Karl Ove Knausgård

NACHT

Mijn strijd 4

Uit het Noors vertaald door Marianne Molenaar

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Deze uitgave is mede tot stand gekomen dankzij een bijdrage van NORLA (Oslo)

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Min kamp. Fjerde bok, verschenen bij Forlaget Oktober

Oorspronkelijke tekst © Forlaget Oktober A/S, Oslo 2010

Nederlandse vertaling © Marianne Molenaar en De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Omslagillustratie © Christina Ottosson

isbn 978 90 445 2658 5

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Langzaam kwamen mijn twee koffers aanglijden op de lopende band in de aankomsthal. Ze waren oud, uit het eind van de jaren zestig, ik had ze tussen mama’s spullen in de hooischuur gevonden toen we gingen verhuizen, de dag voordat de verhuiswagen kwam, en ze onmiddellijk ingepikt, ze pasten bij mij en mijn stijl, dat niet-helemaal-van-deze-tijd, dat niet-gelikte waar ik voor stond.

Ik drukte mijn peuk uit in de staande asbak bij de muur, tilde mijn koffers van de band en droeg ze naar buiten, het plein op.

Het was vijf minuten voor zeven.

Ik stak nog een sigaret op. Ik hoefde me nergens voor te haasten, niets wat ik moest halen, niemand met wie ik had afgesproken.

Het was bewolkt, toch hing er iets scherps en helders in de lucht. Het landschap had iets van het hooggebergte, ook al lag het vliegveld waar ik was geland maar een paar meter boven de zeespiegel. Ik zag slechts hier en daar een boom, laag en verwrongen. De bergtoppen die het uitzicht begrensden, zagen wit van de sneeuw.

Vlak voor me stroomde een bus in een mum van tijd vol.

Zou ik die nemen?

Met het geld dat papa me met zo veel tegenzin voor de reis had geleend, moest ik rondkomen tot ik over een maand mijn eerste loon kreeg. Aan de andere kant wist ik niet waar de jeugdherberg lag en met twee koffers en een plunjezak in een vreemde stad rondzeulen zou geen goede start van mijn nieuwe bestaan zijn.

Nee, ik kon net zo goed een taxi nemen.

Behalve een uitstapje naar een cafetaria in de buurt, waar ik twee worstjes at die in een bakje vol aardappelpuree lagen, bleef ik de hele avond op mijn kamer in de jeugdherberg, lag op bed met het dekbed in mijn rug naar muziek op mijn walkman te luisteren terwijl ik Hilde, Eirik en Lars een brief schreef. Ik begon er ook een aan Line, het meisje op wie ik die zomer was, maar legde hem na één kantje weg, kleedde me uit en deed het licht uit zonder dat dat verschil maakte: de zomernacht bleef licht, het oranje gordijn was net een gloeiend oog.

Normaal gesproken val ik onder wat voor omstandigheden ook probleemloos in slaap, maar die nacht bleef ik wakker liggen. Nog maar vier dagen, dan begon mijn eerste werkdag. Nog maar vier dagen, dan zou ik een klaslokaal binnenstappen in een school in een dorpje aan de Noord-Noorse kust, een plaatsje waar ik nog nooit was geweest en waar ik niets van afwist, niet eens foto’s van had gezien.

Ik!

Een achttienjarige jongen uit Kristiansand, die net eindexamen gedaan had, net uit huis gegaan was, met niet meer werkervaring dan een paar avonden en weekenden in een parketfabriek, een aantal bijdragen in een lokale krant en net een zomerbaantje van een maand in een psychiatrische kliniek, zou klassenleraar worden aan een basis- en middenschool in Håfjord.

Nee, slapen kon ik niet.

Wat zouden de leerlingen van me vinden?

Wat moest ik tegen hen zeggen als ik het eerste uur de klas binnenkwam en zij daar al op hun plaats zaten?

En de andere leraren, wat zouden die in hemelsnaam van me denken?

Een eindje verderop ging een deur open, er klonken stemmen en muziek. Iemand liep zachtjes zingend door de gang. Er klonk een kreet: ‘Hey, shut the door.’ Even later werden alle geluiden weer ingesloten. Ik ging op mijn andere zij liggen. Het merkwaardige gevoel om in zo’n lichte nacht in bed te liggen deed er ongetwijfeld het zijne toe dat ik niet kon slapen. En als het idee dat ik niet kon slapen eenmaal had postgevat, was het hoe dan ook onmogelijk.

Ik stond op, trok mijn kleren aan en ging in de stoel voor het raam zitten lezen. Ren voor je leven van Erling Gjelsvik.

Alle boeken die me bevielen, gingen in wezen over hetzelfde. Witte negers van Ingvar Ambjørnson, Yesterday en Lood van Lars Saabye Christensen, Jack van Ulf Lundell, On the Road van Jack Kerouac, Last Exit to Brooklyn van Hubert Selby, Roman met cocaïne van M. Agejev, Gevaarte van Finn Alnaes, Lasso rond mevrouw Luna van Agnar Mykle, de drie boeken over de geschiedenis van de bestialiteit van Jens Bjørneboe, Gentlemen van Klas Östergren, Ikaros van Axel Jensen, The catcher in the Rye van J.D. Salinger, Hommelharten van Ola Bauer, Postkantoor van Charles Bukowski. Boeken over jonge mannen die hun draai in de maatschappij niet konden vinden, die meer van het leven verlangden dan sleur, meer dan een gezin, kortom, jonge mannen die de burgerlijkheid verafschuwden en op zoek waren naar de vrijheid. Ze reisden rond, ze dronken zich een stuk in de kraag, ze lazen over en droomden van de grote liefde of de grote roman.

Alles wat zij wilden, wilde ik ook.

Overal waar zij van droomden, daar droomde ik ook van.

Het grote verlangen dat ik altijd voelde, werd op de achtergrond gedrongen als ik deze boeken las, maar keerde op het moment dat ik ze weglegde tien keer zo hevig terug. Zo was het mijn hele middelbareschooltijd geweest. Ik haatte elke vorm van autoriteit, was tegen die hele gelikte klotemaatschappij waarin ik was opgegroeid, met zijn burgerlijke waarden en materialistische mensbeeld. Ik verachtte wat ik op het gymnasium leerde, zelfs als het over literatuur ging: alles wat ik moest weten, alle ware kennis, het enig werkelijk noodzakelijke vond ik in de boeken die ik las en in de muziek waar ik naar luisterde. Ik gaf niet om geld of om statussymbolen, ik wist dat de waarde van het leven ergens anders school. Ik wilde niet studeren, wilde geen opleiding aan een conventioneel instituut als de universiteit, ik wilde door Europa trekken, slapen op het strand, in goedkope hotelletjes, bij vrienden die ik onderweg maakte. Baantjes aannemen om te overleven, borden wassen in hotels, boten laden en lossen, sinaasappels plukken … Ik had die lente een boek gekocht met alle mogelijke en onmogelijke baantjes die je in verschillende Europese landen kon krijgen. Maar de bedoeling was dat dat uiteindelijk allemaal uitmondde in een roman. Ik wilde in een Spaans dorpje zitten schrijven, naar Pamplona gaan om voor de stieren uit te rennen, verder naar Griekenland om daar op een van de eilandjes te schrijven, en dan na één of misschien twee jaar terugkeren naar Noorwegen met een roman in mijn rugzak.

Dat was het plan. Daarom was ik niet in dienst gegaan na mijn eindexamen, zoals een heleboel van mijn kameraden hadden gedaan, en had ik me niet aan de universiteit laten inschrijven, zoals de rest, maar was ik naar het arbeidsbureau in Kristiansand gestapt en had een lijst gevraagd met alle vacatures voor leerkrachten in Noord-Noorwegen.

‘Ik hoorde dat je léraar wordt, Karl Ove’, zeiden mensen die ik aan het eind van de zomer ontmoette.

‘Nee’, antwoordde ik dan. ‘Ik word schrijver. Maar ik moet zolang ergens van leven. Ik blijf een jaar in het noorden, spaar wat geld en vertrek dan naar Zuid-Europa.’

En nu was dat niet meer zomaar een idee dat ik had, maar de werkelijkheid waarin ik me bevond: morgen zou ik naar de haven van Tromsø gaan, de snelboot naar Finnsnes nemen en van daar verder de bus naar het zuiden, naar het kleine plaatsje Håfjord, waar de conciërge van de school me volgens afspraak zou opwachten.

Nee, slapen kon ik niet.

Ik pakte de halve fles whisky die ik in mijn koffer had, haalde een glas uit de badkamer, schonk in, trok het gordijn opzij en nam de eerste, huiverende slok terwijl ik uitkeek over de wonderlijk in het licht badende huizen daarbuiten.

Toen ik de volgende ochtend rond een uur of tien wakker werd, was de onrust verdwenen. Ik pakte mijn spullen, belde met de betaaltelefoon in de receptie een taxi en stond buiten met mijn koffers voor me op de grond te wachten en te roken. Het was de eerste keer in mijn leven dat ik ergens heen ging zonder dat het de bedoeling was om terug te keren. Er bestond geen ‘terug’ meer. Mama had ons huis verkocht en was naar Førde verhuisd. Papa woonde nog noordelijker in Noord-Noorwegen met zijn nieuwe vrouw. Yngve woonde in Bergen. En ik, ik was op weg naar mijn eerste eigen woning. Ik zou mijn eigen baan hebben en mijn eigen geld verdienen. Voor de allereerste keer was ik zelf de baas over alle elementen in mijn leven.

O, godsamme, sodemieters wat was dat een goed gevoel!

De taxi kwam de heuvel op rijden, ik gooide mijn peuk op de grond, trapte hem uit en tilde mijn koffers in de kofferbak, die de chauffeur, een oudere, corpulente man met wit haar en een gouden kettinkje om zijn hals, voor me had opengemaakt.

‘Naar de kade’, zei ik en ik ging achterin zitten.

‘De kade is groot’, zei hij terwijl hij zich naar me omdraaide.

‘Ik moet naar Finnsnes. Met de snelboot.’

‘Dat komt in orde.’

Hij reed weg.

‘Zit je daar op het gymnasium?’ vroeg hij.

‘Nee,’ zei ik, ‘ik moet verder naar Håfjord.’

‘O? Ga je op de visvangst? Nee, je ziet er niet echt uit als een visser!’

‘Nee, ik ga daar als leraar aan de slag.’

‘Zo, zo. Nou ja, dat doen veel mensen uit het zuiden. Maar ben je niet vreselijk jong? Daar moet je toch achttien voor zijn, dacht ik?’

Hij keek me in het spiegeltje lachend aan.

Ik lachte ook wat.

‘Ik heb van de zomer eindexamen gedaan. Ik neem aan dat dat beter is dan niets.’

‘Ja, dat zal wel’, zei hij. ‘Maar denk aan de kinderen die daar opgroeien. Leraren zo van het gymnasium. Elk jaar nieuwe. Niet zo gek dat ze met hun vijftiende de visserij in gaan.’

‘Nee,’ zei ik, ‘maar dat is niet mijn fout.’

‘Nee, nee, fout! Wie heeft het over fout! Op een vissersboot werken is toch ook veel mooier dan studeren! Dan tot je dertigste met je neus in de boeken te zitten.’

‘Ik ga niet studeren.’

‘Maar leraar word je wel!’

Hij keek me weer aan in het spiegeltje.

‘Ja’, zei ik.

Het bleef een paar minuten stil. Toen nam hij zijn hand van de versnellingspook en wees.

‘Daar heb je de snelboot.’

Hij stopte voor de terminal, zette mijn koffers op de grond, sloeg de kofferbak dicht. Ik gaf hem geld, wist niet helemaal hoe het zat met fooi, daar had ik de hele weg tegenop gezien, en loste het op door te zeggen dat hij de rest wel kon houden.

‘Dank je wel!’ zei hij. ‘En succes!’

Dat waren vijftig kronen.

Toen hij wegreed, bleef ik staan om de rest van mijn geld te tellen. Het zag er niet zo best uit, maar ik kon vast wel een voorschot krijgen als ik in Håfjord kwam, ze begrepen toch wel dat ik geen geld had voordat ik begon te werken?

Met zijn ene hoofdstraat, al die sobere, zo te zien haastig opgetrokken betonnen gebouwen en in die karige omgeving met de bergketens in de verte leek Finnsnes op het eerste gezicht net een stadje in Alaska of Canada, bedacht ik toen ik een paar uur later met een kop koffie voor me in een café zat te wachten tot de bus ging. Van een centrum was geen sprake, het plaatsje was zo klein dat alles tot het centrum gerekend moest worden. De sfeer was er heel anders dan in de steden die ik gewend was, vooral omdat het zoveel kleiner was, natuurlijk, maar ook omdat nergens moeite was gedaan om het er mooi of gezellig te laten uitzien. De meeste steden hadden een voor- en een achterkant, maar hier leken die een en hetzelfde.

Ik bladerde de twee boeken door die ik vlakbij in een boekhandel had gekocht. Het ene was getiteld Het nieuwe water en was van een mij onbekende schrijver die Roy Jacobsen heette, het andere was Het mosterdlegioen van Morten Jørgensen, hij had in een aantal bands gespeeld die ik een paar jaar geleden had gevolgd. Misschien was het niet zo slim om daar geld aan uit te geven, maar ik zou toch schrijver worden, dan was het belangrijk om te lezen, niet in de laatste plaats om te kijken hoe hoog de lat lag. Kon ik zo schrijven? was de vraag die de hele tijd door mijn hoofd spookte terwijl ik ze doorbladerde.

Toen was het tijd om naar de bus te slenteren, een laatste sigaret te roken, mijn koffers in de bagageruimte te leggen, te betalen en de chauffeur te vragen of hij me kon zeggen wanneer we in Håfjord waren, naar achteren te lopen en links op de op een na achterste plaats te gaan zitten, de plek waar ik zo lang ik me kon herinneren de voorkeur aan had gegeven.

Schuin aan de andere kant van het middenpad zat een mooi, blond meisje, misschien een jaar of twee jonger dan ik, en op de plaats naast haar stond een rugzak, dus ik nam aan dat ze op het gymnasium in Finnsnes zat en nu op weg was naar huis. Ze had naar me gekeken toen ik instapte, en toen de chauffeur startte en de bus hobbelend de halte verliet, draaide ze zich om en keek nog eens naar me. Niet lang, eventjes maar, een vluchtige blik, maar het was voldoende om een stijve te krijgen.

Ik zette mijn koptelefoon op en deed een cassette in mijn walkman. The Smiths, ‘The Queen is Dead’. Om geen opdringerige indruk te maken concentreerde ik me er de eerstvolgende kilometers op aan mijn kant door het raam naar buiten te staren en elke impuls om haar kant op te kijken te bedwingen.

Na een soort nieuwbouwwijk, die vlak na het centrum begon, zich verscheidene kilometers uitstrekte en waar ongeveer de helft van de passagiers uitstapte, volgde een lang, kaal, kaarsrecht traject. Terwijl de hemel boven Finnsnes bleek was en de stad eronder in een onverschillig licht gedompeld lag, was het blauw hierbuiten feller en dieper en gloeide de roodgespikkelde, op sommige plaatsen bijna lila heide aan weerszijden van de weg in het licht van de zon, die boven de bergen in het zuidwesten hing. Hun lage maar steile hellingen versperden de hele weg het zicht op de zee, die daar moest liggen. Er stonden voor het merendeel scheefgegroeide dennen en dwergberken. De groenbeklede bergen waartussen het dal omhoogklom, waren aan mijn kant licht hellend, het leken meer heuvels, aan de andere kant steil en wild en alpien, ook al viel hun eigenlijke hoogte bescheiden uit.

Geen mens te bekennen, geen huis ook.

Maar ik was niet gekomen om nieuwe mensen te ontmoeten, ik was gekomen om rust te vinden en te schrijven.

Bij die gedachte schoot er een flits van vreugde door me heen.

Ik was op weg, ik was op weg.

Een paar uur later, nog steeds ingekapseld in de muziek, zag ik een heel stuk voor ons een bord. Uit de lengte van de naam concludeerde ik dat er Håfjord op moest staan. De weg die het aangaf, liep recht de bergen in. Er was nauwelijks sprake van een tunnel, het was meer een gat, aan de wanden was na het opblazen van de rotsen verder niets gedaan en verlichting was er ook niet. Het water droop in zulke hoeveelheden van het dak dat de chauffeur de ruitenwissers aan moest zetten. Toen we er aan de andere kant weer uit kwamen, stokte mijn adem. Tussen twee langgerekte, grillige bergketens, loodrecht en boomloos, lag een smalle fjord, en daarachter, als een enorme blauwe vlakte, de zee.

Oooo.

De weg die de bus volgde, lag tegen de bergwand geklemd. Om zo veel mogelijk van het landschap te zien ging ik staan en liep naar de andere kant. Vanuit mijn ooghoeken registreerde ik vaag dat het blonde meisje zich naar me omdraaide, ze glimlachte toen ze me met mijn gezicht tegen het raam gekluisterd zag. Aan de andere kant van de fjord lag aan de voet van de bergen een eilandje met aan de binnenkant een groepje huizen, terwijl de buitenkant totaal verlaten was, hiervandaan gezien in elk geval. In een haven achter een pier lagen een paar vissersboten. De bergen liepen misschien nog een kilometer door. Aanvankelijk waren de hellingen groen getooid, maar verderop waren ze volkomen kaal en grijs en liepen ze loodrecht af naar zee.

De bus reed door nog een op een grot lijkende tunnel. Aan de andere kant, in een naar verhouding vriendelijk glooiend, een beetje op een kom lijkend dal, lag het dorp waar ik het komende jaar zou doorbrengen.

Mijn hemel.

Het was fantastisch!

De meeste huizen lagen aan weerszijden van een weg die zich in U-vorm door het dorp slingerde. Aan de kade, langs het lagergelegen gedeelte van de weg, lag een gebouw dat op een fabriek leek, het moest de visafslag zijn, er lagen allemaal boten voor. Aan het einde van de U stond een kapel. Langs het hogergelegen gedeelte van de weg lag een rij huizen, daarachter zag je heide, struiken en dwergberken tot waar de glooiing ophield en zich aan beide kanten hoge bergen verhieven.

Meer was er niet.

Ja, toch: boven het punt waar het hogergelegen gedeelte van de weg en het lagergelegen gedeelte bij elkaar kwamen, vlak bij de tunnel, lagen twee grote gebouwen, dat moest de school zijn.

‘Håfjord!’ zei de chauffeur. Ik stopte mijn koptelefoon in mijn zak en liep naar voren, hij kwam achter me aan de treden af en maakte de bagageruimte open, ik bedankte voor de rit, hij zei zonder een glimlach ‘niets te danken’, sprong weer in de bus en vlak daarna keerde hij op het plein en reed de tunnel weer in.

Met in elke hand een koffer en mijn plunjezak op mijn rug bleef ik staan en keek de weg af, eerst links, toen rechts, om te zien of ik de conciërge ergens ontdekte, terwijl ik de frisse, zilte lucht diep in mijn longen zoog.

In het huis recht tegenover de bushalte ging een deur open. Er kwam een kleine man naar buiten, slechts gekleed in een T-shirt en een joggingbroek. Uit de richting die hij koos, begreep ik dat hij de man was die ik moest hebben.

Op een kleine krans haar rond zijn oren na was hij helemaal kaal. Hij had een vriendelijk gezicht met grove trekken zoals je die krijgt als je in de vijftig bent, maar de ogen achter de brillenglazen waren klein en priemend en niet helemaal in overeenstemming met de rest, viel me op toen hij dichterbij kwam.

‘Knausgård?’ vroeg hij terwijl hij zijn hand uitstak zonder me aan te kijken.

‘Ja’, zei ik en ik nam hem aan. Klein en droog, als van een dier. ‘Dan bent u zeker mijnheer Korneliussen?’

‘Dat klopt’, zei hij met een glimlach, waarna hij met zijn armen langs zijn zij om zich heen keek. ‘Wat vind je ervan?’

‘Van Håfjord?’ vroeg ik.

‘Hebben we het niet mooi hier?’ vroeg hij.

‘Fantastisch’, zei ik.

Hij draaide zich om en wees.

‘Daar kom jij te wonen’, zei hij. ‘Dus we zijn buren. Ik woon hier, zie je. Zullen we een kijkje gaan nemen?’

‘Prima’, zei ik. ‘Weet u of mijn spullen er al zijn?’

Hij schudde zijn hoofd.

‘Voor zover ik weet niet’, zei hij.

‘Dan zullen ze maandag wel komen’, zei ik terwijl ik naast hem de weg op liep.

‘Als ik het goed heb, krijg jij mijn jongste zoon in de klas’, zei hij. ‘Stig. Hij zit in de vierde.’

‘Hebt u nog meer kinderen?’ vroeg ik.

‘Vier in totaal’, zei hij. ‘Er wonen er nog twee thuis. Johannes en Stig. Tone en Ruben wonen in Tromsø.’

Ik keek over het dorp uit terwijl we daar liepen. Er stonden een paar mensen voor wat de winkel moest zijn, want er stond ook een aantal auto’s geparkeerd. En voor een soort kraam langs het hogergelegen gedeelte van de weg hing een stel jongeren met fietsen rond.

Ver weg op de fjord kwam een boot aanvaren.

Beneden aan de haven krijsten meeuwen.

Verder was het stil.

‘Hoeveel mensen wonen hier eigenlijk?’ vroeg ik.

‘Ongeveer tweehonderdvijftig’, zei hij. ‘Het hangt ervan af of je de jongeren meerekent die elders op school zitten.’

Bij een zwartgebeitst huis uit de jaren zeventig bleven we staan, voor de deur van de benedenverdieping met een tochthalletje ervoor.

‘Hier is het’, zei hij. ‘Stap maar binnen. Het moet open zijn. Maar je kunt meteen de sleutel krijgen.’

Ik deed de deur open en liep de gang in, zette mijn koffers neer en nam de sleutel aan die hij me gaf. Het rook er zoals het ruikt in huizen waar een tijdje niemand heeft gewoond. Een flauwe geur van vocht en schimmel die ook buiten wel hangt.

Ik duwde de half openstaande deur open en liep de kamer in. Op de vloer lag oranje tapijt. Een donkerbruin bureau, een donkerbruine eettafel en een klein bankstel met bruin-oranje bekleding, ook van donker hout. Twee grote ramen op het noorden.

‘Hartstikke mooi, zeg’, zei ik.

‘De keuken is daar’, zei hij en hij wees naar een deur achter in de kleine woonkamer. Toen draaide hij zich om: ‘En de slaapkamer daarachter.’

Het behang in de keuken had een populair jarenzeventigpatroon, goudkleurig, bruin en wit. Onder het raam stond een kleine tafel. Een koelkast met een kleine vriezer erbovenop. Een gootsteen in een kort formica aanrecht. Grijs linoleum op de vloer.

‘En dan tot slot de slaapkamer’, zei hij. Hij bleef in de deuropening staan terwijl ik naar binnen ging. Het tapijt was donkerder dan in de kamer, het behang licht en het vertrek volkomen leeg op een laag, enorm breed bed na van hetzelfde materiaal als de rest van de meubelen. Teakhout of teakhoutfineer.

‘Perfect!’ zei ik.

‘Heb je beddengoed bij je?’

Ik schudde mijn hoofd. ‘Dat zit bij de verhuisboel.’

‘Je kunt van ons lenen als je wilt.’

‘Dat zou fijn zijn’, zei ik.

‘Dan kom ik het zo brengen’, zei hij. ‘En als er iets is, wat dan ook, dan kom je maar. We zijn hier niet bang om bij elkaar op bezoek te gaan!’

‘Oké’, zei ik. ‘Hartelijk bedankt.’

Ik volgde hem met mijn blik door een van de ramen in de kamer terwijl hij naar zijn huis liep, dat misschien twintig meter van dat van mij af lag.

Van mij!

Ik had verdomme een eigen woning!

Ik liep wat heen en weer, trok een paar laden open en keek in de kasten tot de conciërge terugkwam met een stapel beddengoed over zijn arm. Toen hij weg was, begon ik het weinige dat ik bij me had uit te pakken. Mijn kleren, een handdoek, mijn schrijfmachine, een paar boeken, een pak schrijfmachinepapier. Ik schoof het bureau onder een van de ramen in de kamer, zette mijn schrijfmachine erop, trok de staande schemerlamp opzij en legde mijn boeken op de vensterbank, plus een nummer van een literair tijdschrift, Vinduet, dat ik in Oslo had gekocht en waarop ik me had besloten te abonneren. De vijftien à twintig cassettes die ik bij me had, legde ik ernaast op een stapel en mijn walkman met de reservebatterijen legde ik naast het pak papier op het bureau.

Toen mijn schrijfplek klaar was, borg ik mijn kleren in de kasten in de slaapkamer, tilde de lege koffers op de bovenste plank en bleef een tijdje midden in de kamer staan zonder te weten wat ik nu moest doen.

Ik had zin om iemand te bellen, te vertellen hoe het hier was, maar er was geen telefoon in het appartement. Zou ik naar buiten gaan op zoek naar een telefooncel?

Honger had ik ook.

Wat met die kraam die een friettent leek? Zou ik daarheen gaan?

Hier was in elk geval niets.

Voor de spiegel in de kleine badkamer achter in de gang zette ik mijn zwarte alpinopet op. Buiten op de stoep bleef ik even staan rondkijken. Je keek in één oogopslag over het hele dorp en iedereen die er woonde uit. Niet echt een plek om je te verstoppen. Toen ik langs de weg liep, die boven door het dorp een grindweg was en beneden geasfalteerd, voelde ik me volkomen doorzichtig.

Voor de friettent hingen een paar jongens van een jaar of vijftien rond. Het gesprek verstomde toen ik eraan kwam. Ik liep langs zonder hen aan te kijken, klom de trap op naar een verhoging die iets van een veranda had en liep naar het raam, dat felgeel oplichtte in het vage, een beetje hangerige nazomeravondlicht. De ruit was bijna dichtgeslibd door het vet. Achter het loket verscheen een jongen van ongeveer dezelfde leeftijd als het stel achter me. Op zijn wangen groeiden een paar lange, zwarte haren. Bruine ogen, donker haar.

‘Een hamburger voordeelmenu en een cola’, zei ik. Luisterde aandachtig of iets in het gemompel achter me over mij ging. Maar nee. Ik stak een sigaret op en slenterde wat over de veranda heen en weer terwijl ik wachtte. De jongen liet het op een schepnet lijkende vergiet vol rauwe aardappelstaafjes in het kokende vet zakken. Legde een hamburger op de bakplaat. Op het zachte gesis en de nu druk pratende stemmen achter me na was het helemaal stil. In de huizen op het eiland aan de overkant van de fjord brandde licht. De hemel hing er laag, boven open zee echter des te hoger, blauwgrijs en een beetje heiig, maar verre van donker.

De stilte had niets drukkends, eerder iets opens.

Maar niet voor ons, dacht ik om de een of andere reden. Die stilte was hier altijd al zo geweest, lang voordat er mensen waren, en zou nog lang nadat zij waren verdwenen, zo blijven. Hier in deze kom tussen de bergen hangend, met de zee vlakbij.

Waar eindigde die eigenlijk? Bij Amerika?

Ja, dat moest wel. Newfoundland.

‘Hier is je hamburger’, zei de jongen en hij zette een bord van piepschuim met een hamburger, wat reepjes sla, een kwart tomaat en een portie patat op de plank voor het loket. Ik betaalde, pakte het bord en draaide me om om weg te gaan.

‘Ben jij de nieuwe leraar?’ vroeg een jongen over het stuur van zijn fiets hangend.

‘Ja’, zei ik.

‘Dan krijg je ons’, zei hij. Hij spoog en schoof zijn cap wat hoger op zijn voorhoofd. ‘Wij zitten in de negende. En hij daar zit in de achtste.’[1]

‘O ja?’ zei ik.

‘Ja’, zei hij. ‘Ben jij een zuiing?’

‘Een zuidérling, ja’, zei ik.

‘Ja, ja’, zei hij met een knikje, alsof ik net op audiëntie was geweest en nu te verstaan kreeg dat het voorbij was en ik kon vertrekken.

‘Hoe heten jullie?’ vroeg ik.

‘Dat kom je gauw genoeg te weten’, zei hij.

Daar moesten ze om lachen. Ik glimlachte alsof er niets aan de hand was, maar ik voelde me dom toen ik langs hen liep. Hij had me buitenspel gezet.

‘Hoe heet jij dan?’ riep hij me na.

Ik draaide mijn hoofd om terwijl ik doorliep.

‘Mickey’, zei ik. ‘Mickey Mouse.’

‘Nog een grappenmaker ook!’ riep hij.

Toen ik mijn hamburger ophad, kleedde ik me meteen maar uit en ging naar bed. Het was nog geen negen uur, in de kamer was het net zo licht als midden op een bewolkte dag en de stilte die overal heerste, versterkte de geluiden van de minste of geringste beweging die ik maakte, dus hoewel ik moe was, duurde het ook die avond een paar uur voordat ik in slaap viel.

Midden in de nacht werd ik wakker doordat ergens een deur openging. Vlak daarna klonken er voetstappen op de verdieping boven me. Half in slaap verbeeldde ik me dat ik in papa’s werkkamer lag in ons huis op Tybakken en dat hij het was die daarboven rondliep. Hoe ben ik hier in hemelsnaam terechtgekomen? lukte het me nog net te denken voordat ik weer in de duisternis verdween. De volgende keer dat ik wakker werd, was ik in paniek.

Waar was ik?

In ons huis op Tybakken? In ons huis in Tveit? Op Yngves kamer? In de jeugdherberg in Tromsø?

Ik ging rechtop in bed zitten.

De blik die ik om me heen wierp, bleef nergens hangen, niets van wat ik zag, gaf zin. Het was alsof ik in volle lengte langs een gladde wand omlaaggleed.

Toen schoot het me te binnen.

Håfjord, ik was in Håfjord.

In mijn eigen woning in Håfjord.

Ik ging weer liggen en liet in gedachten de reis hierheen nog eens de revue passeren. Toen stelde ik me het dorp voor dat daar achter de ramen lag, alle mensen in al hun huizen, die ik niet kende en die mij niet kenden. Er golfde iets door me heen wat verwachting leek, maar net zo goed angst of onzekerheid kon zijn. Ik stond op en liep naar de piepkleine badkamer, douchte, trok mijn groene, zijdeachtige overhemd en mijn zwarte, wijde katoenen broek aan en bleef een tijdje voor het raam naar de winkel staan kijken: daar moest ik heen om boodschappen te doen voor het ontbijt, maar niet nu meteen.

Op de parkeerplaats waren aardig wat auto’s te zien. Daartussen stonden een paar mensen bij elkaar. Zo nu en dan kwam er iemand met draagtasjes in de hand de deur uit.

Nee, ik kon net zo goed meteen in het diepe springen.

Ik liep naar de gang, trok mijn jas aan, zette mijn alpinopet op en stapte in mijn witte basketbalschoenen, wierp een blik op mezelf in de spiegel, zette mijn pet recht, stak een sigaret op en ging naar buiten.

De lucht was net zo zacht en grijzig als de dag ervoor. Aan de overkant van de fjord liepen de rotsen loodrecht af naar het water. Ze hadden iets meedogenloos, zag ik in een flits, ze hielden nergens rekening mee, er kon van alles om hen heen gebeuren, het had niets te betekenen, ze waren hier, maar ze vertoefden als het ware elders.

Er stonden vijf mensen. Twee van hen waren oud, zeker vijftig, de drie die er het laatst bij waren gekomen, leken een paar jaar ouder dan ik.

Ze hadden me allang gezien, dat wist ik, dat was onvermijdelijk, er kwam zeker niet elke dag een onbekende gedaante in een lange, zwarte jas de heuvel af.

Ik bracht de sigaret naar mijn mond en zoog zo krachtig dat het filter warm werd.

Aan weerszijden van de deur hing een witplastic reclamevaantje voor het dagblad VG. De etalage stond vol groene en oranje kartonnen bordjes met handgeschreven aanbiedingen.

Ik was intussen vijftien meter van hen vandaan.

Zou ik groeten? Een vlot en ferm ‘hoi’?

Blijven staan om met hen te praten?

Vertellen dat ik de nieuwe leraar was, er een grapje over maken?

Een van hen keek naar me. Ik knikte even.

Hij knikte niet terug.

Had hij het niet gezien? Had ik zo bescheiden geknikt dat het leek alsof ik mijn hoofd even draaide of een tic had?

Ik was me pijnlijk bewust van hun aanwezigheid. Een meter van de deur vandaan wierp ik mijn sigaret op de grond, bleef staan en trapte hem uit.

Kon ik hem laten liggen? Zou hij vergaan? Of moest ik hem oprapen?

Nee, dat zou een wel érg pedante indruk maken, toch?

Verdomme, ik laat hem liggen, het zijn vissers, die gooien hun sigaret toch verdorie weg als ze hem opgerookt hebben!

Ik drukte met mijn hand tegen de deur en duwde hem open, pakte een van de rode mandjes en liep het pad tussen de schappen in. Een mollige dame van een jaar of vijfendertig stond met een pakje worst in haar hand en zei iets tegen een meisje dat waarschijnlijk haar dochter was. Dun en stakerig stond ze erbij, met een nukkige, tegendraadse uitdrukking op haar gezicht. Naast de vrouw stond een jongen van een jaar of tien over de vitrine gebogen iets te zoeken. Ik pakte een brood, een pak koffie en een pakje earlgreythee. De vrouw keek even naar me en stopte toen het pakje worst in haar mandje, ze liep naar de andere kant van de winkel met het meisje en de jongen treuzelend achter zich aan. Ik nam alle tijd, liep rond om alles te bekijken wat ze verkochten, pakte een bruine geitenkaas uit de koelvitrine, een blikje leverpastei en een tube mayonaise. Toen pakte ik een liter melk en een kuipje margarine en liep naar de kassa, waar de vrouw intussen bezig was haar boodschappen in een tasje te stoppen terwijl haar dochter het mededelingenbord bij de deur stond te lezen.

De man achter de kassa knikte naar me.

‘Hallo’, zei ik terwijl ik mijn boodschappen voor hem neerlegde.

Hij was klein en gedrongen, had een breed gezicht, een kromme neus en een krachtige kin die was bedekt met een laagje zwart-grijze baardstoppels.

‘Ben jij soms de nieuwe leraar?’ vroeg hij terwijl hij de prijzen op de kassa voor zich aansloeg. Het meisje bij het mededelingenbord draaide zich om en keek naar me.

‘Ja’, zei ik. ‘Ben gister aangekomen.’

De jongen stond aan haar arm te trekken, ze rukte zich los en liep de deur uit. De jongen ging haar achterna, algauw gevolgd door de moeder.

Sinaasappels moest ik nog hebben. En appels.

Ik haastte me naar de kleine fruitafdeling, stopte snel een paar sinaasappels in een zakje, pakte een paar appels in mijn hand en liep terug naar de kassa, waar de man net de laatste boodschappen aansloeg.

‘En een pakje Eventyr met vloei. En een krant, Dagbladet.’

‘Kom je uit het Sørland?’ vroeg hij.

Ik knikte.

‘Kristiansand’, zei ik.

Er kwam een oudere man met een pet op binnen.

‘Goeiedag, Bertil!’ riep hij.

‘Ben jij het!’ zei de man achter de kassa met een knipoog naar mij. Ik glimlachte even, betaalde, stopte mijn boodschappen in een tasje en ging naar buiten. Een van de mensen die daar stonden knikte, ik knikte terug en toen was ik er voorbij.

Terwijl ik de helling op liep, keek ik naar de bergen die aan het eind van het dorp oprezen. Ze waren helemaal groen, tot boven aan toe, en dat was misschien wel de grootste verrassing in het landschap hier, ik had het me kaal en kleurloos voorgesteld, niet in deze groene toon die als het ware overal in doorklonk, slechts overstemd door het enorme blauw en grijs van de zee.

Het voelde goed toen ik weer in mijn appartement kwam. Het was het eerste wat ik het mijne kon noemen en ik genoot zelfs van de simpelste handelingen, zoals mijn jas ophangen of de melk in de koelkast zetten. Weliswaar had ik eerder die zomer een maand in een klein appartementje bij de psychiatrische kliniek in Eg gewoond, mama had me erheen gebracht toen ik het huis verliet waarin we de laatste vijf jaar hadden gewoond, maar dat was geen echt appartement, alleen een kamer in een gang met nog meer kamers, waar van oudsher de ongehuwde verpleegsters hadden gewoond, vandaar de naam ‘Kippenhok’, net zoals het werk dat ik daar deed geen echt werk was, alleen een kort zomerbaantje zonder verantwoordelijkheid. Bovendien lag het in Kristiansand. Voor mij was het onmogelijk om me vrij te voelen in Kristiansand, in die stad bestonden te veel banden, reële en imaginaire, met te veel mensen om er ooit te kunnen doen wat ik wilde.

Nee, dan dit! dacht ik en ik keek uit het raam terwijl ik mijn brood naar mijn mond bracht. De weerspiegeling van de bergen aan de overkant van de fjord werd door de kleine bewegingen in het water eronder caleidoscopisch gebroken. Hier wist niemand wie ik was, hier bestonden geen banden, geen vastgelegde patronen, hier kon ik doen en laten wat ik wilde. Me een jaar schuilhouden om te schrijven, in alle stilte iets opbouwen. Of het gewoon kalm aan doen en geld opzij leggen. Het was niet zo belangrijk. Het belangrijkste was dat ik hier was.

Ik schonk melk in mijn glas en dronk het in een paar grote teugen leeg. Zette het samen met mijn bord met het mes erop op het aanrecht, stopte het beleg in de koelkast en ging naar de kamer, stak de stekker van mijn schrijfmachine in het stopcontact, deed mijn koptelefoon op, zette het geluid op zijn hardst, draaide een vel papier in de schrijfmachine, centreerde het bolletje en typte het getal 1 boven aan de pagina. Keek naar het huis van de conciërge. Op de stoep stond een paar groene regenlaarzen. Een bezem met rood borstelhaar leunde tegen de muur. Er lagen een paar speelgoedautootjes in het mengsel van grind en zand waarmee de plaats voor de deur was bedekt. Tussen de twee huizen groeiden mos, wat gras en een paar dunne boompjes. Ik sloeg de maat van de muziek met mijn wijsvinger tegen de rand van de tafel. Ik typte een zin: ‘Gabriël stond boven op de heuveltop en keek met een ontevreden uitdrukking op zijn gezicht over het bouwterrein uit.’

Ik rookte een sigaret, ik zette een kan koffie, ik keek over het dorp en de fjord uit naar de bergen aan de overkant. Ik schreef nog een zin. ‘Achter hem dook Gordon op.’ Zong het refrein mee. Schreef: ‘Hij grijnsde als een wolf.’ Schoof mijn stoel achteruit, legde mijn voeten op de rand van de tafel, stak nog een sigaret op.

Dat was best goed, toch?

Ik pakte De tuin van Eden van Hemingway en bladerde het wat door om een gevoel voor de taal te krijgen. Dat had ik twee dagen eerder van Hilde gekregen als afscheidscadeautje, op het station van Kristiansand toen ik naar Oslo vertrok om van daar het vliegtuig naar Tromsø te nemen. Lars was er ook, en Eirik, die met Hilde ging. En Line, wij zouden samen naar Oslo gaan en daar afscheid nemen.

Pas nu zag ik dat er een opdracht op het schutblad stond. Ze had geschreven dat ik iets heel speciaals voor haar betekende.

Ik stak een sigaret op en bleef uit het raam zitten kijken terwijl ik daar over nadacht.

Wat kon ik voor haar betekenen?

Ze zag me, vermoedde ik, maar ik wist niet wat ze zag. Met haar bevriend zijn, betekende onder haar hoede genomen worden. Maar de zorgzaamheid die in begrip schuilt, houdt in dat degene voor wie die is bedoeld, altijd de mindere is. Niet dat het een probleem was, maar het hield me bezig.

Ik was het niet waard. Ik deed alsof ik dat wel was en merkwaardig genoeg trapte zij erin, hoewel er met haar verstand eigenlijk niets mis was. Hilde was de enige die ik kende, die goede boeken las, en de enige die zelf schreef, voor zover ik wist. We hadden twee jaar bij elkaar in de klas gezeten en ze was me onmiddellijk opgevallen, ze reageerde vaak ironisch, soms zelfs opstandig op wat er in de klas werd gezegd, iets wat ik niet eerder bij meisjes was tegengekomen. Ze verachtte het getuttebel van de andere meisjes, dat ze zich altijd zo bescheiden opstelden, het vaak gemaakt kinderlijke dat ze hadden, maar niet op een agressieve of denigrerende manier, zo was ze niet, ze was lief en zorgzaam, ze had in wezen een zacht karakter, al school er ook iets fels in, iets nogal ongebruikelijk eigenzinnigs waardoor ik steeds vaker haar kant op keek. Ze had een bleke huid, bleke sproeten op haar wangen, roodblond haar, was mager en had iets broos’, in de tegenovergestelde betekenis van robuust, wat in geval van een ander, minder fel en zelfstandig karakter misschien zorgzaamheid zou hebben opgewekt, maar dat was bij haar absoluut niet het geval, integendeel eigenlijk, Hilde bekommerde zich om de mensen om haar heen. Ze droeg vaak een groen legerjasje en een doodnormale blauwe spijkerbroek, wat voor een linkse overtuiging stond, maar als het om cultuur ging stond ze aan de andere kant, want ze was tegen materialisme en voor het spirituele. Het innerlijk boven het uiterlijk dus. Daarom hoonde ze schrijvers als Solstad en Faldbakken, of Fallusbakken zoals ze hem noemde, en hield ze van Bjørneboe en Kaj Skagen en zelfs van André Bjerke.

Hilde was mijn naaste vertrouwelinge geworden. Eigenlijk was ze mijn beste vriend. Ik liep al snel de deur plat bij haar thuis, ik leerde haar ouders kennen en het gebeurde wel dat ik er bleef slapen of mee-at. Wat Hilde en ik deden, soms samen met Eirik, soms alleen, was praten. In kleermakerszit met een fles wijn tussen ons in op de grond in haar kamer, het nachtelijke duister tegen de ramen gedrukt, zaten we over boeken te praten die we hadden gelezen, over politieke vraagstukken die ons bezighielden, over wat ons in het leven te wachten stond, wat we wilden en wat we konden. Ze bezat een grote levensernst, als enige van de mensen van mijn leeftijd die ik kende, en zij vond in mij waarschijnlijk hetzelfde, anderzijds lachte ze veel en lag haar ironie altijd snel op de loer. Er waren niet veel dingen die ik liever deed dan daar te zitten, bij haar thuis, samen met haar en Eirik en soms met Lars erbij, aan de andere kant gebeurden er dingen in mijn leven die daar absoluut niet mee strookten zodat ik voortdurend een slecht geweten had: als ik een avondje naar de disco ging en dronk en probeerde meisjes te versieren, had ik een slecht geweten ten opzichte van Hilde en dat waar ik samen met haar voor stond; als ik bij Hilde thuis zat en het over vrijheid of schoonheid of de zin van alles had, kreeg ik soms een slecht geweten ten opzichte van de mensen met wie ik ging stappen of vanwege degene die ik samen met hen was, omdat de dubbele moraal en de schijnheiligheid waarover Hilde, Eirik en ik het zo vaak hadden, ook in mijn eigen hart scholen. Politiek gezien stond ik uiterst links, op de grens met het anarchisme, ik haatte conformismen en stereotypen en net als alle andere alternatieve jongeren die in Kristiansand opgroeiden, verachtten Hilde en ik het christendom en alle idioten die daarin geloofden en naar de bijeenkomsten met die stupide charismatische dominees gingen.

Maar de christelijke meisjes verachtte ik niet. O nee, om een of andere merkwaardige reden viel ik juist op hen. En hoe kon ik dat Hilde uitleggen? Hoewel ik net als zij altijd probeerde om door de oppervlakte heen te kijken, vanuit de fundamentele, maar nooit uitgesproken overtuiging dat het ware of het wezenlijke zich daaronder bevond, en hoewel ik net als zij altijd op zoek was naar de zin van alles, ook al bleek die slechts te vinden in het inzicht dat iets zinloos was, wilde ik toch aan die glinsterende en betoverend mooie oppervlakte leven en wilde ik de beker van het zinloze legen – kortom, ik werd aangetrokken door alle discotheken en terrassen in de stad, waar ik niets liever deed dan me lazarus drinken en waar ik rondwankelde op jacht naar meisjes met wie ik kon neuken, of op zijn minst zoenen. Hoe kon ik dat Hilde uitleggen?

Dat kon ik niet, en dat deed ik ook niet. In plaats daarvan opende ik een nieuwe onderafdeling in mijn leven. Dronkenschap en hoop op seks heette die en hij lag vlak naast die voor inzicht en innigheid, slechts van elkaar gescheiden door een kleine, op een tuinhekje lijkende persoonlijkheidsverandering.

Line was christelijk. Niet op een hinderlijke manier, maar ze was het wel en haar aanwezigheid op het station, dicht tegen me aan, maakte dat ik me niet helemaal op mijn gemak voelde.

Ze had zwart, krullend haar, opvallende wenkbrauwen en heldere, blauwe ogen. Ze bewoog zich gracieus en was zelfstandig op die zeldzame manier die niet op anderen is gericht. Ze hield van tekenen en dat deed ze dan ook veel, misschien had ze zelfs talent op dat gebied; nadat wij afscheid van elkaar hadden genomen, zou zij ergens een opleiding met esthetische vakken volgen. Ik was niet verliefd op haar, maar ze zag er goed uit, ik mocht haar ontzettend graag en soms, als we samen een paar glazen witte wijn ophadden, konden er zelfs diepe gevoelens voor haar in me opkomen. Het probleem was dat ze duidelijk afgebakend had waar haar grenzen lagen. In de loop van de weken dat we met elkaar gingen, had ik twee keer gesmeekt en gesoebat terwijl we half naakt in bed lagen, bij haar thuis of bij mij in het Kippenhok. Maar nee, ik was niet degene voor wie ze zich had gespaard.

‘Kan ik je dan niet van achteren nemen!’ riep ik een keer in mijn vertwijfeling uit zonder precies te weten wat dat inhield. Line drukte zich met haar lenige lichaam tegen me aan en bedolf me onder kussen. Het duurde maar een paar seconden of ik voelde dat gehate samentrekken in mijn onderlijf, voelde hoe het zaad in mijn onderbroek spoot, en ik trok me discreet terug zonder dat zij, nog steeds vol plagerige lust, begreep dat de stemming in mij van het ene op het andere moment volledig was omgeslagen.

Daar op het perron stond ze met haar handen in haar kontzakken en een rugzakje op haar rug naast me. Het duurde nog zes minuten tot de trein zou vertrekken. Verderop stapten aan een stuk door mensen in.

‘Ik ga even naar de kiosk’, zei ze terwijl ze mij aankeek. ‘Wil jij ook iets hebben?’

Ik schudde mijn hoofd.

‘Of ja, een cola.’

Ze haastte zich naar de Narvesenkiosk. Hilde keek me glimlachend aan. Lars liet zijn blik ronddwalen. Eirik keek over het havengebied uit.

‘Laat ik je een raad geven nu je op het punt staat het leven in eigen hand te nemen’, zei hij en hij draaide zich naar me om.

‘Ja?’ zei ik.

‘Denk na voordat je handelt. Zorg ervoor dat je nooit op heterdaad wordt betrapt. Dan red je het wel. Als je bijvoorbeeld wilt dat een van je leerlingen je pijpt, doe het dan in hemelsnaam áchter de lessenaar en niet ervoor. Snap je?’

‘Is dat dan geen dubbele moraal?’ vroeg ik.

Hij lachte.

‘En als je daar in het noorden een vriendin krijgt die je moet slaan, doe het dan zo dat de blauwe plekken niet te zien zijn’, zei Hilde. ‘Nooit in haar gezicht, hoe graag je dat ook zou willen.’

‘Vind je dan dat ik er twee moet hebben? Eentje hier en eentje daar?’

‘Waarom niet?’ zei ze.

‘Eentje die je slaat en eentje die je niet slaat’, zei Eirik. ‘Een beter evenwicht bestaat niet.’

‘Nog meer goede raad?’ vroeg ik.

‘Ik heb een keer een interview met een oude toneelspeler op tv gezien’, zei Lars. ‘Ze vroegen hem of hij in de loop van zijn lange leven ervaringen had opgedaan die hij met het publiek wilde delen. Ja, zei hij, dat had hij. Het ging om het douchegordijn. Dat moest aan de binnenkant van het bad hangen en niet erbuiten. Als het erbuiten hing, liep het water over de vloer.’

We lachten. Lars keek vergenoegd rond.

Achter hem kwam Line met lege handen terug.

‘De rij was te lang’, zei ze. ‘Maar er is vast wel een karretje in de trein.’

‘Ja, dat is er’, zei ik.

‘Zullen we gaan?’

‘Oké’, zei ik. ‘Dat was dat, om met de komiek Fleksnes te spreken. Nooit meer Kristiansand wat mij betreft!’

Ze omhelsden me om de beurt. Dat was iets waar we in de tweede klas mee waren begonnen, elke keer als ik hen ontmoette, omhelsden we elkaar.

Daarna slingerde ik mijn plunjezak over mijn schouders, pakte mijn koffers op en liep achter Line aan de wagon in. Ze zwaaiden een paar keer, toen zette de trein zich in beweging en slenterden zij terug naar het parkeerterrein.

Het was nauwelijks te geloven dat dat nog maar twee dagen geleden was.

Ik legde het boek weg en las de drie zinnen die ik had geschreven terwijl ik nog een sjekkie draaide en een slok van mijn lauwwarme koffie nam.

Bij de winkel was het minder druk geworden. Ik haalde een appel uit de keuken en ging weer aan mijn bureau zitten. Het uur daarna schreef ik drie pagina’s. Het ging over twee jongens op een bouwterrein en voor zover ik het kon beoordelen, werd het goed. Misschien nog drie pagina’s, dan zou het af zijn. Dat was niet slecht, de eerste de beste dag hier in het noorden een verhaal af. Als dat zo doorging, zou ik met Kerst een bundel bij elkaar hebben!

Toen ik de koffieketel omspoelde, zag ik vanaf de winkel een auto komen aanrijden. Hij bleef voor het huis van de conciërge staan en er stapten twee mannen uit, zo te zien ergens midden twintig. Ze waren allebei stevig gebouwd, de ene lang, de andere iets kleiner, ronder. Ik keerde de ketel weer om, hield hem onder de kraan tot hij vol was en zette hem op de kookplaat. De twee mannen kwamen de helling op. Ik deed een stap opzij zodat ze me niet zouden zien.

Hun voetstappen hielden vlak voor het tochthalletje stil.

Moesten ze bij mij zijn?

De een zei iets tegen de ander. Het geluid van de bel scheurde door het huis.

Ik veegde mijn handen droog aan mijn bovenbenen en liep naar de gang om de deur open te doen.

De kleinste van de twee stak zijn hand uit. Zijn gezicht was vierkant met een ronde kin, een kleine mond en sluwe oogjes. Hij had een zwarte snor en baardstoppels op zijn wangen. Om zijn hals een dikke gouden ketting.

‘Remi’, zei hij.

Beduusd pakte ik zijn hand.

‘Karl Ove Knausgård’, zei ik.

‘Frank’, zei de lange en ook hij stak zijn enorme knuist uit. Zijn gezicht was zo rond als dat van de ander vierkant was. Rond en vlezig. Hij had dikke lippen en een roodachtige, bijna roze huid. Zijn haar was blond en dun. Hij zag eruit als een groot kind. Ook zijn ogen waren net die van een kind, ze keken vriendelijk.

‘Kunnen we binnenkomen?’ vroeg degene die Remi heette. ‘We hoorden dat je hier in je eentje zat en dachten dat je misschien wel wat gezelschap kon gebruiken. Je kent immers nog niemand in het dorp.’

‘O’, zei ik. ‘Gezellig. Kom erin!’

Ik deed een stap achteruit. Gezellig! Waar kwam dat woord godverdomme vandaan? Ik was toch geen vijftiger?

In de kamer bleven ze om zich heen staan kijken. Remi knikte een paar keer.

‘Harrison heeft hier vorig jaar gewoond’, zei hij.

Ik keek hem aan.

‘De vorige invaller’, zei hij. ‘We hebben hier vaak gezeten. Het was een geweldige kerel.’

‘Een puike vent’, zei Frank.

‘Er kwam geen nee uit zijn mond’, zei Remi.

‘Het is een diep gemis’, zei Frank. ‘Mogen we gaan zitten?’

‘Ja, uiteraard’, zei ik. ‘Willen jullie koffie? Ik ben net aan het zetten.’

‘Koffie, ja, graag.’

Ze trokken hun jas uit, legden hem op de armleuning en gingen op de bank zitten. Het waren potige kerels. De bovenarmen van degene die Frank heette waren net zo dik als mijn bovenbenen. Ik was me zelfs hier voor het aanrecht met mijn rug naar hen toe van hun aanwezigheid bewust, ze vulden de hele woning en ik voelde me zwak en meisjesachtig in hun bijzijn.

Gezellig! Willen jullie koffie?

O, shit, ik had natuurlijk geen kopjes! Alleen dat ene dat ik zelf had meegebracht.

Ik keek in alle kastjes boven het aanrecht. Niets uiteraard. Toen keek ik in die eronder. En daar, vlak naast de afvoer, stond een glas. Ik spoelde het om, deed wat koffie in de ketel, bonkte er een paar keer mee op de kookplaat en nam hem mee naar de kamer – daar keek ik om me heen naar iets waar ik hem op kon zetten.

Dat moest De tuin van Eden maar worden.

‘En?’ zei Remi. ‘Wat denk je ervan, Karl Ove?’

Pijnlijk getroffen doordat een man die ik nog nooit eerder had gezien, mijn naam zo vertrouwelijk uitsprak, voelde ik dat ik een rood hoofd kreeg.

‘Nee, geen idee?’ zei ik.

‘Er is feest vanavond’, zei Frank. ‘In Gryllefjord. Zin om mee te gaan?’

‘Er is plek in een auto en we weten dat je geen tijd hebt gehad om drank in te slaan, dus wij hebben wel een borrel voor je. Wat zeg je ervan?’

‘Ik weet het nog niet’, zei ik.

‘Wat nou, laat je het afweten, zit je liever zielig te doen hier in die lege woning?’

‘Laat die man nou zelf beslissen!’ zei Frank.

‘Ja, natuurlijk.’

‘Ik was van plan wat aan het werk te gaan’, zei ik.

‘Aan het werk? Wat dan?’ vroeg Remi. Maar zijn blik rustte al op de schrijfmachine. ‘Schrijf je?’

Ik kreeg weer een kleur.

‘Een beetje’, zei ik en ik haalde mijn schouders op.

‘O, een schrijver!’ zei Remi. ‘Niet slecht.’

Hij lachte.

‘Ik heb mijn hele leven geen boek gelezen. Niet eens toen ik nog op school zat. Ik wist er altijd onderuit te komen. Jij dan?’ vroeg hij terwijl hij naar Frank keek.

‘O ja, een heleboel. Die Cocktailboekjes, je weet wel.’

Ze lachten allebei luid.

‘Tellen die?’ vroeg Remi terwijl hij mij aankeek. ‘Jij als schrijver. Telt softporno onder literatuur?’

Ik glimlachte gespannen.

‘Een boek is een boek’, zei ik.

Er viel een stilte.

‘Je komt uit Kristiansand, hoor ik?’ zei Frank.

Ik knikte.

‘Heb je een vrouwtje daar?’

Ik aarzelde even.

‘Ja en nee’, zei ik.

‘Ja en nee? Dat klinkt interessant!’ zei Remi.

‘Dat klinkt als iets voor jou’, zei Frank terwijl hij naar Remi keek.

‘Voor mij, nee? Ik ben meer het of-oftype.’

Er viel weer een stilte terwijl ze allebei een slok koffie namen.

‘Heb je kinderen?’ vroeg Remi.

‘Kinderen?’ zei ik. ‘Christus mijn ziele, ik ben nog maar achttien!’

Eindelijk een rechttoe, rechtaan antwoord.

‘Nou ja, je zou de eerste niet zijn’, zei Remi.

‘Hebben jullie dan kinderen?’ vroeg ik.

‘Frank niet. Maar ik wel. Een zoon van negen. Hij woont bij zijn moeder.’

‘Dat was die keer dat het of was’, zei Frank.

Ze lachten. Toen keken ze me allebei aan.

‘Kom, laten we hem zijn eerste dag hier niet verder lastigvallen’, zei Remi en hij stond op. Ook Frank kwam overeind. Ze pakten hun jas en liepen naar de gang.

‘Denk na over dat feest vanavond’, zei Remi. ‘We zitten eerst bij Hege, mocht je van mening veranderen.’

‘Nu weet hij natuurlijk niet waar Hege woont’, zei Frank.

‘Je loopt naar het bovenste gedeelte van de weg. Dan is het het vierde huis links. Het kan niet missen. Er staan beslist auto’s voor de deur.’

Hij stak me zijn hand toe.

‘Hoop dat je komt. Bedankt voor de koffie!’

Toen ik de deur achter hen had dichtgedaan, liep ik naar de slaapkamer en ging op mijn rug op bed liggen. Strekte mijn armen en benen uit en deed mijn ogen dicht.

Er kwam een auto aan, hij bleef vlak voor het huis staan.

Ik deed mijn ogen open. Nog meer bezoek?

Nee. Ik hoorde een deur in een ander appartement. Mijn buren die thuiskwamen, wie dat ook waren. Misschien na een dagje shoppen in Finnsnes.

O, wat verlangde ik ernaar te bellen en te praten met iemand die ik kénde!

Slapen wilde ik ook, om alles op afstand te krijgen, maar dat lukte niet. In plaats daarvan ging ik naar de badkamer, kleedde me uit en nam nog een douche. Dat was een manier om mezelf voor de gek te houden en te geloven dat er iets nieuws begon. Niet net zo goed als slapen, weliswaar, maar beter dan niets. Daarna, met nat haar en mijn overhemd in mijn nek klevend, ging ik zitten en ging verder met schrijven. Liet de twee tienjarigen in het bos rondlopen. Ze waren bang voor vossen, hadden elk een klappertjespistool in hun hand om ze te laten schrikken als ze zouden opduiken. Plotseling hoorden ze schoten. Ze holden naar de plek waar het geluid vandaan was gekomen en kwamen bij een vuilnisbelt midden in het bos uit. Daar lagen twee mannen op ratten te schieten. Op dat moment spande zich als het ware iets in me, een boog vol vreugde en kracht, ik kon opeens niet snel genoeg schrijven, de tekst hinkte de hele tijd een beetje achter het verhaal aan en dat was een geweldig gevoel, sprankelend en tintelend.

Het tweetal dat op ratten had geschoten, ging ervandoor, en de twee jongens trokken twee stoelen en een tafel het bos in en zaten daar pornobladen te lezen, de een, die Gabriël heette, stak zijn pik in een flessenhals en voelde opeens een vreselijke steek, toen hij hem eruit trok, zat er een kever op zijn eikel. Gordon moest zo lachen dat hij in het gras rolde. Ze vergaten de tijd en toen Gabriël daaraan dacht, was het te laat, zijn vader was woedend op hem toen hij thuiskwam, sloeg hem met zijn vuist op zijn lippen zodat die bloedden, en sloot hem op in het kleine hokje met de boiler, waar hij de hele nacht alleen doorbracht.

Toen ik klaar was, was het een paar minuten voor half acht en lagen er zeven dichtbeschreven kantjes op een stapeltje naast de schrijfmachine.

Het gevoel van triomf was zo groot dat iets in mij het uitgilde van de drang om het te vertellen. Aan wie dan ook! Wie dan ook!

Maar ik was helemaal alleen.

Ik zette de schrijfmachine uit en smeerde een paar boterhammen, die ik staand voor het keukenraam opat. Onder de lichtelijk grijs kleurende, maar nog steeds blauwige hemel liep voor me op de weg haastig een gedaante langs. Er kwamen vlak na elkaar twee auto’s de tunnel uit gereden. Ik moest naar buiten. Ik hield het binnen niet langer uit.

Toen werd er geklopt.

Ik deed open. Voor de deur stond een vrouw van een jaar of dertig, slechts gekleed in een broek en een T-shirt. Ze had een zacht gezicht, een grote neus, maar niet overheersend, en bruine, warme ogen. Haar haar was donkerblond en van achter in een wrong bijeengebonden.

‘Hoi!’ zei ze. ‘Ik kom je even begroeten. We zijn buren, ik woon op de verdieping hierboven. En verder zijn we collega’s. Ik ben ook leraar. Ik heet Torill.’

Ze stak haar hand uit. Ze had dunne vingers, maar een ferme handdruk.

‘Karl Ove’, zei ik.

‘Welkom’, zei ze met een glimlach.

‘Bedankt’, zei ik.

‘Je bent gister gekomen, hoorde ik?’

‘Ja, met de bus.’

‘Nou ja, we zullen elkaar nog vaak spreken, natuurlijk. Ik wilde alleen even zeggen dat mocht je iets nodig hebben, je alleen maar hoeft aan te bellen. Ik bedoel suiker of koffie of beddengoed of waar je maar om verlegen zit. Een radio, heb je die? Wij hebben er minstens eentje over!’

Ik knikte.

‘Ik heb een walkman’, zei ik. ‘Maar verder bedankt. Erg aardig van je dat je even langskwam!’

Erg aardig.

Ze glimlachte.

‘Dan zien we elkaar nog wel’, zei ze.

‘Vast wel’, zei ik.

Ik bleef in de gang staan toen ze weg was. Wat was er eigenlijk aan de hand?

Elke ontmoeting hier was als een steek in mijn hart.

Nee, ik moest naar buiten, een stuk lopen.

Ik trok mijn jas aan, had een paar seconden voor de spiegel in de badkamer nodig om mijn alpinopet goed op te zetten, deed de deur achter me op slot en ging op pad. Een stukje verderop keek je voorbij de bergketen direct op zee uit, die messcherpe horizon langs de hemel. Twee grote, volkomen witte wolken hingen onbeweeglijk in de lucht. Vanaf de andere kant van de fjord kwam knetterend een kleine sjark aanvaren. Fugleøyfjord heette de fjord. En het eiland natuurlijk Fugleøy. En, moesten ze hebben gedacht, de eerste mensen die hier kwamen, hoe zullen we deze fjord noemen? Vissenfjord? Nee, zo hebben we de vorige al genoemd. Vogelfjord dan? Ja! Goed idee!

Ik volgde de weg langs de visafslag, die er, op de meeuwen na, die dicht naast elkaar op het dak zaten, uitgestorven bij lag, naar de bocht die naar het hogergelegen gedeelte van het dorp voerde. Vlak achter het laatste huis rezen steile bergen op. Er lag niets tussen, zoals ik gewend was van waar ik was opgegroeid, die diffuse, moeilijk te definiëren plekken die noch tuin, noch natuur waren. Hier was de natuur – en dan niet de lage, vriendelijke Zuid-Noorse, maar de wilde, ruige, kale arctische – iets waar je door de deur in en uit stapte.

Misschien alles bij elkaar zo’n honderd huizen?

Hier ver weg, onder het gebergte, langs de open zee.

Ik had het gevoel langs de rand van de wereld te lopen. Dat je niet verder kon. Nog één stap en je viel eraf.

O, grote genade, wat fantastisch om hier te wonen.

Zo nu en dan zag ik achter de ramen van de huizen waar ik langs liep iets bewegen. Flakkerend licht van tv’s. Alles als het ware verzonken in het geruis van de golven die voor me tegen de oever sloegen, of erin verweven, want dat gemurmel was zo regelmatig en gestaag dat het in eerste instantie een eigenschap van de lucht leek, alsof die niet alleen warmer of kouder kon zijn, maar ook zachter of harder.

Voor me doemde het huis op waar de vrouw die ze Hege hadden genoemd, moest wonen, er stonden in elk geval heel wat auto’s op de oprit, door een openstaande balkondeur klonk muziek en binnen achter de grote jarenzeventigramen zag ik vaag iets wat een heel gezelschap leek rond een tafel zitten. Het was een aanlokkelijk idee om erheen te gaan en aan te kloppen, ze konden onmogelijk iets van me verwachten, ik kende immers niemand, een beetje verlegenheid was heel natuurlijk, dus het zou volkomen in orde zijn als ik alleen maar zat te drinken zonder iets te zeggen tot de alcohol zijn werk begon te doen en alles in mij ontspande, ook mijn hart, dat nu zo klein en zo hard samengetrokken was.

Ik bleef niet staan terwijl ik dat dacht, ging niet eens langzamer lopen, want als ze zagen dat ik aarzelde en dan toch doorliep naar huis, zouden ze denken dat ze iets van me wisten.

Misschien verlangde ik er wel naar dat mijn hart op zou zwellen, maar het was niet per se nodig en bovendien wilde ik schrijven, dacht ik terwijl ik verder liep, en toen was ik er voorbij, en toen was het te laat.

Toen ik voor de deur van mijn appartement bleef staan, keek ik op mijn horloge.

Vijftien minuten had het gekost om het hele dorp rond te lopen.

Binnen die vijftien minuten zou ik dus het komende jaar mijn leven leiden.

Er ging een huivering door me heen. Ik stapte de gang in en trok mijn jas uit. Hoewel ik wist dat er niets zou gebeuren, sloot ik de deur af en hield hem de hele nacht op slot.

[1] Noot van de vertaler: Na de zesde klas van de basisschool wordt er in Noorwegen op de middenschool gewoon doorgeteld.