Christian Jungersen

Ik heb je zien verdwijnen

Uit het Deens vertaald door Femke Blekkingh-Muller

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Deze uitgave is tot stand gekomen met een bijdrage van The Literature Centre of The Danish Arts Agency (Kopenhagen)

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Du forsvinder, verschenen bij Gyldendal

Oorspronkelijke tekst © Christian Jungersen, 2012

Published by agreement with Leonhardt & Høier Literary Agency a/s, Copenhagen

Nederlandse vertaling © Femke Blekkingh-Muller en De Geus bv, Breda 2013

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Omslagillustratie © Visage/Stockbyte/Getty Images

isbn 978 90 445 2646 2

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

We suizen tussen donkere rotswanden door naar beneden, via haarspeldbochten, omlaag, een bocht door, langs droge plukjes struiken, bleekzilveren bomen en dan weer omhoog over een bergrichel zodat de auto bijna loskomt van de weg. Niklas en ik gillen terwijl we voelen hoe onze ingewanden gewichtloos worden.

De warme Middellandse Zee-lucht slaat ons keer op keer in het gezicht, want alle vier de ramen zijn open. Frederik neemt een bocht zo hard dat ik mijn neksteun vastgrijp. De zee onder ons is nu eens rechts, dan weer links.

Normaal gesproken is Frederik nooit zo heldhaftig achter het stuur, dus ik probeer niet al te bang te worden. De warmte maakt de rotswanden nog steiler en donkerder, de geur van de citroenbosjes prikt nog scherper in mijn neus, de zee schittert zo blauw als ik nog nooit eerder heb gezien.

We razen opnieuw om een uitstekende rotspunt heen en opeens zijn we omringd door wielrenners. Ik gil. Een wirwar van fluorescerend roze wielershirts. Ik kijk door de achterruit: er is niemand gevallen, maar ze zijn van de fiets gestapt; gebalde vuisten, geopende monden. We gaan de volgende bocht in.

‘Frederik, nu is het niet leuk meer!’

Hij antwoordt niet.

‘Frederik!’

Hij zucht even en rijdt net zo hard door.

Ik kijk naar zijn lange slanke vingers rond het stuur. Ze passen niet bij deze manier van rijden. Ooit vond ik ze opwindend, het zijn net mini-uitgaves van zijn lichaam – lang en dun; een rustig heen en weer wiegend, ontspannen lichaam, niet dat van een wegpiraat.

Komt het door de snelheid dat zijn ogen dieper lijken te liggen? Zwartpaarse bergmassieven. Hij lijkt anders, vreemd, zonder dat ik kan zeggen wat het verschil is.

Opnieuw een harde bonk en opnieuw schieten we alle drie de lucht in.

‘Stop, Frederik, stop nu’, schreeuw ik.

Niklas had zijn hoofd uit het raam gestoken. Nu trekt hij het weer naar binnen. ‘Mamma, hou nou op.’

‘Moet ík ophouden? Moet ík ophouden? Je vader rijdt als een volslagen idioot! Hij vermoordt ons nog allemaal! Wil je dat soms?!’

Het komt door de snelheid, de kleuren, de warmte en al die opwindende Mallorcaanse schoonheid. Niklas zucht met precies hetzelfde sissende geluid als zijn vader en hij steekt zijn hoofd weer naar buiten.

‘Niklas, haal je hoofd naar binnen. Het is gevaarlijk.’

Hij doet net of hij me niet hoort.

‘Haal je hoofd naar binnen’, zeg ik. ‘Het is gevaarlijk!’

Hij doet het nog steeds niet. Opeens kan het me niets schelen dat hij zestien is; ik draai me om en trek hem zelf naar binnen. Ik gebruik behoorlijk wat kracht om hem op zijn plek te houden en dan blijft hij zitten.

De Middellandse Zee schittert zo fel dat je er onmogelijk rechtstreeks naar kunt kijken. Hij stijgt op uit het landschap en roept ons. Net zoals de tunnel met het licht aan het einde die stervende mensen zien. ‘Kom bij me, dan zul je een worden met mijn schoonheid en mijn eeuwigheid.’ Eén duwtje tegen Frederiks hand en we vliegen over de rand. Dan worden we alle drie weer gewichtloos, dan zullen we ook opstijgen uit het landschap.

Ik wil nog een keer ‘stop, stop’ zeggen, maar in plaats daarvan kijk ik naar onze zoon: hij vindt het leuk. Ben ik een spelbreker?

Een tegenligger toetert luid. Frederik houdt zijn ogen strak op de weg voor ons gericht.

‘Ze rijden hier als idioten’, zegt hij.

‘Wil je alsjeblieft wat langzamer rijden?’ vraag ik nog een keer.

Niklas en Frederik grijnzen.

De weg maakt een bocht. Dan komen we weer in de schaduw, dicht langs de rotswand. Een tegemoetkomende vrachtwagen vult opeens alle ruimte voor ons. Frederik slingert onze auto dicht tegen de wand aan. Graniet schraapt langs de zijkant van de auto met een geluid alsof we in een ijzermolen zijn gevallen. Dan zijn we erlangs.

Frederik zegt: ‘We hebben de uitgebreide verzekering genomen. Het verhuurbedrijf dekt alle schade.’ Hij mindert geen vaart.

Nu trekt Niklas aan Frederiks rugleuning: ‘Pappa! Stop! Stop!’

Ik neem het over. ‘Stop de auto. Nu!’

Maar hij haalt zijn blik niet van de weg. Hij zucht, net als daarnet. Ik trek de handrem aan terwijl we rijden. Hij grijnst en maakt hem weer los.

‘Frederik, kijk me aan. Wil je me alsjeblieft aankijken?’

Hij blijft recht voor zich uit kijken en zegt rustig, met die verstandige klank in zijn stem die er altijd is: ‘Ik moet naar de weg kijken.’

*== *==*

Vijf dagen geleden, de dag dat we naar Mallorca zouden vliegen, ben ik stil blijven staan tijdens het hardlopen over het bospad langs het meer van Farum en heb ik mezelf de tijd gegeven om te voelen hoe goed ik het eigenlijk heb. Ik ben een van de steigers op gelopen, de lichte wind koelde het zweet onder mijn shirt. Ik probeerde te bedenken wat het precies is dat deze jaren zo anders maakt dan mijn leven een paar jaar geleden.

Er stonden schuimkopjes op het water van het meer, het waren niet echt golven, het bos op de oever aan de overkant leek al verder in herfsttooi te zijn dan de bomen boven mijn hoofd en achter me. Ik heb een geweldige zoon, goede vrienden, zinvol werk en een huis waar we van houden, maar dat alles had ik drie jaar geleden ook. Het verschil, het allesbepalende, grote verschil, is dat ik nu het gevoel heb dat er van me wordt gehouden.

Hoeveel mensen kunnen dat zeggen; dat ze echt het gevoel hebben dat er van ze wordt gehouden? Daar moet ik van genieten. Eindelijk is alles op zijn plek gevallen, dacht ik. Toen ben ik verder gerend over het pad door het bos.

Farum is een rustige plek, een voorstadje waar je alleen naartoe verhuist als je al twee kinderen hebt, of op zijn minst plannen hebt voor een tweede. Tussen het charmante oude dorp en het meer ligt een wijk met vrijstaande huizen, wij mogen ons gelukkig prijzen dat we daar wonen. Vanuit de oude dorpskern is Farum in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw uitgegroeid tot vier keer de oorspronkelijke grootte. Op de velden ten oosten van het dorp zijn vele kilometers smalle weggetjes aangelegd met geelgeverfde vrijstaande huizen, scholen, kinderdagverblijven en daarna nog meer huizen en nog een school en nog een paar kinderdagverblijven. Alles is met elkaar verbonden door een enorm netwerk van met gras omzoomde, autovrije fietspaden zodat de kinderen van school naar de naschoolse opvang, naar voetbal en naar hun vriendjes kunnen fietsen zonder dat ze ook maar één keer een weg over hoeven te steken, terwijl hun ouders in de sneltram of over de snelweg van en naar hun werk in Kopenhagen reizen.

Toen we hiernaartoe waren verhuisd, hebben we geprobeerd een tweede kind te krijgen. We wisten nog niet dat dat nooit zou lukken, en we wisten ook nog niet hoe ontzettend goed het met Frederiks carrière zou gaan, ook dáárin vergisten we ons: we dachten dat het niet langer dan een paar jaar zou zijn dat hij al zijn avonden en weekends in het werk zou moeten steken en we voorzagen niet dat hij van het ene succes in het andere zou rollen.

Tijdens een van de vele toespraken die Frederik voor de kinderen, ouders en het personeel van zijn school heeft gehouden, zei hij dat hij leraar was geworden en later directeur omdat ‘als je een kind kunt helpen dat in de problemen zit, is dat het meest zinvolle wat je met je leven kunt doen’.

Dat zijn grote woorden. Té groot misschien, heb ik weleens gedacht. Maar iedereen zal het erover eens zijn dat Frederik veel meer had kunnen verdienen als hij directeur was geworden van eigenlijk alles behalve een school. En ik. Ik heb een jaar architectuur gestudeerd voordat ik ben geswitcht naar de lerarenopleiding. Terwijl ik op de architectenopleiding zat, verdiende ik bij als tennislerares. Wat ik voor mijn jonge tennisleerlingen kon betekenen – vooral als we over andere dingen dan tennis praatten – werd al snel belangrijker voor mij dan mijn studie. De overstap naar de lerarenopleiding was een onvermijdelijke consequentie van mijn gedachten over wat belangrijk is in het leven.

Van het meer rende ik de paar honderd meter over het pad langs het spoor en even later was ik thuis. Op weg naar de douche klopte ik op Niklas’ deur. Hij zat achter zijn computer.

‘Ben je al begonnen met pakken?’ vroeg ik.

Hij gaf geen antwoord.

‘Ben je al begonnen met pakken?’

‘Ja, ja, ik hoorde je wel.’

Zijn beste vriend, Mathias, zou het huis voor zich alleen hebben in de herfstvakantie en het was een heel gedoe geweest om Niklas mee op vakantie te krijgen, waardoor hij alle feestjes en leuke dingen zou moeten missen. Mathias componeert elektronische muziek en Niklas stopt heel veel tijd en energie in het maken van muziekvideo’s voor hem. Ze hadden bedacht dat hij de hele week bij Mathias zou logeren.

‘Ik weet zeker dat je het leuk zult vinden als we er eenmaal zijn’, zei ik.

Ik hoorde mijn mobiel gaan in mijn en Frederiks slaapkamer en ik rende erheen om hem op te nemen.

Het was Frederik, die zei dat hij wat later thuis zou komen dan gepland. Het speet hem heel erg, maar hij moest nog iets regelen met de bank van de school.

‘Dat is goed, Frederik. Het geeft niet.’

‘Het kan zijn dat ik geen tijd meer heb om te pakken.’

‘Dan pak ik ook wel voor jou. Ik verheug me erop om je straks te zien.’

Vroeger had zoiets me boos en ongelukkig kunnen maken. (‘Zelfs op de dag dat we op vakantie gaan kun je niet eens …!’) Maar nu geeft het niet omdat onze relatie in de basis goed is en omdat Frederik me niet meer continu confronteert met dit soort dingen.

Soms is het best moeilijk om met een idealist getrouwd te zijn. Je hebt het gevoel dat je op het tweede plan komt en tegelijkertijd voel je je een ontzettende egoïst, alleen omdat je vindt dat die schoolkinderen je gezinsleven niet van je moeten afpakken.

Gelukkig ligt dat nu allemaal achter ons. Frederik geeft ons nu weer een hogere prioriteit en we hebben het nog nooit zo goed met elkaar gehad als nu.

*== *==*

Frederik slaat af en rijdt een kleiner weggetje op, een onverharde weg met lage stenen muurtjes aan weerskanten, hij slipt in het grind, we gillen, we botsen tegen het stenen muurtje, worden naar de andere kant van de weg geslingerd, botsen ook tegen dat muurtje, slippen. Staan stil.

Ik draai me om naar Niklas. Ik wil bij hem op de achterbank zitten en zijn hoofd tegen mijn borst drukken om het te beschermen, maar de auto staat al stil. Het is te laat.

‘Alles goed met je?’

Ik weet best dat er niets met hem aan de hand is. Het waren maar kleine botsinkjes. We hebben ontzettend veel geluk gehad. Ik doe heel even mijn ogen dicht en blaas uit. Mijn hartslag bonkt in mijn slapen.

‘Alles goed met je?’ herhaal ik.

‘Ja. En met jou?’

‘Ik geloof het wel.’

Ik kijk door de voorruit, Frederik is al uitgestapt. Hij schopt met een boos gezicht tegen de auto en gaat dan op zijn hurken zitten om iets te onderzoeken bij het voorspatbord.

Ik schreeuw naar hem: ‘Moet je niet eerst even kijken hoe het met ons gaat?’

Hij antwoordt niet.

‘Kan het je helemaal niets schelen?’ ga ik verder.

‘Ik zie toch dat alles goed is met jullie.’

Ik ren naar hem toe en voor de eerste keer in de twintig jaar dat we samen zijn, sla ik hem zo hard dat het duidelijk is dat het niet maar een spelletje is. Hij gaat onderuit op het grind. Ik schreeuw: ‘Godverdomme! Godverdomme klootzak! Ben je helemaal gek geworden?’

Het zweet loopt langs mijn lijf, mijn handen zijn tot vuisten gebald, ik voel nog steeds mijn hartslag in mijn slapen. Hij staat op, wankelend, maar onaangedaan, alsof hij mijn klap niet heeft gevoeld, en loopt een paar stappen weg. ‘Ik denk niet dat ik hem nog aan de praat krijg.’

‘Nou dat is dan maar goed ook, idioot. Dan gaan we misschien toch vandaag nog niet dood.’

‘Mamma!’ klinkt de stem van Niklas vanuit de auto.

Ik haal een paar keer diep adem. Vanwege Niklas moet ik de verstandigste zijn, het lukt me om rustig te worden.

‘Wat doen we?’ vraag ik met een min of meer kalme stem.

Frederik geeft geen antwoord. Hij klimt op het stenen muurtje en kijkt uit over het landschap.

Niklas stapt ook uit de auto. Zijn haar licht op in het zonlicht, het is blonder dan het mijne, bijna wit. Hij heeft de zomervakantie gebruikt om een nieuwe grungelook te creëren en nu lijkt hij een zestienjarige Kurt Cobain.

‘In het gidsje staat dat je 112 moet bellen’, zegt hij.

Ik kijk naar Frederik op het muurtje.

‘Wat is er met je? Waarom doe je zo?’

‘Wat is er met míj?’ Eindelijk kijkt hij me aan. ‘Jíj zit de hele tijd op me te vitten deze vakantie! Dan rij ik weer te hard, dan praat ik weer te luid in het restaurant, dan eet ik weer te veel. Ik doe alles verkeerd in jouw ogen!’

Ik kijk naar hem op en ik vind dat hij overdreven met zijn armen zwaait. Het ziet er onnatuurlijk uit dat hij zo heftig gesticuleert.

‘Die dingen zeg ik toch alleen maar omdat jij je raar gedraagt’, zeg ik.

‘Nee, dat doe ik niet! Jij zit de hele tijd op me te vitten. Dan vind je weer dat ik te blij ben op de verkeerde momenten, dan vind je weer dat ik te lang slaap.’

Ik begrijp best wat hij bedoelt. Het is tot nu toe een heerlijke vakantie geweest, maar ik was ook vreemd geïrriteerd en we hebben veel ruziegemaakt.

‘Ik beloof je dat ik geen kritiek meer op je zal hebben’, zeg ik. ‘Kom je er dan nu af?’

‘En thuis doe je het ook. Waarom mag ik hier niet staan als ik dat wil?’

‘Je hebt net onze auto tegen een muur gereden, dus misschien mag ik even …’

‘Nu doe je het wéér. Ik kan er niet meer tegen! Kijk eens naar Niklas. Hij zit toch ook niet de hele tijd op me te vitten. Het kán dus wel.’

‘Moeten we het daar nu echt over hebben, Frederik?’

‘En ik hou ook van Niklas. Hij en ik … wij zijn … Hij kan echt …’ Frederik begint te huilen.

Ik kijk naar Niklas, die er aangedaan uitziet. Ik voel dat de zijdelingse blik die hij op mij werpt niet alleen maar vriendelijk is.

Ik loop naar mijn man toe: ‘Moet je nou huilen omdat jij en Niklas zo dol op elkaar zijn? Heb je een zonnesteek of zo?’

‘Nu mag ik ook al niet meer van mijn zoon houden …’

‘Natuurlijk mag dat wel. Het is alleen …’

Frederik maait nog wilder met zijn armen: ‘Je bent een rotzak, Mia! Je bent een dikke, vette rotzak!’

Dan valt hij.

We rennen naar het muurtje toe. We zien hem langs de bergwand naar beneden rollen, zijn hoofd tegen een boom stoten en roerloos tegen de stam blijven liggen, vijf meter onder ons.

‘Frederik! Frederik!’

‘Pappa!’

Maar hij beweegt niet.

Onder de boom loopt de bergwand steil naar beneden. We bellen 112, staren naar hem, wachten. We zijn bang dat hij zo ver bij bewustzijn zal komen dat hij los zal raken van de stam en verder naar beneden zal rollen.

2

Ik sla met mijn tennisracket tegen de zwarte stoelpoot tegenover me. We zitten in de wachtkamer van de eerste hulp van het Hospital Universitario de Palma de Mallorca. Na acht uur is Frederik nog steeds niet bij bewustzijn. Dan sla ik tegen de andere stoelpoot. Misschien komt hij wel in een rolstoel terecht. Zal hij dan nog wel als directeur van de school kunnen werken?

Ik zie de laatste schooldag voor de vakantie op Saxtorphs Privatskole al voor me: de directeur rijdt in zijn rolstoel over een plankier naar het spreekgestoelte. Hij draagt een elegant pak, alle leerlingen en leraren zijn nóg trotser op hem. Een triomfantelijke blik op zijn gezicht. Ik ben ook trots, hij is een held. Maar ik zie ook andere beelden. Thuis: zal ik zijn luier moeten verschonen? Zal ik hem in bed moeten tillen? Zullen we … nog seks hebben?

Maar misschien zal het nog weer anders lopen. Afgekeurd. Als hij te slecht is om nog als directeur van de school te kunnen blijven werken? Hij zit in een rolstoel terwijl ik hem soep voer. Ik ben zijn verpleegster en zijn vrouw, over drie jaar, over tien, twintig, dertig jaar. Ik ben een oude vrouw en ik rij met een verlamde man over de smalle weggetjes met vrijstaande huizen van Farum. Dat is wat ons huwelijk is geworden, dat is wat ons leven is geworden. Ik druk mijn gezicht tegen zijn slaphangende wang en we huilen allebei, terwijl we onze neuzen, voorhoofden en wangen tegen elkaar wrijven. Dat doen we over drie jaar, over tien, twintig, dertig jaar.

Er zijn tennisbanen in de bergen van Mallorca. Gek idee dat ik mijn racket had meegenomen in de auto. Ik zou hem natuurlijk nooit hebben gebruikt. Wat dacht ik? Ik sla hem weer tegen de eerste stoelpoot. Kijk op de klok. Het is elf uur.

De eerste hulp is niet zoals eerstehulpafdelingen in Denemarken. Lange rijen goedkope metalen stoelen met vinylzittingen. Hier kunnen minstens zeventig mensen wachten tot hun nummer op de display met de grote, lichtend rode cijfers boven de glazen kooi van de receptioniste verschijnt. Het lijkt wel de wachtruimte van een aftandse buitenlandse busterminal.

Overmorgen zouden we naar huis vliegen. Nu zie ik Frederiks begrafenis al voor me. Zijn ouders, zijn vrienden, we zijn allemaal in het zwart. Honderden boeketten en kransen van de ouders van de school en de leraren. Ik zie hoe kapot ik ervan ben. Mijn held, mijn liefste, mijn man. De kist wordt in de auto getild. Niklas is een van de dragers, waardig en bleek.

Het zal niet lang meer duren voordat het Niklas op zijn zenuwen zal gaan werken dat ik de hele tijd met mijn racket tegen de stoel sla. Tok, tok, tok. Nog even en hij zal zeggen: ‘Hou op. Ik word er gek van.’ Ik begrijp hem wel. Ik sla weer tegen de stoelpoten, steeds harder.

Ik til mijn hoofd op en kijk hem aan. Tok, tok, tok. Gaat hij niet zeggen dat ik ermee moet stoppen? Nee, hij speelt een spelletje op zijn mobiele telefoon. Hij heeft zijn oortjes in, hij hoort niets.

Ik prik in zijn been.

‘Wat?’ Hij onderbreekt zijn spelletje.

‘Vind je niet dat het koud wordt?’

Het is donker buiten. Hij heeft een korte broek en een T-shirt aan, ik heb een topje met kant aan, van Rosemunde, en een legershort. We hadden geen warme kleren voor de avond meegenomen in de auto.

‘Ja’, zegt hij.

‘Zal ik vragen of we plaids kunnen krijgen?’

Hij stoot een gemompel uit dat me duidelijk moet maken dat het hem niets uitmaakt. Dan gaat hij weer verder met zijn spelletje.

‘Ik denk dat ik even een paar dekens ga vragen – of anders een paar sweaters die hier zijn achtergelaten’, zeg ik. Hij kan me niet horen. ‘Of een paar broeken … als ze passen.’

Tok, tok, tok; ik krijg zelf de kriebels van het geluid. Ik leg mijn racket weg. ‘Broeken of sweaters’, zeg ik. ‘Of misschien allebei.’

De bijeenkomst na de begrafenis, huilende vrienden, de buren komen op de begrafenis – net als bij onze overbuurvrouw die borstkanker had. Zou haar man een nieuwe vrouw zoeken en verder gaan met zijn leven? Dat vroegen we ons allemaal af toen.

Nee, hij is vreemd geworden. Hij is erg op zichzelf, gedraagt zich agressief. Het is een tragedie. Hij komt er niet overheen.

Ik. Niklas. Ik zie voor me hoe ik over een half jaar warme vlierbessensap en zelfgebakken broodjes voor hem maak. Het is avond. We wonen nog steeds in Farum. ‘We gaan proberen om ons leven weer op te pakken’, zeg ik. ‘Je moet weten dat ik er altijd voor je zal zijn en dat ik je zal steunen zo veel ik kan.’ We zitten op de bank, we praten, huilen, nemen kleine slokjes van de warme sap.

Maar zo zal het niet gaan. Niklas heeft helemaal geen zin om met mij op de bank te zitten. Andere beelden: ik doe boodschappen in mijn eentje, kom thuis in een koud, donker huis, loop de trap op en weet dat Frederik nooit meer samen met mij die trap op zal lopen, ik lig boven op de sprei op ons bed en stel mezelf open in een wanhopige poging om zijn geest te voelen.

Er klinkt een belletje. Ik kijk naar de rode cijfers: ons nummer. Mijn keel wordt droog.

Ik wil Niklas in zijn zij prikken, maar hij stopt zijn oortjes al in zijn zak – zo ver weg was hij dus ook weer niet.

Mijn benen slapen als we opstaan. Bij de balie neemt een verpleegster ons mee naar een kleine kamer met pastelgroene muren.

Een jonge man met een donkere huid, gekleed in een doktersjas, wacht ons op. De randen onder zijn ogen zijn bijna zwart. Ik heb het koud, ik had toch een trui moeten vragen. Er is hierbinnen iets met de tl-balken, het licht doet pijn aan mijn ogen.

We gaan ieder op een plastic stoel zitten. Op het naamplaatje van de man staat doctor gonzález, hij spreekt Engels tegen ons: ‘We hebben een scan gemaakt van uw mans hoofd. Het spijt me zeer …’

Het bloed trekt weg uit mijn hoofd, duizelig, ik pak Niklas’ hand vast: ‘O, nee. Schedelbasisfractuur?’

‘Ja, hij heeft een hersentumor. Het spijt me zeer.’

‘Kan hij verlamd raken door die fractuur? Zal hij kunnen praten? Kan hij doodgaan?’

‘Fractuur?’ De arts kijkt me verbaasd aan.

‘Ja, hij is toch gevallen … De fractuur.’

‘Er is geen fractuur.’

‘U zei net …’

‘Hij heeft een hersentumor. Daardoor is er druk ontstaan en dat heeft een epileptische aanval veroorzaakt. Hij heeft gelukkig geen ernstige klappen tegen zijn hoofd gehad.’

‘U zei dat er een fractuur was!’ schreeuw ik zonder dat ik het zelf wil. ‘U zei “ja”. Ik heb het zelf gehoord!’

Ik weet best dat ik me helemaal verkeerd gedraag. Ik moet ermee ophouden. Ik zwijg en leun achterover in het ranke stoeltje, maar ik doe het met zo veel kracht dat het bijna omvalt.

‘Sorry’, zeg ik. ‘Sorry.’

Niklas neemt het over op een toon die het tegenovergestelde is van de mijne: ‘Heeft hij een tumor?’

‘Ja.’ De arts trekt een bedroefd gezicht en knikt iets te veel met zijn hoofd. ‘Ik kan helaas niet veel meer zeggen dan dat’, gaat hij verder. ‘We gaan hem overplaatsen naar de afdeling Neurologie. Daar zal hij morgenochtend worden onderzocht door de specialisten.’

Ik omklem met beide handen de zitting van mijn stoel. ‘Is het kanker?’

‘Dat kunnen we niet zeggen. De neurologen zullen hem morgenochtend onderzoeken.’

‘Maar het is dus géén kanker?’

‘Dat kunnen we helaas nog niet zeggen.’

‘Maar het is waarschijnlijk dat het geen kanker is?’

‘De neurologen zullen daar morgen veel meer over kunnen zeggen.’

Ik word gek van dat rare licht hierbinnen; troebel als pus, scherp als het scalpel dat de infectie wegsnijdt. ‘En als het geen kanker is? Zou het ook …?’

‘Het is nog veel te vroeg om iets te zeggen. Maar de neurologen zullen morgen …’

‘Kunnen jullie niet iets aan dat licht doen? Het doet pijn aan mijn ogen.’

‘Op de afdeling Neurologie zullen ze zeker alles doen wat ze kunnen.’

Niklas en ik houden elkaars hand vast als we langzaam teruglopen naar de wachtruimte. We zeggen niets, hij speelt niet meer met zijn telefoon, ik zwaai niet meer met mijn racket.

Alleen stilte.

Ik weet niet hoe laat het is als er een verpleegkundige naar ons toekomt. ‘U kunt wel naar huis gaan. Er gebeurt verder niets meer vannacht. Dan bent u ook fitter als u morgen naar de afdeling Neurologie gaat.’

We kijken door de ramen van de taxi naar de straten: roze huizen met groene luiken, palmbomen, smalle straatjes en idyllische pleintjes met ijstentjes en parasols. Alles is donker en verlaten. Ik weet dat ik de rots moet zijn waar Niklas op kan leunen. Mijn stem is nauwelijks hoorbaar in de taxi: ‘Hij redt het wel, Niklas. Pappa is sterk.’

We rijden door een laan met hoge palmbomen in de richting van de boulevard met de hotels langs het strand. Even later zegt Niklas hetzelfde tegen mij. En ik herhaal het weer tegen hem.

‘Hij redt het wel. Pappa is sterk.’

*== *==*

Het is twintig jaar geleden dat ik Frederik heb ontmoet. Ik wist al snel dat hij de man van mijn leven zou worden.

Ik was tweeëntwintig en ik deed de lerarenopleiding op het Blaagaard Seminarium, met wiskunde en gymnastiek als hoofdvakken. Tijdens het tweede jaar van mijn opleiding ging ik stagelopen bij de Trørødschool in Søllerød, waar Frederik leraar was. Er werkten ruim zestig leraren op die school en in het begin had ik geen reden om met hem te praten, maar ik wist wie hij was, want er werd over hem gesproken.

Tijdens een van de bijeenkomsten met mijn stagebegeleider, in een hoekje van de lerarenbibliotheek, vertelde zij dat Frederik hoogstwaarschijnlijk zou proberen om directeur te worden, net als zijn vader, die directeur was van het conservatieve, zeer goed aangeschreven Frederiksborg Gymnasium. Frederik was pas achtentwintig en toen al gekozen tot voorzitter van de vakgroep Deens. Hij had ook een samenwerkingsverband opgezet met drie andere scholen, waarin ze een vervolgopleiding voor creatief schrijven wilden ontwikkelen voor Deense leraren.

Op dat moment dacht ik er niet over na dat ze dat heel goed had kunnen zeggen met een ondertoon van irritatie, omdat een totaal onervaren leraar beter probeerde te zijn dan zij, maar ze vertelde het met een welwillendheid en trots die ik pas later leerde herkennen als typisch voor hoe zijn omgeving op Frederik reageert.

Toen gingen we op kamp. Vijf klassen en twaalf leraren, een week lang in houten hutjes ergens diep in een Zweeds bos.

We vertrokken natuurlijk te laat en onze bussen moesten onderweg een paar keer stoppen omdat er kinderen wagenziek waren. Na vijf uur in de bus prikte de geur van braaksel in mijn neus en was ik uitgeput door het constante geschreeuw, gelach, gehuil en gejoel – en doordat mijn suikerspiegel drastisch was gedaald na het eten van de zware koek die we twee uur daarvoor hadden uitgedeeld.

Eindelijk kwamen we aan bij de hutjes. Het was nog vroeg in de middag, maar de wolken en de regen waren zo dicht en zwaar dat je al een paar uur voor zonsondergang het gevoel had dat het donker begon te worden. We lieten de kinderen laarzen en regenkleding aantrekken en de leraren die er al eerder waren geweest, gingen ons voor naar het strand. Ik liep achteraan en zorgde dat niemand achterbleef op het pad door het naaldbos.

De regendruppels vielen niet dicht, maar iedere druppel was groot en dik en viel met een harde tik op de capuchon van mijn regenjack. Ik was verder achtergebleven op de groep dan nodig was en toen ik eindelijk uit het bos kwam, liep ik alleen.

Het strand was eindeloos lang en verlaten, afgezien van de kinderen, die al een heel eind weg waren. Nergens een plantje, geen sprankje licht aan de hemel en het zand onder mijn laarzen was drijfnat en egaal loodgrijs, slechts een klein beetje donkerder dan de lucht.

Van een afstandje leken de leraren en kinderen in hun felgekleurde regenkleding net een zak toverballen die iemand in het natte zand had laten vallen en waar hij vervolgens en schop tegen had gegeven. De koude, natte wind sneed in mijn gezicht. Toen maakte één gekleurde vlek zich los van de andere. Even later stond hij voor me, regendruppels dropen langs zijn neus.

Hij bewoog niet, hij keek alleen nieuwsgierig naar me. En ik keek naar hem.

‘Misschien moet ik helemaal geen lerares worden’, zei ik.

Hij gaf geen antwoord. Ik keek in zijn ogen die wijd openstonden onder zijn regenhoed.

We begonnen te praten en liepen naar de rand van het water en geleidelijk ging het monotone gedreun van de zee over in een ritmisch gebulder van iedere golf afzonderlijk. Geen sterren, zon of maan. Geen grond onder onze voeten. En dan dat geluid. De wereld was nog niet geschapen. Geen licht of donker, tijd of kinderen. Slechts een bulderend gesnurk van de golven, van een wezen dat ligt te rusten voordat de wereld zal worden geschapen.

Ik weet niet hoe het gebeurde, maar opeens vertelde ik hem over mijn goede vriendin die twee maanden daarvoor was overleden. Haar vriend was maandenlang vreemdgegaan met een van onze gemeenschappelijke vriendinnen. Uiteindelijk was hij weggegaan bij mijn vriendin en bij die ander ingetrokken. Hanne was van een flatgebouw gesprongen.

‘Het gekke is dat ik het gevoel heb dat ze er nog steeds is’, zei ik. ‘Ze zweeft onder het plafond in de kamers die ik binnenga. Ze is hierbuiten in de regen. Ze volgt me.’

Frederik stond met zijn rug naar de golven, de witte schuimkoppen rolden achter hem op het strand. ‘Zegt zij dat jij het leuk zult vinden om lerares te worden?’

‘Wacht even …’ Ik deed mijn ogen een paar seconden dicht. ‘… Ja, dat zegt ze.’

‘Denk je dat ze gelijk heeft?’

Ik pauzeerde weer even om na te denken. ‘Ja.’

‘Misschien weet ze ook waarom je twijfelde?’

‘Dat weet ze inderdaad’, antwoordde ik. ‘Dat komt doordat ik zo verdrietig ben. Omdat ik haar mis.’

Al op dat moment voelde ik dat ik graag arm in arm met hem wilde lopen, zodat we met elkaar verbonden terug zouden kunnen gaan naar Frederiks collega’s. Toen we, op passende afstand van elkaar, in de buurt van de anderen kwamen, zei ik: ‘Ik geloof natuurlijk niet echt in geesten. Je kent mij niet, maar ik ben heus niet gek.’

‘Dat dacht ik ook helemaal niet.’

Die avond slopen we met een zaklantaarn over het bospad terug naar het strand, dat nu aardedonker was. Het regende niet meer, maar er waren nog steeds geen sterren of maan te zien: ‘Wat denk jij …’ vroeg hij, ‘denk je dat we een ziel hebben die voortleeft als wij doodgaan?’

Het werd een heel leuk kamp. Frederik had ongewoon heldere, lichtbruine ogen met een smalle donkerdere ring aan de buitenkant van de iris en een lange, slanke neus. Hij had iets verfijnds en elegants. Twee avonden slopen we samen het bos in, Hannes geest verdween en ik was er meer dan ooit van overtuigd dat het beroep van lerares het juiste voor me was.

Toen we weer terug waren, probeerden we onze relatie op school verborgen te houden. Dat lukte natuurlijk niet en sommige van onze vrouwelijke collega’s waren boos op Frederik – en vooral op mij.

Helemaal volgens verwachting werd Frederik vier jaar later directeur op een andere school. Hij werd gekozen in de commissie voor leerplanontwikkeling van het ministerie van Onderwijs en hij stortte zich op het schrijven van een serie leerboeken die filosofie moesten introduceren als zelfstandig vak in de hogere klassen.

Toen hij vijfendertig was, werd hij door een headhunter benaderd om directeur te worden van Saxtorphs Privatskole, een particuliere school in Frederiksberg in Kopenhagen, waar hij nu nog steeds werkt. Hij heeft ervoor gezorgd dat het aantal leerlingen van die school in de loop van dertien jaar bijna is verdubbeld.

*== *==*

Als we door de grote lobby van ons hotel lopen, die is ingericht in jarentachtigstijl, roepen drie Deense toeristen ons na. We hebben een keer met hen gepraat bij het zwembad, al zouden we thuis nooit vriendschap met ze hebben gesloten. We zien al van verre dat ze dronken zijn: ‘Nou, nou, het is wel laat geworden, hè, Mia! Hebben jullie het leuk gehad? Waar zijn jullie geweest?’

Niklas en ik geven geen van beiden antwoord. We lopen rechtstreeks onze lange, lelijke gang in. Voor zijn deur blijf ik staan: ‘Je mag bij mij slapen als je het vervelend vindt om alleen te zijn.’

Misschien een aarzeling? Dan kijkt hij me aan. ‘Jij mag ook gewoon bij mij aankloppen als je …’

Zoiets heeft hij nog nooit eerder gezegd, maar we weten niet of hij na deze nacht misschien de enige man in het gezin zal zijn.

De vergulde wandlampen, de panoramaramen met uitzicht op de Middellandse Zee. Een zwak briesje komt naar binnen door de bijna dichte schuifdeuren van het balkon. Frederiks broek ligt op de stoel en op de grond liggen drie tijdschriften die hij opeens wilde kopen in de kiosk, en ook zijn snorkel, zijn riem en een T-shirt. Op de tafel liggen zijn handdoek en zijn sandalen.

Vroeger maakte hij nooit rommel. Dat is een van de dingen waarover we ruzie hadden – ook de afgelopen weken thuis, voordat we op vakantie gingen.

Ik loop in mijn onderbroek en T-shirt het balkon op; voel de wind, hoor het bruisen van de zee onder me, zie de diepte op de weinige plekken waar die wordt verlicht door de lampen van het hotel. Hier stond ik gisteravond met Frederik, we hadden onze armen om elkaar heen geslagen, we kusten elkaar, we dachten dat we gezond waren. Het is net of ik hem nu naast me voel, zijn oksel op mijn schouder, zijn lippen en adem op mijn wang. Even probeer ik te bedenken of hij nu op dit moment doodgaat in het ziekenhuis. Is dat wat ik voel? Komt hij bij me op bezoek?

Ze zeiden dat we rustig naar huis konden gaan vannacht, dat er niets zou gebeuren.

Ik moet proberen om niet te veel na te denken. Het zal morgen een zware dag worden. Ik moet mijn hoofd leegmaken en gaan slapen.

Ik lig nog niet zo lang in bed als mijn buik begint te borrelen, hij is opgezet en er beweegt van alles. Ik ren nog net op tijd naar de wc. Eenmaal daar, word ik ook misselijk. Het loopt er aan twee kanten uit, mijn huid glimt van het zweet.

Ik zak trillend in elkaar op de wc en ik ga dood aan een voedselvergiftiging die ik heb opgelopen tijdens de lunch in een klein restaurantje in de bergen. Mijn ziel zweeft mijn lichaam uit, hij is opgestegen, hij hangt onder het plafond en kijkt toe als Niklas de volgende ochtend vraagt of het personeel mijn deur wil openmaken en ze mijn koude, verstijfde lichaam vinden. De geur van sterke toiletreinigers, mijn ontlasting, mijn dood.

Of.

Ik overleef vannacht ternauwernood de voedselvergiftiging, maar ik heb een tumor in mijn hoofd. Ik zal toch snel doodgaan, Frederik heeft me besmet – over een half jaar geeft de dokter me mijn laatste dosis morfine in een hospice op Noord-Sjælland, na weken van pijn, spasmen en geraaskal.

Of.

Ík ga niet dood, maar Niklas. Als ik morgenochtend vroeg op de deur van zijn kamer klop, komt er geen antwoord. Ik ren naar de receptie en de receptionist en ik vinden hem dood in de badkamer.

Hij ligt daar net zoals ik nu: de geur van schoonmaakmiddelen en ontlasting, zijn dood, mijn wanhoop. Alle gezinnen zijn één lichaam. De tumor heeft lange tentakels, rode draden, hij lijkt op een inktvis, een kwal op het strand die zich van Niklas, naar mij, naar Frederik verspreidt. Hij groeit van Frederik, via Niklas bij mij naar binnen.

Ik word wakker met mijn hoofd op de wc-bril. Ik denk dat ik maar een paar minuten heb geslapen, maar de misselijkheid is bijna weg. Ik sta op, kromgebogen, met slappe benen. Ik spoel mijn mond, drink wat water, was mijn gezicht en kijk in de spiegel.

Ik moet even kijken hoe het met Niklas gaat. Misschien heeft hij ook voedselvergiftiging. Het zullen die gebakken visjes wel zijn geweest, bedenk ik.

Ik loop in een witte badjas van het hotel de gang op. Ik klop, maar hij doet niet open.

Ik klop nog een keer. Harder. Moet ik iemand gaan halen?

De deur gaat open. Zijn gezicht is helemaal niet dik van de slaap of de warmte of het verdriet. Het is glad en onaangedaan, zoals de gezichten van jonge mensen zijn.

Ik vraag: ‘Ben je ziek?’

‘Nee.’

‘Ik dacht dat je misschien iets verkeerds had gegeten.’

‘Ik ben niet ziek.’

Hij kijkt me aan en wordt iets wakkerder: ‘Is er iets …? Behalve … behalve natuurlijk dat met … pappa …’

Een paar jaar geleden zou het, na een aangrijpende dag als deze, niet meer dan natuurlijk zijn geweest dat hij bij mij in bed was gekropen, of ik bij hem. Daar zou helemaal niets verkeerd aan zijn geweest: in slaap vallen met mijn zoon in mijn armen. Een paar jaar geleden.

3

‘Mia, we hebben met hem gepraat.’

Ik ben meteen wakker en ik herken de stem van Thorkild, mijn schoonvader, aan de telefoon.

‘Met hem gepraat?’

‘Ja, aan de telefoon, vanuit Denemarken. Hij klinkt best goed. En vrolijk …! We hebben het ziekenhuis gebeld, maar hij heeft nu een onderzoek.’

Een half uur later zitten Niklas en ik in een taxi op weg naar het ziekenhuis. Ik heb gisteren vanuit de eerste hulp mijn schoonouders gebeld. Ik bel nog een keer vergeefs naar het ziekenhuis en dan bel ik Thorkild weer – alleen om hem nog een keer te horen zeggen wat hij het laatst zei: ‘Frederik lijkt optimistisch, hij heeft geen pijn, geen verlammingsverschijnselen of problemen met praten en hij voelt zich goed. Ik denk dat we geluk hebben gehad – deze keer.’

De afdeling Neurologie van het ziekenhuis is gevestigd in een met ijzer beklede, kubusvormige aanbouw aan het oude ziekenhuis. Het is veel moderner en beter onderhouden dan een heleboel Deense ziekenhuisafdelingen, en het contrast met de eerste hulp waar we gisteren waren, is enorm.

Maar hier spreekt weer niet iedereen Engels. We laten ons paspoort en dat van Frederik zien, en ten slotte neemt een glimlachende verpleegkundige ons mee naar Frederiks kamer, zonder dat we begrijpen wat ze zegt.

Waar Frederiks bed moet hebben gestaan, is een lege plek en opnieuw kunnen we niets anders doen dan gaan zitten. We proberen niet te veel naar de patiënt in het bed ernaast te staren, maar dat is moeilijk. Het is een slanke man van begin dertig met een wit verband om het bovenste deel van zijn hoofd. Een vierkant raamwerk van ijzeren pinnen drukt van verschillende kanten tegen het verband, waarschijnlijk omdat hij zijn hoofd helemaal stil moet houden, maar het lijkt net of er grote stalen bouten van alle kanten in zijn schedel zijn geschroefd. Hij kan met zijn ogen knipperen, maar op zijn gezicht is geen enkele uitdrukking te zien. Hij staart naar het plafond, zijn wangen hangen slap naar beneden. Deuren worden geopend en gesloten, verpleegkundigen praten op de gang, twee leerling-verpleegkundigen komen binnen en rijden een groot apparaat de kamer uit – hij reageert nergens op.

Verderop horen we een man onverstaanbaar schreeuwen in het Spaans, zijn boze stem weergalmt door de gang.

Niklas en ik lopen de kamer uit. Helemaal aan het andere eind van de gang zien we een beddenrijder aankomen met Frederik, die rechtop in zijn bed zit.

‘Frederik!’

We rennen naar hem toe en hij glimlacht breed als hij ons ziet: ‘Hééé, goed dat jullie er zijn! Wat een schrik, hè. Goed dat het nu voorbij is.’

De beddenrijder schreeuwt weer, nog net zo boos als daarnet. Het is duidelijk dat hij wil dat Frederik gaat liggen terwijl zijn bed wordt gereden, maar Frederik trekt zich er niets van aan.

Ik weet niet of ik het bed mag tegenhouden om hem te kussen en me over hem heen mag buigen om hem vast te houden. ‘Is het nu voorbij?’

‘Ja, ik krijg medicijnen en dan word ik vandaag nog ontslagen.’

We lopen op een holletje achter het bed aan.

‘Wat geweldig!’

Niklas en ik omhelzen elkaar terwijl we angstig naar zijn breed grijnzende vader kijken.

‘Maar die tumor dan?’ vraagt Niklas. ‘Moet die er dan niet uit?’

‘Voorlopig niet.’

‘O! Maar … hoe gaat het met je?’

‘Het gaat prima! Ze zeggen dat ik zo dadelijk ontslagen word en dat is maar goed ook, want als we die druipsteengrotten nog willen zien, moeten we dat vandaag doen.’

‘Denk je echt …?’

Het klinkt volslagen idioot, maar Frederik heeft zich in zijn hoofd gezet dat we ons aan ons oorspronkelijke plan moeten houden. Als de beddenrijder zijn bed heeft geparkeerd en is vertrokken, laten we ons aarzelend aansteken door zijn optimisme. Ik bel Thorkild en Vibeke en zet mijn telefoon op de luidspreker zodat we met z’n allen kunnen praten.

‘We zijn ontwaakt uit een nachtmerrie’, zegt Thorkild.

‘Ja, dat is zo’, zeg ik. ‘Dat is precíés wat er is gebeurd.’

Ik geef de telefoon aan Niklas en leg mijn hoofd op Frederiks borst en ik doe mijn ogen dicht, dan hoef ik niet meer naar de man met de pennen in zijn hoofd te kijken.

‘Ik was zo bang, Frederik’, fluister ik. ‘Ik was zo verschrikkelijk bang.’

‘Ik ook’, zegt hij.

Maar hij praat niet zachter, ook al lig ik heel dicht tegen hem aan. Hij praat met dezelfde vrolijke, bijna schreeuwende stem als toen hij kwam aanrijden door de gang, dezelfde stem als toen hij gisteren op het stenen muurtje stond.

Ik weet het wel. Ik weet best dat hij op dit moment niet mijn echte Frederik is. Maar dat kan hij wel weer worden, denk ik. Natuurlijk kan hij dat.

Ik druk me tegen hem aan, duw mijn gezicht tegen zijn lange witte ziekenhuishemd. Ik wil niet weer diarree krijgen en misselijk zijn, ik wil vannacht niet weer huilend wakker worden op mijn hotelkamer, ik wil niet bang zijn.

Frederik schreeuwt half: ‘We moeten meteen een andere auto gaan huren als we vandaag nog naar die druipsteengrotten willen.’

‘Ja, Frederik’, zeg ik. ‘Dat is zo.’

*== *==*

Vorig jaar besloten we dat we een groot verjaardagsfeest voor Frederik zouden geven, ook al was het geen speciale verjaardag. Er waren zo veel jaren voorbijgegaan dat we geen tijd hadden om feest te vieren, dus nu zouden we eens flink uitpakken.

We hadden achtendertig vrienden uitgenodigd voor het eten en ze konden bijna allemaal komen, dus het was uitgesloten dat we met z’n allen aan tafel konden zitten. Dat vonden we geen probleem. Het feest zou alleen maar levendiger worden als mensen verspreid door de kamers op klapstoelen moesten zitten, of staand moesten eten of zittend op de armleuning van een van de banken of op de trap, of waar ze maar een plekje konden vinden.

Sommigen van de gasten kenden we alleen maar van Saxtorphs Privatskole en ik kon zien dat ze verrast waren door ons huis. In de jaren dat Frederik Niklas en mij zo’n beetje aan ons lot had overgelaten, had ik me fanatiek beziggehouden met het kopen en verkopen van meubels, voor mijn plezier – vooral Deense designklassiekers uit de jaren vijftig en zestig. In de weekends ging ik vaak op pad met mijn eigen aanhangwagen om te kijken naar spullen die te koop werden aangeboden in advertentiekrantjes. Ik was met niks begonnen en had door slimme deals een exclusieve collectie weten op te bouwen. Ik vind ons huis en onze meubels zelf heel mooi, maar ik weet ook dat ik te veel meubels in een te kleine ruimte heb gepropt.

Vanaf het moment dat de eerste gasten aankwamen, heerste er een fantastische sfeer, Niklas had een mix gemaakt van loungemuziek waarvan hij dacht dat wij het mooi zouden vinden, en die werkte perfect. Mijn beste vriendin Helene en ik hadden verschillende salades gemaakt waar we heel veel werk van hadden gemaakt en we hadden bij de slager gegrilde biologische kippen en kant-en-klare gehaktballetjes besteld.

Al vroeg tijdens het eten ging de bestuursvoorzitter van Frederiks school, Laust Saxtorph, op een stoel staan om een toespraak te houden. Iedereen kwam in de deuropeningen staan om hem te kunnen horen.

‘Frederik, jij hebt een geheim’, zei hij, waarop hij een kunstmatige pauze liet volgen. ‘… Op de een of andere manier krijg je het altijd voor elkaar dat wij zelf op het idee komen om datgene te doen wat jíj wilt dat we doen …’

De helft van de gasten werkte op Saxtorphs Privatskole. Ze lachten luid.

‘… en als schooldirecteur heb je dat talent iedere dag nodig. Of het nou gaat om het opvoeden van de kinderen … of het opvoeden van de leraren en je bestuursvoorzitter!’

De gasten lachten weer.

Voordat Laust bestuursvoorzitter werd, had zijn vader die positie bekleed en daarvoor zijn opa en daarvoor zijn overgrootvader, de oprichter van de school, de beroemde onderwijskundige Gustav Saxtorph. Behalve dat ze bestuursvoorzitter waren, waren zij ook directeur van de school geweest. Vroeger woonden de directeuren ook op de school, dus Laust was net als zijn vader en opa opgegroeid in de ruimtes die nu werden gebruikt voor de buitenschoolse activiteiten.

Vanaf het moment dat Laust Frederik had aangesteld, hingen ze ongeveer dagelijks met elkaar aan de telefoon, als een stelletje snel pratende tieners. Laust steekt veel meer energie in de school dan hij eigenlijk zou moeten doen, als je bedenkt dat hij ook nog een vrouw en een baan als afdelingshoofd op het ministerie van Onderwijs heeft. Je kunt rustig zeggen dat Frederiks baas ook zijn beste vriend is geworden.

Laust noemde in zijn toespraak een reeks absurde voorvallen uit het dagelijks leven op school en beschreef hoe Frederik en hij die samen hadden aangepakt, maar verderop in de toespraak werd hij serieus: een paar jaar geleden was een meisje opeens heel erg teruggetrokken en in zichzelf gekeerd geraakt, en haar gymleraar had gezien dat ze blauwe plekken had. Ze zei zelf dat die kwamen door het klimmen in bomen, maar Frederik had toch een gesprek aangevraagd met haar moeder en stiefvader. Die zeiden dat ze haar echt nooit zouden slaan.

Maar Frederik vertrouwde op zijn gevoel. Hoewel er honderden kinderen op de school zaten, beet hij zich vast in deze ene zaak. Hij voerde nog meer gesprekken met de ouders en uiteindelijk gaf de stiefvader toe dat hij zijn drift niet in bedwang kon houden, en het stel koos ervoor om in therapie te gaan.

‘Frederik,’ zei Laust vanaf zijn stoel, ‘wat dit verhaal zo typisch voor jou maakt, is dat de ouders geen moment boos op je zijn geweest. Toen ze onder ogen hadden gezien dat ze problemen hadden, voelden ze zich ook niet te vernederd om hun dochter gewoon bij haar vrienden en vriendinnen op onze school te laten blijven. Integendeel. Ze bedankten jou voor je hulp en kwamen nog trouwer naar de ouderavonden dan daarvoor.’

Laust moest dat meisje en haar ouders zelf ook kennen; hij stopte om een slok van zijn wijn te nemen. Hij had iets kwetsbaars met zijn bleke huid en dunne haar. Hij zocht Frederiks blik en ging verder: ‘Als ze daarvoor nog niet hadden begrepen waarom er zo veel respect was voor jouw kwaliteiten als schooldirecteur, dan begrepen ze het nu wel. Jij hebt het leven van dat meisje voorgoed veranderd, Frederik. En zij is slechts één van de velen. Echt heel velen! En je hebt ook het leven van de ouders veranderd en je hebt het leven van veel van de mensen die bij ons op school werken veranderd. En niet in de laatste plaats heb je ons leven veranderd, van degenen die zich jouw vrienden mogen noemen.’

Hij kwam van de stoel af, we toostten, riepen hoera en applaudisseerden. Frederik liep naar hem toe en omhelsde hem.

Er waren nog meer toespraken en liedjes. Een vriend uit de tijd dat Frederik nog op de Trørødschool werkte, vertelde hoe Frederik en ik elkaar hadden ontmoet. ‘Frederik kreeg het jonge, blonde tennismeisje dat iedereen wilde’, zei hij. Een andere jeugdvriend gebruikte in zijn toespraak de uitdrukking: ‘en toen kreeg hij ook nog eens dat lekkere ding, Mia’, iedereen moest weer lachen.

Niklas ging over op een andere muziekstijl, er kwamen een paar vrienden van hem om te helpen. We schoven de stoelen aan de kant, een aantal mensen danste, we zetten de tuindeuren open en hoewel het al november was, stonden de mensen op de tuintrap te roken. Frederik en ik dansten ook, het licht viel onregelmatig op de dansvloer, ik sloeg mijn armen om zijn middel, meer wijn, er viel een kast om, het kon ons niets schelen, het werd na tweeën, het was lawaaiig en toen rustigere muziek.

Frederik en ik waren bezweet van het dansen, hij trok me mee naar buiten door de tuindeuren, de trap af en onze tuin in, zo ver bij de ramen vandaan dat we in het donker stonden. Hij kuste me onder de zwarte takken van de appelboom.

Het was veel te koud, maar we liepen toch, voorzichtig onze weg zoekend, over het zwarte grasveld naar het witte skelet van de schommelbank dat oplichtte in het donker. Er lagen geen kussens op de bank en de schemerkleurige veren van de zitting versmolten met de lucht en het gras eronder. We gingen zitten; door het dansen en de alcohol in ons bloed, leek het net of we door de koude nacht zweefden.

God, wat hebben Niklas en ik er een hoge prijs voor betaald om dit soort loftuitingen aan Frederiks adres te horen uitspreken. Ik had nooit gedroomd van een huwelijk waarin ik jarenlang eigenlijk het grootste deel van de tijd alleen was, terwijl mijn man zijn aandacht gul uitstrooide over iedereen die een relatie had met Saxtorphs Privatskole – en vooral veel aandacht besteedde aan een paar leraressen en vrouwelijke bestuursleden.

Vanaf dat moment heb ik geprobeerd te vergeten hoe eenzaam ik al die jaren ben geweest. Niemand behalve mijn vriendinnen en Niklas om in de ogen te kijken, niemand om onbelangrijke dingetjes tegen te zeggen, niemand die uit de klank van mijn stem opmaakte hoe ik me voelde. Slechts mijn verlangen naar een ander soort huwelijk. Wanhopig vroeg ik me af waarom ik bij Frederik bleef. Wat deed hij met mij? Waarom ging ik niet weg om op zoek te gaan naar het huwelijk waar ik altijd van had gedroomd?

Een paar jaar geleden kwam hij eindelijk bij ons terug. Het was een moeizaam gevecht geweest, maar ik vond dat ik erin was geslaagd om mijn bitterheid te overwinnen. Nu voelde het alsof we eigenlijk alleen de laatste paar jaren samen waren geweest, alsof onze relatie nog helemaal fris en vol mogelijkheden was. Het juichende gevoel dat zijn verraad thuishoorde in een andere wereld dan deze.

We konden bijna niets zien in de tuin, dus het was eerder een geluid of het gevoel dat er iets bewoog tussen de takken van de appelboom, alsof er een vogel opvloog, of een verdroogde winterappel losliet van zijn steeltje.

‘Frederik, de anderen prijzen je voor zo veel geweldige dingen’, zei ik. ‘Ik ben echt trots op je. Heel trots dat ik een man heb die zo wijs is en zo goed met mensen kan omgaan …’

Ik drukte hem tegen me aan en daar, op die schommelbank, die nacht, in de kou, voelde ik in mijn trillende lichaam dat hij en ik echt bij elkaar hoorden. ‘… Maar dit is waarom ik van je hou.’

*== *==*

Een andere verpleegkundige komt Frederiks kamer binnen. We begrijpen niet wat ze zegt, maar ze maakt ons met gebaren duidelijk dat Frederik en ik haar moeten volgen naar opnieuw een gesprek – misschien met een andere arts.

Frederik stapt zijn bed uit alsof dat de normaalste zaak van de wereld is. Niklas blijft achter en Frederik en ik worden meegevoerd naar een groot hoekkantoor waar we tegenover een oudere arts met een enorme snor gaan zitten. Zijn overdreven rechte houding wekt de indruk dat hij het grootste deel van zijn leven legerarts is geweest. Hij spreekt uitstekend Engels en is daar erg trots op. Het is ouderwets Brits kostschoolengels.

‘Het is bijna zeker dat het geen kanker is’, zegt hij. ‘Dat betekent dat mijn collega’s in Denemarken de tumor waarschijnlijk volledig zullen kunnen verwijderen. Vóór de operatie zal niemand precies kunnen zeggen hoe groot de ingreep zal zijn. Misschien zult u na de operatie weer helemaal de oude worden, misschien zult u veranderd zijn.’

Frederik geeft geen antwoord. Ik vraag in zijn plaats: ‘Veranderd?’

‘Ja. Ik neem aan dat u de laatste tijd toch ook al verandering heeft opgemerkt, of niet?’

Ik probeer na te denken, maar ik krijg mijn gedachten niet op een rijtje. Ik begrijp niet waar de arts het over heeft, maar ik zeg toch: ‘Ja.’

‘Waar u zich in het bijzonder op moet voorbereiden, is dat uw man al zijn inlevingsvermogen in u en hoe u zich voelt zal kwijtraken’, gaat de arts verder. ‘Hij zal het moeilijker vinden om zijn primitievere impulsen te beheersen, hij kan plotselinge driftbuien krijgen en zal iedere toespeling op het feit dat hij ziek is ontkennen. Dat zijn de meest voorkomende symptomen wanneer er sprake is van druk in het orbitofrontale gebied van de hersenen.’

Ik staar naar Frederik, ik begrijp nog steeds niet waar de arts het over heeft. De arts vouwt zijn zongebruinde handen ineen op het tafelblad en kijkt me onderzoekend aan. ‘… Maar als ik afga op de grootte van zijn tumor, denk ik dat u alles al weet over orbitofrontale symptomen, nietwaar?’

In mijn hoofd hoor ik mezelf vragen: ‘Is dat zo?’, maar ik antwoord: ‘Ja.’

‘Goed, meneer Halling, we geven u corticosteroïden, waardoor de zwelling in de hersenen zal afnemen, en verder krijgt u medicijnen tegen epilepsie zodat u niet het risico loopt dat u weer een epileptische aanval krijgt, zoals gisteren … meneer?’

‘Ja’, zegt hij.

‘U mag vandaag terug naar uw hotel en over een paar dagen kunt u terugvliegen naar Denemarken. Als alles goed gaat, zullen ze u over een maand kunnen opereren in Denemarken.’

Het lijkt wel of Frederik nog het meest geïnteresseerd is in een stapeltje rode en gele insteekhoesjes met tabellen en schema’s die voor ons op de tafel liggen.

‘Zo lang?’ vraag ik. ‘Maar als het nou toch kanker is?’

‘Ze moeten er zeker van zijn dat ze de hele tumor weghalen, maar ook dat ze niet meer weghalen dan nodig is. Dat kan het best als ze wachten tot de zwelling van de hersenen zelf is verdwenen.’

‘Is het een gevaarlijke operatie?’

Hij wendt zich rustig tot Frederik.

‘Wilt u die papieren alstublieft terugleggen?’

Nu pas zie ik dat Frederik intens geconcentreerd zit te bladeren in een van de mappen van de arts die op de tafel lagen. ‘Frederik! Je leest toch niet de papieren van de dokter!’

‘Nee, sorry.’ Hij glimlacht zijn ontwapenende glimlach en legt de map terug.

‘Het spijt me heel erg’, zeg ik.

‘Ach …’ de arts maakt een afwerend gebaar met zijn hand, ‘ik weet hoe het is … de impulsbeheersing, hè.’

Op grond van zijn onderzoek heeft deze arts blijkbaar het idee dat ik al een hele tijd leef met een aantal duidelijke veranderingen in Frederiks hersenen, maar is dat zo?

Ja, hij is inderdaad veranderd de afgelopen weken, hij is egocentrischer, maakt meer rommel, is driftiger. Maar is hij erger dan de man van Helene, of de mannen van mijn andere vriendinnen? Dat denk ik eigenlijk niet.

De arts staat op en geeft me een hand ten afscheid. Hij drukt hem stevig. ‘U moet zich erop voorbereiden dat zijn persoonlijkheidsveranderingen onder invloed van de corticosteroïden de komende weken geleidelijk minder uitgesproken zullen worden, maar de medicatie kan als bijwerking manische trekjes veroorzaken. Het is heel belangrijk dat u hem zijn autosleutels afneemt. Hij mag beslist geen auto rijden tot de operatie.’

‘Dank u,’ zeg ik, ‘dat zal ik doen.’ Intussen probeer ik te bedenken of Frederik zo intelligent is dat de druk van de tumor bij hem niet de normale symptomen heeft veroorzaakt, maar hem alleen maar omlaag heeft gehaald tot het niveau van andere mannen.

Hoe kan ik dit aan de arts vragen zonder dat het zal klinken alsof ik een onrealistisch beeld van mijn man heb?