Simone Heitinga en Stasja Köhler

De onvrije oefening

Ex-topturnsters over jarenlange fysieke
en mentale intimidatie als trainingsmethode

Uitgeverij De Geus

breda 2013

© Simone Heitinga en Stasja Köhler, 2013

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Omslagillustratie © Kato Tan

isbn 978 90 445 2678 3

NUR 491

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1.
==
==

1. STASJA (1984-1987)

Het is een ijskoude zondagochtend in december en ik hoor vanuit mijn slaapkamer dat de klok acht keer slaat. Ding dong, ding dong, ding dong. Uiteraard tel ik mee. Ik heb zin om op te staan, want ik weet dat papa en mama allang uit bed zijn en aan de koffie zitten. Toch draai ik me nog heel even om en trek de wollen deken helemaal over me heen. Ik heb het zo koud. Mijn voeten voelen aan als ijsklompen. Het is altijd steenkoud in mijn kamer in de winter. We hebben enkel glas en geen centrale verwarming. Alleen in de woonkamer staat een gaskacheltje. Ik lig er dan ook graag voor. Zo dichtbij dat mijn moeder af en toe bang is dat mijn haren in de fik vliegen. Het is nu echt tijd om op te staan, denk ik bij mezelf. Lekker doorslapen voor de kachel, waar het warm is. Mijn grote broer Tonny, die op dezelfde kamer slaapt als ik, draait zich nog even om. Nadat ik de felgekleurde wollen sokjes heb aangetrokken die mijn tante Corry ooit voor mij heeft gebreid, loop ik naar de huiskamer. Het is een afstand van nog geen twee meter. De gang uit lopen en ik sta in de huiskamer. Ons huis, waar we met z’n viertjes wonen, heeft een oppervlakte van nog geen vijftig vierkante meter. Gezellig is het wel. Klein maar knus, zoals papa altijd zegt.

Ik zie dat mijn moeder en vader al aan de koffie zitten. De gaskachel staat hoog en ik ga ervoor zitten. Heerlijk, die warmte in mijn rug. En met die wollen sokjes aan mijn voeten stijgt mijn lichaamstemperatuur al snel. Mijn vader vraagt mij lief of ik zin heb om straks de eendjes te gaan voeren. Omdat de eendjes in de winter weinig te eten hebben, zegt hij, gaan wij ze vandaag eens lekker verwennen. Dat lijkt mij hartstikke leuk en nadat ik mijn gezicht heb gewassen en mijn tanden heb gepoetst, kleed ik mij dik aan. Ook mijn vader is goed ingepakt. Hij draagt alleen geen handschoenen. Dat vindt hij onzin, handschoenen. Gewoon je handen snel over elkaar heen wrijven, dan worden ze vanzelf warm. Maar ik ben blij met mijn handschoenen. Mijn handen snel over elkaar heen wrijven kan ik ook mét handschoenen.

Mijn vader en ik lopen vanaf ons huis in de Niasstraat richting de Valentijnkade in Amsterdam-Oost. Zoals altijd als we samen aan het wandelen zijn, hebben we het over turnen. ‘Papa, ik wil later wereldkampioene worden. Dan wordt mijn naam omgeroepen door een mevrouw achter de microfoon en dan ren ik naar het ereschavot. Zwaaiend naar het publiek natuurlijk’, leg ik hem uit. Ondertussen horen we de meeuwen schreeuwen die sierlijk in de lucht vliegen. Het is, naast het geluid van eendjes die vechten om een stukje brood, het enige wat we horen op die vroege zondagochtend. De rest van Amsterdam slaapt nog.

Papa luistert aandachtig naar mij en zet zijn liefste glimlach op. Zijn lichtgroene ogen worden wat kleiner en de kuiltjes in zijn wangen komen tevoorschijn. Dol ben ik op zijn kuiltjes.

‘Of zal ik pas naar het publiek zwaaien als het volkslied is geweest?’ vraag ik hem even later. Hij legt uit dat het veel leuker is als ik al op weg naar het erepodium naar mijn fans zwaai. Daar ben ik het roerend mee eens en ik zie het al helemaal voor me. ‘The world champion: Stasja Köhler!’ In mijn gedachten zie ik mezelf naar het podium huppelen. Ondertussen zwaai ik naar het publiek, dat uiteraard helemaal uit zijn dak gaat.

Van mijn vijfde tot mijn achtste jaar turn ik op recreatieniveau bij de plaatselijke gymclub Het Funen in Amsterdam-Oost. Ik ben bij die vereniging terechtgekomen via mijn schoolvriendinnetje Rachida. Eén keer per week, op de dinsdagavond, ben ik te vinden in de turnzaal. De hele week verheug ik me op deze dag. Lekker turnen, me uitleven. Springen op de mat en zwaaien aan de brug. Heerlijk. Op school dwaal ik meer dan eens af met mijn gedachten. Turnen, turnen, turnen, het is geregeld het enige waar ik aan denk. Soms vraag ik aan de meester of ik naar het toilet mag. Alleen maar om op de gang wat radslagen te kunnen maken. Ik ben altijd bang dat ik gesnapt zal worden, maar dat gebeurt nooit.

Voor mijn achtste verjaardag willen mijn ouders een feestje geven voor mij. Met een grote chocoladetaart (mét kaarsjes) en ik mag iedereen uitnodigen die ik wil. ‘Een feestje?’ vraag ik hun enigszins verbaasd. ‘Mijn verjaardag is toch volgende week dinsdag? Dan heb ik toch turnles? Dat ga ik niet afzeggen.’ Mama en papa kijken elkaar aan en moeten lachen. ‘Dan vieren we je verjaardag wel op zaterdag’, glimlacht mijn vader. Hij geeft een aai over mijn bol. ‘Wat heb ik toch een eigenwijze dondersteen van een dochter.’

Mijn moeder brengt me naar Het Funen. Turnjuf Elly kijkt verbaasd. ‘Moet je niet thuis je verjaardag vieren?’ ‘Nee, hoor, ik kom turnen’, antwoord ik. Juf Elly schatert. Na een uur zit de les er alweer op. Zo’n les duurt veel te kort naar mijn idee.

Juf Elly wil na de les met mijn moeder praten. Ook ik mag erbij zijn. In de kleedkamer, nadat iedereen al naar huis is gegaan, vraagt ze of ik het leuk zou vinden om meer te gaan trainen. Ik spring op van vreugde. ‘Ja, ja, ja, dat wil ik, juf Elly!’

‘Maar dat kan niet bij mij’, vervolgt ze haar verhaal. ‘Jullie moeten dan op zoek naar een club die op wedstrijdniveau turnles geeft.’

Twee weken later houdt turnvereniging KDO in Amsterdam-Noord een talentenjacht. ‘Wil je daarnaartoe?’ vraagt mijn moeder aan me. Ik kan niet wachten.

Mijn vader, mijn moeder, mijn broer Tonny en ik gaan op die zaterdagochtend met bus 37 naar Amsterdam-Noord. Er doen wel dertig meisjes mee. Ze hebben allemaal mooie turnpakjes aan. Veel mooier dan dat van mij met een witte streep in het midden. Ook hebben ze mooie turnschoentjes aan. ‘Ik heb geen schoentjes’, zeg ik tegen de blonde man met stekeltjeshaar, die zich voorstelt als de trainer van KDO. Maarten heet hij. Hij stelt mij gerust: ‘Je kunt ook heel makkelijk op blote voeten turnen.’

Van Maarten moeten wij allerlei krachtoefeningen doen. Touwklimmen, optrekken aan de brug, opdrukken. Het kost me allemaal weinig moeite. Ik zie dat de andere meisjes na drie keer optrekken aan de brug niet meer verder kunnen. Ik ben na de twintigste keer nog niet eens moe. Maarten lacht. ‘Je mag nu wel stoppen’, hoor ik hem zeggen. Maar ik ga door en door.

Ik word meteen uitgenodigd om lid te worden van KDO. Ik ben zo blij en trots op mezelf. Het voelt alsof ik een stapje dichter bij het waarmaken van mijn droom ben. Mijn droom om de beste van de wereld te worden. En niet alleen de beste. Nee, de allerbeste.

Tijdperk KDO

Ik ben acht. Bij KDO train ik twaalf uur in de week. Op maandag, donderdag, vrijdag en zaterdag.

Drie keer in de week haast ik mij na schooltijd naar buiten, waar mijn moeder of vader mij op het schoolplein al opwacht met de sporttas met daarin mijn turnpakje, een bidon met limonade, een bruine boterham met chocoladepasta, een snoepje voor na de training, mijn lievelingsbarbie en een handdoek. Omdat er weinig tijd is tot de training, moeten wij altijd in een zeer hoog tempo van het schoolplein naar de bushalte van lijn 37. Af en toe komt het voor dat de bus net voor onze neus wegrijdt. Ik baal dan altijd als een stekker. Want als we net díé bus van vijf over half vier missen, dan kom ik vijf minuten te laat op de training.

Van Maarten en zijn vrouw Monique leer ik veel nieuwe turnelementen: boogje op de balk, streksalto op de vrijeoefeningsvloer, hurksalto van de brug. Na zeven maanden wil Maarten ‘een gesprekje voeren’ met mij en mijn ouders. ‘Jij hebt ontzettend veel talent’, begint Maarten zijn verhaal. ‘Ik heb te weinig kennis om jou nog verder te helpen.’ Ondertussen legt hij zijn hand op mijn schouder en kijkt mij aan. Ik zie dat hij het jammer vindt dat hij dat moet zeggen. Hoewel turnvereniging Tonido in Amsterdam-Noord de concurrent is van KDO, adviseert hij ons daar een kijkje te nemen. Tonido is op dat moment een van de beste verenigingen van Nederland.

Van Tonidohoofdtrainer Bram van Koolwijk mag ik, nadat mijn vader een belletje heeft gepleegd, een keer meetrainen op een zaterdagochtend. ‘De training begint om tien uur’, zegt mijn vader. ‘Spannend, hè?’ Ik knik enthousiast en klap in mijn handen van blijdschap. Ook spring ik wel vijf minuten op onze nieuwe, lichtbruine bank met bloemetjesmotief.

Die eerste zaterdag brengt papa mij weg. Ook nu gaan we met bus 37. Alleen moeten we een paar haltes verder reizen. Ik ken inmiddels de vaste chauffeurs van deze buslijn, dus maak ik vaak een praatje met ze. Ook op deze ochtend is de chauffeur ‘een bekende’. Ik vertel hem vol trots dat ik een training mag volgen bij Tonido. De chauffeur heeft gele, scheve tanden en vettig haar. Dat maakt mij niet uit. Ik vind hem aardig. Hij kent de club. ‘Ik weet precies waar jullie straks uit moeten stappen. Ik geef wel een seintje.’

Ik ga naast mijn vader achter in de bus zitten. Hij heeft op zijn schoot mijn splinternieuwe, witte sporttas. Mijn moeder heeft hem op de kop weten te tikken op de Dappermarkt. Vol trots kwam ze ermee thuis. ‘Kun je morgen meenemen naar Tonido’, zei ze lief. Uiteraard had ze afgedongen.

Na een half uurtje hoor ik de buschauffeur keihard door de bus roepen: ‘Kofschipstraat, jullie zijn er!’ Hij legt ons uit hoe we moeten lopen naar de Fluitschipstraat, waar Tonido gevestigd is. Na vijf minuten lopen zie ik een groen-wit gebouw. Ik word een beetje nerveus, mijn maag gaat tekeer. We staan voor een dichte deur, er is nog niemand. Mijn vader kijkt op zijn horloge. ‘Het is kwart over negen, we zijn wat te vroeg.’ Ik benut de tijd door op het pleintje vlak bij de turnhal wat oefeningen te doen. Radslagen, handstand, flikflak. ‘Kijk maar uit dat je geen glas in je handen krijgt’, hoor ik iemand zeggen. Een man steekt zijn hand uit. ‘Ik ben Bram en dit is Gerard. Ben jij Stasja?’ vraagt hij. Tijdens het handen schudden knik ik. ‘Ja, ik ben Stasja en die man die daar staat, dat is mijn vader. Ik mag vandaag meetrainen bij Tonido’, glimlach ik. ‘Dat klopt, ik heb jou uitgenodigd’, zegt Bram. We lopen samen naar mijn vader en stappen vervolgens het groen-witte gebouw binnen. Ik rits mijn nieuwe sporttas open en schrik. Door alle spanning ben ik vergeten mijn turnpakje mee te nemen. Ik schaam me rot. Gelukkig heeft Tonido een reservepakje, dat helaas roze is en veel en veel te groot voor mij.

Ik kijk eerst goed wat de andere meisjes doen, vooral de oudere turnsters, en doe ze na. Na een uur stapt Bram, de hoofdcoach van Tonido, op mijn vader af. Omdat ik graag wil weten wat hij te zeggen heeft, ga ik steeds dichterbij staan. ‘Wanneer kan ze lid worden?’ vraagt Bram. Direct kijkt mijn vader mij aan. Hij wil namelijk weten of ik de training leuk vind en of ik het zie zitten om bij Tonido verder te gaan. ‘Ik wil gelijk vandaag lid worden, papa’, roep ik. Mijn vader schudt Bram de hand. ‘Op een goede samenwerking’, hoor ik ze zeggen.

Met een paar chocoladetaartjes – ik ben dol op chocolade – vieren we die avond met het hele gezin dat ik nu lid ben geworden van een van de beste verenigingen van Nederland. Mijn broer knuffelt mij. ‘Ik ben trots op je, zusje’, zegt hij. Zusje, zo noemt hij mij altijd. Alsof ik veel jonger ben dan hij. We schelen elf maanden, maar toch ben ik zijn kleine zusje. Als ‘grote broer’ heeft hij ook altijd het gevoel dat hij mij moet beschermen. Wee degene die het mij moeilijk maakt.

Tijdperk Tonido

Turnen wordt het middelpunt in niet alleen mijn leven, maar in het leven van het hele gezin. Mijn ouders spreken om beurten af wie mij na school met de bus naar de training brengt en wie mij ’s avonds weer komt ophalen. School, de busreis naar de training, vier uur trainen, met de bus weer terug naar huis, eten, huiswerk maken, slapen. Vijf keer in de week. Nog is het me niet genoeg. Geregeld gaan papa en ik daarom op mijn vrije zondag ook nog eens naar de grote speeltuin tegenover ons huis. Want daar staan houten evenwichtsbalken, waar ik mijn oefeningen op kan doen. Mijn vader speelt dan vaak voor jurylid en hij geeft mij altijd hoge punten. Mijn broer is er ook geregeld bij als hulpjury.

Om tijd met elkaar door te brengen gaan we in het weekend vaak met z’n viertjes wandelen. Een ijsje halen of gewoon lekker door de straten van Amsterdam-Oost lopen. ‘Het Köhlermomentje’ noemt mijn vader deze wandelingen altijd. Ik merk goed dat er steeds vaker buurtbewoners naar ons toe komen tijdens ons ‘Köhlermomentje’. Met altijd dezelfde vraag: ‘Hoe gaat het met turnen?’ Ik vind het vervelend voor mijn broer, omdat ze altijd alleen maar naar mij vragen. Mijn broer vindt het allemaal wel best en is meestal zelfs de eerste die antwoordt. ‘Het gaat heel goed, laat eens zien wat je hebt geleerd, zusje.’ Mijn ouders vinden het minder leuk dat er alleen maar naar turnen gevraagd wordt. Dat is duidelijk te merken aan de reactie van mijn moeder: ‘Met Stasja gaat het goed. Maar met Ton ook. Hij heeft weer een prachtig schoolrapport.’

Eerste ‘echte’ wedstrijd

Drie weken voor mijn eerste officiële wedstrijd (Amsterdams kampioenschap), in de Wethouder Verheijhal in Amsterdam-Oost, ga ik op een zondagochtend samen met mijn vader alvast de sporthal verkennen. Er is net een zaalvoetbaltoernooi aan de gang, dus we kunnen naar binnen. De adrenaline giert door mijn lijf. Hier ga ik mijn eerste wedstrijd beleven. Alles neem ik in me op. Waar het publiek zit, waar de kleedkamers zijn en waar ik eventueel naar het toilet kan tijdens de wedstrijd. Ik voel de spanning al opkomen. Mijn dag kan niet meer stuk. De weken die volgen ook niet. Mijn eerste wedstrijd is het enige wat mij nog bezighoudt.

22 februari 1988. De dag van de wedstrijd. Mijn vader wekt mij om zeven uur. Ik ruik vanuit mijn slaapkamer al dat hij koffie heeft gezet. Ik mag dan altijd wat koekjes dopen in de koffie. Meestal zijn dat lange vingers of speculaasjes en heel af en toe chocoladekoekjes. In de ochtend koekjes dopen, dat is een door mij zeer gekoesterde traditie in de familie.

Mijn turnpakje – spierwit met een groen bandje in het midden, heb ik de vorige avond – al over de stoel gehangen. Het is de eerste keer dat ik dit prachtige turnpakje, hét wedstrijdpakje van Tonido, mag aantrekken. Magisch, zo voelt het. Na een korte douche trek ik het schitterende turnpakje aan. Ik kijk in de spiegel en fantaseer hoe de wedstrijd zal verlopen. Hoe ik de jury ga groeten, hoe ik naar het publiek ga lachen en hoe ik de medaille in ontvangst zal nemen. Ik heb er zo’n zin in. Mijn professionele turncarrière gaat nu werkelijk van start. Echt zenuwachtig ben ik niet eens voor mijn eerste wedstrijd. Ik vind het alleen maar prachtig, dit avontuur.

Samen met mama, papa en mijn grote broer loop ik naar de Wethouder Verheijhal. De hal is op loopafstand van ons huis. Tijdens de wandeling kijk ik geregeld om mij heen. Ik hoop dat we bekenden tegenkomen. Die zouden dan zien dat ik een prachtig trainingspak aanheb. Maar we komen niemand tegen die zondagochtend.

We zijn veel te vroeg, maar we mogen al naar binnen. Papa wil nog wel even snel een sigaretje roken buiten. Hij pakt zijn pakje Lexington uit zijn broekzak en steekt een peuk op. Mijn moeder doet hetzelfde. Ik ben ondertussen mijn oefeningen aan het doen. Na een minuut is mijn geduld op. ‘Ik wil nu naar binnen’, zeg ik tegen mijn ouders. Ze begrijpen het en gooien hun sigaret, die nog maar voor de helft is opgerookt, weg. Mijn vader staat aan de kassa en vraagt om drie kaartjes. ‘Ik hoef geen kaartje te kopen, ik doe vandaag mee met de wedstrijd’, zeg ik trots tegen de rimpelige, witharige man achter de kassa. Hij lacht en wenst mij succes.

Mijn hele familie zit op de tribune. Ooms, tantes, nichtjes, en opa en oma. Ze zwaaien naar me. Ik zwaai terug. Met een grote glimlach op mijn gezicht.

De wedstrijd loopt perfect. Ik win met grote voorsprong in mijn leeftijdscategorie. Net als in mijn fantasieën wordt tijdens de prijsuitreiking mijn naam omgeroepen door een vrouw achter de microfoon. ‘En nummer één is geworden: Stasja Köhler, van de vereniging Tonido Amsterdam.’ Ik ren vanaf mijn plek op de vrijeoefeningsvloer, waar alle turnsters zijn opgesteld, richting het ereschavot in het midden van de sporthal. Eenmaal op de hoogste trede van het podium zwaai ik vol enthousiasme naar het publiek, dat hard aan het klappen is. Alsof ik nu al wereldkampioene ben. Ik krijg van een mevrouw een kleine, goudkleurige beker. AMSTERDAMS KAMPIOENE, CATEGORIE 4A staat erop. Ik grijns van oor tot oor.

Die avond hou ik de beker goed bij me. Met het hele gezin zijn we hard op zoek naar het mooiste plekje in huis voor die beker. Uiteindelijk hebben we het gevonden, er staat nu een kristallen vogeltje. Maar dat beeldje is toch oud, volgens mijn vader. Niet veel later moeten veel meer beeldjes hun plek afstaan.

Meer trainen

Het aantal trainingsuren wordt na deze wedstrijd snel uitgebreid, naar vijfentwintig uur in de week, en niet veel later wordt dat zelfs dertig uur. Vakantie vieren en met vriendinnetjes spelen zit er niet meer in. Mijn trainers Bram, Gerard en Joan worden ook steeds harder en veeleisender. ‘Een krop sla luistert nog beter dan jij’, hoor ik hen vaak schreeuwen. Ik krijg geregeld blaren op mijn handen van de brug, maar ik mag dan niet stoppen. Ook niet als de blaren gaan bloeden, want ‘blaren horen erbij’. Vaak doet het zo’n pijn dat ik moet huilen. Dan ben ik ‘een zeikerd’. En omdat ik geen zeikerd wil zijn, probeer ik mijn tranen in te houden. Als ik maar hard genoeg mijn tanden op elkaar bijt, lukt dat.

Ook wordt er steeds meer op mijn gewicht gelet. Na een klotetraining gaat mijn trainer Bram erg tekeer. Hij schreeuwt dat alles verkeerd gaat omdat ik veel te veel snoep. ‘Ik zie dat je vaak chocolade eet. Dat is niet goed voor je.’

Vanaf dan snoep ik nooit meer in het bijzijn van mijn coaches. Alles gaat stiekem. Ik instrueer mijn ouders dat ze geen snoep aan mij mogen geven als de trainers erbij zijn. Zo nu en dan geven ze mij toch een reep of een lolly, terwijl de coach in de buurt is. Nadat ik een paar keer goed kwaad ben geworden, stoppen ze daarmee. ‘Ik vind dat het moet kunnen, maar als jij daar problemen mee krijgt, dan wachten we wel tot de trainer weg is’, drukt mijn moeder mij op het hart. Ik geloof haar. Ze heeft immers nog nooit een belofte aan mij verbroken.

Een paar dagen later na een training merk ik in de kleedkamer dat er iets in het zijvakje van mijn sporttas is gestopt. Ik maak de rits open en zie een servetje dat met een plakbandje is dichtgemaakt. Ik ruk het servetje open. Er zit een Raider in. Een van mijn lievelingsrepen. Ook vind ik een briefje: Eet smakelijk, XXXX van mama. Ik neem de Raider mee naar het toilet, om er vervolgens heerlijk van te genieten. Vanaf dat moment ben ik elke dag weer nieuwsgierig wat voor lekkers ze nu weer in een servetje heeft gewikkeld.

Een paar maanden voordat ik aan mijn eerste Nederlandse kampioenschappen mag meedoen, word ik, samen met nog zeven turnsters en onze ouders, apart genomen door de trainers. Ze hebben het plan om tien dagen op trainingsstage te gaan bij De Hazenkamp in Nijmegen, zodat we ons zo goed mogelijk kunnen voorbereiden op het aankomende kampioenschap. Ook turnclub Wilskracht Alphen aan den Rijn zal er zijn met een groep turnsters. Sonja, die een jaar ouder is dan ik, zegt al direct dat ze niet zo lang van huis wil en daarom niet meegaat naar Nijmegen. Als Bram haar uitlegt dat ze, als ze heimwee krijgt, direct naar huis mag, stemt ze toch in. Ik hoef niet overgehaald te worden. Het lijkt me fantastisch om elke dag zo hard te trainen. Bovendien zal ik dan Simone Heitinga van turnclub Wilskracht weer zien. Een paar weken geleden heb ik haar ontmoet tijdens een grand-prixwedstrijd in Zierikzee en het klikte direct tussen ons. Sindsdien zijn we ‘penvriendinnen’ en schrijven we elkaar bijna elke week. Ook hebben we elkaar al een keer een cadeautje via de post opgestuurd. Deze tien dagen kosten honderd gulden. Ik kijk mijn vader aan en vraag hem of hij dat kan missen. Ik weet dat wij het niet breed hebben. ‘Doe niet zo raar, gekkie, jij gaat gewoon lekker op stage. Dat geld is geen probleem’, knipoogt hij.

Op zaterdagochtend is het verzamelen bij Tonido. Alle ouders zwaaien ons uit. Sommige meisjes huilen. Ik niet. Ik heb er zin in. Met drie auto’s rijden we richting Nijmegen. Ik heb mijn knuffel, een grote aap met lange armen, meegenomen. Hij ‘luistert’ naar de naam Champ. Een afkorting voor champion. De hele autorit heb ik Champ op mijn schoot. Af en toe ruik ik aan hem. Hij ruikt naar thuis.

Gerrit Beltman

In Nijmegen kom ik voor het eerst écht in contact met Gerrit Beltman.

Hij is de hoofdtrainer van turnclub Wilskracht. Ik heb hem weleens gezien bij een wedstrijd.

Hij valt mij direct op, want hij is veruit de strengste trainer van allemaal. Ik zie dat al zijn turnsters constant huilen op de training. Eén turnster heeft werkelijk zo veel blaren op haar handen van alle brugoefeningen dat de hele bruglegger onder het bloed zit. Ik heb veel medelijden met haar, ik weet hoeveel pijn dat doet. Die verdomde blaren. Op een gegeven ogenblik glijdt ze van de brug af. Ze valt hard op haar hoofd. Ik schrik en sla mijn hand voor mijn mond. Wat moet ik doen? Naar haar toe gaan? Maar ze kent me helemaal niet. Ik blijf maar staan. Met nog steeds mijn hand voor mijn mond.

In plaats van te kijken of alles goed is, schreeuwt Gerrit terwijl ze nog op de grond ligt: ‘Godverdegodver! Sta op, nietsnut!’ Hij bukt om met zijn gezicht dicht bij het gezicht van de turnster te komen. Het meisje laat haar bebloede handen zien, maar daar heeft Gerrit geen boodschap aan. ‘Ik hoef die blaren niet te zien, hoor. Ik ben je moeder niet bij wie je kunt zeuren.’ De turnster staat moeizaam op en gaat bij de andere turnsters bij de magnesiumbak staan. Niemand zegt iets tegen haar en niemand troost haar. Ondertussen blijft Gerrit doorschreeuwen: ‘Jammer, hè, dat je nu niet naar je moeder kunt rennen. Mammie zit in Alphen aan den Rijn.’

Met verbazing bekijk ik de situatie. Ik word er bang van. Zo is turnen toch helemaal niet leuk? denk ik bij mezelf. Mijn trainer komt naar me toe. ‘Kom op, je moet met je eigen training verdergaan. Je mag je niet laten afleiden door anderen’, zegt hij tegen me. Hij draait mij om en ik sta nu met de rug naar de meisjes van Gerrit. Ik ga door met mijn eigen oefeningen, maar vind het moeilijk om mij te concentreren. Achter mij hoor ik het schelden doorgaan, evenals het huilen. Ik hoor een turnster roepen, bijna smekend, dat ze naar huis wil omdat ze zo’n heimwee heeft. Ik heb mij inmiddels weer omgedraaid om te kijken wat er gebeurt. Gerrit schopt een stoel omver. Hij doet dit met zo veel kracht dat zijn bril, eentje met heel grote en dikke glazen, van zijn neus valt. Omdat hij deze niet zo snel terug kan vinden, wordt hij nog pissiger. ‘Niemand gaat hier naar huis! Stelletje zeurpieten! We zijn hier om te trainen.’ Ik zie alle andere turnsters en trainers kijken. Niemand weet hoe te reageren. Maar na een paar seconden gaat iedereen weer gewoon verder. Dus ik ook. Al vind ik het erg vreemd allemaal. Ik krijg er steken van in mijn maag en word misselijk. Want ook Simone, mijn lieve penvriendinnetje, krijgt er alsmaar van langs van Gerrit.

2.
==
==

2. SIMONE (1984-1989)

Ik ben vier. Mijn grote broer en zus, Mitchel en Vanessa, hebben mij al leren lezen en schrijven. Vandaag mag ik van mijn juf voorlezen in de klas. ‘Pim gaat naar school’, lees ik hardop. Ik ben reuzetrots, want ik ben de enige in de kleuterklas die het al kan. En al mijn klasgenootjes luisteren aandachtig. Mama is er ook. Vanuit mijn ooghoek kan ik zien dat ze een grote glimlach op haar gezicht heeft en trots is.

Mitchel is al groot. Hij is tien en zit in de ‘bovenbouw’. Vanessa zit maar één klas hoger. Ik kijk naar haar op. Ze heeft prachtige lange, donkere haren tot op haar kont. Heel mooi. Ze is vrolijk en lacht altijd. Ze zorgt voor mij en voor mijn beste vriendje, beertje Colla.

Het begin

‘Turnvereniging Wilskracht in Alphen aan den Rijn houdt een selectiedag voor meisjes vanaf zeven jaar’, leest mama voor uit de krant. ‘Dat is wel wat voor jou, Vanessa.’ Dan kijkt ze mij aan. ‘Jij mag nog niet meedoen, omdat je pas zes bent.’

Twee weken later, op een woensdagmiddag, gaan we naar de turnzaal in Alphen aan den Rijn, zeven kilometer van ons huis in Ter Aar. We hebben geen auto. Mama zet ons op de bus en vertelt de chauffeur waar we eruit moeten. ‘Daar zal ik met de fiets op jullie wachten,’ zegt ze tegen ons, ‘vanaf de bushalte is het namelijk nog net te ver lopen naar de turnzaal.’ Mijn zus en ik zijn gelukkig nog klein genoeg om samen achter op de fiets te kunnen. We moeten er bij de ‘banana-flat’ uit, maar de halte heet anders. De flat heet ook niet echt ‘banana-flat’, maar een nichtje van ons zei dat eens, omdat de flat in een halve cirkel is gebouwd.

De turnzaal is in een gymzaal van het Ashram College. We openen de grote zware deuren van het gebouw en lopen een lange gang door, langs verschillende zalen. Naast de deur van de vierde en laatste zaal staat een grote, stevige man. Hij draagt een bril, heeft donkerblonde krullen en een snor. Hij draagt een donkerblauw trainingspak met daaronder witte sportsokken en badslippers. ‘Hallo’, zegt mama. ‘Wij komen voor de selectie.’

‘Klopt’, zegt de man. ‘Ik ben Gerrit.’

Mama legt haar hand op Vanessa’s schouder. ‘Zij wil graag meedoen.’

‘Heel goed’, antwoordt Gerrit. Hij wijst naar mij. ‘Doet die niet mee?’

‘Zij is nog te jong en heeft ook nog geen gymkleding.’

‘Dat geeft niet.’ Gerrit loopt naar een kartonnen doos met gevonden voorwerpen en vist er een grote, blauwe sportbroek uit. ‘Doe die maar aan.’ De broek is veel te groot, het ziet er raar uit en iedereen moet om mij lachen. Maar ik zit er niet mee. Ik mag in elk geval meedoen.

Er zijn heel veel meisjes op deze selectiedag en we doen allemaal oefeningen en tests. Gerrit kijkt tevreden, dus doe ik extra mijn best. De laatste opdracht is een lenigheidstest. Ik heb nog nooit een spagaat geprobeerd. Dat valt niet mee. Vanessa heeft er geen moeite mee, maar die zit ook al een tijdje op gym. Ik doe mijn uiterste best, maar ik kan het bij lange na niet. ‘Da’s niet best’, bromt Gerrit. Hij schrijft iets op in zijn notitieboekje. O jee, denk ik, ik doe het niet goed.

‘Jij mag blijven’, zegt Gerrit tegen mijn zus. Vol spanning klopt mijn hart. ‘Jij moet hard werken aan je lenigheid, maar als die verbetert, dan mag je ook blijven.’ Ik ben blij, want ik wil niet onderdoen voor mijn grote zus. Zij is mijn voorbeeld. Ik ben trots dat ik met haar mee mag naar turnles, ook al ben ik nog te jong.

Voortaan fietsen we elke woensdagmiddag samen met mama naar turnen. Op onze kinderfietsjes kost het meer dan een uur. Maar turnen is leuk. We krijgen veel aandacht met onze lange haren vol met strikken en linten. Iedereen vindt ons schattig. En Gerrit doet ook heel leuk tegen ons. Hij maakt voortdurend grapjes. Hij maakt me aan het lachen. Ik vind hem lief.

We staan in een lange rij op onze beurt te wachten. We moeten een sprong maken op de minitrampoline en Gerrit vangt ons op. Als we wachten mogen we niet spelen. ‘Het is hier geen kleuterschool’, zegt Gerrit. Natuurlijk ben ik geen kleuter meer. We wachten netjes naast elkaar in de rij op onze beurt. Twee meisjes van zes pakken elkaars handje vast. ‘Niet zo aan elkaar plukken, daar word ik misselijk van’, zegt Gerrit streng. Ze laten elkaar los. We durven elkaar niet meer aan te raken.

Na een paar trainingen komt Gerrit naar mijn zus toe. ‘Jij hebt talent. Wil je met de oudere meisjes komen meetrainen?’ Vanessa knikt. Ik ben nog lang niet zo goed als mijn zus, maar ik mag gelukkig toch mee.

Turnvereniging Wilskracht

We trainen drie keer in de week drieënhalf uur en zullen dat gaan uitbreiden naar dagelijks.

Wij zijn nu ‘de kleintjes’ van de selectie. Er is een groep van oudere meisjes, zo ongeveer tussen tien en twaalf jaar, en dan is er nog een groep met de oudste turnsters, van veertien tot en met achttien jaar. Gerrit traint vooral de middelste groep. Mijn turnvriendinnetje Sheila weet hun namen al, onder andere Suzanne, Debbie, Monique, en de jongste heet Wendy.

We zijn op de brug aan het trainen met de hulptrainer. Ineens hoor ik Gerrit luidkeels schelden tegen de meisjes in zijn groep, die op de balk bezig zijn. Ik schrik ervan. Zo ken ik hem niet. Ik verschuil me een beetje achter Sheila, die al wat ouder is. Ze knijpt haar ogen lichtjes samen. ‘Eh, ja, hij heeft een wat aparte manier om dingen uit te leggen. Niks van aantrekken’, fluistert ze mij bemoedigend toe. ‘Kom, concentreer je maar op de brug.’ Ze draait zich om en ik volg haar voorbeeld. Maar ik vind het wel moeilijk om te doen alsof ik het geschreeuw niet hoor.

Ik zie dat er bij sommige meisjes tranen over hun wangen stromen. Maar ik hoor ze niet. Ze huilen zonder geluid.

Na de training moet ik bij Gerrit komen. ‘Ik weet niet of je goed genoeg bent om te blijven,’ zegt hij, ‘misschien moet je weer terug naar de lagere groep, maar ik zal het een paar weken aankijken.’ Ik vind het niet leuk dat Gerrit mij niet goed genoeg vindt. De andere meisjes uit mijn groep zijn wel goed genoeg. Als ik terug moet naar de andere groep, dan stop ik met turnen, want ik turn alleen omdat ik bij mijn zus wil zijn. In de kleedkamer moet ik mijn best doen om mijn tranen te bedwingen. ‘Vergeet niet dat je nog veel jonger bent dan wij’, zegt Sheila troostend.

Daarna hoor ik hem er niet meer over. Hij doet juist heel erg leuk tegen mij. Ik heb een weddenschap van hem gewonnen en nu mag ik een haar uit zijn snor knippen. ‘Ik heb een schaartje!’ zegt Sheila. Ze rent naar de kleedkamer en komt terug met een piepklein schaartje. Zo schattig, echt iets voor haar. Gerrit ligt languit op zijn rug op de acrobatiekbaan, met zijn hoofd op de dikke mat. Ik lig naast hem. ‘Eén haartje maar, hè’, lacht Gerrit. Ik klim boven op hem en knip stiekem drie haren uit zijn snor en moet giechelen. ‘Dat zijn er drie!’ roept Gerrit. Hij grijpt mij vast en begint mij hard te kietelen. ‘Hihihi!’ lach ik luid. Ik zie een twinkeling in Gerrits ogen. Ik ben vereerd dat ik aan zijn snor mag zitten. Gerrit is heel erg trots op zijn snor. Niemand anders mag eraan zitten. Ik voel me speciaal.

Na de training lopen Sheila en ik druk kletsend door de gang. ‘Boe!’ horen we heel hard en Gerrit springt met zijn handen in de lucht van achter een hoek tevoorschijn. Sheila maakt een sprongetje in de lucht. ‘Aaah!’ gilt ze. We liggen helemaal dubbel. We lopen met Gerrit de lange gang door en gaan naar buiten. Hij stapt in zijn gele mini. Zo grappig, zo’n grote man in zo’n ieniemienie-autootje. Hij past er maar net in. ‘Kom maar’, zegt hij vrolijk tegen mij. Hij tilt mij op en zet me bij zich op schoot. ‘Jij mag sturen.’

‘Echt waar?’ vraag ik glunderend.

Hij start de motor en we rijden zachtjes weg.

‘Sturen, sturen!’ roept Gerrit lachend als we op een muurtje afrijden. Ik draai aan het stuur. Zo rijden we een rondje over het schoolplein. Wauw, wat stoer, denk ik, ik mag gewoon rijden!

De volgende dag wacht er een vrouw op ons. Gerrit zegt dat ze ‘diëtiste’ is. De vrouw vertelt het een en ander over eten en ze geeft ons een schema met wat we allemaal mogen eten en hoeveel gram. ‘Jullie moeten het eten afwegen, zodat het precies de juiste hoeveelheid is.’ Zelfs de groente moeten we afwegen. Ik weet niet zo goed waarom en vraag het aan een van de oudere meisjes. ‘Omdat we niet dik mogen worden’, zegt ze. En om dat in de gaten te houden moeten we voortaan elke dag in de zaal op de weegschaal. Gerrit schrijft in een schriftje precies op hoeveel we wegen.

Mama zit, zoals elke training, op een opgerolde lange mat in het toestellenhok naar ons te kijken. Ik vind het fijn dat ze er is. Gerrit gaat naar haar toe en zegt iets tegen haar, waarna ze de zaal verlaat.

Als ze weg is richt Gerrit zich tot ons. ‘Ouders zijn softies, die kunnen we hier niet gebruiken. Ze snappen geen moer van topsport.’

‘Meisjes,’ zegt mama als we ’s avonds aan de eettafel zitten, ‘ik wil jullie wat vertellen.’ We kijken haar vragend aan. ‘Ik mag niet meer blijven kijken tijdens de training, want Gerrit zegt dat ik jullie afleid. Maar ik kan niet elke dag twee keer heen en weer naar Ter Aar blijven fietsen. Ik heb Sylvia, een van de oudere turnsters, gevraagd of jullie met haar mogen meefietsen.’

‘Nee, mama’, zeg ik met een brok in mijn keel. ‘Jij moet mee!’

‘Dat gaat echt niet, lieverd’, zegt mama. ‘Bovendien mag geen van de ouders in de zaal blijven zitten tijdens de training.’

Een paar weken later hoor ik Gerrit tijdens de krachttraining tekeergaan. Hij trekt Monique hardhandig van de brug en sleurt haar luid scheldend aan haar arm mee naar de ringen. Hij tilt haar op, waaruit ze kennelijk begrijpt dat ze moet gaan hangen, en schreeuwt ondertussen in haar oor. Ik vind het zielig voor Monique. Hij duwt haar benen omhoog, waardoor ze automatisch de gewenste oefening uitvoert. ‘Knieën!’ schreeuwt hij keihard door de zaal. Alle andere meisjes om me heen zijn doodstil en gaan ondertussen gewoon verder met hun krachtoefeningen. Maar ik weet zeker dat zij ook wel zien dat onze trainer zijn hand heft. ‘Pets!’ Hij slaat Monique heel hard op haar knie, die helemaal rood kleurt, terwijl hij ondertussen in haar oor blijft schreeuwen. Monique houdt haar lippen stevig op elkaar en kijkt strak voor zich uit, terwijl ze doorgaat met de oefening. Maar ik zie duidelijk angst in haar ogen. Ik ga stilletjes door met mijn oefeningen, net zoals de anderen, en probeer me zo klein, onzichtbaar en geluidloos mogelijk te maken.

Mijn eerste wedstrijd

We zijn op weg naar mijn eerste wedstrijd. Spannend. Mama heeft het de hele tijd over ‘Monster’. Ik laat mijn gedachten de vrije loop en zie een megagroot groen monster voor me, zoals in een van onze sprookjesboeken. Het doet zijn bek open en steekt zijn knalrode tong uit, waarover wij naar binnen rijden, zijn maag in. ‘Wat een fantasie’, lacht mama als ik het haar vertel. ‘Monster is de naam van de plaats waar we heen gaan.’

Na de wedstrijd deelt de gastclub dropjes uit. Apekoppen. Lekker! Mama hoeft niet, dus ik krijg ook die van haar.

De volgende dag moeten we ons voor onze trainer opstellen.

‘Drop eten! Op een wedstrijd nota bene! Wat moeten ze wel niet denken?! Dat we amateurs zijn? Dat dus nooit meer!’

Hij wijst naar mij. ‘Er is zelfs iemand die ook nog eens het dropje van d’r moeder heeft opgegeten! Echt ongelooflijk! Schaam je!’

Ik voel dat ik rood word.

Na de preek moeten we extra krachtoefeningen doen. Sheila zegt dat het vanwege de dropjes is. Ik ga nooit meer snoepen. In het bijzijn van mijn trainer dan.

We gaan een week op trainingsstage naar Hauteville in Frankrijk. Reuzespannend. Gerrit geeft ons instructies. ‘Geen betutteling. We zijn topsporters. Je ouders mogen niet helpen met het tillen van je tassen. Tijdens de stage neem je geen contact met ze op. En bij het afscheid geef je ze geen kus. Je geeft je ouders een hand en zegt: “Tot ziens.”’

We staan klaar voor vertrek. Ik zal mama en papa bijna een week niet zien. Het voelt zo raar om ze een hand te moeten geven. Dus roep ik maar: ‘Nou, doei!’ Ik draai me om en loop naar de auto.

Na een rit van tien uur komen we op onze bestemming aan. Er is een slaapzaal voor de oudere meisjes en een voor de jongere meisjes. Ik vind het erg gezellig met de andere meiden. We moeten wel veel trainen, zes uur per dag. Tussen de middag maken we het huiswerk dat we van school hebben meegekregen.

Aan het einde van de stage vertrekken we uitgeput weer richting Nederland.

Na de stage stopt Sylvia met turnen. Voortaan fietsen Vanessa en ik met z’n tweetjes naar de turnzaal.

Vanessa moet bij de oudere meisjes in de middelste groep. Ik vind het jammer dat ze niet meer met ons traint. Ergens ben ik ook wel een beetje jaloers dat zij bij de beste turnsters zit.

Gerrit zegt dat ze over vier jaar goed genoeg moet zijn om naar Papendal te mogen, waar de nationale selectie traint. Hij is heel erg streng tegen haar, veel strenger dan tegen mij. Ik hoorde hem tegen haar zeggen dat zij dat nodig heeft, omdat ze anders niet hard genoeg traint.

Gerrit gaat voortdurend tegen de meisjes in zijn groepje tekeer. Ook tegen mijn zus, die nog zo klein is vergeleken bij de andere meisjes.

Nu ben ik toch maar blij dat ik nog met de jongere meisjes met de hulptrainer mag trainen. Gerrit komt alleen af en toe langs om aanwijzingen te geven. ‘Niet om je heen kijken!’ roept hij kwaad vanaf de andere kant van de balk naar mij. Ik schrik en ga door met mijn oefeningen.

We zijn klaar. Nu alleen nog stretchen. Sheila en ik liggen op een matje onder de balk en rekken onze spieren op, terwijl we zachtjes kletsen. Meisjespraat. Ineens komt Gerrit met grote passen op ons af. Hij gebaart naar mij en snauwt: ‘Meekomen!’

Geschrokken sta ik op. Gerrit duwt me met mijn rug tegen de muur. ‘Been’, bromt hij. Ik steek mijn been de lucht in. Hij pakt mij stevig vast bij mijn enkel en draait mijn been overdreven uit. Hij zet een voet naar achteren en leunt met zijn volle gewicht tegen mij aan om mijn been naast mijn oor te duwen. Het doet vreselijk veel pijn. Met al mijn kracht werk ik tegen en probeer mijn been ietsjes terug te draaien. Maar er is geen beweging in te krijgen. Ik kan mij onmogelijk uit zijn greep losmaken en huil van pijn.

‘Dat krijg je ervan als je niet hard genoeg traint!’ schreeuwt Gerrit hard in mijn oor. ‘Je moet niet kletsen, je moet trainen!’ Met twee vingers knijpt hij in het vel van mijn bovenbeen. ‘Kijk nou! Je bent dik!’ Hij schudt mijn vel heen en weer, waardoor ook mijn been heen en weer gaat. ‘Zie je wel, allemaal vet!’ Hij duwt nog even extra door en dan laat hij me los. Mijn been valt terug op de grond. Kwaad loopt Gerrit de zaal uit.

Die week moet Vanessa flikflak doen op de middelhoge balk. Ik vind het knap dat ze dat al kan. Ik moet ondertussen boogje doen op de lage grondbalk. Hartstikke eng. Met mijn adem in beweeg ik me achterwaarts richting handstand. Op goed geluk, want ik zie de balk pas op het allerlaatste moment en als ik mijn handen niet op tijd op de balk weet te plaatsen, val ik ondersteboven op mijn hoofd.

Nadat ik het twee keer met veel angst op de lage balk heb gedaan, vindt Gerrit dat ik genoeg heb geoefend en moet ik het op de hoge balk doen. Omdat ik nog zo klein ben, kost het mij moeite om erop te klimmen. Ik kan er via de zijkanten op, door de metalen poot als opstapje te gebruiken. Maar ik heb ook een trucje bedacht waar de oudere meisjes om moeten lachen: ik maak een borstwaarts om, zoals aan de brug, en via deze weg klauter ik op de hoge balk.

Daar sta ik nu klaar. Maar ik durf geen boogje te maken. Ik durf het amper op de lage.

BAM! Mijn zus ligt op haar rug op de grond. Er zit een bloedvlek op de balk en bloed stroomt uit de bovenkant van haar been. Ze begint te krijsen van schrik en pijn. ‘Uh, uh, uh, uh, terug die balk op!’ roept Gerrit streng. ‘Eerst nog een keer doen!’ En naar mij roept hij: ‘Doorgaan jij!’

Mijn zus snikt zachtjes terwijl ze met haar handen in de lucht op de balk staat. Ik hou mijn adem in, bang dat ze weer valt. Met tranen in haar ogen doet Vanessa de oefening nog een keer.

‘Goed zo’, zegt Gerrit tevreden. ‘Laat nu maar eens even zien wat de schade is.’ Vanessa toont haar bloedende been. ‘Hmm, ik denk dat we toch beter even naar het ziekenhuis kunnen gaan’, zegt Gerrit. ‘Doe je jas maar aan.’

Geen troostend woordje of bemoedigende arm.

Ik vind turnen helemaal niet leuk meer. We mogen echt niks. Niet praten. Niet lachen. Niet ‘aan elkaar zitten’. Dan roept hij met een vies gezicht: ‘Niet zo hangen! Daar word ik misselijk van! Dat kleffe gedoe! Gadverdamme!’

Elkaar aanraken durven we dan ook echt niet. Alleen om elkaar op te rekken met de lenigheidstraining.

En we mogen niet spelen. Zelfs niet buiten de turnzaal. Gerrit zegt dat het risico te groot is dat we op die manier geblesseerd raken.

Tijdens de drieënhalf uur durende training mogen we niet eten, drinken of stilstaan. Zitten kunnen we helemaal wel vergeten. We moeten continu in beweging blijven.

Gelukkig zijn we bijna klaar voor vandaag. Alleen nog krachttraining. Gerrit verlaat de zaal. Nu kan hij mij niet in de gaten houden. Stiekem herhaal ik de oefening minder vaak dan ik zou moeten. Tot hij weer terug is. Dan ga ik over op de ‘topsportmodus’. Mijn trainer pakt een houten brugleggertje en slaat ermee op verschillende plekken op mijn lijf, terwijl ik mijn krachtoefeningen uitvoer. Uit ervaring weet ik dat ik al mijn spieren zo hard mogelijk moet aanspannen om de klappen op te vangen, zodat het minder pijn doet. ‘Plumpudding!’ roept Gerrit ondertussen.

Later neemt Gerrit mij op schoot. ‘Je bent goed vooruitgegaan’, zegt hij trots. ‘Kom je voortaan ook op maandag trainen? Net als je zus?’ Eigenlijk heb ik daar helemaal geen zin in. We trainen al zo veel, bijna elke dag. Ik speel liever buiten. Maar Gerrit vraagt het zo lief. Ik ben best wel vereerd. ‘Ja’, hoor ik mezelf zeggen. Hopelijk zit ik er niet aan vast.

Nu weet ik waarom Vanessa op maandag altijd zo chagrijnig is. Er zijn dan geen andere trainers in de zaal en Gerrit laat zich helemaal gaan. ‘Godverdomme!’ vloekt hij keihard door de zaal. ‘Godverdegodverdegodver!’

Vandaag is Suzanne de pineut. De hele training al. ‘Haal de minitrampoline uit de andere zaal!’

Zwijgzaam en ineengedoken loopt het kleine, dunne meisje naar de andere zaal. Even later komt ze terug met de loodzware trampoline half op haar rug achter zich meeslepend. ‘Dat is godverdomme niet de goede!’ buldert Gerrit. Suzanne sleept het ding weer terug en verschijnt met een andere. Ze zien er precies hetzelfde uit. Weer is het volgens Gerrit niet de goede. Hij stormt op haar af en geeft haar een harde duw, waardoor ze achterover op haar rug op de trampoline valt. In één beweging buigt hij zich over haar heen, met zijn beide handen naast haar oren en zijn gezicht vlak bij het hare. Ze kan geen kant op. Hij is luidkeels aan het schreeuwen en Suzanne ligt verstijfd onder hem.

Laatst moest ze met hulp van Gerrit steeds maar weer schroefsalto doen op de acrobatiekbaan, waarbij hij bleef schelden, schreeuwen en duwen. En Suzanne maar terugrennen om het element over en over te doen. Volgens mij wist ze niet eens wat ze verkeerd deed. Af en toe sloeg ze tijdens de schroefsalto per ongeluk Gerrits bril van zijn neus, en dan werd hij vreselijk kwaad. Gerrit werd bozer en bozer, Suzanne banger en banger. Op een gegeven moment sloeg ze midden in de salto weer zijn bril van zijn neus. Deze keer braken de glazen: honderden glasscherfjes vlogen over de grond. Wij schrokkend ontzettend, zowel van de gebeurtenis als van Gerrits reactie: hij werd woedend en begon nog harder te vloeken dan hij al deed.

Zwijgen en doorgaan

Vandaag is onze trainer kwaad op ons allemaal. Ik weet niet wat we verkeerd doen. Hij scheldt en scheldt. Hij loopt naar de zaal die aan onze turnzaal grenst en gooit turntoestellen tegen de muren. Het gevloek en gesmijt volgen elkaar in razend tempo op.

We moeten altijd gewoon stil doorgaan met onze oefeningen, alsof er niks aan de hand is. Maar deze keer is het zo erg dat de oudste turnsters tegen ons zeggen dat we op de mat mogen komen zitten. Ik voel me veiliger nu ik dicht bij de andere meisjes zit. Zo wachten we totdat Gerrits ergste woede voorbij is.

Na een tijdje komt hij weer terug en vertelt waarom hij zo boos op ons is. We zitten nu al drie kwartier naar hem te luisteren. Ik knik af en toe, maar eigenlijk begrijp ik er geen reet van.

Als de officiële trainingstijd is afgelopen mogen we gaan. Zwijgend fietsen we naar huis. Thuis zeggen we niks over wat er op de training is gebeurd. Dat durven we niet.

Als Vanessa voor het eerst arabier-flikflak-streksalto moet doen op de acrobatiekbaan, kijk ik bewonderend toe. Ik ken niemand anders van haar leeftijd die dat al kan. Zelfs de grotere meisjes kunnen het niet allemaal. Gerrit zal wel trots op haar zijn.

Maar tot mijn verbazing is hij woedend. ‘Nee!’ schreeuwt hij keihard door de zaal, terwijl hij haar arm hardhandig vastgrijpt. Vanessa rent geschrokken terug om het direct over te doen. Maar weer vindt Gerrit het niet goed. Hij geeft Vanessa een duw. Weer rent ze zo snel ze kan terug. Ik zie de paniek in haar ogen en ik voel een intense spanning in de zaal, die als een zwarte bol om Gerrit en mijn zus hangt. Ik wil dat hij ophoudt. Maar dat durf ik niet te zeggen. Ik kijk om me heen en probeer oogcontact te maken met de oudere meisjes, om bijval te krijgen. Maar niemand kijkt terug. Gerrit zegt niet wat ze nou verkeerd doet, hij scheldt alleen. Als Vanessa het voor de zoveelste keer probeert, gooit hij haar hardhandig ondersteboven terug de lucht in, zodat ze dezelfde houding heeft als halverwege de streksalto. Hij geeft haar een harde klap op haar bovenbeen. Er verschijnt een rode plek. Vanessa krijst. Omdat hij haar zo hard slaat, strekt ze net iets meer haar lichaam; blijkbaar de houding die Gerrit wel wil zien. ‘Zo moet het!’ Hij gooit mijn zus weer terug op haar voeten en geeft haar een harde duw in haar rug, zodat ze automatisch weer terugrent naar de andere kant van de mat, om het huilend opnieuw te doen.

Die avond hoor ik Vanessa thuis op de gang huilen. Eigenlijk moeten we slapen, ik heb mijn pyjama al aan, maar Vanessa praat met papa en mama. Ik ga naar de gang, want ik wil weten wat er aan de hand is. ‘Moeten we met hem gaan praten?’ vragen papa en mama. ‘Nee!’ Heeft ze gezegd dat Gerrit haar die middag heeft geslagen? Ik denk niet dat ze dat durft. Ik hoop wel dat ze ons nu van turnen afhalen. Ondanks het feit dat dit gesprek voelt als verraad aan onze trainer. ‘Niet met hem gaan praten!’ smeekt Vanessa.

Als iemands vader of moeder contact opneemt met Gerrit, dan krijgt diegene dat altijd terug op de training. ‘Hangen pappie en mammie zeker vanavond weer aan de telefoon, hè?’ Gerrit heeft een hekel aan ouders en dat laat hij regelmatig aan ons weten. ‘Dat slappe gedoe. Ouders zijn mietjes. Watjes. Een stelletje nutteloze wezens. Ze weten helemaal niks van topsport. Slapjanussen zijn het, die hun kinderen te veel verwennen. Dat is wel het laatste wat jullie nodig hebben!’

‘Ik haal jullie nu van turnen af!’ roept papa. ‘Neeeeeeee!’ huilt Vanessa. ‘Ik wil niet van turnen af! Beloof me dat je niet met hem gaat praten!’

Ik weet dat Vanessa heel bang is dat Gerrit papa en mama gaat slaan als ze ons van turnen afhalen. En dat hij ons gewoon thuis komt ophalen en onze ouders weet te overtuigen dat we weer moeten turnen. Dan krijgen wij er daarna extra van langs, omdat we hebben geklaagd. Maar dat durven we natuurlijk niet tegen papa en mama te zeggen. Gelukkig weet Vanessa ze te overtuigen om niet met Gerrit te gaan praten. ‘Beloven jullie dat?’ vraagt ze.

‘Beloofd.’

De grote, opgezwollen bloedblaar op mijn hand is nog dicht, maar er zit rood vocht onder mijn vel. Ik heb wel vaker rode, open blaren op mijn handen van de brugtraining, maar nog niet eerder een vochtblaar, zoals deze.

‘Weet je wat je ermee moet doen?’ vraagt Gerrit. Ik schud mijn hoofd. ‘Ik laat het je vanavond wel zien.’

Na de training brengt Gerrit mij thuis met de auto. Vanessa is er vandaag niet, ik zit in mijn eentje op de achterbank. Mijn oog valt op een zak taaitaaipoppen, die half onder de voorste stoel op de grond ligt. Mijn maag knort, ik heb net hard getraind. Gerrit pakt er een voor zichzelf. Hongerig kijk ik hem aan. ‘Nou vooruit, voor deze ene keer’, zegt Gerrit en hij houdt de zak voor me open. Ik twijfel even. Zou hij het echt menen? Regelmatig komt hij op gebeurtenissen terug op momenten dat hij kwaad is. Ik besluit het zekere voor het onzekere te nemen en schud mijn hoofd. ‘Je begint het al te leren’, zegt Gerrit. Ik geloof dat ik de juiste beslissing heb genomen.

Ik trek aan het touwtje dat uit onze brievenbus hangt en de deur springt open. Mijn trainer loopt mee naar binnen. Er is niemand thuis. Het is stil en donker. Ik doe het licht in de keuken aan. ‘Heb je een speld?’ vraagt hij. Ik ren naar boven en pak er een uit mama’s rode speldenkussen. Gerrit doet het vuur van het gasfornuis aan en houdt de speld in het vuur. ‘Zo dood je de bacteriën’, legt hij uit. Ik staar in de flakkerende geel-met-blauwe gloed, en droom er een beetje in weg van vermoeidheid. Ik vind het lief dat Gerrit zich zo vaderlijk om mij bekommert. ‘Kom maar met je hand.’ Hij prikt met de speld in de blaar. ‘Kijk,’ legt hij uit, ‘zo kan het vocht eruit. En dan moet je zo meteen met een schaartje het velletje afknippen. Dan kan de blaar genezen.’

De volgende dag voel ik mijn hand tijdens de brugtraining kloppen van pijn. De grote, ronde blaar op mijn hand is dieprood van kleur. Het verbaast me altijd weer hoe rood het rauwe vlees onder de huid eigenlijk is. Tijdens mijn oefening begint het te bloeden. Maar ik moet gewoon doortrainen. Bij de magnesiumbak sta ik zachtjes te snikken van pijn. ‘Niet piepen!’ roept Gerrit.

Ik kijk niet naar mijn handen, dat durf ik niet, want ik mag er van Gerrit geen aandacht aan schenken. Gelukkig gaat hij weer terug naar de groep met de oudere meisjes. Ik blijf achter bij de brug, waar ik met de hulptrainer reuzendraaien moet doen. Een draai van driehonderdzestig graden van handstand naar handstand aan de hoge bruglegger. Ik ken niemand van mijn leeftijd die dat al kan. Zelfs veel van de oudere meisjes kunnen het niet. Maar het is wel zo ongeveer het pijnlijkste wat ik kan bedenken als je handen openliggen. Je handen draaien met je volle gewicht eraan rondom de houten legger. En ik heb geen leertjes (handbeschermers). De hulptrainer tilt mij de lucht in, zodat ik bij de brug kan. Ik trek mezelf op en neem de beginhouding voor de reuzendraai aan. Maar ik weiger om het te doen. Mijn hand doet te veel pijn. En omdat het zo’n pijn doet, ben ik ook nog banger dan ik normaal al ben, want ik kan me niet zo goed vasthouden. De kans om van de brug af te glijden en naar beneden te storten is groter.

Na een minuut of tien mag ik naar beneden komen van de hulptrainer. ‘Waarom doe je het niet?’ vraagt hij. Ik zeg niks en kijk naar de grond. Dan pakt hij mijn bloedende hand en kijkt ernaar. Hij geeft mij een stukje sporttape en zegt dat ik dat eroverheen moet plakken. Maar ik bloed zo hevig dat het weer loslaat. ‘Haal het er maar weer af, het blijft toch niet zitten.’ Ik trek de tape van mijn hand en smeer mijn handen in met een mengsel van magnesium en water. Het papje kleur roze door het bloed. Ik sta te snikken bij de magnesiumbak. Mijn hand klopt als een gek en ik voel de adrenaline door mijn lichaam pompen van de stress, omdat ik weet dat ik zo toch weer die brug op moet.

‘Jij bent’, zegt de hulptrainer. Ik loop naar hem toe en hij tilt me wederom de lucht in. Weer trek ik mezelf op en ik neem de beginpositie aan. Ik voel mijn hand branden. En weer weiger ik om het te doen.

Dan komt Gerrit kijken hoe het ervoor staat. ‘Het lukt niet’, zegt de hulptrainer. Gerrit springt op de witte houten kist die naast de brug staat, gooit mij in handstand en pakt mij bij mijn pols, zodat ik niet van de brug af kan springen. Het gaat allemaal heel snel en agressief. Hij geeft mij een harde duw naar beneden, zodat ik een reuzendraai maak. Als ik na de hele draai weer in handstand sta, pakt Gerrit mij wederom vast en geeft weer een harde duw. Dit herhaalt hij een aantal keer. Ik kan geen kant op. De bruglegger kleurt rood van mijn bloed. Ik probeer niet aan de pijn te denken. Tranen biggelen langs mijn gezicht. Van pijn, maar ook van angst en paniek. Ik probeer mijn gevoel uit te schakelen. Maar dat is moeilijk.

Als mijn trainer vindt dat het genoeg is geweest, geeft hij mij een harde duw richting de grond, waardoor ik van de brug af val. Ik land een paar meter lager op mijn rug op de mat. ‘Ik baal dat ik er weer aan te pas moet komen voordat je het doet!’ roept hij kwaad naar me. Hij springt van de kist en loopt terug naar zijn groep. Ik blijf gechoqueerd op de mat liggen. Eventjes maar, want de volgende turnster is aan de beurt.