Anne Holt

Verborgen feiten

Uit het Noors vertaald door Annemarie Smit

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Sannheten bortenfor, verschenen bij J.W. Cappelens Forlag

Oorspronkelijke tekst © Anne Holt, 2003

Eerste Nederlandstalige uitgave © Annemarie Smit en De Geus bv, Breda 2006

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Ralph Schultheiss/Zefa/Corbis

isbn 978 90 445 2592 2

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2010.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Donderdag 19 december

Het was een oude hond. Zijn heupen waren stram, aangetast door verkalking. Door die kwaal leek het dier een beetje op een hyena, met een stevige borst en een enorme nek die snel afdaalde naar een mager achterwerk. Zijn staart krulde zich om zijn testikels.

Het schurftige dier kwam en ging. Niemand kon zich herinneren wanneer hij voor het eerst was opgedoken. Hij hoorde in zekere zin bij de buurt, een minpuntje dat niet te vermijden was, net als foutgeparkeerde auto’s, niet-gestrooide trottoirs en het lawaai van de trams. Je moest voorzorgsmaatregelen treffen. Kelderdeuren goed afsluiten. De kat ’s nachts binnenhouden. Het deksel van de vuilnisbakken goed aandrukken. Er klaagde weleens iemand bij de dienst Volksgezondheid wanneer de grond bij de fietsenrekken weer drie ochtenden achtereen met etensresten en ander afval bezaaid lag. Ze kregen zelden antwoord en er werd nooit iets ondernomen om het dier te vangen.

Als iemand er eens bij had stilgestaan hoe de hond eigenlijk leefde, zou diegene zich gerealiseerd hebben dat hij zich door de wijk verplaatste volgens een bepaald patroon dat, doordat het niet de kalender volgde, moeilijk was te doorzien. Iemand die die moeite had genomen, zou geconstateerd hebben dat de hond nooit ver weg was, dat het dier zelden buiten een gebied van vijftien tot zestien huizenblokken kwam.

Zo leefde hij al bijna acht jaar.

Hij kende zijn revier en ging andere dieren zo veel mogelijk uit de weg. Met een boog liep hij om schoothondjes aan kleurige nylonriemen heen en hij had al lang geleden begrepen dat de raskatten met een belletje om hun nek een verleiding vormden die hij maar het beste kon weerstaan. Hij was een bastaard zonder baas in een van de betere wijken van Oslo en hij wist dat hij zich koest moest houden.

De zachte dagen voor kerst waren achter de rug. Een bijtende vorst had het asfalt geglaceerd. Er zat sneeuw in de lucht. De klauwen van de hond krasten over het ijs en hij trok met zijn achterpoot. Op zijn linkerflank lichtte in het schijnsel van de straatlantaarn een grote snee in zijn huid op, leverkleurig in zijn kale vacht, vlekkerig van de gele pus. Toen hij de avond ervoor een plekje zocht om te slapen, was hij aan een spijker blijven haken.

Het appartementencomplex lag een stukje van de straat. Een tegelpaadje deelde de voortuin in tweeën. Nat, dood gras en een bloemperk dat met zeildoek was afgedekt werden op kniehoogte omheind door een zwartgeverfde ketting. Aan beide kanten van de ingang stond een kerstboom, versierd met lichtjes.

Dit was deze avond de tweede poging van de hond om binnen te komen. Meestal was er wel een manier te vinden. Deuren die niet op slot zaten waren natuurlijk het makkelijkst. Een sprongetje, een tik met zijn poot op de klink. Het maakte over het algemeen niet uit of de deur naar buiten of naar binnen toe openging, deuren die niet op slot zaten waren een fluitje van een cent. Maar zeldzaam. Meestal moest hij op zoek naar kelderramen die op een kier stonden, kapotte muurplanken, gaten onder halfvergane keldertrappen. Toegangen die iedereen vergeten was, behalve hij. Ze waren niet overal en soms waren de planken gerepareerd, de kelderluiken afgesloten en de gaten in de muren gemaakt. Dicht en ontoegankelijk. Dan liep hij verder. Het duurde soms wel een paar uur voor hij een plekje voor de nacht had gevonden.

In dit complex wist hij een manier om binnen te komen. Hij kende de weg, die was eenvoudig maar moest niet misbruikt worden. Hij sliep nooit meer dan één nacht op dezelfde plek. Tijdens zijn eerdere poging die avond was er iemand gekomen. Die dingen gebeurden. Dan ging hij er altijd snel vandoor. Hij liep een blokje om. Ging onder een struik liggen, achter een fietsenrek, onzichtbaar voor iedereen die er geen oog voor had. Na een tijdje probeerde hij het opnieuw. Een goed gat was wel een paar pogingen waard.

De vorst was het laatste uur strenger geworden. De sneeuw was nu echt: lichte, droge vlokken, die de trottoirs wit kleurden. Hij rilde en hij had al meer dan een dag niet gegeten.

Het huis lag er nu stil bij.

Het licht trok en schrikte af.

Licht betekende dat hij gezien kon worden. Dat was bedreigend. Maar licht betekende ook warmte. De wond op zijn bil klopte pijnlijk. Aarzelend stapte hij over de lage ketting. Hij jankte even toen hij zijn achterpoot optilde. Zijn gat, de weg naar binnen, naar het berghok waar iemand een oude slaapzak in had geslingerd, bevond zich aan de achterkant van het huis, tussen de keldertrap en twee fietsen die nooit gebruikt werden.

Maar de voordeur stond op een kier.

Voordeuren waren gevaarlijk. Hij kon opgesloten worden. Maar het warme licht lokte. Trappenhuizen waren beter dan kelders. Helemaal bovenin, waar zelden mensen kwamen en niemand woonde, was het warm.

Met gebogen kop naderde hij de stenen stoep. Hij bleef even stilstaan, met opgeheven voorpoot, voordat hij langzaam de lichtkegel binnenstapte. Nergens bewoog iets, er waren geen alarmerende geluiden te horen, alleen het verre, veilige ruisen van de stad.

Hij was binnen.

Er stond nog een deur open.

Het rook er naar eten, en het was doodstil.

De geur van voedsel was zo intens dat hij niet langer aarzelde. Hij hinkte snel het appartement binnen, maar bleef toen abrupt staan. Hij gromde diep en ontblootte zijn tanden naar de man op de vloer. Er gebeurde niets. De hond kwam dichterbij, nieuwsgierig nu, eerder nieuwsgierig dan bang. Voorzichtig stak hij zijn snuit naar het roerloze lichaam toe. Hij likte voorzichtig aan het bloed rond het hoofd van de man. Zijn tong werd ijveriger, hij maakte de vloer schoon, likte een opgedroogde substantie van de wang van de man, boorde zijn snuit in het gat bij de slaap; de uitgehongerde hond lebberde alles wat hij uit de schedel kon krijgen naar binnen, tot hij begreep dat hij niet zo hard voor zijn eten hoefde te werken.

Er lagen nog drie lijken in het appartement.

Hij kwispelde enthousiast.

‘D’r valt niks te bepraten. Nefis heb onze gewoontes maar te leren.’

Marry smeet de deur achter zich dicht.

‘Een, twee, drie, vier’, telde Hanne Wilhelmsen, en op de v van vijf stond Marry weer in de kamer.

‘Als ik met kerst bij die islamieten zou zijn, zou ik echt wel opeten wat ze me voorschotelden. Gewoon uit beleefdheid, as je ’t mij vraagt. En ze is niet eens relegjeus. Dat heb ze me al een paar keer gezegd. Op kerstavond eten we hier in Noorwegen ribbetjes. En daarmee basta, punt uit.’

‘Maar, Marry’, probeerde Hanne ten einde raad. ‘Laten we dan lamsrib nemen. Dan is het hele probleem opgelost. Vorig jaar hadden we toch ook al jouw ribbetjes.’

‘Het probleem?’

Marry Samuelsen was in een vorig leven Harrymarry geweest, de oudste straathoer van Oslo. Drie jaar geleden was Hanne haar tijdens een moordonderzoek tegen het lijf gelopen. Marry was toen bezig eronderdoor te gaan, door drugs en de kou van de grote stad. Nu was ze de huishoudster van Hanne en Nefis in een zevenkamerappartement aan de Krusesgate.

Marry veegde stevig met haar jichtige handen over haar jasschort.

‘Het probleem, lieve Hanne Wilhelmsen, is dat de enige kerstribbetjes die ik voordat ik jou en Nefis leerde kennen ooit in mijn tandeloze bek had gestopt, waterig en koud waren en op een kartonnen bordje van het Leger des Heils lagen.’

‘Ik weet het, Marry. We kunnen toch ook allebei doen? Dat kunnen we ons heus wel veroorloven.’

Dat laatste voegde Hanne eraan toe met een gelaten blik op de kamer. Het enige meubel uit de flat in Lille Tøyen, waar Hanne meer dan vijftien jaar had gewoond, was een antieke secretaire die bijna helemaal in het niet viel in de hoek naast de deur die naar een gigantisch terras leidde.

‘Kerst is geen tijd voor compremisse’, verklaarde Marry plechtig. ‘Als jij net als mij elke kerst weer op een stukkie spek had zitten sabbelen dat te taai was om weg te krijgen, in een hoekie weggestopt en vergeten, dan had je gesnapt dat het hier draait om je dromen te koestere. Kerstavond met kristal en zilver en een boom in de hoek en een grote schaal vette ribbetjes midden op tafel, met zwoerd zo knapperig dat het er verwaand van wordt. Daar heb ik al die jaren van gedroomd. En zo wordt het. Zoveel respect kennen jullie toch wel opbrengen voor een ouwe stakker die misschien niet zo lang meer heb.’

‘Hou op, Marry. Je bent nog hartstikke fit. En niet zo heel erg oud.’

Marry draaide zich zonder nog een woord te zeggen om en stiefelde weg. Ze trok hevig met haar ene been. Ritmisch hinkend verdween ze in de keuken. Toen ze het appartement betrokken, had Hanne het op een moment dat ze zich ongezien waande opgemeten: zestien meter van de bank naar de keukendeur. Van de eetkamer naar de grootste badkamer was elf meter. Van de slaapkamer naar de voordeur zesenhalf. Het hele appartement was vol afstanden.

Ze schonk nog een kop koffie in uit een stalen thermoskan en zette de televisie aan.

Voor het eerst van haar leven had ze de hele kerstvakantie vrij genomen. Twee hele weken. Nefis en Marry hadden iedereen die ze kenden uitgenodigd voor een enorm ontbijt op eerste kerstdag, voor lunches in de dagen na kerst en voor een groot feest op oudejaarsavond. Op kerstavond zelf zouden ze alleen zijn. Dacht ze. Je kon nooit weten.

Hanne Wilhelmsen zag aan de ene kant tegen kerst op en keek er tegelijkertijd naar uit.

De televisie zond een bewerking van het kerstevangelie uit. Het kindje Jezus had merkwaardig genoeg blauwe ogen. Maria was zwaar opgemaakt en had bloedrode lippen. Hanne sloot haar ogen en zette het geluid zachter.

Ze probeerde niet aan haar vader te denken. Daar besteedde ze de laatste tijd te veel energie aan.

De brief had haar te laat bereikt. Nu drie weken geleden. Hanne verdacht haar moeder ervan dat ze met opzet de post had gebruikt. Iedereen wist dat de posterijen tegenwoordig niet meer te vertrouwen waren. Het overlijdensbericht had er zes dagen over gedaan. Toen was de begrafenis al geweest. Eigenlijk was dat wel prima. Hanne zou er toch niet naartoe zijn gegaan. Ze zag het voor zich: de familie op de eerste rij. Haar broer. Met moeders hand in de zijne, een afstotelijke klauw vol eczeem, huidschilfers die op de donkere broek van haar zoon regenden. Haar zus die vast een kostbare creatie droeg en regelmatig in huilen uitbarstte, maar niet zo verdrietig was dat ze niet stralend de aanwezigen kon ontvangen: mensen uit binnen- en buitenland met wie haar vader had samengewerkt, een paar academische beroemdheden, dames op leeftijd die hun ochtendtoilet niet meer volledig onder controle hadden en daarom een ondraaglijke stank van ouderwetse parfum langs de rijen verspreidden.

De telefoon speelde een Arabische dans. Marry had met het menu zitten spelen en gedacht dat Nefis die oosterse klanken wel zou waarderen. Hanne pakte snel de hoorn op, om te voorkomen dat Marry haar voor was.

‘Billy T. hier’, hoorde ze voor ze iets kon zeggen. ‘Je kunt maar het beste hiernaartoe komen.’

‘Nu? Het is na elven.’

‘Nu. Gigantische zaak.’

‘Morgen is mijn laatste werkdag voor de vakantie, Billy T. Het heeft weinig zin om nu ergens aan te beginnen, als ik het meteen weer moet overdragen.’

‘Schrijf die vakantie maar op je buik, Hanne.’

‘Ja, dag. Bel maar iemand anders. Bel de politie.’

‘Erg geestig. Kom nou maar. Vier lijken, Hanne. Vader, moeder, zoon. En nog iemand van wie we nog niet weten wie hij is.’

‘Vier... Vier lijken? Vier vermoorde personen?’

‘Jep. Bij jou in de buurt trouwens. Als je wilt, zie ik je daar.’

‘Een quadrupelmoord...’

‘Hè?’

‘Bedoel je dat we voor een viervoudige moord staan?’

Een demonstratieve zucht kraakte in de hoorn.

‘Hoe vaak moet ik het nog herhalen?’ vroeg Billy T. driftig. ‘Vier dode mensen! In een appartement aan de Eckersbergsgate. Allemaal doodgeschoten. Het ziet er afschuwelijk uit. Ze zijn niet alleen doorzeefd, maar er... er is... Naderhand is er nog iemand geweest. Een dier. Of iets dergelijks...’

‘Getver...’

Op de televisie liep Jozef in het avonddonker op deuren te kloppen. In een korte close-up van de knokkels die een rustieke Bethlehemse deur raakten, zag Hanne dat de acteur vergeten was zijn horloge af te doen.

‘Absurd’, mompelde ze. ‘Een dier?’

‘Een hond, denken we. Hij heeft... zich te goed gedaan, zou je kunnen zeggen.’

‘De Eckersbergsgate, zei je?’

‘Nummer vijf.’

‘Ik ben er over tien minuten.’

‘Ik doe er waarschijnlijk iets langer over.’

‘Oké.’

Ze hingen tegelijk op. Hanne slikte de laatste slok koffie door en stond op.

‘Ga je weg?’

Marry stond wijdbeens met haar handen in haar zij in de deuropening. Met haar blik dwong ze Hanne weer te gaan zitten. Die stak verdedigend haar handen omhoog.

‘Deze zaak is echt heel ernstig’, begon ze.

‘Ik zal jou eens iets ernstigs vertellen’, snauwde Marry. ‘Over een halfuur komt Nefis thuis. Ze is onderweg van het vliegveld. Ze is een hele week weg geweest en ik sta al vanaf zeven uur in de keuken. Jij gaat nergens heen.’

‘Het moet.’

Marry zoog op haar tanden. Ze leek een ogenblik aan iets heel anders te denken.

‘Dan moet je eten meenemen. Zie je die lange slungel daar ook?’

‘Mmm.’

Tien minuten later stond Hanne klaar. In haar schoudertas had ze twee plastic bakjes met gestoofd rendiervlees, een half gesneden brood dik besmeerd met roomboter, een paar appels, anderhalve liter cola, een grote reep chocolade, een pakje servetjes, twee plastic bekers en bovendien zilveren bestek. Ze probeerde te protesteren.

‘Het is midden in de nacht, Marry. Ik heb dit niet allemaal nodig!’

‘O jawel. We weten nooit wanneer we je weer zien’, mompelde Marry. ‘Denk eraan dat je het zilver mee terug neemt!’

Toen deed ze de deur zorgvuldig achter Hanne dicht, met alle drie de sloten.

Ze wende nooit aan deze straten. De brede lege ruimtes tussen schitterende herenhuizen en afstandelijke, onverlichte villa’s schiepen een angstige atmosfeer, alsof er elk moment iets afschuwelijks kon gebeuren. De schaarse voetgangers staken met hun blik op het asfalt en ruimschoots op tijd schuin de weg over, zodat ze niet gedwongen werden bij een ander in de buurt te komen. Dat Marry zichzelf opsloot, was logisch. Nadat ze bijna een halve eeuw in een zware roes had geleefd, was isolatie ongetwijfeld een goed idee. Waarom alle andere buurtbewoners hetzelfde leken te doen, was onbegrijpelijk. Misschien waren ze altijd op reis. Misschien woonde hier niemand. Heel Frogner is één groot decorstuk, dacht Hanne.

Ze trok haar winterjack dichter om zich heen.

Maar rond de bakstenen villa aan de Eckersbergsgate 5 was het druk. Rood-wit afzetband hield een groepje nieuwsgierige toeschouwers op afstand, maar binnen het afgezette gebied krioelde het van de geüniformeerde collega’s. Ze herkende enkele journalisten, die de jongste en meest onervaren politiemensen aanriepen: geschokte agenten, nog niet door de wol geverfd, zenuwachtig, eenvoudig aan de praat te krijgen. De groep journalisten groeide onbegrijpelijk snel, alsof ze allemaal in de buurt woonden. Toen ze Hanne Wilhelmsen zagen, trokken ze slechts stoer hun schouders op tegen de kou en hieven ze nauwelijks zichtbaar hun hoofd even op in een onverschillige groet.

‘Hanne! Fijn dat je er bent!’

Hoofdagent Silje Sørensen rukte zich los van een groepje druk gebarende politiemensen.

‘Jeetje’, zei Hanne, terwijl ze haar van top tot teen opnam. ‘In uniform? Dit moet iets enorms zijn.’

‘Ik deed een extra dienst. Maar ja, het is groot. Kom mee naar binnen!’

‘Ik wacht even. Billy T. komt er zo aan.’

De provisorische verlichting die de politie al had kunnen neerzetten, verblindde haar en maakte het moeilijk om een globale indruk van het gebouw te krijgen. Hanne deed een paar passen naar achteren en hield haar hand als een scherm boven haar ogen. Dat hielp weinig en ze liep helemaal naar de overkant van de straat.

‘Wat zoek je?’ vroeg Silje Sørensen, die achter haar aan was gelopen.

Silje vroeg altijd. Ze zeurde. Wat zoek je? Wat doe je? Wat denk je? Net een kind. Een pienter, maar lastig kind.

‘Niets. Ik kijk gewoon rond.’

Het complex was oudroze met brede raamlijsten. Boven elk raam stond een beeld van een man in gevecht met angstaanjagende fabeldieren. De voortuin was klein, maar een breed tegelpad dat om de linkerhoek van het gebouw liep, duidde erop dat achter het gebouw waarschijnlijk een indrukwekkender achtertuin schuilging. Het huis leek maar vier woningen te herbergen. In het appartement linksboven was het donker. Van de begane grond en het rechterdeel van de eerste verdieping van het gebouw kwam wat spaarzaam lamplicht. De plaats van het misdrijf was moeilijk te missen. Door de drie linkervensters op de begane grond zag ze mensen in witte overalls en met haarnetjes heen en weer bewegen, beslist en zo te zien doelgericht. Iemand trok een gordijn dicht.

Hanne werd van achteren omhelsd en in de lucht getild.

‘Allemachtig’, riep Billy T. ‘Je bent aangekomen!’

Ze schopte met de hiel van haar laars tegen zijn scheen.

‘Au! Je kunt het ook gewoon zeggen.’

‘Dat heb ik gedaan’, zei Hanne. ‘Je moet me niet elke keer als je me ziet optillen. Dat heb ik al duizend keer gezegd.’

‘Dat zeg je alleen maar omdat je steeds dikker wordt’, zei hij grijnzend, terwijl hij haar schouders afborstelde. ‘Vroeger zei je er nooit iets van. Nooit. Je vond het leuk.’

Het begon harder te sneeuwen, lichte, kurkdroge vlokken.

‘Ik heb niet het idee dat je dikker bent geworden’, zei Silje snel, maar Hanne was al halverwege de straat.

‘Laten we naar binnen gaan’, mompelde ze en ze voelde dat ze daar zo tegen op had gezien dat ze er misselijk van was.

De oudste van de vier doden deed aan de beroemde foto van Albert Einstein denken. Het lijk lag in de hal, met een hand onder zijn hoofd, alsof hij er lekker voor was gaan liggen. Zijn haar stond wijd uit om zijn hoofd. Midden op zijn hoofd stak een grote piek omhoog. Zijn tong hing bovendien onnatuurlijk ver uit zijn mond. Zijn ogen waren wijd opengesperd.

‘Het lijkt wel of die man een schok heeft gehad. Een elektrische schok!’

Billy T. boog zich nieuwsgierig over de oude man heen.

‘Behalve dat dit er ook nog is.’

Hij wees met een pen naar een inschotopening vlak onder zijn linkeroog. Niet erg groot en eerder zwart dan bloedrood.

‘En dit. En dit.’

De arts, die er blijkbaar verantwoordelijk voor was dat het overhemd van de dode voorzichtig opzij was gevouwen, wuifde Billy T. weg. Tussen de schaarse, grijze lichaamsharen door zag Hanne nog twee wonden.

‘Om hoeveel schoten gaat het eigenlijk?’ vroeg ze.

‘Te vroeg om te zeggen’, antwoordde de arts kort. ‘Veel. Jullie hadden hier een patholoog moeten hebben, als je het mij vraagt. Het wordt tijd dat jullie eens een fatsoenlijke regeling met het forensisch instituut treffen. Ik kan alleen maar zeggen dat deze mensen dood zijn. Op een nogal groteske wijze, als je het mij vraagt. Hij daar is er het ergst aan toe, volgens mij.’

Hanne Wilhelmsen wilde niet naar ‘hij daar’ kijken. Ze dwong zichzelf om de oude man heen te lopen en het in een overjas geklede lijk nader in ogenschouw te nemen. Er klonk boos gegrom van een van de technici die er niet tegen kon dat tactisch rechercheurs op de plaats delict rondbanjerden.

Hanne negeerde hem. Toen ze zich over het lijk boog dat het dichtst bij de voordeur lag en zag hoe de uitschotopening in zijn schedel was schoongelikt, werd ze nog onpasselijker. Ze rechtte snel haar rug, slikte, en wees naar het lijk van een derde man. Ze schatte zijn leeftijd op een jaar of veertig.

‘Preben’, stelde Billy T. hem voor. ‘De oudste zoon van papa Hermann daar. Dat weten we tenminste al.’

Zijn armen lagen stram tegen zijn lichaam, alsof de zoon des huizes zich op een militaire groet had voorbereid toen hij de vloer raakte. Zijn overhemd was lichtblauw en er zaten twee kleine kogelgaten in het borstzakje. Zijn schouder was opengereten in een donkere vleeswond.

De arts knikte bijna onmerkbaar.

‘Ik heb hem nog niet goed kunnen bekijken. De hond heeft zijn hart opgehaald aan... Als het tenminste om een hond gaat.’

‘Kom!’

Billy T. wenkte haar naar de keuken aan het einde van de grote, donkere hal. Hij zag er raar uit, helemaal in het wit, met groene sokken over zijn schoenen en een veel te krap papieren mutsje op zijn hoofd.

Bij het aanrecht stond het lichaam van een vrouw. Ze was kaal. Op de grond naast haar lag een pruik. De schedel van de vrouw was bleek en zat onder de littekens. Ze droeg een roze feestjurk en haar ogen waren open, scherp, bijna beschuldigend. Een vertwijfelde jonge agent deed een hulpeloze poging om haar kapsel weer op zijn plaats te zetten, tot Billy T. daar een stokje voor stak.

‘Ben je niet goed wijs of zo? Blijf eraf! Wat moet je hier eigenlijk? Er zijn hier veel te veel mensen.’

Geïrriteerd begon hij de onmisbare mensen van de misbare te scheiden. Hanne probeerde te bevatten wat ze zag.

De vrouw stónd echt.

Haar gezicht was opvallend geslachtsloos. Dat kwam waarschijnlijk door het ontbreken van haar. Toen Hanne dichterbij kwam, zag ze dat de wenkbrauwen van de vrouw ook vals waren, getekend, iets te hoog, te dik. Boven haar linkeroog maakte de getekende wenkbrauw een boogje naar haar neusrug, waardoor haar sceptische uitdrukking werd versterkt. Haar ogen waren open. Bleekblauw, klein en zonder wimpers. Maar haar mond was fraai gevormd, met volle lippen. Haar mond zag er jonger uit dan de rest van haar gezicht, alsof die pas nog was gerestaureerd.

‘Turid Stahlberg’, zei Billy T. Hij had het aantal mensen in het appartement gehalveerd en het was er nu opvallend rustiger. ‘Ze heet Turid, Tutta voor intimi.’

‘Stahlberg’, zei Hanne een beetje ontredderd, terwijl ze de enorme keuken rondkeek. ‘Toch niet dé familie Stahlberg?’

‘Jep. Hermann, de vader des huizes, is de oudste van de drie die je in de hal zag. Preben heb ik ook aan je voorgesteld. Hij is tweeënveertig. Hoe komt het eigenlijk dat die vrouw blijft staan?’

Billy T. boog naar voren en probeerde achter de rechtopstaande vrouw te kijken. Haar stevige achterwerk rustte tegen het aanrecht. Haar voeten stonden wijdbeens op de grond, alsof ze zich schrap had gezet in haar ontmoeting met de moordenaar.

‘Tot op zekere hoogte steunt ze hiertegenaan’, mompelde Billy T. ‘Met haar achterwerk. Maar haar bovenlichaam... Waarom valt ze niet?’

Een zacht, scheurend geluid had hem moeten waarschuwen, toen hij daar voorovergebogen voor het lichaam stond, in een poging een verklaring te vinden. De vrouw, die minstens zeventig kilo woog, viel over zijn rug heen en bracht hem uit zijn evenwicht. Hij zakte eerst op zijn knieën. De vloer was besmeurd met thee uit een kapotte thermoskan en iets wat op honing of stroop leek. Billy T.’s knie gleed ogenblikkelijk opzij.

‘Hanne! Godver! Help!’

Billy T. lag onder een kaal vrouwenlijk in een roze jurk te spartelen.

‘Wat gebeurt hier in go...’

Het gevloek van de twee technisch rechercheurs echode tegen de muren.

‘Stilliggen! Blijf stilliggen!’

Na vijf minuten kon Billy T. weer opstaan, makker dan Hanne hem in tijden had gezien.

‘Het spijt me, jongens’, mompelde hij, terwijl hij gedienstig probeerde mee te helpen het lichaam op een brancard te leggen.

‘Sodemieter op’, siste de ene collega. ‘Je hebt hier genoeg aangericht.’

Nu pas zag Hanne de schoongelikte gebaksschaal staan op het aanrecht waar de vrouw tegenaan had geleund. Ze meende vage sporen te zien van een dierentong die de vette room eraf had gelebberd. Er kleefden een paar stugge grijze haren aan het porselein.

‘Die hond is Tutta in elk geval bespaard gebleven’, zei ze droog. ‘Gered door een slagroomtaart.’

‘Ik denk dat ze iets te vieren hadden’, zei Billy T. ‘Er staat een geopende maar volle fles champagne in de kamer. Vier glazen. Ja ja! Ik ga al. Ik ga al weg, zeg ik!’

De oudste van de technisch rechercheurs probeerde de enorme gedaante letterlijk de keuken uit te schuiven, door de deur naar de woonkamer.

‘Ik ga al’, snauwde Billy T. ‘Ik ben al weg, hoor je!’

‘Vier glazen’, herhaalde Hanne, terwijl ze achter hem aan naar de grote, overdadig gemeubileerde woonkamer liep. ‘En boterhammen. Of sandwiches.’

De broodjesschaal stond op de eettafel. Leeg, afgezien van een blaadje sla en drie schijfjes komkommer, waar de mayonaise keurig af was gelikt.

‘Hadden ze een hond?’ vroeg Hanne afwezig.

‘Nee’, zei Silje Sørensen. Hanne merkte nu pas op dat zij ook naar binnen was geslopen. ‘Honden zijn hier verboden. Of... de eigenaren hadden afgesproken geen huisdieren te houden.’

‘Hoe weet je dat nu al?’

‘De buren’, zei Silje, vaag naar de straat wijzend. ‘Ik sprak een dame die hier recht tegenover woont.’

‘Wat ben je nog meer te weten gekomen?’

‘Niet veel.’

Silje Sørensen bevochtigde haar vingertop en begon in een kladblokje te bladeren. De enorme diamant in de ring aan haar rechterhand fonkelde.

‘De buren hierboven...’ ze wees naar het plafond, ‘...zijn op reis. Ze hebben een vakantiehuis in Spanje en zitten al sinds november in het zuiden.’

‘Niemand die op de flat past?’

‘Die mevrouw buiten, Aslaug Kvalheim, zegt dat hun dochter zo nu en dan komt kijken. Ze is al een paar dagen niet geweest, volgens mevrouw Kvalheim. En om eerlijk te zijn...’ Silje glimlachte even, ‘...denk ik dat mevrouw Kvalheim precies weet wat er hier in de straat gebeurt. Een echte “buurtvrouw”.’

‘Da’s mooi voor ons’, zei Hanne. ‘Wat heeft ze vanavond gezien?’

‘Niets, helaas. Ze is om zeven uur naar de bingo gegaan en een uur geleden teruggekomen. Toen waren wij hier al.’

Hanne trok een teleurgesteld gezicht. ‘En de andere appartementen?’

‘Aan de andere kant van de gang...’ Silje wees met haar duim voordat ze verder bladerde, ‘...woont ene Henrik Backe. Een oude, chagrijnige man. Ik heb hem al gesproken en hij was flink in de lorum. Nijdig over al het lawaai. Ik mocht niet binnenkomen.’

‘Liet hij je niet binnen? Dus je hebt even met hem gepraat en hem toen verder weer alleen gelaten?’

‘Nee, Hanne. Rustig maar. Er zijn momenteel twee man bij hem. Ik weet inmiddels dat hij zegt dat hij de hele avond thuis is geweest en dat hij niets heeft gehoord.’

‘Onmogelijk!’ riep Billy T. ‘Kijk eens om je heen! Het moet hier verschrikkelijk hebben geknald!’

‘Of het mogelijk is of niet, daar weten we nog vrij weinig van’, zei Silje een beetje geïrriteerd. ‘Er kan een geluiddemper zijn gebruikt. De jongens nemen Henrik Backe in elk geval vannacht mee voor verhoor, hoe hard hij ook protesteert. Dan zullen we wel zien.’

‘Wie heeft de melding gedaan?’

‘Een voorbijganger. We trekken hem na, natuurlijk, maar het was een jongere man die alleen even...’

‘Goed. Ik begrijp het.’

Hanne besefte dat ze zich afvroeg hoe groot het appartement eigenlijk was. De woonkamer moest meer dan zeventig vierkante meter zijn, als je tenminste de serre meerekende die aan de achtertuin grensde. De meubels overschreeuwden elkaar, maar bleken best mooi toen ze ze apart bekeek. Tegen een van de buitenmuren troonde een donker eiken buffet met uitgesneden deurpanelen en glazen deurtjes in de bovenkastjes. Rond de eettafel stonden twaalf stoelen met armleuningen. Behalve de rotan zitgroep in de serre, waren er nog drie andere zithoeken ingericht. Er leek er maar één veel gebruikt te worden. De bekleding van de meubels voor het televisietoestel was zichtbaar versleten. De schilderijen aan de muren leken echt, allemaal met nationaal-romantische of maritieme motieven. Hannes aandacht werd vooral getrokken door een dreigende schipbreuk, die aan de muur met de keuken hing. Ze liep erheen.

‘Peder Balke’, zei ze halfluid. ‘Jeetje.’

Het ijs in de champagnekoeler was allang gesmolten. Hanne bestudeerde het etiket zonder de fles aan te raken.

‘Van dat spul dat jij drinkt’, zei Billy T. ‘Reteduur.’

‘Weten we überhaupt al iets wezenlijks?’ vroeg Hanne, zonder de fles met haar blik los te laten. ‘Wat ze te vieren hadden, bijvoorbeeld?’

‘Misschien zouden ze gewoon een gezellige avond hebben’, probeerde Silje Sørensen. ‘Het is tenslotte bijna...’

‘Kerst’, onderbrak Hanne. ‘Het is nog vijf dagen tot kerst. Dit is een heel gewone donderdag. Die fles daar kost hier in Noorwegen bij de slijter achthonderdvijftig kronen. Dat kun je nauwelijks meer “gezellig” noemen. Ze hadden iets te vieren. Iets groots.’

‘Maar we weten toch niet...’

‘Kijk om je heen, Silje.’

Hanne wees naar het televisietoestel. Het scherm ging half schuil achter jaloezieën, het apparaat was een enorm meubel van mahonie of teak.

‘Die televisie is minstens dertig jaar oud. De bank is zo versleten dat je de kettingdraden kunt zien. De schilderijen... In elk geval dat daar...’ Ze wees naar Peder Balke. ‘Dat is tamelijk waardevol. In de kast daarginds staat voor een vermogen aan kristallen glazen. In de koelkast liggen maar drie soorten beleg: een stukje kaas, leverpastei en jam. Dit hele appartement moet zeven tot acht miljoen kronen waard zijn. Minimaal. Zijn trui...’ ze draaide zich om en knikte even naar de hal waar het lichaam van Hermann Stahlberg net op een brancard werd getild, ‘...stamt ergens uit de jaren zeventig. Mooi, schoon, maar zo afgedragen dat hij op de ellebogen gestopt moest worden. Wat zegt je dat allemaal?’

‘Krenten’, antwoordde Billy T. voordat Silje kon nadenken. ‘Knieperig. Maar rijk. Kom, we gaan.’

Hanne maakte nog geen aanstalten om mee te gaan.

‘Is er echt niemand die weet wie die man in de gang is?’

‘Hij is al weggehaald’, mompelde Silje.

‘Goddank’, zei Billy T. ‘Maar weten we iets van hem?’

‘Niks.’

Silje Sørensen bladerde doelloos in haar aantekeningen.

‘Geen portefeuille. Geen id-kaart. Maar goed in de kleren. Net pak. Mooie jas.’

‘Er was niks moois aan die kerel’, huiverde Billy T. ‘Die hond heeft...’

‘Zijn jas’, onderbrak Hanne Wilhelmsen hem. ‘Hij had zijn jas aan. Kwam hij net binnen of wilde hij net weggaan?’

‘Hij kwam net binnen’, stelde Silje voor. ‘De champagne was nog niet ingeschonken. Bovendien, met al die mannen in de gang...’

‘De hal’, verbeterde Billy T. ‘Groot genoeg voor drie lijken, verdomme.’

‘De hal dan. Het zag eruit als een welkomstcomité. Ik wed dat die man net binnenkwam.’

Hanne liet haar blik nog een laatste keer door de kamer dwalen. Ze besloot de rest van het appartement later te bekijken. Er waren hier nu genoeg mensen. Balancerende fotografen op wankele keukentrapjes. Technisch rechercheurs die zich geruisloos met hun stalen koffers door de kamer bewogen, met plastic handschoenen, doelbewust. De arts, grijs, moe en behoorlijk chagrijnig, was op weg naar buiten. De stilte waar de technici zich mee omgaven, werd alleen onderbroken door korte, eenlettergrepige commando’s en was een teken van effectiviteit en van het feit dat ze goed op elkaar ingespeeld waren, maar ook van een slecht verholen ongenoegen omdat de tactisch rechercheurs überhaupt aanwezig waren. Later, dacht Hanne, ik zie de rest later wel. Die gedachte werd gevolgd door een ongewilde opluchting dat er ook dit jaar niets van de kerstvakantie zou komen.

Ze merkte dat ze glimlachte.

‘Wat is er?’ vroeg Billy T.

‘Niets. Laten we gaan.’

In de hal zag Hanne haar eigen spiegelbeeld. Ze bleef een moment staan. Billy T. had gelijk. Ze was aangekomen. Een rondere kin, een breder wordend gezicht en een onbekende trek boven haar neuswortel maakten dat ze haar blik neersloeg. Het zou wel door de spiegel komen, die spikkelig van ouderdom was.

Het lijk van een lelijk opengereten en tot nog toe ongeïdentificeerde manspersoon van in de zestig was weggehaald. De markeertape stak af tegen het parket.

‘Hij laat verdomme nog geen spoortje bloed achter’, zei Billy T., terwijl hij hurkte. ‘Die hond heeft de dag van zijn leven gehad.’

‘Hou op’, zei Hanne. ‘Mijn maag draait om.’

‘Mijn maag knort’, zei Billy T., terwijl hij achter haar aan naar buiten liep.

Beiden viel het naambordje op toen ze de buitendeur achter zich dichttrokken. Reusachtig, bijna angstaanjagend, van sleets messing met zwarte letters.

hermann stahlberg.

Geen Tutta of Turid. Geen kinderen, hoewel het duidelijk was dat het bordje er lang voordat die het huis hadden verlaten al had gehangen.

‘Hier woonde Hermann Stahlberg’, zei Billy T. ‘Koning Hermann.’

Ze zaten buiten op het trapje voor de ingang naar Hannes appartement aan de Krusesgate; op kranten die hij uit de papiercontainer had gehaald.

‘Midwinterpicknick’, zei Billy T. met volle mond. ‘Kunnen we niet naar binnen gaan? Ik heb het verdomme steenkoud!’

Hanne probeerde de sneeuwvlokken een voor een met haar ogen te volgen. De temperatuur was nog verder gedaald. De kristallen wervelden door de lucht. Ze ving ze op in haar handpalmen. Een glimp van een vijfhoekige symmetrie en dan waren ze weg.

‘Ik wil de anderen niet wakker maken.’

‘Wat denk je?’ vroeg hij, terwijl hij nog een snee brood nam.

‘Dat ze wakker worden als we naar binnen gaan.’

‘Idioot. Van die moordzaak, bedoel ik. Er was niets gestolen.’

‘Dat weten we niet.’

‘Zo zag het eruit’, zei hij ongeduldig. ‘Het zilver staat er nog. De schilderijen... Je zei zelf dat ze kostbaar waren. Ik had niet de indruk dat er iets was meegenomen. Het was geen roofmoord.’

‘Dat weten we niet, Billy T. Don’t jump...’

‘...to conclusions’, maakte hij haar zin gelaten af. Daarna stond hij op. ‘Bedankt voor het eten.’ Hij borstelde de sneeuw van zich af. ‘Gaat het goed met Marry?’

‘Zoals je ziet’, zei Hanne, naar de etensresten knikkend. ‘Methadon, isolatie en huishoudelijk werk doen wonderen. Nefis en zij zijn twee handen op één buik geworden.’

Billy T. lachte luid.

‘Het is af en toe wel een beetje zwaar’, zei Hanne. ‘Voor mij. Het is me vaak te veel twee tegen een, zeg maar.’

‘Puh. Je geniet ervan. Ik heb je in jaren niet zo happy gezien. Niet sinds... vroeger, zeg maar. Het is bijna weer zoals vroeger.’

Ze ruimden zwijgend op. Het was na tweeën. Er was een wind opgestoken, een snijdende, plotselinge wind. Hun sporen op de binnenplaats waren dichtgewaaid. In geen enkele woning brandde nog licht. Alleen de straatlantaarns buiten het stenen muurtje maakten nog iets zichtbaar van de sneeuw, die nu overal lag. Hanne tuurde naar de lucht.

‘Niets wordt meer als vroeger’, zei ze zacht. ‘Dat mag je nooit zeggen. Dit is nu. Alles is anders. Cecilie is dood. Nefis is gekomen. Jij en ik zijn... Wij zijn ouder... Niets wordt meer als vroeger. Nooit meer.’

Hij liep al, een beetje onvast in de sneeuwjacht, met zijn handen diep in zijn zakken. Ze volgde zijn rug met haar ogen.

‘Niet weggaan’, riep ze. ‘Ik bedoelde alleen maar...’

Billy T. wilde niet luisteren. Toen hij de hoek omsloeg, keek hij snel even achterom. Ze schrok van zijn gezichtsuitdrukking. Eerst begreep ze het niet. Daarna wilde ze het niet begrijpen. Ze wilde niet horen wat hij mompelde, ze moest zich vergist hebben. De afstand was zo groot. Door het weer werden de contouren onscherp en de geluiden wollig.

Ze greep haar tas, zocht op de tast haar sleutels en maakte de deur open.

‘Verdomme’, zei ze tussen haar tanden door.

Ze liet de lift voor wat hij was en nam de trap, langzaam.