ron rash

De fluitspeler

Uit het Engels vertaald door Anneke Bok en Nan Lenders

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De vertaalsters ontvingen voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel The Cove, verschenen bij HarperCollins Publishers

Published in agreement with the author c/o Marly Rusoff Literary Agency, Bronxville, New York, usa

Oorspronkelijke tekst © Ron Rash, 2012

Nederlandse vertaling © Anneke Bok, Nan Lenders en De Geus bv, Breda 2013

Omslagontwerp en -illustratie Berry van Gerwen

isbn 978 90 445 2616 5

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

HOOFDSTUK EEN

Eerst dacht Laurel dat het een woudzanger of een lijster was, al klonk het anders dan wat ze ooit eerder had gehoord, langer aangehouden en zo puur alsof er geen adem nodig was om het te laten weerklinken. Laurel haalde haar handen uit het water en ging staan. Ze dacht terug aan de vogel die juffrouw Calicut aan de klas had laten zien. Een Carolinaparkiet, had juffrouw Calicut gezegd, en ze had een zakdoek opengevouwen om het groene lijfje en het rood-met-gele kopje te laten zien. De meeste parkieten komen in tropische gebieden zoals Brazilië voor, legde juffrouw Calicut uit, maar deze niet. Ze liet de vogel rondgaan door de klas en drukte de leerlingen op het hart om er goed naar te kijken en te onthouden hoe hij eruitzag, omdat er binnenkort hier in de bergen, en waarschijnlijk ook in de hele wereld, niet één meer over zou zijn.

Zestien jaar waren er sindsdien verstreken, maar Laurel herinnerde zich nog de lange staart en de dikke snavel, en dat het groen en rood en geel zo fel waren geweest dat het bijna leek te gloeien. Maar vooral herinnerde ze zich hoe licht de vogel had gevoeld in de koele zijde van de zakdoek, alsof hij zelfs in de dood de gewichtloosheid van de vlucht behield. Laurel kon zich niet herinneren of juffrouw Calicut de zang van de parkiet had beschreven, maar wat ze nu hoorde, leek er precies bij te passen, even mooi als de parkiet zelf.

Terwijl Laurel de laatste zeep uit haar wasgoed spoelde, versmolt de zang met de ritmische klanken van het water en met de troostrijke geur van roosgentiaan en bergamotkruid. Ze hees Hanks legerhemd uit de diepe uitham van de beek en ging naar de plek waar de vlakke granietrots uitstak als een reusachtig aambeeld. Wanneer ze uit de immense schaduw van het klif kwam, was het altijd alsof ze achter een gordijn vandaan stapte. Ze kneep haar ogen tot spleetjes tegen het zonlicht en haar blote voeten ondergingen de vreemde sensatie een oppervlak te betreden dat niet helde. Het graniet was warm en droog, behalve helemaal aan de rand waar het water stroomde, en waar de beek trager werd en breder uitvloeide, alsof ook het water genoot van het licht en met tegenzin de duisternis van het dal binnenstroomde.

Laurel legde Hanks hemd vlak bij de vooruitspringende rotsrand en trok eerst de langere rechtermouw strak, toen de andere. Ze liet haar blik over het graniet gaan, waar het gedrapeerde wasgoed lag als iets wat was achtergebleven toen de beek onlangs buiten haar oevers was getreden. Laurel hief haar kin en sloot de ogen, niet om naar de vogel te luisteren, maar om haar gezicht door de zon te laten koesteren als in een warm, waterloos bad. De enige plek in het dal waar ze dit kon doen, omdat de vlakke rots niet door bergkammen en bomen werd overschaduwd. Het graniet ving het zonlicht juist op en hield het vast. Hier had Laurel het lekker warm, zelfs wanneer haar voeten gevoelloos waren door het beekwater. Hank had een drooglijn gespannen op het erf naast het huis, maar die gebruikte ze niet, zelfs niet in de winter. Kleren droogden sneller in het zonlicht en ze roken frisser en voelden schoner aan, anders dan diep in het dal, waar kleren na een dag buiten hangen nog klam aanvoelden en muf roken.

Ze drogen net zo snel als ik niet kijk, dacht Laurel en ze zette de tenen mand neer. Ze herinnerde zich dat Becky Dobbins, een winkeliersdochter, had gevraagd waarom de boer zulke mooie vogels doodmaakte. Omdat ze je appels en kersen opeten, had Riley Watkins geantwoord vanaf de achterste rij. Bovendien zijn het de stomste beesten die je ooit hebt gezien, liet Riley erop volgen, en hij vertelde dat zijn pa op een zwerm parkieten had geschoten en dat de ongedeerde vogels niet wegvlogen, maar bleven rondcirkelen tot er niet één meer in leven was. Juffrouw Calicut had het hoofd geschud. Dat is niet omdat ze stom zijn, Riley.

Laurel volgde de beek stroomopwaarts en liep waar nodig om watervalletjes en rotsen en gevelde bomen heen, maar verder bleef ze met haar voeten in het water, weg van koperkoppen en ratelslangen die op de loer konden liggen. De helling werd steiler en het water troebel wit. Eiken en tulpenbomen verduisterden de zon, en de rododendrons drukten de oevers dichter naar elkaar toe. Toen de vogelzang boven het geruis van het water uit steeg, bleef Laurel even staan om te luisteren. Ze blijven altijd bij elkaar, had juffrouw Calicut hun verteld, en Laurel had ze daar nooit van zien afwijken. Bij de steeds zeldzamere gelegenheden dat de parkieten over het dal trokken, vlogen ze altijd dicht bij elkaar. Soms riepen ze naar elkaar, een schrille kreet, wi-wi-wi. Een kreet, maar geen zang, want vogels zongen niet tijdens het vliegen. De enige keer dat er een zwerm was neergestreken in hun boomgaard, hadden de parkieten de kans niet gekregen om te zingen.

Maar deze parkiet, als het een parkiet was, zong wel, en hij zong in zijn eentje. Laurel schuifelde zijdelings langs nog een waterval. De zang werd luider en duidelijker en kwam niet van de beek, maar van de hoge richel op de bergflank. Zo geruisloos mogelijk liep Laurel bij het water vandaan; ze zocht haar weg tussen met bosrank overwoekerde bomen en kwam toen bij een plek waar veel rododendrons groeiden. Vlakbij nu, de oorsprong van de zang op slechts een paar meter afstand. Aan de andere kant van de struiken viel door een opening in het bladerdak het zonlicht binnen. Gebukt ging Laurel er dichter naartoe en trok een laatste rododendrontak met dikke bladeren opzij. Een plotselinge zilveren gloed deed haar snel terugdeinzen in het struikgewas – het felle licht deed haar pijn in de ogen.

De zang hield aan. Ze knipperde tot de pijn wegtrok en ging nog dichter naar de plek, nu niet gebukt, maar op haar knieën. Door een opening in het gebladerte zag ze een proviandtas, toen schoenen en een broek. Laurel keek omhoog, maar kneep haar ogen samen tegen het felle licht.

Er zat een man met zijn rug tegen een boom, de ogen gesloten terwijl zijn vingers zich snel over een zilveren fluit bewogen. Zijn wangen trokken zich de hele tijd samen en bolden op, zijn neusgaten wijd opengesperd. Het blonde haar van de man was een vettige warboel, zijn gezichtsbeharing nog geen volle baard, maar wel al zo lang dat er, net als in zijn haar, vuil en twijgjes in zaten. Laurel monsterde het blauw batisten hemd, dat gescheurd en rafelig was en waaraan knopen ontbraken, de manchesterbroek al even haveloos als het hemd, en schoenen waarvan de oorspronkelijke kleur schuilging onder een dikke laag aangekoekte modder. Zondagse schoenen, geen werkschoenen of grove laarzen. Op de fluit na zaten de overige bezittingen van de man kennelijk in de proviandtas. Een kring van zwarte aarde en verkoold hout wees erop dat hij minstens al een dag op de bergrichel had doorgebracht.

Het lied kwam ten einde en de man opende zijn ogen. Hij legde de fluit op zijn opgetrokken knieën en hield het hoofd schuin, alsof hij een reactie op zijn lied verwachtte. Misschien geen reactie die hem welgevallig zou zijn, want plotseling leek hij gespannen. Hij keek snel even Laurels kant op en ze zag dat er geen kraaienpootjes bij zijn ogen zaten, dat hij doornstruikschrammen op zijn voorhoofd en wangen had, maar geen rimpels. De ogen waren van hetzelfde blauw als het water in de diepe uitham van de beek, het gezicht lang en mager, de gelaatstrekken eerder gehouwen dan gekneed. Laurel trok het katoen op haar linkerschouder wat dichter om haar hals. Toen sloot hij de ogen weer, zette de fluit aan zijn mond en speelde iets wat duidelijker van menselijke herkomst was.

Op deze hoogte waren de rododendronbloesems nog niet helemaal verwelkt en Laurel raakte haast bedwelmd door het sterke aroma en de vanillegeur van de bosrank toen het ene lied overging in het andere. De zon neigde naar het westen en het schaarse licht dat door de opening tussen de bomen viel werd weggefilterd. Het fonkelende zilver van de fluit verzachtte tot grijs, maar de muziek behield haar luchtige helderheid.

Het leek alsof ze maar een paar minuten had geluisterd, maar toen Laurel terugkwam bij de vlakke rots, was Hanks hemd al bijna droog. Ze vergaarde de sokken en onderbroeken, haar andere katoenen werkjurk en Hanks overal. Er streek een paarsrode vlinder neer aan de rand van de beek om water te nippen. Een mooie kleur, zou bijna iedereen zeggen, net zoals ze een kerkraam of een speerdistel mooi zouden vinden. Alleen niet mooi op blanke huid, hoewel ze het verschil niet had geweten totdat ze in de eerste klas kwam. Toen ze acht was, waren de treiterijen zo erg geworden dat ze de wijnvlek met loogzeep had geboend totdat de huid ging blaren en bloeden. Die herinnering riep een andere op, aan Jubel Parton. Toen Laurel het eenmanchettige legerhemd als laatste in de mand legde, bleef de vochtige schaduw ervan zichtbaar op het graniet. Hoger op de berg zweeg de muziek.

Misschien daalde hij al af langs de beek, besefte Laurel, omdat hij haar door de bomen vluchtig had gezien. Voor het eerst huiverde ze van angst. Hoe prachtig de muziek ook was geweest, het geschramde gezicht van de man en zijn haveloze kleren voorspelden weinig goeds, misschien was het wel een landloper op zoek naar een boerderij waar hij zijn slag kon slaan. Of misschien was hij wel iets ergers van plan dan stelen, dacht ze. Laurel keek naar de richel en luisterde of ze bladeren hoorde knisperen. Het enige wat ze hoorde, was het gemurmel van de beek. Toen werd de muziek hervat en klonk van dezelfde plek op de richel.

Ze klemde de tenen mand tegen haar buik en volgde het pad naar beneden. De lucht werd dompig en donker, en nog donkerder toen ze door een stuk dennenbos liep. Naast het pad schoten paddestoelen en toverhazelaar op, iets verder nachtschade en nog verderop christoffelkruid met zijn giftige bessen die op poppenogen leken. Na twee dagen regen wemelde het in de bossen al van de paddestoelen. De grijze slijmerige, die aanvoelden als slakken, waren onschadelijk, wist Laurel, maar de grote bleke paddestoelen konden dodelijk zijn, net als de soort met de bruine hoedjes dat in groepen op rottend hout groeide. Op kastanjehout, want daarmee raakte de ondergroei met elk verstrijkend jaargetijde steeds meer bezaaid. Toen Laurel bij de graven van haar ouders kwam, dacht ze aan wat ze Slidell had gevraagd te doen, aan wat hij had toegezegd te zullen doen, al had hij erbij gezegd dat zo’n belofte op zijn leeftijd evenveel waard was als sneeuw die beloofde het hele voorjaar te blijven liggen.

Laurel zette de mand neer en ging voor de graven staan. Het ene was vijftien jaar oud, het andere nog geen jaar, maar beide in speksteen gegrifte namen waren overgroeid met grijsgroen korstmos. Laurel wist dat degenen die dit dal meden het verdwijnen van die namen wel weer als een slecht teken zouden opvatten. Maar het puntdraad, de jonge hengst en de kalveren waren ook tekenen, gunstige tekenen, hoewel het allermooiste teken was dat Hank de oorlog had overleefd terwijl de meeste mensen ervan overtuigd waren geweest dat hij door de vloek van het dal een wisse dood tegemoet was gegaan. Maar Hank was niet doodgegaan. Hij miste een hand, maar andere mannen, van buiten het dal, was het veel slechter vergaan. Paul Clayton lag al twee maanden in een ziekenhuis in Washington, en Vince Ford en Wesley Ellenburg waren huiswaarts gekeerd in een met de vlag overdekte doodskist. Binnenkort zou Hank gaan trouwen, nog iets goeds.

Het zou wennen zijn om te beslissen wie kookte of wie schoonmaakte, wie de vloeren veegde of water haalde. Carolyn en zij zouden elkaar misschien weleens in de haren vliegen, maar ze zouden heus hun draai wel vinden. Na verloop van tijd zouden ze als zussen zijn. Carolyn hield van lezen, had Hank verteld, en las alles, van haar vaders krant tot boeken aan toe, dus dat zouden ze in elk geval gemeen hebben. Toen Laurel uit het bos kwam, zag ze dat Hank en Slidell bezig waren puntdraad te spannen in het hoge weiland. Slidell was eenenzeventig, maar hij probeerde Hank elke dag een of twee uurtjes te helpen. Nu zo veel mannen onder de wapenen waren geroepen, was er een schaarste aan boerenknechten, en de weinige die er in de omgeving waren, wilden niet in het dal werken. Alleen Slidell was ertoe bereid; hij weigerde er geld voor aan te nemen en liet zich alleen af en toe een wederdienst welgevallen. Ze keek hoe Hank de draad in de klauw van de koevoet stak en strak trok door die af te zetten tegen de hoekpaal; er zat voldoende kracht in die ene arm en hand om de draad zo strak te krijgen als een vioolsnaar. Hanks rechterbovenarm had twee keer de omvang van zijn linker, en zijn onderarm was dik, met blauwe aderen die opbolden als kabels wanneer hij kracht zette. Hij was een stuk sterker dan toen hij pas uit Europa was teruggekomen. En al had hij maar één arm, niemand waagde het hem de voet dwars te zetten, ook Jubel Parton niet.

Laurel ging even naar het koelhuis boven de bron en zette een literkan zoetemelk en een blok boter in de tenen wasmand. Het was allang tijd om aan het avondeten te beginnen, maar eenmaal op de veranda bleef ze talmen en keek hoe de mannen aan het werk waren. De omheining van het weiland was al bijna voor een kwart klaar, het puntdraad gespannen en de hekpalen diep verzonken en recht, nog meer bewijs voor Carolyns vader, die soms vanaf de top van de bergpas toekeek, dat Hank zelfs met één hand een vrouw en kinderen kon onderhouden. Zoals vaker gebeurde, liet Hank niets los over wat precies zijn plannen waren, maar de vorige maand was Laurel langs zijn kamer gelopen en had hem met een potlood in de hand aandachtig zien kijken in wat hun moeder het ‘wensboek’ had genoemd. Later had ze de dikke catalogus van Hanks bureau gepakt en de bladzijden gevonden waarvan hij een hoekje had omgevouwen. Met potlood had hij een sterretje gezet bij een zespits gietijzeren fornuis van het merk Provider, een ladekast van licht eikenhout en een Franklin-naaimachine. Ze wilde het wensboek net dichtslaan toen ze nog een vouwtje zag. Op deze bladzijde stond een ring afgebeeld met een driekwartkaraats diamant. Naast de woorden Ringmaat dient vermeld te worden had Hank 6 geschreven.

Laurel ging naar binnen. Ze pakte het deegblad van de haak en zette het op de keukentafel. Terwijl ze de meelton opende en er met de maatbeker bloem uit schepte, overwoog Laurel of ze Hank en Slidell over de man met de fluit zou vertellen, maar ze besloot van niet.

HOOFDSTUK TWEE

Zaterdag na het opstaan ging Laurel meteen aan het werk. Ze leegde de asla, haalde eieren en boter uit het koelhuis en putte water. Hank had gisteravond al houtblokken en aanmaakhoutjes in het fornuis gelegd, dus hoefde ze er alleen nog een bladzijde uit het wensboek van vorig jaar onder te proppen en een lucifer langs het zwarte ijzer te halen. Het papier vatte vlam en Laurel klapte het deurtje dicht. De warme geur van koffie vulde de ruimte terwijl ze eieren bakte en op de borden liet glijden, maïsbrood uit de trommel haalde en op tafel legde naast de bramenjam, de boter en de melk voor de koffie. Verleden maand had Hank zich hardop afgevraagd of ze niet een speenvarken moesten aanschaffen en vetmesten om spek te hebben bij het ontbijt. Het had hem niet verbaasd dat Laurel daar zo haar bedenkingen tegen had.

Zelfs al voordat de parkieten naar het dal waren gekomen was het voeren van de varkens het karweitje geweest waar Laurel als kind de grootste hekel aan had gehad. Er zaten er drie in het hok, het ene nog maar een big, maar de andere twee dik en harig en als kalveren zo groot. Elke keer dat Laurel ze voerde, ging ze met trillende handen op ze af en probeerde met zo rustig mogelijke bewegingen de spoeling in de trog te gieten voordat de varkens erop afstormden. Maar ze hadden het altijd door. Als ze de emmer schuin boven de trogrand hield, begonnen de varkens al te krijsen en te knorren, de houten trog in te klauteren en met hun gezwollen lijven tegen de planken te dreunen. Het grijze hout boog door en de roestige spijkers kraakten, en elke keer weer dacht Laurel dat de planken en spijkers het zouden begeven en dat de varkens haar zouden verscheuren als een lappenpop.

Hank vloekte en Laurel wist dat hij aan het hannesen was met een knoop of een sluiting, of met een veter. Dingen waarbij ze hem niet mocht helpen. Hij kwam zijn kamer uit met het overhemd aan dat ze gisteren had gewassen en waarvan de linkermouw bij de elleboog was afgeknipt zodat hij hem niet hoefde op te spelden. Laurel schonk koffie in en ze gingen zitten om te eten. Het was haar goed recht om de man met de fluit voor hem te verzwijgen, dacht Laurel, want Hank hield ook veel voor zich, vooral over Carolyn Weatherbee. Hij was zo goed als verloofd, als hij niet al verloofd was, maar Laurel wist niets over de trouwplannen.

Die oude vader van haar is een bijgelovige zottekop en ik moet hem wel paaien, want dat ik een hand mis, zit hem ook al niet lekker. Zo rechtvaardigde Hank dat hij Laurel nooit meevroeg als hij op zondagochtend Slidells paard-en-wagen leende en de rit van vijf kilometer naar de boerderij van Weatherbee maakte. Ook zag hij Laurel nauwelijks nog staan zodra de Weatherbees binnenkwamen op de maandelijkse dansavonden die werden gehouden om de Amerikaanse oorlogsinspanningen te ondersteunen. Maar ze hield voor ogen dat daar weldra verandering in zou komen. Wat de oude man geloofde, zou er niet meer toe doen als Hank en Carolyn eenmaal getrouwd waren en in het dal woonden.

Pas toen er alleen nog wat veegjes jam op hun bord waren achtergebleven, zeiden ze iets tegen elkaar.

‘Ik ga het veulen en de kalveren voeren’, zei Hank en hij schoof zijn stoel naar achteren.

‘Komt Slidell je vandaag nog helpen?’

‘Ik denk het niet. Zo te horen had hij zijn handen vol aan zijn eigen werk, zeker nu we vanmiddag naar de stad gaan.’

Toen Hank weg was, waste Laurel de bekers, de borden en het bestek af, vulde de grijsgewolkte emaillen pan met stokbonen en zette hem op het fornuis om ze gaar te laten sudderen. Ze ging naar de gootsteen, zeefde wat zuiveringszout op haar tandenborstel, poetste haar tanden en deed haar haar met een geribbelde haarklem in een staart. Toen ze naar het maïsveld liep, werden haar blote voeten nat van de dauw. Een kraai kraste eenmaal en vloog op vanuit de bepluimde staken, langs de twee kruislings opeengespijkerde planken met de haveloze resten van een overhemd. Ze zou een ander uit de onderste la moeten halen en misschien een strooien hoed op het jute hoofd moeten zetten. Dat zou de vogels er tenminste van weerhouden om erop te gaan roesten, bedacht Laurel.

Het klif doemde dreigend boven haar op en hoewel ze haar blik naar beneden gericht hield, voelde ze zijn aanwezigheid. Zelfs in huis voelde ze die, alsof de schaduw zo dicht was dat hij door het hout naar binnen sijpelde. Niets dan schaduwland, had Laurels moeder tegen haar gezegd, en ze had beweerd dat er in de hele Blue Ridge geen somberder plek te vinden was. Bovendien een plek waar een vloek op rustte, geloofden de meeste mensen hier, al lang voordat Laurels vader het land had gekocht. De Cherokees hadden het dal gemeden en alle leden van het eerste blanke gezin dat zich hier had gevestigd waren gestorven aan de pokken. Er deden verhalen de ronde over jagers die naar het dal waren gegaan en die niemand ooit had teruggezien, een plek waar de geesten van levenden en doden rondwaarden. Maar van al die dingen hadden Laurels ouders geen weet gehad in het voorjaar dat haar vader, op zoek naar goedkoop land, de grens overstak die Cocke County scheidde van Madison, en veertig hectare op de kop wist te tikken waar hij in Tennessee vijf keer zo veel voor zou hebben betaald.

Laurel was acht toen haar vader op de akker in elkaar was gezakt. Dokter Carter had tegen hem gezegd dat hij zich voortaan vooral niet meer mocht inspannen. Vervolgens was Laurels moeder gestorven en daarna was er, afgezien van Slidell, nauwelijks nog iemand naar het dal gekomen. Zelfs dominee Goins, die uit de Bijbel had gelezen op de begrafenis van haar moeder, had gemaakt dat hij voor het donker weg was. Hij had niet Laurels hand vastgepakt of haar tegen zich aan gedrukt en Laurel wist ook waarom dat was. Op school papegaaiden haar klasgenootjes wat hun ouders thuis zeiden – dat haar vader zijn hartkwaal had opgelopen doordat hij Laurel met haar wijnvlek tegen zijn borst had gewiegd, dat de vergiftigde arm van haar moeder de kleur van de vlek op Laurels huid had aangenomen, dat het dal zelf Laurel had gebrandmerkt om haar voor zich op te eisen. Bijgeloof is uitsluitend gestoeld op toevalligheden en onwetendheid. Dat had juffrouw Calicut de klas altijd voorgehouden als een leerling zei dat het krassen van een uil betekende dat er iemand zou sterven, of dat je door het doden van een slang een eind kon maken aan droogte. Maar haar woorden hadden weinig uitgehaald en er zelfs toe geleid dat ouders hun beklag hadden gedaan en zeiden dat juffrouw Calicut zich moest beperken tot lezen, schrijven en rekenen – dingen waar een schooljuf wel verstand van had.

Aan het begin van een rij maïsplanten begon ze te schoffelen. Met zijn rug naar haar toegekeerd was Hank in het hoge weiland bezig de volgende hekpaal in de grond te verzinken. Ik ga niet verder dan de wasplaats, nam Laurel zich voor. Toen ze langs de schuur liep, zag ze op een van de planken een bidsprinkhaan zitten zo lang als een potlood. Aan de rand van het bos bezweken de stelen van de karmozijnbes haast onder de donkere vruchtjes en het leverkruid stond manshoog. Allemaal duidelijke tekenen dat de zomer weldra voorbij zou zijn.

Laurel volgde het pad tussen de dode kastanjes, waarvan het hout, zichtbaar waar de schors was afgebladderd, de kleur had van bot. Ik heb er vierhonderd dollar vanaf weten te praten en alleen al van die kastanjebomen kunnen we rondkomen, had haar vader gepocht bij aankoop van het land, maar ook toen al waren er rode stippen verschenen op de stammen, net zo onheilspellend als die op een zwarte weduwe. Vervolgens, na hun eerste zomer hier, raakten de ooit zo groene bergkammen doorschoten met steeds meer donkere plekken. De zoveelste ramp, want de tabak was aangetast door penseelschimmel en door het gebrek aan licht hadden de vruchtbomen maar een karige hoeveelheid schrompelig fruit opgeleverd. Haar vader had bezworen dat je nog beter blind kon zijn, want dan hoefde je het tenminste niet allemaal aan te zien.

Bij de vlakke rots gekomen ging Laurel zitten en hoorde ze geluiden waar ze anders even weinig aandacht aan schonk als aan haar eigen ademhaling. Maar nu vielen ze haar op, het water dat rond de rotsen kolkte, de wind in de bladeren en, verder weg, het roffelen van een goudspecht. Dat alles voordat ze de muziek hoorde, die vandaag verstilder klonk, een weemoedig wijsje, zacht gespeeld.

Toevalligheden en onwetendheid, had juffrouw Calicut gezegd, maar het afgelopen jaar, vooral sinds de dood van haar vader, had Laurel zelf soms het gevoel gehad dat ze misschien wel een geest was. Wist een geest eigenlijk dat hij een geest was? Er gingen dagen voorbij dat Laurel geen levende ziel zag. Ze verliet het dal alleen op de zaterdagen dat ze met Slidell naar de stad ging of naar de dansavonden. Zowel daar als in de stad meden de mensen haar, staken de straat over of gingen aan de andere kant van de dansschuur staan. Was dat niet wat een geest was, een ding, afgesneden van de levenden? De nachten in het dal dat Laurel wakker was geworden door geluiden en stilten die ze nooit had opgemerkt toen Hank of haar vader er nog waren – de leegte in die andere kamers, het knerpen van het touw en de windas van de waterput, een of ander deel van het huis dat zich zette – de eenzaamste geluiden en stilten. Er waren ochtenden geweest dat ze in de spiegel had gekeken en zich afvroeg of wat ze zag wel haar spiegelbeeld was en niet een zwevend gewichtloos ding. Na verloop van tijd was ze opgehouden de bladzijden om te slaan van de maandkalender die je bij laxeermiddel cadeau kreeg. Als Slidell met werkschoenen en overal aan de deur verscheen om te helpen bij de klussen die Laurel niet alleen afkon, was het woensdag. Droeg hij een witlinnen overhemd en een manchesterbroek, dan was het zaterdag. Laurel wist nog dat ze zich een keer dicht naar de spiegel had gebogen, alleen om te zien of het glas besloeg van haar adem.

Op een van de dansavonden had Jubel Parton haar, met een knipoog naar zijn vrienden, mee naar buiten gevraagd. Hij had naar whiskey gestonken toen hij haar een natte zoen op de mond gaf. Dat doet hij alleen omdat hij dronken is, had Laurel gedacht, maar ze liet hem begaan, want als hij haar kon aanraken met zijn handen en lippen, dan was zij nog van vlees en bloed. De vader van Jubel was de eigenaar van Partons IJzerwaren, dus toen Laurel de zaterdag erop met Slidell naar Mars Hill was gegaan, was ze door een gangpad vol berenklemmen en bamboestokken naar de toonbank gelopen. Jubel had een andere winkelbediende opgedragen de kassa over te nemen en had Laurel meegenomen naar de kelder, waar ze op voederzakken waren gaan liggen, die haar armen en benen schrijnden. Ze zou zich daar ter plekke door hem hebben laten nemen, maar na een paar minuten stopte hij. We hebben een kapotje nodig, want ik wil je niet met jong schoppen, had Jubel gezegd en hij had haar verzekerd dat hij er bij de volgende dansavond een bij zich zou hebben. Drie weken later had Jubel buiten op haar staan wachten. Hij had nog een laatste slok uit een whiskeyfles genomen en die toen aan Ray Janson gegeven, die gnuifde toen Jubel Laurel bij de hand nam, een paardendeken van een boerenwagen griste en naar de rand van het weiland liep. Er viel genoeg licht uit de dansschuur om daar gezien te kunnen worden en Laurel had hem gevraagd het bos in te gaan. Liever hier, had Jubel geantwoord. Toen het voorbij was, had Jubel haar een geruite zakdoek gegeven om het bloed van haar benen te vegen. Pas toen ze opstond, had Laurel de anderen gezien. Jubel liep naar Ray Janson toe en hield zijn hand op om het goudstuk op te strijken waar ze om hadden gewed.

Toen de fluit een nieuwe melodie inzette, bedacht Laurel dat hun paard over zes maanden groot genoeg zou zijn om de wagen te trekken. Dan konden ze melk en eieren gaan verkopen, zo niet in Mars Hill, dan wel in Marshall, en ze zouden met het jaar meer vee krijgen. Vorige week had ze zelfs de parkieten gezien. Een kleine vlucht maar, niet meer dan een handjevol, maar de vogels waren zo laag overgevlogen dat ze hun rood-met-gele kopjes had kunnen zien voordat ze achter de bergkam in de richting van de boerderij van Ledbetter verdwenen. En nu deze muziek, nog iets moois dat zijn weg naar het dal had gevonden. Laurel kreeg een schok van de kou toen ze met haar hand wat water schepte om te drinken. Ga kijken of ga naar huis, sprak ze zichzelf toe, je hebt nog zo veel te doen dat je niet hier tijd kunt verlummelen. Ze stapte het water in en volgde het wijsje van de fluit, omhoog naar de richel, de rododendrons in.

De vreemdeling zat er nog precies zo bij als gisteren, met zijn rug tegen de boom en gesloten ogen terwijl hij de fluit horizontaal tegen zijn lippen gedrukt hield. Dat hij nog steeds in dezelfde houding zat, bezorgde haar een rilling. Een mens moest toch eten of drinken of zijn benen strekken. Laurel speurde de grond af naar paddestoelen in een heksenkring of naar een ander teken. Je denkt het ergste van hem, net zoals de mensen bij jou doen, berispte Laurel zichzelf. Aan de wondkorstjes en schrammen zag je dat de vreemdeling kon bloeden. En eten deed hij ook, want er lagen afgekloven maïskolven in de as van het vuur. Laurel liet zich voorzichtig op de grond zakken. Het wijsje was even weemoedig als de balladen die Slidell en de broers Clayton speelden, alleen waren er nu geen woorden nodig om de hunkering te voelen. Dat maakte de muziek des te droeviger, want dit lied ging niet over een verloren liefde of een overleden kind of ouder. Het was alsof de muziek ging over elk verlies dat ooit was geleden.

Midden in het wijsje stopte de man ineens, tuurde naar beneden en leek zich toen weer te ontspannen. Hij legde de fluit in het leren foedraal en verviel even in gepeins. Ze kon aan zijn gezicht niet aflezen of zijn gedachten opgewekt of neerslachtig waren, maar opeens zou Laurel willen dat ze het wél wist. Dat zou, net als de muziek, iets zijn wat ze heimelijk met elkaar deelden. De man ging staan en rekte zich uit, klom naar het hoogste punt van de richel en tuurde in de richting van de boerderij van Ledbetter. Laurel tilde een tak van de rododendron op om zijn kampplek beter te kunnen zien. Naast het bladerbed lag een knotsvormige boomtak. Het ene uiteinde was niet veel dikker dan een tabaksstengel, maar aan het andere uiteinde zat een knoest zo dik als een garenklos. Misschien had hij een koperkop gezien of een poema gehoord. Misschien was dat ding gewoon voor zoiets, dacht Laurel, maar ze kroop toch wat dieper weg tussen de rododendrons.

De vreemdeling kwam weer terug en pakte een appel uit de proviandtas. Groen en hard, toch zette hij er stevig zijn tanden in en zijn mond trok samen van de wrangheid. Laurels maag knorde, omdat het ook voor haar tijd werd voor het middageten, maar als ze zich bewoog, zou hij haar horen. De man at de appel op, gooide het klokhuis het bos in en pakte de fluit op. Ditmaal klonken de tonen aarzelend, leken ze meer op vogelzang. Zijn ogen gingen dicht, de tonen versmolten met elkaar en het was niet het lied van een woudzanger of een bospiewie, maar van een heremietlijster, zo eentje met zwarte vlekken en een rossige staart. Ga naar huis, sprak Laurel zichzelf toe, voordat hij weer stopt.

Toen ze het erf op liep, wierp Hank een blik op het zakhorloge dat hij uit Frankrijk had meegebracht.

‘We moeten voortmaken, anders vertrekt Slidell nog zonder ons’, zei Hank.

Laurel maakte haastig eten klaar en liet de afwas staan voor later. Hank en zij liepen tussen nog meer dode kastanjes door in de richting van de smalle pas. De kastanjekanker waaraan de bomen waren bezweken was voor het eerst in New York waargenomen, had juffrouw Calicut hun verteld, maar er waren mensen die bij hoog en laag volhielden dat de ziekte, althans hier in de bergen, in het dal was uitgebroken. Het land werd steiler en de schaduw van de rotswand verdiepte zich. Toen het pad smaller werd, ging Hank voor haar lopen. Het pad rondde de rotswand en de hemel ontvouwde zich, weids en blauw, als uitgespreid met een deegroller.

Op het hoogste punt van het pad werd de doorgang versmald door een es. Aan de dikke overhangende tak waren met reepjes leer flessen opgehangen, zo dicht opeen dat ze tegen elkaar konden klinken, en op het hout zelf was een rode X geschilderd. Glasscherven, sommige blauw, andere kleurloos, lagen verspreid over de grond als stukjes kandij.

Het diende allemaal ter afschrikking. Hank schopte vloekend de glasscherven van het pad, waardoor er zoutwolkjes opstoven. Zijn schouders kromden zich en zijn hand balde zich tot een vuist. Toen hij was teruggekeerd uit de oorlog, had hij de flessen en het blik van de tak gerukt, maar ze werden steeds weer teruggehangen. Hij hield de pas in en even was Laurel bang dat hij het nu weer zou gaan doen. Maar toen liep Hank door en Laurel volgde hem.

‘Ik hoop dat we je niet hebben laten wachten’, zei Hank toen ze het erf op liepen.

‘Nee, hoor’, zei Slidell.

Hij stond op van het verandatrapje, pakte zijn geweer op en liep in de richting van de schuur. Slidells gezicht zat onder de groeven en rimpels, maar hij liep als een man die tientallen jaren jonger was. Rechte schouders, strakke buik, heldere bruine ogen. Zelfs het witte haar was vitaal, dik en borstelig. Hank liep achter Slidell aan naar de schuur om hem te helpen bij het aanspannen van Ginny. Laurel wachtte op het erf naast de boerderij bij de withouten bijenkast. Daaruit klonk een soezerig gezoem. Binnenkort zou Slidell de bijen uitroken, het hoogsel eruit nemen en de honing in weckpotten van een liter gieten. Hij zou daarvan meer aan Laurel en Hank geven dan hij voor eigen gebruik hield. Laurel zou hem horen aankomen met de klinkende potten in een stoffen draagtas over zijn schouder.

Ze klom naast de mannen op de boerenwagen en Slidell nam de leidsels in zijn knoestige handen. Hobbelend ging het over een breed pad, langs het kerkhofje en het weiland dat ooit een maïsveld was geweest, de plek waar de vader en de broer van Slidell in de Burgeroorlog waren vermoord door deserteurs of ontsnapte gevangenen die zich schuilhielden in de bossen. Er komen mensen op mijn land die er geen moment bij stilstaan dat hier een man en een jongen van zestien zijn vermoord, zonder pardon, alsof het twee slangen waren, had Slidell een keer tegen haar gezegd. Voor deze plek zouden de mensen bang moeten zijn, niet voor een somber dal.

Algauw weken de met onkruid begroeide bermen van het pad verder uiteen en werd het een onverharde weg die omlaagliep. De bomen stonden dichter bij elkaar. Ginny was oud en had een doorgezakte rug, en haar passen waren traag en afgemeten. Slidell gaf de leidsels af en toe een halfhartige zwiep, meer uit gewoonte dan in de hoop dat het paard zijn tempo zou versnellen.

Met een knikje naar het dubbelloopsgeweer achter in de wagen, vroeg Hank: ‘Is die grote ever weer terug?’

‘Ja, verleden week stond hij zo brutaal als Josafat hier aan het eind van de weg. Hij had slagtanden zo groot als hooihaken, dus het lijkt me er niet eentje om mee te spotten.’

‘Maar je hebt hem niet bij de pas gezien?’ vroeg Laurel.

‘Nog niet, maar tegen oogsttijd zal hij mijn koolveld wel weer weten te vinden, net als verleden jaar, tenzij ik met dat geweer voor eens en altijd een eind maak aan zijn vraatzucht.’

‘Ik hoop dat je hem doodschiet’, zei Laurel.

‘Hou jij ook maar je ogen goed open, dan kan ik ons allebei misschien een dienst bewijzen’, zei Slidell. Hij zwiepte nog eens met de leidsels en wendde zich tot Hank. ‘Ga je vandaag puntdraad bijkopen?’

‘Ja, en krammen’, antwoordde Hank. ‘Misschien ga ik eens kijken wat een windas kost voor de nieuwe waterput, mocht ik dat pokkending ooit klaar krijgen.’

‘Ik wou dat ik je kon helpen,’ zei Slidell, ‘maar een put graven is werk voor een jonge vent, als je tenminste zo diep gaat als jij nu. De oorlog zal onderhand wel op zijn eind lopen en dan komen de jonge kerels weer terug. Die hebben wat meer van de wereld gezien en zullen zich niks meer aantrekken van sterke verhalen en lariekoek.’

‘Wie weet’, zei Hank.

Ze kwamen bij de oude tolweg naar Marshall en sloegen links af. Wielsporen van wagens en automobielen doorploegden het zand en de kiezel. De bomen stonden nu minder dicht op elkaar en waren minder talrijk. Ze passeerden verscheidene houten huisjes, toen een boerderij van twee verdiepingen met een glimmend, zinken dak. Velden en weilanden maakten plaats voor meer bebouwing. Laurel kon de kleine universiteit al zien, eerst de klokkentoren en toen de bakstenen en houten gebouwen. Na een laatste steilte in de tolweg ging het bergafwaarts, eerst langs de granieten boogpoort en de geplaveide oprijlaan naar de universiteit, vervolgens de stad in.

Zoals altijd kreeg Laurel een knoop in de maag. Aangezien het zaterdag was, stond er aan elke beschikbare paal een paard-en-wagen vastgebonden en ook een paar automobielen stonden met hun neus tegen het plankier geparkeerd. Tussen de boerengezinnen en de stadsmensen en een enkele student vorderden ze maar langzaam. Laurel speurde naar de wagen van Marcie Bettingfield, omdat ze benieuwd was te horen hoe het met haar en de baby ging. Ze kwamen langs de herenkapperszaak van Lusk, en Feiths Spaar- en Leenbank, met daartegenover de voormalige kleermakerij waar nu rekruteringsbureau van de verenigde staten op de etalageruit was geschilderd. Chauncey Feith stond in zijn uniform voor de deur. Laurel keek even opzij naar Hank om te zien of hij hem had opgemerkt, maar hij keek recht voor zich, net als zij toen ze langs Partons IJzerwaren kwamen.

Twee vrouwen met een bonnet op kwamen uit het postkantoor. De een stootte de ander aan toen de wagen hen naderde. Ze staken haastig de straat over, met afgewend hoofd, zodat de bonnet hun gezicht verhulde. Slidell vond een plekje voor de draaiende rood-witgestreepte kapperspaal van Lusk.

‘Neem maar gerust de tijd’, zei Slidell toen ze van de wagen klommen. ‘Als ik mijn zaken gedaan heb, ga ik naar de Klokkende Kalkoen. Kom me daar maar halen als jullie zover zijn.’

‘Wat heb jij nodig, zus?’ vroeg Hank toen Slidell weg was.

‘Alleen wat brei- en naaigerei, en misschien kijk ik nog naar een lapje stof.’

‘Kijk maar lekker rond, je hoeft je niet te haasten’, zei Hank toen ze op het plankier stapten. ‘Ik haal eerst puntdraad en krammen en dan ga ik nog even met Neil Lingefelt over die windas praten.’

Een boerenvrouw in een grofkatoenen jurk kwam hun tegemoet. Toen ze van het plankier stapte om niet te dicht langs hen heen te hoeven lopen, verstrakte Hanks gezicht.

‘Ik ga’, zei hij.

‘Zal ik helpen de spullen naar de wagen te dragen?’ vroeg Laurel. ‘Dan ga ik daarna wel naar de stoffenwinkel.’

‘Nee’, zei Hank snel. ‘De zoon van Erwin helpt me wel.’

Ze keek Hank na toen hij over het plankier wegliep. Hij bleef staan om Marvin Alexander een hand te geven en hij werd met een knikje en een glimlach gegroet door een passerend stel. In de twee jaar dat ze samen op school hadden gezeten, was het voor allebei moeilijk geweest, maar het ergst voor Laurel, vanwege haar wijnvlek. Toch hadden zij en Hank nooit toegestaan dat er onderscheid tussen hen werd gemaakt. Voor en na school ging hij op de vuist met jongens die ouder en groter waren dan hij om iets wat ze alleen tegen Laurel hadden gezegd. En als het erop aankwam, vocht zij even hard voor Hank, krabde en beet iedereen die het tegen hem opnam. Toen had Ellie Anthony, die vlak bij Laurel en Hank zat, kinderverlamming gekregen. Haar ouders beweerden dat Laurel en Hank daar de oorzaak van waren. Andere ouders dreigden hun kinderen van school te houden zolang Laurel en Hank daar waren.

Daarna was het hun, tijdens hun tochtjes naar de stad, nog slechter vergaan. Net als vroeger waren er mensen die hen met de nek aankeken of een vuile blik toewierpen, maar daarnaast waren er nu ook die op de grond spuugden als Hank en zij voorbijliepen. Een man dreigde dat hij Slidell met de paardenzweep zou aftuigen als hij hen nog eens mee zou nemen naar de stad, en op een zaterdag waren Hank en zij met rotte eieren bekogeld. Hoe erg ook, ze hadden het tenminste samen doorstaan, maar sinds Hank terug was uit Europa waren de meeste gemenigheden alleen tegen Laurel gericht. Kennelijk dachten de mensen dat hij meer dan een hand was kwijtgeraakt in Europa.

Laurel stak de straat over naar de stoffenwinkel. De deurbel klingelde toen Laurel naar binnen stapte. Cordelia, de moeder van Becky Dobbins, keek op en trok een afkeurend gezicht, waarna ze verder schreef in een grootboek. Laurel pakte een winkelmandje en legde daar drie klosjes naaigaren en een pakje visseoogknopen in. Het katoen waar ze haar zinnen op had gezet, lag naast de toonbank, maar Laurel liep langzaam tussen de verschillende balen stof door met al die tinten rood en blauw en geel en alles daartussenin, een hele schoolglobe aan kleuren. Laurel dacht aan de sjofele kleren van de vreemdeling en bleef staan voor een dikke baal denim. Ze vroeg zich af of hij op dit moment op de zilveren fluit zat te spelen.

Laurel liep naar de etalage, waar de kledingstoffen als bonte vlaggen aan houten stangen hingen. Ze bleef even staan bij het linnen, de serge en de tussor, die altijd koel aanvoelde. Ze tilde het uiteinde van de stoffen op om de mooie ruiten en strepen en effen kleuren beter te bekijken.

‘Ik zou het op prijs stellen als je de stof niet aanraakte,’ zei mevrouw Dobbins, ‘tenzij je van plan bent wat te kopen.’

Laurel rekende het garen en de knopen af en liep weer naar buiten, waar ze met haar ogen knipperde tegen het licht. Hank had de laatste stekelige rollen puntdraad op de wagen geladen en stond voor de kapperszaak met Ben Lusk te praten. Al de keren dat Laurel in de stad was geweest, had de kapper haar nooit een woord of zelfs maar een knikje waardig gekeurd. Ben lachte om iets wat Hank zei en gaf hem een joviale klap op de schouder. Ze stapte op het plankier en ving Hanks blik.

‘Wat is er?’ vroeg Hank, die naar haar toe kwam lopen.

‘Er is iets wat ik je al eerder had willen vertellen’, zei Laurel.

‘Waarom ben je daar verdomme niet eerder mee gekomen?’ riep Hank woedend uit toen ze haar verhaal had gedaan.

Laurel gaf geen antwoord, maar keek alleen naar Hanks gezicht, dat leek te weifelen tussen woede en gelatenheid. Slidell kwam aanlopen over het plankier met een draagtas in zijn hand. Hij stond op het punt die in de wagen te zetten, toen hij Hanks gezicht zag.

‘Wat is er aan de hand, Hank?’ vroeg Slidell, maar haar broer was al van het plankier gestapt en beende naar de ijzerwinkel van Parton.

Slidell keek naar Laurel.

‘Wat is er?’

‘Dat wordt vechten’, zei Laurel.

‘Niet als het aan mij ligt’, zei Slidell, maar het was al te laat.

Jubel kwam de ijzerwinkel uit tollen met Hank op de hielen. De mannen grepen elkaar vast, vielen allebei op het plankier en rolden over de grond. Hank kwam boven te liggen en ramde zijn vuist in Jubels gezicht. Het bloed spoot uit Jubels neus en juist toen Hank opnieuw wilde uithalen, schoten er al omstanders toe om ze uit elkaar te sleuren. Ze werden overeind geholpen. Jubel veegde met zijn onderarm over zijn neus en bovenlip en keek naar het bloed op zijn hemd.

‘En toch zou ik het voor dat geld zo weer doen’, zei hij.

Hank wrong zich los, haalde opnieuw uit en schampte Jubels kin. Slidell en Tillman Estep trokken Hank weg en Chauncey Feith kwam tussen de twee vechtersbazen in staan.

‘Onderling gebakkelei kunnen we niet hebben nu we tegen de moffen moeten vechten’, zei Chauncey.

‘Wat weet jij nou van vechten tegen de moffen, Feith?’ beet Hank hem toe.

Chauncey Feith drukte tergend langzaam zijn uniformhoed steviger op zijn hoofd, maar dat kon voor de toestromende nieuwsgierigen niet verhullen dat hij een kleur had gekregen. Een vrouw die Laurel niet kende, gaf Jubel een natgemaakte zakdoek.

‘Moet ik dokter Carter laten halen?’ vroeg Feith.

‘Welnee, man’, antwoordde Jubel met een knikje naar zijn mouw. ‘Dit stelt niks voor.’

‘Goed dan’, zei Chauncey Feith en hij draaide zich om naar de toeschouwers. ‘Dan is de kous daarmee af en kan iedereen weer zijns weegs gaan.’

Jubel ging met een paar anderen de winkel binnen.

‘Tijd om te gaan’, zei Slidell.

Hank en zij volgden Slidell naar de wagen aan de overkant van de straat. Toen ze door de stad terugreden, mompelde een man in een overal iets tegen Laurel en hij spuugde op de grond.

‘Waarom heb je me dat niet eerder verteld?’ vroeg Hank toen ze de universiteit voorbij waren.

‘Ik schaamde me ervoor’, zei Laurel.

‘Ja, dat kan ik me voorstellen’, zei Hank zonder warmte in zijn stem. ‘Wist jij hier van af, Slidell?’

‘Nee.’

Met het leidsel in zijn hand veegde Slidell wat tabakskwijl van zijn mond en keek recht voor zich uit toen hij zei: ‘Maar jullie zullen je eroverheen moeten zetten, allebei.’

‘Ik ben het zat om me maar over alles heen te zetten’, zei Hank. ‘Dat doe ik mijn hele leven al.’

‘Maar je bent niet de enige die dat heeft moeten doen’, zei Slidell.

‘Ik ben niet vergeten wat jou is overkomen’, zei Hank.

‘Ik had het niet over mezelf’, zei Slidell terug.

Heel even waren alleen het gepiep van de veren en de wagenas en het zachte geklipklop van hoefijzers op het zand te horen.

‘Ook dat weet ik’, zei Hank, die Laurel noch Slidell aankeek, maar zijn blik op de weg gericht hield.

HOOFDSTUK DRIE

Een week lang was de oude man nu al elke avond over het pad naar de rivier gelopen. Aan zijn hand schommelde een zinken aasemmer en om zijn nek hing losjes een kulk. De rest van zijn visgerei lag verscholen in het hoge gras, een paar meter bij de houten roeiboot vandaan. Hij haakte de riemen op de pennen, zette de lantaarn op de planken vloer van het bootje, legde de haken en een bol bindtouw erbij en duwde af. Eenmaal op de rivier ging de oude man de lijnen langs die hij eerder aan wilgentakken had gehangen. Met snelle bewegingen trok hij de lijn recht omhoog, alsof hij water aan het putten was. Soms haalde hij spartelende forellen en karpers op, maar meestal waren het vissen met een stompe kop en een donker lijf dat smal toeliep, als een komeet. De visserman reeg de kulk door de kieuwen en trok de lus strak aan voordat hij zijn vangst liet terugzakken in de rivier. Dan voorzag hij de haken van nieuw aas en roeide kalmpjes naar de volgende lijn. Geheel volgens gewoonte was de oude man ook deze avond weer aan land toen het donker begon te worden. Met zijn bovenlichaam naar rechts kapseizend onder het gewicht van de kulk sjokte hij over het pad; de vissenstaarten koekten aan met zand.

Walter bleef kijken totdat de visserman voorbij de wachttoren was, toen liep hij bij het hek vandaan en ging de barak binnen waar mannen zaten te kaarten en waar andere rookten of brieven schreven. Hij ging op zijn brits liggen wachten met in zijn achterhoofd de woorden van de bewakers dat over het hek komen het makkelijke deel was. De echte opgave zou zijn om weg te komen uit deze woeste bergen. Maar dankzij het bootje van de visserman zou hij niet door dichte bossen hoeven te dolen, maar zou hij de rivier volgen, die precies daarheen ging waar hij naartoe moest, en zonder een geurspoor voor de honden achter te laten.

Het was na middernacht toen Walter de barak uit liep. In zijn rechterhand had hij een proviandtas met de fluit in het foedraal, een doos lucifers en het kettinkje met de penning. Weggestopt in zijn broekzak het briefje en het geld. Schijnwerpers wierpen een bundel wit licht over de palissade, maar in de toren zag hij niemand. Hij bleef net zo lang in de schaduw van de barak staan tot de buitenwacht voorbij was, rende toen naar het gaashek en begon te klimmen. Boven bleef zijn broek haken aan het puntdraad dat eroverheen gespannen was. Hij scheurde de stof los, sprong, kwam met een smak op de grond terecht en durfde niet meer om te kijken. Toen achter hem het licht bij de palissade begon te vervagen, zag hij bij het licht van de maan en de sterren waar het bootje lag. Hij zette af en roeide zo snel hij kon naar het midden van de rivier, waar de stroming het sterkst was.

Eenmaal daar wendde hij de boeg stroomafwaarts naar een plaats die Asheville heette. De grootste stad in de omgeving, hadden de bewakers beweerd. Hij zou ergens kleren gappen, op zoek gaan naar het station en een kaartje kopen. Over twee nachten kon hij terug zijn in New York.

Walter roeide in hoog tempo door totdat de schijnwerpers bij de palissade waren opgeslokt door de duisternis. Hijgend en met zware armen liet hij het tempo wat zakken om na zo’n lange tijd van opsluiting te genieten van de weidsheid van de rivier. Loom beschreef de rivier een flauwe bocht en werd toen breder en ondieper, met in het midden rotsen die boven het oppervlak uitstaken. Het donkere water murmelde en klotste zachtjes tegen de grootste obstakels. Toen drongen de oevers dichter naar elkaar toe en de rivier werd dieper. Een tijdlang was er geen ander licht dan wat de hemel doorliet, toen werden de ondiepten getint door een vierkantje geel van een boerderijraam en verderop door het schijnsel van een visserslantaarn. Er blafte een hond. Hij kwam langs andere huizen, waarvan de bewoners sliepen, huizen die hij niet kon zien, hoewel hij er op maar een paar roeiriemen afstand van hun deur aan voorbijgleed.

Uitgerust ging hij sneller roeien. De rivier verbreedde zich en werd toen weer smaller. Er schoof een zwart vlak voor de hemel, bleef daar even hangen, schoof toen naar achteren, en maan en sterren waren terug. Hij keek om en zag het silhouet van een brug, hoog en compact als de romp van een schip. Lange tijd bleef de rivier recht, en van raam noch oever was lantaarnlicht te bespeuren, geen andere wereld dan het water. Hij was de uitputting nabij, maar vertraagde zijn tempo niet. De rivier werd ondieper; er schampte en schuurde van alles tegen de bodem van het bootje. Met moeite wist hij de boeg te bevrijden uit de obstakels, en wrikkend en schommelend kreeg hij het bootje weer op koers. Toen hij eindelijk in dieper water kwam, liet hij de riemen los, boog zich naar voren en liet het hoofd op zijn gekruiste armen rusten. Heel even maar.

Hij werd wakker van wilgentakken die langs hem streken; de achterkant van het bootje rustte tegen de oever. De takken waren nat van de dauw, de sterren waren aan het verbleken en de maan was al verdwenen. Met snelle, plonzende halen roeide hij terug naar het midden. De rivier maakte een bocht, hij kwam onder nog een brug door en in de verte flikkerden lichtjes. Op de oever tekenden zich silhouetten af, omtrekken van bomen, plompe vierkanten van bedrijven en huizen. Hij kwam langs een bakstenen gebouw waar een elektrische lamp de woorden steenkoolbedrijf marshall bescheen. Het zangerige kabbelen van het water werd overstemd door het kraaien van een haan en het sputteren van de motor van een automobiel. Hoge takken werden door het ochtendgloren uit de duisternis bevrijd.

Walter speurde de oever af naar een wit beddenlaken, als vlagsignaal voor een waslijn, zag er een en trok het bootje op de wal. Er hingen voornamelijk kinderkleren aan de houten waspinnen, maar hij vond er een sleets katoenen overhemd en een oude manchesterbroek tussen. Net toen hij die snel had aangeschoten, begon er binnen een hond te blaffen. Er gingen lichten aan en er verscheen een gezicht voor het raam. Als Walter had kunnen spreken, zou hij hebben aangeboden om voor de kleren te betalen, maar aangezien dat niet mogelijk was, rende hij naar het water en had het bootje al weer vlot voordat er op de oever een man opdook met een geweer in de hand. Er wolkte grijze rook uit de geweerloop. Walter dook weg en vlak achter het bootje kletterde een schot hagel neer. Toen de rivier een bocht beschreef, verloor hij de man uit het oog, voorgoed, dacht hij, maar de rivier rechtte zich. Op de ijzeren spoorbrug die ineens voor hem opdoemde, stond de man met het geweer. In een hagelbui van lood manoeuvreerde Walter het bootje haastig naar de andere oever.

Hij trok het bootje op de kant en graaide zijn proviandtas mee, maar de helling was modderig en spekglad. Toen hij eindelijk naar boven was geklauterd, kwam de man al aanstormen door de ondergroei. Er lag een groot stuk drijfhout op de kant, dat Walter oppakte. Toen de man op hem afkwam, sloeg hij hem er vol mee tegen de borst. De man wankelde naar links, gleed de oever af en viel in het water. Er liep een smal pad langs de rivier, maar Walter pakte de proviandtas en wrong zich door een wirwar van doornstruiken, waarna hij zijn weg vervolgde over een bergflank.

Hij liep de hele dag door zonder ook maar één keer iets van menselijke aanwezigheid te bespeuren. Het regende die middag en de mist kwam als koude rook over de grond aanrollen. Het bos werd steeds dichter en onheilspellend als in een eng sprookje, een plek waar volgens de bewakers poema’s en beren en wolven rondzwierven. Het wemelde hier van allerlei giftige slangen en planten en geen stap was veilig. Er gingen immense spelonken met water schuil onder ogenschijnlijk vaste grond, die kon instorten. Een mens kon dertig meter omlaagvallen en terechtkomen in water dat zo pikdonker was dat de forellen die er leefden blind waren. Walter verspilde drie lucifers aan pogingen het vochtige hout aan te steken en dronk water uit plassen, maar was er huiverig voor om van de bessen en paddestoelen te eten die hij zag. De nacht viel en hij trok zich rillend terug onder een overhangende rots.

De volgende middag kwam Walter bij een beek en hij besloot hem te volgen. Toen al voelde hij zich koortsig. Uit de stroom steeg muziek op die hij nooit eerder had gehoord. De tonen hadden zowel klank als kleur, rijkgeschakeerde draden, verweven met het vliedende water. Er spatte wat van het kleurige water op de oever. Het was glinsterend groen en toen hij het met zijn handen opschepte, veranderde het in een veer. De wind ruiste door de bladeren en hij stelde zich een vloot zeppelins voor die over de boomtoppen scheerde.

Hij hoorde een hond blaffen en dacht dat het misschien weer een hallucinatie was, maar toch klauterde hij moeizaam naar het hoogste punt van de bergrichel om te kijken. Aan de ene kant was er een boerderij, met daaromheen velden en een boomgaard. Aan de andere kant geen glooiende helling, maar een grauwe rotswand die zich als een ijsberg boven een dal verhief en door zijn dreigende aanwezigheid het middaglicht wegving. In het diepste deel van het dal, pal onder de rotswand, zweefde er een rookpluimpje boven de bomen, maar dat was een heel eind verderop. Het was hier troosteloos, maar als hij een vuurtje maakte, zou niemand het ruiken of zien. Hij bleef er drie dagen en drie nachten om op krachten te komen en zijn voeten te laten genezen, die onder de blaren zaten, en hij gapte bij het ochtendgloren telkens wat appels en maïskolven bij de boerderij. Op de vierde ochtend besloot hij na het ontbijt te vertrekken, maar bij het sprokkelen van brandhout gleed hij uit op de helling en kwam ten val. Uit de grond kolkten zwart-gele insecten. Hij wist de zwerm pas af te schudden toen hij weer helemaal boven was.

Hij ging op zijn bladerbed liggen, maar de grond zakte weg en hij raakte op drift. Er kwam hem een schip tegemoet, een schip dat hij al eerder had gezien. De vrouw in de groene jurk stond verwachtingsvol uit te kijken bij de reling. Ze zocht hem.