde tot geen van de genoemde categorieën. Hij was ongeveer van dezelfde leeftijd als Paul en Kerstin, rond de veertig, maar hij had iets wat zij ontbeerden, en waarvan ze wisten dat ze het ontbeerden: een autoritaire uitstraling.

En natuurlijk een donker pak.

Kerstin wierp een blik naar Paul. Die stond als versteend.

Hultin friemelde aan zijn neus. Aangezien die tamelijk omvangrijk was duurde dat wel even. Toen dit project was afgerond, zei hij neutraal: ‘Paul, jij kent commissaris Niklas Grundström toch?’

Niklas Grundström stak zijn hand uit, Paul Hjelm deed hetzelfde, maar niet zonder zichtbare tegenzin. Kerstin stak haar hand uit. Ze voelde zich een beetje buitengesloten.

‘Niklas Grundström is momenteel de baas van de afdeling Interne Zaken’, ging Hultin verder.

‘Ik was al bang dat dit zou gebeuren’, zei Paul Hjelm.

‘Hij heeft jullie hulp nodig.’

Toen viel het kwartje bij Kerstin. Het begin der tijden. Paul was aangeklaagd omdat hij in strijd met de regels had gehandeld bij een gijzeling in Hallunda. En degene die hem had aangeklaagd was … Niklas Grundström. En degene die hem had gered was … Jan-Olov Hultin.

‘Hulp?’ zei Paul Hjelm sceptisch. ‘Heeft hij onze hulp nodig?’

‘Je kunt ook rechtstreeks het woord tot hem richten’, zei Hultin bot.

Grundström haalde zijn hand door zijn blonde haar, dat bedenkelijk was uitgedund, dacht Paul Hjelm voldaan.

Althans, daar ging Kerstin Holm van uit.

Grundström schraapte zijn keel en zei: ‘Hebben jullie de krantenkoppen van vandaag gezien?’

Kerstin zuchtte. Ja, ja. Ze zou er niet aan ontkomen.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg Hjelm kort.

‘Dat weten we niet precies’, zei Grundström. ‘We hoopten dat jullie dat voor ons uit konden zoeken.’

‘Personeelstekort?’

‘Hij weigert met Interne Zaken te praten.’

‘Dat heeft jullie toch nooit weerhouden.’

Niklas Grundström pauzeerde even en bladerde doelloos in een stapel papieren.

‘Sinds ik ben aangesteld’, zei hij, ‘trachten we een nieuw beleid te voeren. We hebben meer zaken dan ooit, zoals jullie weten, en dat vraagt om een goed functionerende werkrelatie. Het bestaansrecht van de afdeling Interne Zaken wordt in twijfel getrokken. Er wordt steeds vaker een onafhankelijk onderzoek geëist naar aangeklaagde politiemensen, zoals bij de zaak-Osmo Vallo. En dan wordt het aanzienlijk zwaarder om politieman te zijn dan nu. En het is al zwaar genoeg. Ik wil de ondoordringbare muur tussen ons slechten. Daarvoor heb ik hulp nodig. Van jullie.’

Paul en Kerstin wisselden een blik.

Geloofwaardig? Tja, wellicht. Maar niet helemaal.

‘Waarom uitgerekend van ons?’ vroeg Kerstin Holm.

Niklas Grundström zuchtte diep en beet door de zure appel heen: ‘Omdat ze zeggen dat jullie de besten zijn.’

‘Het beste waarin?’ vroeg Paul om te kijken of hij nog een keer zou bijten.

‘De beste ondervragers. Ben je nu tevreden?’

‘Redelijk’, zei Paul en hij begon te grinniken.

Kerstin mengde zich erin: ‘Vertel.’

Grundström pakte een vel papier waarop hij tijdens zijn uiteenzetting geen enkele keer keek: ‘Gistermiddag reageerde de wijkpolitie van Huddinge op een tip over vijf uitgewezen Afrikaanse asielzoekers die zich schuil zouden houden in een flat in de wijk Flemingsberg. Vier politieagenten arriveer…’

‘Een tip?’ onderbrak Hjelm toonloos.

‘Een tip’, bevestigde Grundström wezenloos.

‘Een anonieme tip?’ vervolgde Hjelm even toonloos.

Grundström schoof ongemakkelijk heen en weer.

‘De tip kwam van de migratiedienst. Kan ik verdergaan?’

‘Maar natuurlijk.’

‘Vier politieagenten kwamen ter plekke en dreven de vluchtelingen samen. Een van hen, ene Winston Modisane uit Zuid-Afrika, slaagde er echter in uit het raam te klimmen en via een brandtrap aan de buitenkant van het gebouw het dak op te vluchten. Een van de agenten ging hem achterna. Eenmaal op het dak werd hij door Modisane beschoten. Hij beantwoordde het vuur … met één enkel schot, dat rechtstreeks zijn hart raakte. Winston Modisane overleed ter plekke. We hebben het buiten de media weten te houden, tot vanmorgen vroeg. Een paar alerte kranten hebben erover bericht in hun ochtendeditie.’

Paul en Kerstin keken elkaar aan, maar het was Hultin die zei: ‘Dat klinkt als een gewone schietpartij …’

Grundström trok een grimas en zei: ‘Er zijn een paar belastende factoren …’

‘Zoals?’

‘Zoals het feit dat het team de deur heeft geforceerd zonder eerst aan te bellen. Zoals het feit dat de agent in kwestie onlangs na een langdurige schorsing is teruggekeerd. Alles wijst erop dat hij ontslagen had moeten worden, maar ergens heeft iemand genade voor recht laten gelden. Daar kunnen de avondkranten mooi hun tanden in zetten.’

Iets in Kerstin begon zich te roeren. Een diep gevoel van onbehagen.

‘Waarom was hij geschorst?’ vroeg ze met een stem die zo eigenaardig was dat Paul Hjelm haar strak aanstaarde.

‘Wegens alcoholisme’, zei Niklas Grundström kristalhelder.

En het diepe gevoel van onbehagen werd rozenrood.

Grundström ging meedogenloos verder: ‘Hij heet Lundmark. Dag Lundmark.’

3

Midden in het centrum van Flemingsberg, op Diagnosvägen om precies te zijn, niet ver van het postkantoor, verhief de klokkentoren van Giotto, ontworpen in de dertiende eeuw, zich naar het hemelgewelf. Aan de overkant van de straat, langs de Arno, strekte kunstmuseum Vasari’s Uffizi zich uit, dat bomvol hing met werken van Botticelli en Rafaël, Michelangelo en Leonardo da Vinci. En bij Huddingevägen, aan deze kant van de verkeerslichten, lag de Dom met de imposante rode koepel van Brunelleschi.

Maar eigenlijk was het Arto Söderstedt die heimwee naar Italië had.

Viggo Norlander was deze toestand erg, heel erg beu. Hij lag als een vlies over de ogen van zijn collega, en Viggo dacht te kunnen zien hoe de Toscaanse landschappen, als in een kitscherige reclamespot, elkaar op dit vlies aflosten. En dat was uiterst vermoeiend.

‘Allemachtig, Arto’, bulderde hij. ‘Dat is de ontzettend saaie kerk van Flemingsberg, dat is het nog saaiere ziekenhuis van Huddinge. En dat is Södertörns universiteit. Meer niet.’

Arto Söderstedt monsterde hem met hemels geduld.

‘In jouw wereld misschien’, zei hij en hij rekte zich uit.

Ze stonden op het dak van een gebouw, een tiental verdiepingen boven het centrum van Flemingsberg, en keken uit over de door de zon beschenen buitenwijk ten zuiden van Stockholm, die wellicht de meest afzichtelijke bouwwerken uit de jaren zestig en zeventig herbergde. Een paar jaar geleden had Flemingsberg de slechtste reputatie van alle buitenwijken van Stockholm, nog slechter dan Tensta, Alby, Fittja en Rinkeby. Maar sinds een tijdje was de reputatie van de wijk rijzende. Dat was vooral te danken aan Södertörns universiteit, die verspreid lag in het hele centrum. Een universiteit die zelfs de meest gedesillusioneerde mensen in een toekomst deed geloven voor het Zweedse universiteits- en hogeschoolwezen. Ook al leed ze ernstige verliezen. De universiteit was een test voor bestuurders. Iedereen hield van deze universiteit, en als zij op deze manier ver van de rand van het faillissement gehouden kon worden, zou niemand haar durven sluiten.

Misschien waren dergelijke machtsmiddelen wel noodzakelijk.

‘Ik begrijp niks van jou’, klaagde Viggo Norlander. ‘Je hebt in Italië op het randje van de dood gebalanceerd. Je kreeg zo hardhandig een pistool in je mond geschoven dat je tanden eruit vielen. Al je paradijsillusies aan gruzelementen. Toch heb je elke dag, elk uur, elke seconde heimwee.’

‘Kijk daar eens’, reageerde Arto Söderstedt en hij wees.

‘Vooral geen antwoord geven’, mopperde Norlander en hij volgde de wijsvinger van zijn collega naar het naastgelegen dak, waar blauw-witte plastic linten in de wind wapperden alsof ze kraaien probeerden af te schrikken.

Toen zuchtte Viggo Norlander diep.

‘Ze lijken op elkaar’, zei Söderstedt met een engelengeduld en hij draaide zich om. Hij liep naar de zoldertrap die achter de deur lag van het gebouwtje dat als een klein huisje boven het grote gebouw uitstak.

Norlander liep morrend achter hem aan.

Ze hadden voor de derde keer het verkeerde gebouw.

‘Maar nu zijn we in de buurt’, zei Söderstedt opbeurend.

Viggo Norlander voelde zich niet opgebeurd.

Maar de mopperende en morrende Viggo Norlander was tegenwoordig vooral een rol die hij speelde; het werd van hem verwacht, en hij was zo aardig om deze te blijven spelen. Eigenlijk was hij een gelukkig mens, een kersverse vader van een tweede miraculeuze dochter in twee jaar tijd. Op tweeënvijftigjarige leeftijd. Hij bewoog zich in de kring van tere meisjes als tussen engelen. Hij wás al in het paradijs, dus hij hoefde er nooit naar te verlangen. En daarom kwam het aanhoudende verlangen van zijn collega nogal belachelijk over. Kinderachtig.

Aan de andere kant had hij nooit echt begrepen wat Arto Söderstedt in Italië precies was overkomen.

De laatste grote zaak van het A-team had zich afgespeeld in Europa, met name in Italië, ver bij iedereen vandaan, behalve bij Söderstedt. En hij had niet meer verteld dan wat er beroepsmatig gezien van hem verlangd werd.

Maar er ontbrak iets.

Puzzelstukjes.

Hij had gezegd dat zijn vrouw zwanger was, maar toen ze terugkwamen was daar geen spoor van te zien.

Hij had een vermogen geërfd, maar nu deed hij alsof dat er nooit was geweest.

Hij was heel succesvol geweest als Europolagent, maar daar had hij in geen enkel opzicht munt uit geslagen.

Hij had minstens één oorlogsmisdadiger uit de Tweede Wereldoorlog gepakt, maar met geen woord gerept over hoe dat in zijn werk was gegaan.

De teruggekeerde Arto Söderstedt was simpelweg een wonder van terughoudendheid. Iets wat niet heel natuurlijk aanvoelde.

Maar het was iets waar Viggo Norlander mee moest leren leven. Söderstedt was zo gesloten als een oester en hij was óf bezig een parel voort te brengen óf hij stond op het punt verslonden te worden.

Eten of gegeten worden, dacht Norlander verward en hij gleed de naar urine stinkende lift binnen, om eraan herinnerd te worden dat deze defect was.

‘Het ontbreekt ons aan effectiviteit’, zei hij tegen de spiegel in de lift.

‘Jou in elk geval’, zei Söderstedt, hij opende de liftdeur van buitenaf en maakte een galant gebaar naar de lange en weinig uitnodigende trap.

Norlander was overdressed. Hij hield van het woord, maar niet van het fenomeen. Hij herkauwde het voor zichzelf terwijl ze langs de ene na de andere etage naar beneden slingerden. Ik ben overdressed. Ik ben overdressed.

Wat simpelweg betekende dat hij een veel te dikke jas aanhad, een zwart donzen jack van het plompst denkbare model om precies te zijn. Zoals gewoonlijk was hij absoluut niet in staat geweest het weer te beoordelen. Hij keek ’s morgens uit het raam, wierp een blik op de thermometer en maakte een keuze … de verkeerde. Koude kleren als het koud was, warme kleren als het warm was. Daar kon je de klok op gelijkzetten.

Zijn jas was buitengewoon ongeschikt voor zijn werk, omdat het pakweg een halve minuut zou duren om zijn pistool uit alle plooien en vouwen tevoorschijn te wurmen. Gelukkig had hij het nooit hoeven proberen. Morgen zou hij het donzen jack in de vestibule laten hangen. Ongeacht het weer.

En vandaag was hij niet van plan een wapen te trekken.

Ze kwamen beneden en liepen de straat op. Söderstedt bleef even staan met zijn blik naar de helderblauwe hemel. Norlander had daar niets op tegen. Hij legde zijn handen op zijn knieën, boog voorover en hijgde uit.

En ze hoorden hier nota bene niet eens te zijn.

De ochtendbriefing in het Commandocentrum was afgeblazen. In plaats daarvan had commissaris Jan-Olov Hultin hen bij zich geroepen en ze met een inofficiële toonval verzocht naar Flemingsberg te gaan om een kijkje te nemen bij een woning.

‘Even de situatie checken’, had Hultin gezegd.

‘Even de situatie checken?’ had Norlander gerepliceerd met een uiterst veelbetekenende toonval.

Die met grote accuratesse werd genegeerd.

‘Ja’, antwoordde Hultin neutraal.

Zo was het gegaan.

Gelukkig werkte de lift in het naastgelegen gebouw wel. Verder waren ze tot in detail gelijk. Domweg identiek.

Vermoedelijk, dacht Viggo Norlander, zag de Hel er zo uit. Alles was identiek. Niets onderscheidde zich. Je verplaatste je van de ene plek naar de andere, van het ene inferno naar het andere, en alles was precies hetzelfde als al het andere.

Bij de negende verdieping stopte de lift. Het was niet moeilijk om de weg te vinden. De deur achter in de gang was vernield en werd bovendien gesierd door een geel-zwarte sticker en een klein blauw-wit plastic lint.

Helaas was de deur open.

Binnen waren vaag bewegingen te zien.

Norlander zuchtte.

Hij dacht aan zijn dienstpistool, ingebed in de vele lagen van zijn donzen dekbed. Hij dacht aan de zojuist gedane belofte dat hij vandaag niet van plan was een wapen te trekken. Hij dacht aan de oude belofte aan zijn vriendin Astrid en zijn dochters Charlotte en Sandra: Nee, ik ga niet dood. Toen begon hij aan zijn rits te friemelen.

Hij had zich de moeite kunnen besparen. De man die door de deuropening naar buiten gluurde, was keurig gekleed en hield een politiepenning omhoog.

‘Jullie mogen hier niet komen’, zei hij streng. ‘Politieonderzoek.’

‘Wij ook’, zei Arto Söderstedt, hij hield zijn penning omhoog en vervolgde: ‘Arto Söderstedt en Viggo Norlander, “de speciale eenheid van de rijksrecherche voor geweldsdelicten van internationale aard”.’

De man nam hem achterdochtig op. Toen zei hij: ‘Het A-team?’

‘The one and only.’

‘Dit is onze zaak.’

‘Jullie zijn van Interne Zaken, neem ik aan?’

‘Dan begrijpen jullie ook waarom jullie weg moeten.’

‘Nee, hoor’, zei Söderstedt met een engelachtige glimlach.

Verdomd, dacht Viggo Norlander en hij bekeek zijn volstrekt witte collega, die omhuld werd door naar binnen sijpelend zonlicht. Hij lijkt echt op een engel.

‘Jullie chef, commissaris Niklas Grundström, heeft onze hulp ingeroepen’, verduidelijkte Söderstedt.

De man keek peinzend. Hij was ruim vijftig en behoorde zonder twijfel tot de oude garde van interne onderzoekers.

‘Dat kan ik moeilijk geloven’, zei hij, maar je zag dat hij het wel geloofde, je zag dat hij zijn chef vervloekte, en je zag dat het niet de eerste keer was dat dat gebeurde.

Dat idee had Viggo Norlander in elk geval en hij voelde zich scherpzinnig.

‘Je bent toch wel op de hoogte van jullie nieuwe beleid?’ zei Söderstedt en hij strooide zout in de wonden met een wuivend gebaar van zijn engelenvleugels.

De man keek buitenmate grimmig, deed alsof hij even nadacht en liet hen vervolgens binnen.

Het eerste waarmee ze geconfronteerd werden, was een kapotte spiegel. Hij confronteerde hen van onderaf. Norlander was blij dat hij overdressed was. Zijn dikke winterlaarzen waren bestand tegen de scherven. En aangezien Arto Söderstedt de grond niet betrad maar erboven zweefde, liep hij evenmin verwondingen op.

De keurige man keek enigszins teleurgesteld. Een beetje lijden hadden ze toch wel verdiend. De indringers.

‘Ben je hier om … de boel in de gaten te houden?’ vroeg Norlander.

‘Ik ben bezig om ons onderzoek af te ronden’, zei de man.

‘Hoe heet je?’

‘Åke Danielsson.’

‘Dus je bent bezig jullie onderzoek af te ronden, Åke? Wat betekent dat?’

‘Hou daarmee op’, zei Åke Danielsson.

Terwijl deze stimulerende woordenwisseling plaatsvond, greep Arto Söderstedt de kans zich een mening te vormen over de flat, waar vijf Afrikaanse vluchtelingen zich hadden schuilgehouden voor de Zweedse justitie. Van de microscopisch kleine hal kwam je direct in de keuken. Het was een tweekamerwoning, uiterst spartaans gemeubileerd, en de vloer was bezaaid met kapotte dingen. Deursplinters, spiegelscherven en een oude wekker. Hij raapte hem op van de keukenvloer en bekeek hem. Hij stond op kwart over vier. Het moment van overlijden. Of bijna het moment van overlijden.

‘Niks aanraken’, zei Åke Danielsson, maar nu bijna smekend. De strenge toon was als sneeuw voor de zon verdwenen.

‘Waarom niet?’ vroeg Söderstedt zonder de kapotte wekker met zijn blik los te laten. ‘Zijn jullie vergeten de plaats delict te onderzoeken?’

Maar hij had geen zin om koppig te zijn. Hij legde de wekker terug op de plek waar hij kennelijk thuishoorde. Op de grond. Toen liep hij de aangrenzende kamer binnen. Dat was een slaapkamer. Twee bedden en drie opgerolde dekmatrassen. Niets aan de muren. Transitwoning. Zinloos om je te vestigen. Niets om over te rouwen als je die in allerijl moet verlaten. Niets om opnieuw uit verdreven te worden.

Arto Söderstedt begreep het gevoel.

Zij het op een aanzienlijk meer geprivilegieerd niveau.

Hij was ook verdreven. Uit het paradijs.

Maar dat was een heel ander verhaal.

Buiten het dichtstbijzijnde raam liep een brandtrap omhoog naar het dak. Blauw-witte tape verhinderde de toegang. Söderstedt wendde zich tot Danielsson en maakte een klein gebaar naar het raam. Danielsson beantwoordde het met een hulpeloze grimas, waarna Söderstedt het raam opentrok.

‘Het stond dus open?’ zei hij.

Danielsson drentelde erheen en knikte.

‘Vermoedelijk stond het altijd open’, zei hij. ‘Een geprepareerde vluchtweg.’

‘Hoe zou je het verloop van de gebeurtenissen tot nu toe reconstrueren?’

Danielsson tikte met zijn vingertoppen op zijn voorhoofd. Het zag eruit alsof hij de tonen van de reconstructie op het klavier van zijn voorhoofdskwab probeerde te improviseren.

‘Vijf vluchtelingen aan een keukentafel. Koffiemokken. Ze zaten koffie te drinken toen de deur tegen de regels in werd geforceerd. De spiegel viel van de muur, de wekker van de tafel. Chaos. De vluchteling die het dichtst bij het raam zit, loopt daarheen.’

‘Winston Modisane’, zei Söderstedt.

Danielsson knikte en ging verder: ‘Hij stormt dus naar het raam en klimt naar buiten. Onze collega gaat hem achterna zonder te weten dat hij een wapen heeft.’

‘Dag Lundmark’, zei Söderstedt, hij knikte en wees op het raam. ‘Zullen we in hun voetsporen treden?’

Åke Danielsson maakte een onwillig gebaar naar het raam. Söderstedt gleed naar buiten. Zwaar ademend ging Danielsson hem achterna. Net als Norlander.

De brandtrap naar het dak was behoorlijk gammel. Hij boog door onder het gezamenlijke politiële gewicht.

Ze klommen over de volgende groep wapperende blauw-witte plastic linten en kwamen op het dak. Daar was alleen een gebouwtje dat als een klein huisje boven het grote gebouw uitstak. Söderstedt liep erheen. Hij duwde de deurkruk van de zolderdeur omlaag. De deur gleed open. Hij deed hem weer dicht. Toen knikte hij en ijsbeerde een tijdje rond.

‘Oké’, zei hij. ‘Waarom smeert Winston Modisane ’m? Om zichzelf in vrijheid te stellen natuurlijk. Als het raam beneden altijd openstond, als een vluchtweg, zoals jij zei, Åke, waarom blijft hij dan in hemelsnaam op het dak staan om de politieman neer te schieten die hem achternazat? Waarom rent hij niet gewoon door? Hierheen? Door de zolderdeur naar binnen?’

‘Onze conclusie’, zei Danielsson, ‘is dat er twee mogelijkheden zijn: de eerste is dat hij in paniek is geraakt en wild om zich heen is gaan schieten …’

‘Hoeveel schoten heeft hij gelost?’

‘Er ontbraken twee patronen in het magazijn, wat overeenkomt met de verklaring van Marklund.’

‘Lundmark. Wat zeiden de anderen? Hebben die ook twee schoten gehoord?’

‘Deels hebben we ze nog niet allemaal kunnen horen en deels hebben we geen aanleiding om de verklaring in twijfel te trekken. Er ontbreken twee patronen. Alles wijst erop dat ze afgevuurd zijn. Het aantal klopt.’

‘Oké … Wat is de tweede mogelijkheid? Als hij niet in paniek is geraakt?’

‘Dat Lundmark stomweg te dichtbij was. De Afrikaan besefte dat hij hem niet kon afschudden. Dus schoot hij.’

Söderstedt knikte. Norlander sloeg hem gade. Hij herkende dit gedrag. Dat was de oude Arto. Arto-vóór-Italië. De Ware Arto.

‘Waar is hij gevallen?’ vroeg de Ware Arto.

‘Op de plek waar jij nu staat.’

Arto Söderstedt keek om zich heen. Hij stond bij de rand van het dak, gescheiden van de afgrond door een laag en ogenschijnlijk wankel hek. Enkele meters naar rechts kwam de brandtrap uit op het dak. Evenveel meters schuin naar links sloot de zolderdeur het kleine, aparte gebouwtje af. Verder was er aan die kant nog heel veel dak over.

‘En waar lag het pistool van Modisane?’ vroeg Söderstedt.

‘Vlak naast hem’, zei Danielsson.

‘En waar komt de zolderdeur op uit?’

‘De zolderkantoren en een trap naar beneden. Naast de lift.’

Söderstedt liep wat heen en weer. Hij snoof in de lucht alsof hij de sfeer wilde opsnuiven. Hij wreef zijn vingertoppen tegen elkaar.

‘Nee’, zei hij uiteindelijk. ‘Het klopt niet.’

Åke Danielsson staarde Viggo Norlander aan, duidelijk in de hoop op een respons van een generatiegenoot. Maar Norlander was slechts ogenschíjnlijk een generatiegenoot, hij was een wedergeboren vader van twee kleine meisjes die veel respect had voor zijn iets jongere partner. Hij was niet gevoelig voor in-welke-tijd-leven-we-blikken.

‘Wat klopt er niet?’ vroeg Åke Danielsson geïrriteerd.

Arto Söderstedt keek hem engelachtig aan.

‘Ik heb geen idee’, zei hij mild.