Mira Feticu

De ziekte van Kortjakje

Uitgeverij De Geus

breda 2013

© Mira Feticu, 2013

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Jaime Monfort/Getty Images

isbn 978 90 445 2635 6

NUR 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

I

#

Sinds twee jaar masturbeer ik elke dag in het geheim (ook als ik ongesteld ben, dan vooral). Daarbij denk ik aan vreselijke dingen, aan ongelukken, de dood. Ik vinger mezelf tot er bloed stroomt en ik niet meer op mijn kont kan zitten, totdat de straal urine ongecontroleerd uit me gutst. Na de seconde waarin het zijden snoer van het orgasme me met de wereld in het reine brengt, moet ik huilen. Ik huil terwijl ik het bloedkwijl van mijn kont veeg, ik huil als ik me naar de badkamer sleep. Ik huil van pijn en van het verdriet om het in mijn eentje gedeelde orgasme, de vrucht van een roze voorwerp, behoorlijk groot, waarvan ik elke week de batterijen vervang.

Soms beklaag ik me bij mijn man: ‘Ik heb weer een bloedvloeiing.’ En zijn reactie is altijd dezelfde, soms in meer, soms in minder woorden: ‘Ach, je bent zo fragiel, ga maar op de bank liggen, dan zal ik thee voor je zetten.’

Ik weet wat hij denkt: ik had gelijk dat ik geen kinderen wilde, je zou toch geen zwangerschap kunnen voldragen, daar ben je veel te kwetsbaar voor.

Ik ben helemaal niet kwetsbaar.

Soms steun ik de vibrator op de muur, ik breng hem bij me in en duw met kracht. Op de monotone muziek van het roze apparaat kreun ik vunzige woorden. Ik ben gek op vunzigheden zeggen.

En ik ben gek op kinderen. Als ik tussen twee kinderen zit, voel ik mijn ziel ontbloot als een appel van zijn schil.

Maar mijn man is niet gemaakt voor het vaderschap, om hem zelf te citeren, en mama had me geadviseerd om mijn man te gehoorzamen, want hij weet de dingen beter.

We komen allebei uit Boekarest, studiegenoten. Sinds zes jaar wonen we in Rotterdam. Hij doceert Roemeens aan de universiteit in Amsterdam (zolang er nog iemand is die Roemeens wil leren), ik werk in de Rotterdamse bibliotheek.

We werken enorm hard om naar een woning met een grotere tuin en een garage te verhuizen.

Hij komt vaak ’s avonds boos thuis, omdat er geruchten gaan dat de vakgroep Roemeens wordt opgeheven. Ik kom ’s avonds na mijn werk als in trance thuis en vergeet voortdurend op tijd uit de tram te stappen. Als ik eerder ben dan hij, heb ik nog tijd om even te gaan liggen op de bank, om mijn ogen te sluiten. Dan zie ik mezelf lopen door een straatje aan de achterzijde van de universiteit in Boekarest, in gedachten koop ik een gezouten simit, ik kijk naar boeken in een kleine boekhandel, ik herken figuren op straat, ik groet in gedachten en soms hardop.

‘Ik had gehoord dat u overleden was’, zeg ik tegen een van mijn voormalige docenten die ik in de boekhandel tegenkom.

‘Dat zouden sommigen wel willen’, zegt hij luid, zodat iedereen het horen kan.

‘Zegt u eens,’ vraagt hij dan, ‘weet u nog welke persoon bij uitzondering door Dante toch in het Paradijs werd ontvangen?’

‘Keizer Trajanus’, antwoord ik gelukkig en zacht, om niet gehoord te worden door mijn man, die net het huis binnenkomt. Ik hoor hem iets vragen.

Ik herhaal de vraag om zo de tijd te hebben om uit Boekarest terug te keren.

Houden van elkaar doen we allang niet meer, hoewel ik denk dat er best nog liefde mogelijk zou zijn, als we wisten waar we de onderlinge haat begraven moesten. Maar we dragen die haat met ons mee, overal in huis en vooral in het gemeenschappelijke bed.

Soms, wanneer ik de slaap niet kan vatten, meet ik de haat in het duister: van hem naar mij en van mij naar hem, er past zó veel haat in nog geen meter.

We haten elkaar, omdat geen van ons beiden in staat is om de ander te beminnen zonder daarvoor iets in ruil te vragen en de liefde is vastgelopen als een horlogeradertje in een infernaal mechaniek, goed verzorgd door hart en zinnen.

We haten elkaar, omdat de ander eeuwig ontevreden is. Meestal doen we dat kalm en met een zekere verdraagzaamheid voor de haat van de ander, maar steeds vaker slaan we elkaar en onze blauwe plekken blijven dan wel drie weken zichtbaar.

We haten elkaar, omdat ieder van ons de toekomst anders ziet en we allebei weten dat zelfs wanneer we samen ons heden zouden vermoorden, we onze toekomst gescheiden zouden verdedigen. En ook al beweert hij dat hij nooit aan de toekomst denkt, weet ik dat hij de mijne nooit ofte nimmer als de zijne zal aanvaarden.

Ik kan nog steeds kinderen krijgen.

La machine infernale (Deleuze zou mijn metafoor waarderen) heeft me niet zodanig gemutileerd dat ik geen foetus in de vochtige, warme tuin zou kunnen herbergen.

Als ik zou weten dat het kleine maar goddelijke zaadje in mij aan het groeien was, zou ik het dagelijks aanmoedigen, seconde voor seconde: ‘Niet bang zijn,’ zou ik zeggen, ‘de wereld is een warme plek, een soort baarmoeder, als je van haar houdt.’

Maar uit haat komen moeilijk kinderen voort en mijn baarmoeder is als de Dode Zee.

In bed, als ik me met mijn rug van hem af draai, voel ik de haat niet meer, ik zíé hem niet meer.

In het duister van de kamer zie ik Boekarest, dat ’s nachts altijd buitengewoon licht is dankzij de overijverige burgemeesters die het begrip ‘Europese Verlichting’ letterlijk hebben vertaald.

Het stof blijft plakken aan mijn voeten, voorbij het Museum van de Geschiedenis van Boekarest doet mijn tred het opstuiven. Het stof van Boekarest is uniek, het is het ingrediënt waardoor het oude stadsdeel fascineert, je ziet het op de blote voeten van de bedelaars met enorme wonden op hun kuiten, gebiologeerd kijk je naar de etterende wond op hun been of op hun gezicht. Ik loop verder, richting het winkelcentrum – in mijn studententijd bestond er maar één. Hier, voor de ingang, sprak ik af met de vrijers van voor mijn man.

Op wie was ik het meest verliefd geweest? Op de jongen met de meest trieste ogen, Burt Lancaster, maar dan in een Roemeense variant. Als hij alleen al in mijn buurt kwam, schoten er gekleurde vonken door de lucht.

Omdat hij veel ouder was dan ik, keken de mensen ons altijd na, in de metro of op straat. Zijn pijn omdat hij me in bed niet bevredigen kon, maakte dat ik nog meer van hem hield; die pijn was, naast zijn ogen, het mooiste aan hem.

Daarna ontmoette ik mijn man, die, toen, alles kon. En omdat ik op die leeftijd het leven zag als een puzzel waarin alle stukjes op hun plaats moeten zitten, heb ik de Roemeense Burt Lancaster achtergelaten in de armen van een Hongaarse vriendin.

Ik herinner me van zijn liefde niet meer dan zijn aanvallen achterlangs, terwijl ik sliep. Hij bijna huilend van woede en teleurstelling en ik met dubbele gevoelens: van liefde voor zo’n ongelukkig mens en van mijn eigen seksuele frustratie, die zwaarder weegt als je nog jonger bent.

Mama en papa wilden hem niet kennen toen ze hoorden hoe oud hij was en ook ik hoefde niet langs te komen, alsof mijn smaak voor mannen me een besmettelijke ziekte had bezorgd die ook hen zou kunnen treffen.

Op mijn man daarentegen waren ze beiden dadelijk verliefd, hij was de zoon die zij zich zo graag hadden gewenst en die ze nu eindelijk kregen, ook al was het dan zo, via een omweg.

Dus ik was ook tot iets goeds in staat, klopte papa me op de schouder. Als hij dat nu zou doen, zou ik hem zeker wegduwen, uit alle macht, en ik zou hopen dat hij zich, in zijn val, levensgevaarlijk zou verwonden.

Maar destijds huppelde ik als een eekhoorntje dat net een nootje heeft gevonden en niet weet dat het nootje is uitgedroogd. Trots nam ik eenieders complimenten en blijken van afgunst in ontvangst.

Ik kijk terug in het verleden en zie me staan voor de Mall.

Taxichauffeurs met borstelige snorren openen de portieren van hun auto’s en nodigen me uit: ‘Dame, dametje …’

Ik blijf wachten voor de Mall tot het ochtend wordt.

Omdat er nauwelijks iemand op de boulevard is, stuift het stof nog niet op.

De krantenverkopers halen met veel kabaal de luiken van hun kiosken omhoog.

De bedelaars hebben nog niet genoeg moed vergaard om uit hun slechts door eigen adem verwarmde holen te kruipen, degenen die die nacht niet zijn doodgegaan van de vrieskou, de honger of een speling van het lot.

Mijn ogen prikken van de slaap. Mijn heupen doen zeer van het lange staan, de hele nacht, ook al heb ik steeds, als een paard, beurtelings op mijn ene been en dan weer op het andere gesteund. Een auto, zo stoffig dat iemand er met een vinger ‘was me’ op heeft geschreven, stopt precies voor me en voor de lange rij gele taxi’s.

Ik voel hoe het bloed me naar de wangen stijgt: zij heeft het me vergeven! En ik stap in.

‘Vanavond gaan we naar Béjart, naar het Nationaal. Ik heb twee kaartjes op de kop getikt.’

Ik kijk naar haar rood aangelopen gezicht, het is vijf uur in de ochtend, dus ze heeft helemaal niet geslapen en heel de nacht gedronken.

De passagiersstoel in haar oude auto heeft geen veiligheidsriem en uit solidariteit met de potentiële dode draagt zij hem ook maar niet.

‘Hypocriete angsthaas!’ roept ze me toe wanneer ze harder door een tunnel raast dan de chauffeur van Lady Di. ‘Waar heb je al die tijd gezeten? Jullie neuken weer als konijnen en wekenlang hoort niemand wat van je. Wanneer hebben jullie voor het laatst gescoord?’

‘Ik neuk met niemand’, antwoord ik, terwijl ik mijn handen vastklem aan de onderkant van de stoel. ‘Híj is een paar weken weg.’

‘Wow,’ kraait ze, ‘dus we kunnen aan de rol.’

Haar dolheid is besmettelijk.

‘Ik heb ontslag genomen bij dat krantje van niks!’ roept zij weer. ‘Omdat ik geen interview wilde doen met die klootzak van een hofdichter die keer op keer Ceaușescu’s reet likte als die zijn broek liet zakken. En toen hebben ze m’n salaris gehalveerd. En dus heb ik ze voor de rechter gedaagd.’

Haar keel klokt van het lachen. Huilen-lachen – want ze heeft al processen met alle buren, vanwege de muziek die ze altijd voluit aanzet in haar tweekamerappartement, waardoor de hele flat dreunt als bij een aardbeving.

Pisnijdig om zo veel bésame mucho midden in de nacht heeft een van de buren, of misschien wel allemaal, zoals zij zegt, haar kat vermoord, die net had geleerd hoe hij zijn naam moest uitspreken: Ninoe.

‘Hoe heet je?’ vroeg zij dan met de stem die ze gehad moet hebben als zesjarige.

En de kat antwoordde, met hetzelfde meisje-van-zes-stemmetje: ‘Ninoe.’

Ninoe was door iemand teruggegooid op het balkon, vergiftigd.

‘Vanavond gaan we naar Béjart en vanaf morgen gaan we garboën.’

‘Gaan we wat?’ vraag ik.

‘We gaan garboën, hiberneren, we verstoppen ons, als Garbo, we scheiden ons af van de kwade en idiote wereld, we gaan drinken en zoenen totdat we erbij neervallen.’

Daar was ik al bang voor. Zoenen.

Want de laatste keer dat ze me wilde zoenen kreeg ik een paniekaanval.

Mijn burgerlijke lichaam en mijn verstand, dat nog conservatiever is dan een madre di famiglia, weigerden haar kleine omhelzing, ogenschijnlijk onschuldig, maar tragisch als de Griekse tragedie zelf.

Om het haar op de man af te vragen heb ik de moed niet. Maar mijn ogen bedriegen me niet: als ik voor haar dans op ‘O Lisboa’ of op ‘Barca Negra’ klapt ze in haar handen dat het een lieve lust is en het pleisterwerk van de muren springt en drinkt ze de fles goedkope wijn tot de bodem toe leeg.

Ze kookt voor me zoals mama nooit heeft gedaan en ik durf haar vette, in zure room gekookte kip ook niet te weigeren. Het is een gerecht dat haar moeder ooit voor haar bereidde, die, zo begrijp ik, nog gekker is dan zij.

Zelf raakt ze de kip niet eens aan, hij is helemaal voor mij, och, mijn arme gal!

Ooit, toen ik nog op school zat, was zij al getrouwd geweest met een geniale dichter. Een dichter die compleet gestoord was, officieel zelfs, en die zelfmoord had gepleegd tijdens een van de weinige momenten waarop hij helder van geest was, zoals hij zelf in zijn afscheidsbriefje had geschreven.

In haar enorme bibliotheek vol boeken met lelijke kaften en slecht papier, uitgegeven met kleine, bijna clandestiene budgetten, na de Revolutie, was geen enkele titel van hem te bespeuren.

Nergens ook maar een foto of een verwijzing naar hem.

Haar verwantschap met een legendarische dichter bracht papa ertoe in te stemmen met het idee om haar uit te nodigen voor een weekendje bij hen thuis.

Op weg naar hen vloog haar rode autootje in de fik, we moesten stoppen om de vlammen te doven die van onder de motorkap kwamen, wachten tot de motor was afgekoeld om daarna gierend van het lachen en helemaal niet verontrust de reis te hervatten.

Mama liep al met een zuur gezicht, omdat ze de soep tot tweemaal toe had opgewarmd voordat wij arriveerden. Papa kreeg haar niet aan de praat over haar geniale suïcidale echtgenoot en ik moest behoorlijk drinken om me een beetje op míjn gemak te voelen tussen deze twee werelden in, die, als ze elkaar beter hadden gekend, elkaar zozeer veracht zouden hebben.

Omdat er in de gastenkamer geen tegelkachel stond, moesten we allebei in mijn oude meisjeskamer slapen, in hetzelfde bed.

Ik had zo veel gedronken dat ik zelfs mijn ingewanden ervan moest uitkotsen. Zij wachtte braaf tot ik uit de badkamer zou komen (waar ik me had geleegd met een hemeltergend kabaal) om me teder over mijn voorhoofd te strelen.

Mijn lichaam en geest begonnen al onrustig te worden. Ik begreep helemaal niet wat er met me aan de hand was, zij was al onder de gestikte deken gekropen en ik had mijn pyjama nog niet aan.

Als een in coma geraakte zatlap hing ik in de fauteuil.

‘Ik weet niet wat ik heb, er is iets mis met me’, zei ik tegen haar.

Ze draaide zich om en ging slapen.

De hele nacht heb ik daar gezeten op die leunstoel, zonder te slapen, me afvragend wat dat paniekgevoel verdomme voor ziekte was en of ik misschien niet weer naar de dokter moest.

De volgende ochtend gingen we door de heuvels wandelen (als een windhond die is aangelijnd voelde ik de behoefte om te rennen).

Ik liet haar zien waar de laatste aardbeving een enorme afgrond had geschapen. In de gevormde krater groeiden al kleine uitlopers van bomen, klissen en margrieten. De aardbeving had het enige huishouden in de vallei in tweeën gereten: aan de ene kant van de krater stond het huis en aan de andere kant de stal. De bevende aarde had de dieren verzwolgen, maar de mensen laten leven. Het huis was nu verlaten, maar zo, in de ochtendlucht, stond het onrustig als een fantoom. Het lopen had me vermoeid en het had me goedgedaan.

‘We kunnen wel teruggaan’, zei ik tegen haar.

‘Wie snapt er nou nog iets van jou?’ antwoordde ze. En daarna nog eens: ‘Mira, wie snapt er nou nog iets van jou?’

‘Sorry,’ zei ik, ‘sorry, sorry, sorry.’

Dezelfde dag nog keerden we terug naar Boekarest en twee weken lang hebben we elkaar niet gebeld.

Het zou niet lang meer duren totdat mijn vriend zou terugkomen, mijn aanstaande man.

Ik had schoongemaakt, de meubels verplaatst en als een gek het appartement gelucht om van de tabaksgeur af komen, want ik had in zijn afwezigheid gerookt als een Turk.

Ik wilde de bruidskist met lakens nog op de linnenkast zetten, een ietwat geforceerde combinatie die de kamer echter wel een ruimtelijker aanzien gaf. Uit alle macht wist ik hem boven op de kast te duwen en hij leek me behoorlijk stabiel te staan. Ik hijgde even uit, leunend met mijn rug tegen de kast. De bruidskist begon te schuiven en kwam boven op mijn hoofd terecht. Door de klap smakte ik tegen de grond en verloor het bewustzijn. Toen ik weer bijkwam, keek ik in de spiegel. Alles leek in orde. Alleen had ik vreselijke hoofdpijn, alsof er een kast op mijn hoofd gevallen was.

Nu had ik een reden om mijn vriendin te bellen.

‘Kom naar me toe, want de kast is op mijn hoofd gevallen.’

Ik huilde, omdat ik haar miste, iets wat ik niet durfde te bekennen, wat ik uitlegde op mijn manier, die niet de hare was.

‘Laat hém maar komen’, zei ze koel. ‘Laat hém maar komen of een ander, maar ik kom niet.’ En ze hing op.

Nooit heb ik meer van iemand gehouden gewoon om wie hij is. En nooit heb ik iemand gekend die nog gestoorder is dan zij is. God moet echt in vorm geweest zijn toen hij haar schiep.

Sinds die dag heb ik nooit meer voor iemand gedanst, nooit.

Toen ik een paar jaar later een voorstelling van Béjart bezocht, waren die naakte jongens op het toneel nog net zo mooi. Maar hun prachtige torso’s, geolied door het zweet dat schitterde op hun spieren, brachten me niet meer aan het schaterlachen en applaudisseren. Nee, in mijn eentje was er geen lol aan. Het in mijn eentje kijken naar die prachtige mannen, wier lichamen geen kleding duldden, deed pijn en beangstigde me. Het voelde alsof iemand op straat zomaar, uit het niets, boven op me was gedoken, me in een tiet had gebeten en verder was gerend. Zonder haar was ik niet in staat te reageren.

De wekker gaat, dus het is tijd dat mijn man wakker wordt.

In plaats daarvan draait hij zich op zijn andere zij, met zijn gezicht naar mij. Zijn ogen houdt hij gesloten, maar ik voel me begluurd. Daarom zeg ik: ‘Goeiemorgen.’

’s Ochtends haasten we ons altijd om zo snel mogelijk van elkaar af te zijn, opgelucht dat ons werk die extra vluchtmogelijkheid biedt.

Eten doet hij ’s ochtends nooit, ik ontbijt terwijl ik de Roemeense kranten lees op het internet.

Mijn koffie drink ik bitter, als een voorpremière voor de triestheid van de dag die aangebroken is. Op de muur van mijn studeerkamer, boven de computer, heb ik een foto geplakt van een echte indiaan die ik in een pretpark heb ontmoet.

De mascotte van het park: de laatste levende indiaan. Met puur bloed, met gebeeldhouwd ebbenhouten vlees, zijn haar gevlochten in twee staartjes, een gezicht dat nooit lacht. Op tienduizenden kilometers afstand van zijn bergen, gekleed in wat wij weten dat zijn voorouders droegen, na het hele circus met Disneyfiguren, komt hij, en iedereen wil met hem op de gevoelige plaat.

Ik ook.

Na afloop bleef ik naar hem kijken tot hij weer achter de gordijnen was verdwenen om te wachten tot de volgende fotosessie en nog iedere ochtend kijk ik naar zijn foto en zeg ik tegen mezelf: als híj ver van zijn bergen kan leven, kan ik het ook.

Maar eenzaamheid is een wond.

Hij kan gaan ontsteken en je kunt gangreen krijgen en eraan doodgaan, of genezen.

Soms denk ik dat de liefde is achtergebleven in Boekarest. Dat ik haar als een verdwaald stuk bagage op de lopende band van het vliegveld heb laten liggen.

Als student slenterden we allebei, mijn man en ik, door de straten van Boekarest, we namen nooit de tram of de metro, of het nu zomer of winter was. Hoe langer de weg, hoe beter, we waren immers samen.

We zijn hierheen gekomen, hij aanvankelijk uitgenodigd om gedurende een semester een vak te doceren aan de Universiteit van Amsterdam. En ik, ik die in Boekarest geen leven wou zonder hem, later achter hem aan.

In een paar maanden had hij de taal onder de knie, maar ik kreeg al die maanden geen woord uit mijn mond. Acute afasie. Eerst gooide ik het over de boeg van galgenhumor, we lachten allebei, we lachten allebei, omdat ik zo lachwekkend was, allebei lazen we Todorov om ons ervan te vergewissen dat alleen het assimileren aan de nieuwe cultuur ons zou helpen overleven. Ik plakte citaten uit zijn theorieën over emigratie op de muren, om me zo te motiveren te strijden om te overleven. Waarschijnlijk zitten ze nog steeds op de muren, onder nog andere citaten om me te motiveren. Desondanks weigerde ik in het tweede jaar na onze komst uit bed te komen. In mijn hoofd kregen de gedachten geen vorm meer.

Tot ik op een dag het bed verliet, mijn bagage inpakte en naar Boekarest vertrok. Ik liet een briefje achter voor hem: ‘Als ik weer beter ben kom ik terug.’ Van het vliegveld ging ik linea recta naar het ziekenhuis, waar een jonge arts me liet opnemen zonder een diagnose te stellen. Hij controleerde mijn buik, borsten, benen. Ik geneerde me, want al die weken dat ik in bed had gelegen, had ik me niet geëpileerd. In een winkeltje op de begane grond van het ziekenhuis kocht ik een jurk die ik paste in de wc. Ik had de indruk dat ik veel ouder en magerder was geworden, maar mijn borsten verwonderden me, zo mooi had ik ze nog nooit gezien, levendig, alsof al mijn lichaamskracht erin was gestroomd, rond en perfect.

Toen ik uit het ziekenhuis ontslagen werd, heb ik háár gebeld. Haar moeder nam op, de uitvindster van het recept met de in room gekookte kip. Zíj zat in Amerika, met een Cambridgebeurs, een internationaal vermaarde docente genderstudies had haar een stipendium voor twee jaar aangeboden. Net een jaar geleden was ze vertrokken. Dus ik zou haar voorlopig niet weerzien. Pas een jaar later, in de zomer, toen ik met mijn man op vakantie kwam, trof ik haar toevallig op een terras. Ze was samen met een vriendin, een arts (zo stelde ze zich aan mij voor), die me onafgebroken bestudeerde alsof ik een groot geheim met me meedroeg.

Maar zij, die met iedereen in de clinch ligt en voortdurend in rechtszaken verwikkeld is, zij die de hele nacht haar muziek voluit zet en niet vies van een drankje is, die overal haar baan opzegt zodra ze zich door iemand gecensureerd weet, zij die me heeft geleerd om hardop vieze woorden te zeggen, want ‘dat is immers ook taal, klein schijnheiltje’, zij die ’s nachts na een muggenprik eens zo hard uit bed opsprong dat ze haar hoofd stootte tegen het twee meter hoge plafond en een joekel van een hoofdwond opliep, zij, die ook verbluffende gedichten schrijft maar die niemand publiceert, zij, zij keek me in het geheel niet aan.

Maar toen deed het feit dat ze me negeerde niet zo’n pijn, omdat ik verdoofd was door de liefde voor mijn kersverse echtgenoot.