Marianne Fredriksson

Het zesde zintuig

Uit het Zweeds vertaald door Ina Sassen

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Blindgång, verschenen bij Wahlström & Widstrand

Oorspronkelijke tekst © Marianne Fredriksson, 1992

Published by agreement with Nordin Agency ab, Sweden

Eerste Nederlandstalige uitgave © Ina Sassen en De Geus bv, Breda 2001

Omslagontwerp De Geus bv

Omslagillustratie © Eberhard Grames

isbn 978 90 445 2693 6

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vijfde druk, 2007.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Langzaam, heel langzaam stegen de kinderen op van hun kerkbank.

Vervolgens maakten ze halt bij de Heer, alsof ze hem uitnodigden met hen mee te gaan. Maar hij kon zich niet losmaken van het kruis waaraan de mensen hem vastgespijkerd hadden.

Dus schudde het meisje bedroefd het hoofd toen ze hun tocht naar de gewelven van de lichtblauwe kerk voortzetten en verstevigde ze haar greep om de hand van de jongen.

Ze vergrootten hun snelheid.

‘Grote god’, fluisterden de mensen verschrikt bij de gedachte aan wat er zou gebeuren wanneer de kinderen tegen het harde steen te pletter zouden slaan.

Maar toen was daar die wind die de gewelven opende, een hevige storm die door het gebouw bulderde en de kerklucht naar buiten dreef. En ze zagen de hemel, allemaal zagen ze de hemel waarin de kinderen verdwenen op hun tocht naar de zon, gewiegd door de luchtstromen als lichte vogels in een storm.

Daarna sloot het dak zich weer en leek het alsof er helemaal niets gebeurd was.

Het was een adventszondag en in de kerk van Östmora werd de hoogmis gevierd. Tweehonderdacht zielen hadden zich verzameld. De meesten van hen waren sfeerzoekers, mensen met een onbestemd verlangen die niet vaak ter kerke gingen. Vierendertig aanwezigen waren trouwe kerkgangers. Zij kenden elkaar al heel lang en wisten alles van elkaar.

Maria Elofsson was er niet. ‘Waarschijnlijk haar rug’, werd er gefluisterd. De dokter was er wel. Sinds zijn vrouw overleden was, sloeg hij haast geen zondag over. De gebroeders Björkman zaten op de tweede bank. Frisgewassen en met rode wangen roken ze zoals gewoonlijk naar oude koffie, want ze hadden net als iedere andere zondagmorgen de vlekken in hun nette zwarte pak behandeld met koffiedik.

Drie meisjes die het komende voorjaar belijdenis zouden doen, waren er ook. Zij zaten op de eerste bank, aan de rechterkant.

De predikant was jong. Zijn geloof was zwak, maar preken kon hij als de beste.

Kortom, niemand had kunnen vermoeden dat er die dag in Östmora een wonder zou gebeuren.

Het enige bijzondere waren de kinderen. Ze zaten recht voor het altaar, helemaal vooraan op de eerste bank, en het meisje, de langste van de twee, had haar arm om de schouders van de jongen geslagen. Mia Johansson, die onder Gods kinderen een speciale plaats innam en overal het goede van inzag, was geroerd. Die eigenaardige kleindochter van Kerstin Horner had een goed hart, en ze had veel geduld met de blinde jongen van Berglund.

Maar daarna werd ze een beetje ongerust. Ze zag wel in dat Berglund, die lid was van het Zendingsverbond, het vermoedelijk helemaal niet leuk zou vinden dat het meiske die arme blinde drommel op sleeptouw nam naar de staatskerk.

In de bank achter zich hoorde ze de gezusters Enström fluisteren dat het Kerstin Horner – hoogmoedig als ze was, een heiden bovendien – vermoedelijk een doorn in het oog was dat haar kleinkind contact zocht met God.

De predikant stond op de kansel en las hardop voor uit zijn preek, hij sprak duidelijk en met lange pauzes. Het was de kerk zelf die hem ertoe dwong steeds even te pauzeren, en iedere keer als hij wachtte op de echo van de gewelven, voelde hij de angst.

Ik moet ander werk zoeken, dacht hij.

Eigenlijk had hij, hulppredikant Karl Erik Gustaf Holmgren, erop voorbereid moeten zijn. Want hij was de dag begonnen met een vertwijfeld gebed tot de God in wie hij zo moeilijk kon geloven. Het was een gebed zonder hoop op een wonder dat hem het geloof uit zijn jeugd zou teruggeven.

Maar toen de kinderen opstegen naar de gewelven van de kerk werd hij even bang als de anderen, banger zelfs. Als hij de stem en de woorden had gehad, zou hij het hebben uitgeschreeuwd: maar stop nou toch God, stop nou. Zo bedoelde ik het niet …

Nu was het niet zo dat het wonder gebeurde terwijl hij preekte, nee, het was tijdens de psalm: ‘Bereidt de weg des Heren! Bergen geslecht, kloven gevuld’.

Ongelooflijke woorden, dacht de predikant. Ze hebben veel meer inhoud dan het feit dat twee kinderen opstijgen van hun kerkbank. En op het moment dat hij dat dacht, hoorde hij God lachen.

Ja, hij hoorde God lachen. Het wonder van Östmora zou in twijfel getrokken worden, sterker nog, het zou belachelijk worden gemaakt. Maar hij alleen had Gods lach gehoord, en het gelach van God kon geen onderwerp van discussie zijn. Het zou hem de rest van zijn leven volgen als een geschenk.

Toen de kinderen verdwenen waren en het dak zich weer had gesloten, zaten de mensen als versteend in de kerk.

Ze keken verschrikt naar hun herder, hij was degene die iets zou moeten zeggen wat hen terugvoerde naar het vertrouwde en verklaarbare. Maar het enige wat hij deed was glimlachen met zijn gezicht opgeheven naar het gesloten dak. Wis en waarachtig, hij stond daar maar wat te glimlachen.

Die glimlach van de predikant zou naderhand onderwerp zijn van levendige discussies. Lang niet iedereen had hem opgemerkt, velen twijfelden eraan. De drie meisjes die belijdenis zouden doen, die op de eerste bank hadden gezeten, zouden het ontkennen.

‘Ach, hij stond daar alleen maar een beetje stom te kijken.’

‘Hij zag er gelukzalig uit’, zei Mia, die overal het positieve van inzag.

Maar wel waren ze het erover eens wie de kerkgangers weer wakker had geschud. Iedereen herinnerde zich hoe Nils Björkman was opgestaan en had geroepen: ‘Maar mensen toch, in godsnaam, we moeten de kinderen gaan zoeken.’

Dat luchtte op. Plotseling konden ze zich bewegen, ademhalen, zich in de kerkdeur verdringen en alle kanten oprennen terwijl ze de namen van de kinderen riepen: ‘Sofia, Anders!’

De gebroeders Björkman namen het kerkhof voor hun rekening en zochten achter iedere steen, muur en heg. Linnea Haglund, die een zeer been had, zei dat ze onnozel waren, iedereen snapte natuurlijk dat de kinderen ver weg gevoerd waren. Dat moest wel, met de snelheid waarmee ze door het dak waren verdwenen.

Het was de dokter die tot de conclusie kwam dat ze de ouders op de hoogte moesten stellen. Zelf nam hij de taak op zich Kerstin Horner te bellen.

De hand waarmee hij de hoorn vasthield beefde. Wat moet ik in ’s hemelsnaam zeggen, dacht hij. Hij stond in de sacristie en probeerde zijn blik te richten op de toga’s die daar op hun klerenhangers hingen.

‘Horner’, zei een rustige stem.

‘Ja, hallo, met Åke Arenberg. Ik eh, ik wou eens informeren hoe … het met Sofia gaat.’

‘Wat aardig van je’, zei de stem. ‘Zoals je misschien weet heeft ze de griep, die griep die momenteel rondgaat. Ze is wat koortsig en zo, maar het komt wel weer goed, hoor.’

‘Maar waar is ze?’

Hij schreeuwde het nu uit en de rustige stem antwoordde verbaasd dat Sofia lag te slapen zoals kinderen die koorts hebben dat plegen te doen. Ze sliep al sinds het ontbijt.

‘Ik heb haar een kinderaspirientje gegeven’, zei de stem verontschuldigend. ‘Tegen de hoofdpijn. Waarom vraag je dat?’

Het bleef een hele tijd stil, maar daarna zei hij met een geforceerde en leugenachtige stem: ‘Er waren hier een paar mensen die dachten dat ze haar zagen.’

‘Waar?’

‘Toen … we de kerk uitliepen.’

‘Dan hebben ze zich vergist’, zei Kerstin lachend. En de dokter, die er niet meer tegen kon, legde de hoorn op de haak.

Op dat moment keerden de gebroeders Björkman terug naar de kerk, hijgend en elkaar voortdurend in de rede vallend. Ze waren bij de familie Berglund geweest en hadden met eigen ogen gezien hoe Anders, die hoge koorts had, nogal onrustig lag te slapen. De blinde jongen was de hele ochtend nog niet wakker geweest en zijn moeder maakte zich zorgen. Ze wilde dat de dokter zou langskomen om eens naar hem te kijken.

2

Kerstin Horner bleef met de hoorn in de hand staan, verbaasd en een beetje geschrokken door Arenbergs manier van doen. Arenberg was een rustige vent en een goede dokter.

Verstandig. Maar Kerstin mocht hem niet.

Kerstin was lerares. Ze had dat beroep gekozen omdat kinderen haar interesseerden.

Daarmee bedoelde ze dat ze nieuwsgierig was naar kleine mensen, naar hun gedachten en opvattingen. En misschien vooral wel naar hun toestand, hun eeuwigheidstoestand, zoals ze het uitdrukte.

Ze sprak ze natuurlijk niet uit, al die dingen die ze verkondigd had toen ze jong was en nog geloofde in de sluimerende mogelijkheden van kinderen. Maar op school ging dat geloof verloren. Evenals de eeuwigheid.

Uitgeluid.

Ze was nog geen vijfendertig toen ze begon te zwichten voor de heersende opvattingen. Maar toch, tijdens haar jaren als lerares was ze de gave niet kwijtgeraakt te kunnen zien en horen wat uniek was in ieder kind.

Nu legde ze de hoorn neer, schudde het hoofd en liep naar haar schriften. Ze ging zitten, maar kon zich niet concentreren. Haar blik dwaalde door het venster naar buiten, door de takken van de perenboom naar de witte akker met de lange schaduwen. Haar gedachten zochten Sofia.

Dat gezegende kind.

In feite is zij het kind van wie ik altijd gedroomd heb, dacht Kerstin. Ze heeft een fantasie die de wereld doet stralen en een hart waarvan de deur wijd openstaat, een deur zo groot als een baander.

Toch was daar die ongerustheid.

Zoals zo vaak dacht ze aan de avond toen Sofia verdwenen was. Duisternis, bijtende maartse winden, natte sneeuw. Het kind was tussen de middag niet thuisgekomen, en ook niet voor het avondeten. Kerstin was het strand afgelopen om haar te zoeken.

‘Sofia, Sofia!’

Haar zaklamp bleek tot weinig in staat in de duisternis die heerste bij de rotsen aan de kust.

De zee was groot, zwart en oorverdovend.

Maar plotseling zag ze het huis van de Johanssons. Ze zag de verlichte vensters en het meisje dat kwam aanhuppelen.

‘Ik was verdwaald.’

‘Maar je speelt hier toch altijd?’

‘Er was een raam verlicht en ik wilde erop kloppen.’

‘Waarom deed je dat dan niet?’

‘Het was het verkeerde raam.’

Daarna had Sofia haar hand in die van haar laten glijden.

‘Oma, wees nou niet boos.’

Ze schudde het meisje door elkaar en omhelsde haar daarna zo stevig dat het kind haast geen adem meer kreeg.

Gehurkt zaten ze daar in de wind, die uit de richting van het heideveld woei, en vanuit de duisternis sloeg plotseling de regen toe, een vlijmscherpe regen. Ze waren naar huis gerend via de kortere weg over de akkers en met hun laarzen hadden ze door de klei gebaggerd.

Toen ze eenmaal aan de keukentafel zaten met boterhammen en warme chocolademelk had Kerstin gezegd: ‘Je weet toch wel dat ik altijd kwaad word als ik bang ben?’

De blik van het meisje was ver weg geweest, maar Kerstin had haar weer bij de les gehaald: ‘Wat bedoelde je toen je zei dat het het verkeerde raam was?’

De ogen van Sofia waren uiteengegleden zoals altijd gebeurde wanneer ze van plan was te liegen, maar daarna zei ze alsof het volkomen logisch was: ‘Toen ik zag dat het het huis van de Johanssons was, wist ik weer waar ik was. En toen kon ik de weg naar huis ook wel weer terugvinden.’

Ze bracht haar ogen weer op een lijn en keek Kerstin aan: ‘Alles is goed hoor, oma.’

‘Maar natuurlijk, meisje van me, alles is goed.’

Dat moment was met hoop vervuld geweest. Het leek alsof twee werelden elkaar konden ontmoeten en daar had Sofia zich aan vastgeklampt. Ze probeerde het uit te leggen.

‘Zie je, ik liep daar, waar ik altijd langsloop, en toen hoorde ik plotseling dat de grote berg, je weet wel die rotswand, tegen mij praatte.’

‘Praatte?’

‘Ja, nee, hij fluisterde. Daarom kon ik hem ook niet zo goed horen. Nou, en toen heb ik mijn handen op de onderste stenen gelegd, en ik zei tegen hem: “Praat eens wat harder.” Maar dat kon de berg niet, zei hij.’

Ze begon hard te lachen en daarna ging ze verder met die jongemeisjesstem van haar: ‘In plaats daarvan bracht de berg de wereld tot stilstand. De wind hield op met waaien en de golven beukten niet langer tegen de rotsen. O oma, het was zo spannend dat ik er bijna in bleef.’

En het meisje beefde zo dat ze de beker in haar hand niet kon stilhouden en chocolademelk morste.

Kerstin had als versteend aan de keukentafel gezeten.

‘Bergen denken heel erg langzaam’, ging Sofia verder. ‘Dat komt doordat ze zo oud zijn, snap je?’

Kerstin kon geen woord uitbrengen en Sofia maakte haar verhaal af.

‘Het duurde een hele tijd voordat ik begreep dat de berg tegen mij zei dat ik op hem moest klimmen en naar het noorden moest gaan. Daarboven was een pad, een lang pad dat straalde, snap je. Maar hij was steil, de berg bedoel ik. Het was moeilijk om naar boven te klimmen en soms moest ik op handen en voeten lopen.’

Ze was zachtjes gaan praten en toen ze doorging waren haar ogen ver afgedwaald: ‘Ik hoorde een vogel, en ik dacht dat hij zong in de tuin waar de berg over fluisterde. Maar ik ben daar nooit aangekomen, want het werd hartstikke snel donker. En omdat ik niet wist waar ik was werd ik bang, en daarom begon ik te rennen. Ik rende en ik rende maar.’

Kerstin had nog steeds geen woord gezegd maar ze moest bleek geworden zijn want Sofia zei: ‘Je ziet eruit of je een spook gezien hebt.’

Op dat moment had Kerstin zichzelf weer onder controle en was ze in staat iets te zeggen: ‘Nee hoor, ik ben alleen maar een beetje moe.’

Het kind had wat gepruild en minachtend geglimlacht en haar ogen zeiden: je liegt. En ze had gelijk, want Kerstin had wel degelijk een spook gezien, een man die net zo was als Sofia, in een kamer met tralies voor het raam. Het was de man die vol vuur had beweerd dat hij kon praten met de stenen die voor hem op tafel lagen. Hij had ze een voor een opgetild, tegen zijn oor gehouden en gezegd: ‘Ik ben de enige die ze hoort en begrijpt.’

Achter de man zag ze heel even Klara, ook zij was door de bergkoning de berg binnengevoerd.

Een halfuur later lag het kind in bed en had Kerstin haar ingestopt. Zelf was ze op de bank in de woonkamer gaan zitten en ze had geprobeerd haar hart, dat als een razende tekeerging, tot bedaren te brengen.

De hele zomer had ze haar best gedaan het gesprek te vergeten. Waarom kwam die geschiedenis nu juist vandaag weer boven, net nu het meisje veilig in haar kamer lag te slapen bij het rustige en vriendelijke licht van de adventskandelaar?

Ze sloop de trap op, stak de overloop over en zette de deur op een kier. Sofia sliep.

Maar onder haar gesloten oogleden bewogen haar ogen. Ze droomt, dacht ze. Laat ze haar droom maar afmaken.

Kerstin ging naar de keuken om thee te zetten, melk warm te maken en brood te smeren en toen ze daarmee klaar was zei ze: ‘Hé, hallo, het is tijd om wakker te worden. En een beetje te eten.’

Het meisje voelde inmiddels wat koeler aan, misschien was de koorts gezakt. Zoals gebruikelijk was ze ogenblikkelijk wakker en ze zag er onwaarschijnlijk tevreden uit.

‘Het is ons gelukt’, jubelde ze. ‘We zijn door het kerkdak naar buiten gevlogen.’

Op dat moment werd er aangebeld.

‘Eet jij maar, ik doe gauw open.’

Toen Kerstin de trap afliep werd er nog een keer ongeduldig op de bel gedrukt, maar haar lichaam nam rustig de tijd. Verbaasd trok ze de conclusie dat de ongerustheid zich als een soort plaksel in haar kniegewrichten had genesteld.

Het was Åke Arenberg: ‘Ik was in de buurt en ik dacht, kom, ik ga eens even kijken hoe het met Sofia is.’

‘Wat aardig van je, maar het gaat al beter met haar.’

‘Ik wilde ook even terugkomen op ons telefoongesprek.’

‘Dat zou prettig zijn’, zei Kerstin bits.

‘Het akelige is,’ zei de dokter, ‘dat ik ze met eigen ogen gezien heb, Sofia en Anders bedoel ik, toen ze door het kerkdak naar buiten vlogen.’

Zijn stem klonk schel, hij was zichzelf niet. Maar Kerstin had een schaduw op de trap gezien en legde een vinger op haar mond.

‘Sofia staat te luisteren’, fluisterde ze. ‘We praten verder in de keuken.’

Ze sloeg de keukendeur met een uitdagende klap achter zich dicht en liet zich moeizaam op een stoel zakken.

De dokter begon te ratelen, waarbij hij keer op keer terugkwam op het feit dat hij het zelf gezien had.

‘Met eigen ogen’, zei hij.

‘Dat zal niet zo best zijn voor je reputatie’, zei ze boosaardig.

‘Dacht je dat ik daar niet aan gedacht heb?’

‘Maar wat erger is, het zal de kinderen schaden.’

‘Maar daarom ben ik nou net hier’, zei hij op smekende toon. ‘Ik wil met een rein geweten kunnen verklaren dat beide kinderen thuis ziek in bed lagen.’

Toen Kerstin voor hem uit de trap opliep, zei hij: ‘Wat Anders betreft is de kwestie duidelijk. Hij heeft zo’n hoge koorts dat hij nauwelijks op zijn benen kan staan.’

Kerstin realiseerde zich vertwijfeld dat Sofia inmiddels opgeknapt was, maar zodra ze de deur van de meisjeskamer opendeed kalmeerde ze weer. Want daar lag Sofia met brandende ogen en wangen die heet waren van de koorts.

Dat gezegende kind, dacht Kerstin opgelucht. Maar wat heeft ze in vredesnaam uitgehaald?

Toen de dokter vertrokken was – ook hij was tevreden toen hij eenmaal een infectie van neus- en keelholte, hoge koorts en een versnelde hartslag had vastgesteld – ging Kerstin vastbesloten terug naar het meisje.

‘En nu vertel je mij de waarheid’, zei ze.

‘Hoezo waarheid?’ antwoordde Sofia. ‘Ik ben ziek en ik droom.’

Maar vlak voordat het kind de ogen dichtdeed viel het Kerstin op dat ze scheel keek en toen een seconde later de telefoon ging was ze al in slaap gevallen. De plaatselijke krant was aan de lijn.

‘Als jullie het wagen kleine kinderen bij dit indianenverhaal te betrekken,’ snauwde Kerstin, ‘klaag ik jullie aan.’

3

‘Ik moet eerst een beetje beter worden’, zei Sofia streng tegen zichzelf, als om daarmee de paniek op een afstand te houden. ‘Daarna ga ik nadenken.’

Ze viel in slaap, maar werd een uurtje later weer wakker.

Ze hoorde dat oma aan het bellen was en besefte dat ze de telefoon de hele avond had horen rinkelen, ook in haar slaap.

Arme oma.

Sofia was nu niet meer zo warm en ze kon helder nadenken. Ik moet bij het begin beginnen, dacht ze, maar daar werd ze onzeker van. Want waar bevond zich in vredesnaam het begin?

Ze besloot dat dat de dag was waarop ze met Anders bevriend raakte. Zolang ze het zich kon herinneren was ze nieuwsgierig naar hem geweest en had ze erover gepiekerd wat hij allemaal zag in die duisternis van hem. Ze had gedacht dat dat toch een andere wereld moest zijn, misschien een wereld als die van de bergen of van de bomen.

Verschrikkelijk en prachtig tegelijk.

Op een dag zou ze het hem vragen. Dus ging ze hem op vrijdagavond staan opwachten bij de bushalte, wanneer hij zou thuiskomen van die school waar hij op zat. En waar hij door de week ook bleef slapen. Oma had haar uitgelegd dat kinderen die niet goed konden zien naar een speciale school moesten waar ze leerden lezen met hun vingers.

Maar ze raakte nooit met hem in gesprek, want zijn vader en moeder waren er ook iedere keer en ze verdwenen altijd meteen met de auto.

Een poosje later vertelde iemand dat Anders iedere zaterdagmorgen in zijn eentje naar de kiosk ging om snoep te kopen, en dat hij zelf betaalde en zo. Het was Märta van de winkel die dat zei en ze had verbaasd geklonken: ‘Het is net een normaal kind’, zei ze.

Dus toen op een zaterdagmorgen in het voorjaar de zon scheen, wachtte Sofia hem op bij de kiosk. En daar kwam hij aan met zijn witte stok: rechtervoet, stok naar links, linkervoet, stok naar rechts. Sofia vond het er elegant uitzien.

‘Hoi’, zei ze toen hij zijn boodschap gedaan had. ‘Ik ben het, Sofia, van de heuvel, je weet wel. Ik wil zo graag weten wat jij ziet als je droomt.’

‘Oh,’ zei de jongen, ‘ik droom over engelen, grote witte engelen met lange vleugels waar ze mij in kunnen wikkelen.’

‘Jeetje’, zei Sofia, afgunstig en onder de indruk.

Zo zijn we vrienden geworden, dacht Sofia.

Ze ging met hem mee naar huis, waar zijn moeder bezig was met het opmaken van de bedden.

‘Wat leuk dat je een vriendinnetje hebt’, zei ze.

Toen kregen ze limonade en zijn moeder stelde voor die in de tuin op te drinken. Daar zaten ze onder een oude appelboom en het was net in de tijd dat de boom in bloei stond en heerlijk rook, en het gonsde er van de bijen.

‘Kun jij met de bomen praten?’

‘Natuurlijk’, zei de jongen. ‘Jij niet dan?’

‘Nee, dat is lastig’, zei Sofia. Ze voelde zich nu de mindere, maar toen herinnerde ze zich die avond in maart.

‘De berg heeft een keer tegen mij gepraat.’

‘Wat zei die?’

Aangezien Sofia hem het hele verhaal wilde vertellen, kwam ze ook niet onder het schandelijke einde uit: ‘Ik ben nooit te weten gekomen wat de berg wou.’

‘Maar waarom ben je niet teruggegaan om het hem te vragen?’

Sofia dacht na over haar antwoord en zei toen verbaasd: ‘Ik heb het aan oma verteld en zij werd bang.’

‘Hm’, zei de jongen. ‘Het is beter de volwassenen niets te vertellen.’

‘Maar wat doe jij dan als ze vragen stellen?’

‘Liegen natuurlijk.’

‘Je kunt het aan mij zien als ik lieg. Dan ga ik scheel kijken.’

‘Dat kun je afleren’, zei de jongen. En hij riep naar het huis dat Sofia en hij naar Kerstin zouden gaan om de pasgeboren katjes te bekijken.

‘Heeft Kerstin katten?’ vroeg zijn moeder.

‘Dat weet toch iedereen?’ zei de jongen. ‘Kom, we gaan.’

‘Wees voorzichtig’, zei zijn moeder en Sofia nam Anders bij de hand en riep: ‘Tot ziens’. Ze was sprakeloos van bewondering. Jeetje, dacht ze, op die manier zou ik ook wel willen liegen.

Ze liepen via het bospad naar de berg en Anders zei dingen die Sofia in haar geheugen prentte. Dat het helemaal niet donker was in zijn wereld; hij zag de intensiteit van het licht voortdurend veranderen. En dat hij zijn blik naar binnen kon richten en alles kon zien, kleuren en bomen en bloemen en de hemel natuurlijk. Het enige wat hij daarvoor hoefde te doen was zijn blik op een bepaalde manier instellen.

Ze bleven staan en Sofia kon goed zien hoe Anders zijn ogen opendeed en zijn irissen schuin naar boven en naar rechts verplaatste.

‘Daar kan ik kijken. Binnenin mij. Snap je?’

‘Vanzelfsprekend’, zei Sofia.

Na een poosje waagde ze zich fluisterend aan een vraag: ‘Kun je de doden ook zien?’

‘Nee, dat is nog nooit gebeurd. Jij dan?’

‘Ik heb het geprobeerd’, zei ze. ‘Afgelopen november, toen het Allerzielen was, begrijp je. Want die nacht staan de doden op om naar Östmora te kijken. Maar het is me nooit gelukt om ze te zien.’

‘Waar gaan ze dan naartoe?’

‘Naar hun oude huis en hun tuin en zo. Ze willen kijken en ze willen ook de levenden begroeten. Maar de levenden zijn er nooit en de huizen hebben geen ingang. Daarom worden ze verdrietig, de dooien.’

Nu waren ze bij de berg aangekomen. Ze liepen dicht langs de rotswand en hielden hun adem in.

Helaas zweeg ook de berg.

‘Het weer zal wel te mooi zijn’, zei Sofia, maar Anders, die zijn oor tegen de rots gelegd had, onderbrak haar.

‘Ik denk dat-ie fluistert’, zei hij.

Sofia drukte haar hoofd stevig tegen de berg maar hoorde niets.

‘Ik kan veel beter horen dan jij’, zei de jongen.

‘Wat zegt-ie dan?’ vroeg het meisje.

‘Hetzelfde als wat hij tegen jou zei. We moeten op hem klimmen.’

Sofia keek langs de steile wand omhoog en concludeerde dat het te gevaarlijk was voor de jongen, hij kon tenslotte niet zien.

‘Ik kijk met mijn vingers’, zei Anders. ‘Ik heb duizend ogen in iedere vingertop.’

Voor het eerst viel het Sofia op dat Anders een beetje een opschepper was, en daarna dacht ze aan de belofte dat ze voorzichtig zouden zijn.

‘We doen het morgen’, zei ze. ‘Ik leen het touw van Hans, dat hangt onder de keldertrap, en daarna doen we net als de bergbeklimmers op tv.’

Anders stemde ermee in en langzaam liepen ze terug naar huis.

Sofia had een goed geheugen voor beelden, ze kon de tv-film over de Franse Alpen scène voor scène oproepen. Dus wist ze die avond precies wat ze moesten doen. Zij zou eerst naar boven klimmen, vervolgens het touw vastmaken aan de rots, zich laten zakken en het touw ten slotte om haar eigen lichaam en om dat van Anders binden.

Maar de volgende morgen regende het, zelfs Anders zou geen smoezen kunnen verzinnen. Dus moesten ze met hun uitstapje wachten tot de volgende zaterdag.

Het werd een lange week, maar die zaterdag werd Östmora overgoten met zonneschijn. Bovendien had Sofia het geluk dat oma naar de stad moest om boodschappen te doen. Ze wilde dat Sofia meeging, maar staakte haar pogingen onmiddellijk toen het meisje zei dat ze Anders had beloofd een tochtje met hem te maken.

‘Je bent wel voorzichtig, hè?’ was alles wat ze zei.

‘We gaan alleen maar een eindje wandelen.’

Sofia glimlachte tevreden toen ze eraan terugdacht. Anders had haar al geleerd om te liegen zonder scheel te kijken.

Toen moest ze denken aan wat er daarna gebeurde.

Zodra de auto van Kerstin het erf afreed, verdween Sofia in de kelder om het touw te pakken. De oude rugzak van Hans hing aan het plafond van de timmermanswerkplaats. En hoewel het een grote rugzak was lukte het haar maar net het zware touw erin te krijgen.

‘Wat zit er in vredesnaam in die rugzak?’ vroeg de vader van Anders toen ze hem tegenkwam op het tuinpad van de Berglunds.

‘Limonade en broodjes’, zei Sofia snel en voor de tweede keer die ochtend stelde ze vast dat ze niet scheel keek. Maar de man leek niet overtuigd, en dus moest ze het uitleggen: ‘Anders en ik gaan een uitstapje maken.’

‘Het is aardig van je dat je aandacht aan Anders besteedt’, zei hij, maar toen werd Sofia kwaad.

‘Het is helemaal niet aardig’, zei ze. ‘We hebben lol met elkaar.’

Berglund is niet dom, dacht ze terwijl ze daar in haar bed haar herinneringen als een film afdraaide, en ze zag weer voor zich hoe hij in verlegenheid was gebracht.

Het was een mooie dag, die zaterdag in mei. Sofia voerde uit wat ze bedacht had en zonder enig probleem bereikten ze de top van de berg.

Daar werd de wereld blauw.

‘O Anders, heb je ooit zoveel driekleurige viooltjes bij elkaar gezien?’

De jongen bewoog zich niet en snoof de wind op. Daarna ging hij in de bloemenpracht liggen en streelde de viooltjes met zijn handen.

Nu ziet hij met zijn vingers, dacht het meisje.

De viooltjes liepen voor hen uit over de bergpaden, en op de hellingen hadden ze een plekje gevonden in iedere spleet waar zich ook maar een klein beetje magere aarde bevond, het leek wel of het ruwe, grijze gesteente met goud en lila bestrooid was.

‘Ik had nooit gedacht dat er in de wereld zoveel bloemen waren’, zei Sofia.

Hand in hand en zwijgend, alsof ze niet wilden storen, volgden de kinderen het slingerende pad, en toen het hoge gras verscheen hield de bloemenpracht op.

Maar een eindje verderop, waar de heide groeide, was de aarde weer wat droger en daar waren ook de driekleurige viooltjes weer, nu in kleinere groepjes. In de diepte ver beneden hen hoorden ze de zee tegen de rotsen slaan en tegen de hemel tekenden zich hoge jeneverstruiken af.

‘Jeneverstruiken’, zei Anders. ‘Ruik je ze?’

Sofia moest er dichtbij gaan staan en in de takken knijpen om de geur te kunnen waarnemen.

‘Als de botermesjes in de lade van oma’, zei ze.

Tussen de struiken lagen her en der grote rotsblokken. Sofia zei dat de stenen er door reuzen neergegooid waren, maar Anders wist hoe het werkelijk zat.

‘Het waren geen reuzen’, zei hij. ‘Het was het landijs.’

‘Ach wat’, zei het meisje. ‘Reuzen zijn veel gaver.’

Ze gingen op een hoge steen zitten en genoten van de zon en van hun avontuur. Het was Anders die zei dat het voelde als in de kerk, op de een of andere manier had dit iets plechtigs.

Toen het meisje zei dat ze nog niet zo vaak in kerken was geweest, begon hij een psalm voor haar te zingen: ‘Rots die werd gekliefd voor mij’. Hij zong alle verzen en Sofia luisterde roerloos en als betoverd naar hem.

‘Bij iedere vluchtige ademtocht,

en wanneer ik ooit eens sterven mocht,

wanneer ik naar vreemde landen ga,

wanneer ik voor uw troon daar sta:

Rots die werd gekliefd voor mij,

Laat mij schuilen in u, sta mij bij.’

Toen de lichte jongensstem wegstierf, was Sofia niet in staat ook maar een woord uit te brengen, maar ten langen leste zei ze: ‘Ik heb dat lied nog nooit gehoord.’

‘Het is een psalm’, zei Anders, maar het meisje wilde niet onderbroken worden.

‘Maar ik weet waar het over gaat. Want toen ik klein was heb ik mij ook een keer in de berg verstopt. Ik liep er regelrecht in, snap je wel?’

‘Hoe was het daarbinnen?’ vroeg de jongen verbaasd.

‘Dat is nou net het lastige’, zei Sofia. ‘Dat ik me dat niet kan herinneren, bedoel ik. Er was iets wat er was, maar wat je niet merkte. Iets wat beslissend was, iets belangrijks, maar ik kan het me niet herinneren. Kun je dat laatste couplet niet nog een keer zingen?’

Anders begon opnieuw te zingen en toen hij aangekomen was bij ‘wanneer ik naar vreemde landen ga’, onderbrak Sofia hem, wild van opwinding.

‘Zo was het,’ schreeuwde ze, ‘precies zo.’

‘Maar dit gaat over dooien.’

‘Doe niet zo raar’, zei het meisje. ‘Ik ben toch hartstikke levend.’

‘Ja, natuurlijk’, zei de jongen.

‘Het stomme is dat ik gemakkelijk in de berg zou kunnen gaan als Hans mij maar zou helpen. Alle bergen openen zich voor hem, want hij is de bergkoning. Maar hij wordt alleen maar kwaad als ik dat zeg.’

Even later begonnen ze over God te praten, en ze werden het erover eens dat ze niet snapten waar de volwassenen het over hadden. Anders, die van kleins af aan mee naar de kerk was geweest, zei ten slotte fluisterend: ‘Ik zal je vertellen wat ik denk. Maar dat mag je nooit verder vertellen.’

‘Erewoord’, zei het meisje.

‘Ik denk dat de volwassenen het ook niet begrijpen, ze doen alsof. En als ze bidden doen ze net of hij hen antwoord geeft.’

‘Maar hij hangt toch in de kerk, aan een kruis?’ zei Sofia. ‘Ik heb hem zelf gezien. Tijdens de middagdienst op 24 december. Daar gaan we altijd naartoe als Hans thuis is.’

‘Hangt hij daar?’ vroeg de jongen verbaasd, en hij begon aarzelend te vertellen dat hij soms dacht dat er iets mis was met de kerk van zijn ouders. Misschien was het wel zo dat God zich niet daar bevond, maar in de oude kerk met de hoge toren.

Zo is het begonnen, dacht Sofia in haar bed, en ze liet de herinneringen aan haar geestesoog voorbijtrekken. Haar gedachten werden slechts onderbroken door Kerstin, die even bij haar kwam kijken voordat ze zelf naar bed ging. Sofia deed of ze sliep, maar wist wel dat oma haar doorzag.

Ze hadden het pad gevonden dat hen naar beneden zou voeren, hetzelfde pad waar Sofia verdwaald was. Op deze manier hoefden ze niet langs de steile rotswand af te dalen. En hoefden ze er ook nooit meer langs omhoog te klimmen. Met de heldhaftige klimpartij van die eerste dag was hun de toegang tot het geheim van de berg verleend.

Want ze keerden er terug. Ieder weekend in het voorjaar, en toen het zomervakantie was bijna iedere dag. En ze praatten steeds meer over God en de kerken.

Maar het meest hadden ze het natuurlijk over hun dromen. Sofia was benieuwd naar de engelen van Anders met hun grote witte vleugels en Anders wilde meer weten over Sofia’s beste droom, die over de boot die ’s nachts over de rivier gleed wanneer het nog donker was, maar je al wel de ochtendschemering vermoedde.

Op een dag besloten ze te gaan oefenen in het samendromen.

Eerst probeerden ze tegelijkertijd, op een afgesproken tijdstip, in slaap te vallen. Ook waren ze het erover eens geworden welke droom ze zouden dromen.

Gedurende twee weken mislukte hun experiment, maar in de nacht van 27 op 28 juni voer Anders in de boot van het meisje over de rivier. En Sofia zag hem daar op de roeibank zitten terwijl hij zijn hand door het water liet glijden en haar onafgebroken aankeek.

Hij kon zien.

Dat was zo schokkend dat ze er wakker van werd.

Ze moest bijna huilen nu ze eraan terugdacht hoe gelukkig ze geweest waren toen ze elkaar de volgende dag ontmoetten en hoe stomverbaasd mevrouw en meneer Berglund waren geweest toen Sofia over het tuinpad kwam aanwervelen en Anders beetpakte en met hem ronddanste.

Toen dat gebeurd was namen we de beslissing over de kerk, dacht ze.

Ze hadden het zorgvuldig voorbereid. Eerst hadden ze afgesproken welke droom het moest worden. Het moest er een zijn die bewees dat God bestond. Ze moesten op de eerste kerkbank zitten, en op het moment dat de gemeente de psalm zou zingen, zouden zij opstijgen naar de gewelven en Jezus meenemen. Het dak zou zich openen en samen met hem zouden ze naar de hemel vliegen.

‘Als hij een beetje macht heeft moet hij dat toch kunnen regelen’, had Sofia gezegd.

Maar eerst moest Anders alles weten over de kerk, over wat er allemaal te zien was. Aangezien de kerk in de zomer, wanneer Östmora een trekpleister was voor toeristen, altijd geopend was voor gebed, konden de kinderen zo naar binnen glippen.

Ze gingen helemaal vooraan zitten en Sofia beschreef alles: de kleuren, de hoogte, de gewelven, het altaar, het kleed, de kandelaars, alle details. Anders nam de woorden een voor een in zich op en iedere keer als hij het goed begreep knikte hij.

Omdat er niet veel toeristen waren die wilden bidden, konden ze praktisch ongestoord hun gang gaan.

In augustus lukte het dromen voor de tweede keer: Sofia zag de engel van Anders. Hij was vormeloos en grijs en vreemd, dus in het begin was ze bang, maar daarna merkte ze hoe lekker hij rook en bovendien hoorde ze plotseling de muziek.

‘Hij speelde viool’, zei ze verbaasd tegen Anders, en de jongen knikte, trots als een pauw.

‘De vioolsolo van Haydn’, zei hij.

‘Jeetje’, zei het meisje geïmponeerd.

Ze vertelde niet dat ze bang geweest was.

Toen de scholen weer begonnen waren, konden ze alleen nog in het weekend oefenen. Ze hadden besloten te wachten tot de eerste zondag van de advent. Vanwege de psalm, die paste zo goed: ‘Bereidt de weg des Heren! Bergen geslecht, kloven gevuld.’

Het moeilijkste was alles in de tijd in te passen. Ze moesten het zo regelen dat ze midden overdag tijdens de hoogmis sliepen en droomden. Zoals gebruikelijk kwam Sofia met de oplossing: ze zouden de griep krijgen.

‘Misschien heerst die dan wel helemaal niet’, zei Anders, die niet van ziek zijn hield.

‘Ach,’ zei Sofia, ‘mensen hebben altijd de griep in december.’

En ook hiermee hadden ze geluk, eind november begin december lag half Östmora ziek in bed.

‘Zie je wel’, zei Sofia in de telefoon. ‘Het zijn de machten, ze steunen ons.’

Alles was van een leien dakje gegaan, behalve dan dat de mensen in de kerk hen gezien hadden. ‘Dat had niemand van zijn levensdagen kunnen bedenken’, zei Sofia hardop en ze keek vragend de winternacht in. Even later viel ze in slaap.

De volgende ochtend was ze koortsvrij, maar Kerstin zei dat ze nog wel in bed moest blijven. Ze had met tante Inger gepraat, de vrouw die in het bijgebouwtje woonde. Inger zou eten koken en op het zieke meisje letten.

Dus was er niet veel tijd, en zodra Kerstin haar auto had gestart, belde Sofia de familie Berglund. Ze zuchtte, de moeder van Anders was thuis.

Mevrouw Berglund vertelde dat Anders weliswaar beter was, maar dat hij zo’n verdrietige indruk maakte.

‘Doe hem de groeten’, zei Sofia. Dat was de code voor Anders waardoor hij zou weten dat hij moest bellen zodra zijn moeder naar haar werk bij de Konsum-supermarkt was gegaan.

Een halfuur lang maakte ze zich ongerust: waarom had hij zo’n verdriet? Normaal gesproken trok hij zich er niets van aan als mensen kletsten, dat was hij wel gewend.

Eindelijk belde hij en het was verschrikkelijk. Ja, hij had alles gezien, de kerk, het kruis met Jezus eraan, het dak dat openging. En hij had nooit kunnen vermoeden dat de wereld zo vreselijk was.

‘Het was afschuwelijk’, zei hij. ‘Scherpe kleuren en een heleboel licht dat pijn deed. En hoog en gevaarlijk was het ook.’ Hij zei dat hij het afgrijselijk vond. En dat hij daar nooit, maar dan ook nooit zou willen leven.

‘Godverdomme,’ schreeuwde hij, ‘die rotwereld van jullie.’

En daarna zei hij iets eigenaardigs: ‘Er is daar geen barmhartigheid.’ Toen hij de hoorn op de haak had gelegd, begon Sofia te huilen en ze probeerde zich de droom over de vage, grijze engel te herinneren.

Was hij barmhartig? Ze wist het niet, ze wist niet precies wat dat woord betekende.

Daarna begon ze nog erger te huilen, totdat tante Inger kwam en riep dat ze wel eens even lekker zou gaan koken voor de zieke. Toen Inger vervolgens boven kwam met die weerzinwekkende pap van haar, zei ze: ‘Ach kind, wat ben je toch verkouden en wat heb je een rode ogen.’

4

Nadat Anders de hoorn neergelegd had maakte hij zich zo klein mogelijk, als een foetus, met zijn knieën helemaal tegen zijn kin gedrukt. Doordat de koorts gezakt was viel hij niet meer zo gemakkelijk in slaap.

Maar hij wilde ook helemaal niet slapen, want ver weg daarbinnen, in de leegte, bevond zich de nachtmerrie. Het was iets wat hij al vaker gedroomd had, maar nu was het enger geweest. Iets vreselijks zat hem achterna en hij moest proberen te ontkomen. Maar het was gevaarlijk het onbekende tegemoet te rennen, hij probeerde het wel, maar durfde geen snelheid te maken. En plotseling brak de aarde onder hem en schreeuwend zonk hij weg. Daarna werd hij zwetend en met bonzend hart wakker.

Nu dacht hij na over de allereerste keer dat hij had gedroomd over de aarde die zich opende en hem verslond. Dat was de nacht na de Ontdekking.

Hoe oud kon hij geweest zijn? Vier, vijf jaar?

Hij zou een jong katje krijgen van zijn neefjes en nichtjes op het platteland. Ze hadden al kennisgemaakt, hij en de kat. Het was een mooi en bijzonder beestje, wit met blauwe ogen, hadden de neefjes en nichtjes gezegd toen hij hen op de boerderij opzocht.

Op zaterdagmorgen werd een kassajuffrouw van de Konsum ziek, en mama moest invallen. Papa was niet thuis, dus moest hij mee en op een kruk naast mama zitten. Dat vond hij leuk. De stemmen die praatten over boter en koffie en hoe duur alles was, het gerinkel van het geld en het gezoem en geklingel van de kassa’s.

Het rook er ook lekker, naar geld en zweet en snoep en brood.

Ten slotte kwamen ze thuis. Ze stonden in de hal, bij de deur die toegang gaf tot de oneindig lange woonkamer waar helemaal aan de andere kant de bank stond, en mama zei: ‘Hé, kijk nou eens, ze hebben de kat gebracht.’

‘Waar?’ vroeg de jongen, buiten adem van spanning.

‘Hij ligt op de bank te slapen’, zei mama.

Ze pakte de kat en legde haar bij Anders op schoot. Hij aaide haar over de rug, maar was zo verward dat hij niet blij kon zijn. Hij zou zich nooit echt aan het beest hechten en dat was de schuld van de Ontdekking.

Hoe kon mama weten dat de kat op de bank lag?

En na lang nadenken kwam het besef: de anderen weten iets op afstand.

Hij probeerde de Ontdekking uit en het werkte altijd. Soms deed hij bijvoorbeeld zijn overjas achterstevoren aan en ging dan naar zijn moeder gekeerd in de keukendeur staan. En hoewel ze bij het aanrecht stond zei ze: ‘Maar Anders toch, waarom heb je je jas zo raar aan?’

Ze wist het. Op grote afstand!

Het was na de Ontdekking dat hij in zijn ogen begon te peuteren, erop begon te drukken, en ze begon rond te rollen terwijl hij zich afvroeg hoe anderen er iets mee konden voelen.

Hij kwam er niet uit. Het was in die periode dat de nachtmerrie begon.

Van kinds af aan had hij natuurlijk te horen gekregen dat er iets mis was met zijn ogen, en langzaam maar zeker was ook wel tot hem doorgedrongen dat hij anders was dan anderen. Maar op welke manier? Zo langzamerhand was hij erover gaan nadenken waarom iedereen aardig tegen hem deed, veel aardiger dan tegen andere kinderen.

Eerst had hij dat prima gevonden. Tot het moment dat hij het gefluister hoorde: ‘Die stumper, die blinde drommel’.

Na de Ontdekking was hij zo lang verdrietig dat mama de consulente belde. Ze kwam en praatte veel tegen hem. Maar Anders zweeg zoals gebruikelijk en uiteindelijk kwamen ze tot de conclusie dat hij naar een dokter moest. Deze man praatte eerst met zijn ouders en daarna met hem. Hij herinnerde zich iets raars wat de man zei: visueel gehandicapt.

Visueel gehandicapt.

Maar de dokter zei nog iets, iets wat belangrijker was. Dat er veel kinderen waren zoals Anders, dat de allermeesten van hen ijverig waren op school en een goede baan vonden. Hij zou naar een school voor slechtzienden mogen.

‘Op dit moment moet jij je erg eenzaam voelen’, had de dokter gezegd. ‘Maar op school zul je vriendjes krijgen.’

Anders begreep niet goed wat eenzaamheid was, toen nog niet. Maar hij vond het fijn op school, hij was zo iemand die van leren houdt.

Het beste van alles was dat hij leerde lezen. En dat er plaatjes op school waren waar je aan kon voelen. In boeken werd altijd verteld hoe mensen eruitzagen en lange tijd probeerde Anders zichzelf in de spiegel te zien. Zonder dat hem dat lukte. Maar daarna kreeg hij een juffrouw die hem hielp zijn gezicht met zijn vingers te bekijken – de neus en de ogen, de mond en het haar.

Ze zei dat zijn haar donkerbruin was. En daarna zei ze dat hij er leuk uitzag, echt een mooie jongen.

Dat was goed, maar Anders was toch boos omdat er geen spiegels waren waarin je kon voelen hoe je eruitzag.

Nu en dan sloeg de Ontdekking toe, ook op school. Hij herinnerde zich de storm, hoe die ’s nachts om het schoolgebouw gierde. Ze hadden rechtop in bed gezeten, hij en zijn vriendjes, en ze hadden elkaar bij de hand genomen. Bang waren ze, totdat de meester kwam en hun uitlegde wat er aan de hand was.

Hij vertelde over de wind, die zo sterk kon zijn dat hij daken en auto’s optilde. ‘Dan wordt hij storm genoemd’, zei hij. Dat was niet zo erg, want de school was stevig gebouwd. Maar een boom in het park was omgewaaid.

‘Een grote boom’, zei de meester. De volgende morgen zouden ze ernaartoe gaan om te kijken.

Het was op die dag dat Anders leerde dat bomen een einde hebben. Hij volgde de wortels, de stam, die hij herkende, de kroon en de bladeren, maar daarna was het afgelopen.

Een meisje dat erbij was begon te huilen. Maar Anders zweeg, zoals gewoonlijk wanneer er iets moeilijks gebeurde.

Hij en zijn vriendjes praatten soms over hun handicap, wat die zou kunnen inhouden. Maar meestal hadden ze het over gewone dingen, over de verhalen die ze lazen en over de spelling en over wie het hardst durfde te rennen.

Sommige kinderen waren gewoon geweest maar hadden een ongeluk gehad waarbij ze hun gezichtsvermogen hadden verloren. Zij waren enorm zielig, want ze waren altijd zo verdrietig.

Anders trainde zijn vingers, hij was de beste van allemaal in het zien van de kleuren: rood dat in zijn vingertoppen prikte, blauw dat rustig en lief was.

Hij hield niet van de vakanties. Het was tijdens de weekends en vakanties thuis dat hij leerde begrijpen wat de dokter met eenzaamheid had bedoeld. Hij kreeg een konijn en was van mening dat het dier veel en veel slimmer was dan de kat, die was overreden en door niemand werd betreurd.

Het beste wat hem hier thuis ooit was overkomen was dat Sofia in zijn leven kwam en hem naar zijn dromen vroeg. In zijn enthousiasme was hij op de proppen gekomen met engelen met grote witte vleugels, want er was hem veel aan gelegen dat zij hem interessant zou vinden.

Ja, hij had natuurlijk ook wel een droom over engelen gehad. Dat was die keer toen ze er samen over gedroomd hadden.

Nu maakte hij zich klein, hij was één met zijn verdriet. Ze hadden zoveel plezier gehad.

Zoals die keer toen ze op de berg geklommen waren, vastgebonden aan het touw. Anders had niet gesnapt waarom dat gevaarlijk was. Maar plotseling was het tot hem doorgedrongen.

Want nu wist hij wat hoogte en diepte was, dat had hij gezien tijdens de droom in de kerk.

De angst deed pijn in zijn maag als hij eraan dacht en hij kon niet anders dan rechtop gaan zitten en naar voren en achteren schommelen met zijn handen tegen zijn buik gedrukt. Tijdens dat korte moment, toen in de kerk de psalm gezongen werd, had hij geweten met zijn ogen. Onder en boven. Licht. Harde randen.

Nooit, nooit van zijn leven had hij gedacht dat de wereld zo gevaarlijk was.

En zo verschrikkelijk, en zo scherp. Zelfs de kleuren, waarvan hij altijd gedacht had dat ze vriendelijk waren, waren gevaarlijk. Ze schreeuwden.

Hij moest het vergeten.

Sofia had hem indertijd gevraagd of hij beelden zag. Toen had hij dat een domme vraag gevonden, natuurlijk zag hij de kamers en de mensen en de bomen en de bloemen.

Hij zag ze op zijn manier.

Plotseling moest hij aan de oude man denken in de hoek van de slaapzaal op school. Die zag hij altijd heel duidelijk met zijn vreselijke lach en zijn lange armen. Alle kinderen zagen hem, dat wist hij omdat ze erover vertelden. Hoewel ze hem niet altijd op hetzelfde moment zagen.

Opnieuw dacht hij eraan hoe ze de berg hadden beklommen, hij en Sofia.

Ze was niet goed wijs.

Nee, ze was echt niet goed wijs. Hij had wel gehoord hoe er over haar gepraat werd, dat ze vreemd en anders was. Nu begreep hij wat ze bedoelden, de volwassenen.

Sofia was gek.

Op het moment dat hij dat dacht kwamen de droge tranen. Ze hadden het fijn gehad samen, ze hield van hem, hij was dol op haar.

Op een keer had hij gezegd: ‘Jij hebt goudblond haar en blauwe ogen.’

Zij had geprotesteerd, maar haar stem had enorm blij geklonken: ‘Het is helemaal niet zo erg goudblond.’

‘Ik kan het toch zeker zien met mijn vingers.’

Hij had haar niet de waarheid verteld, want het had een kinderlijke indruk gemaakt wanneer hij over de prinsessen in de sprookjes was begonnen. Die hadden altijd gouden lokken en blauwe ogen.

Een prinses was ze niet. Ze was gek, dat had hij moeten begrijpen na al dat gepraat van haar over het luisteren naar de bomen, de bergen en de dooien.

Hij ging weer liggen, op zijn rug nu. En op dat moment schoot hem te binnen dat hijzelf de berg had horen fluisteren.

‘Onzin’, zei hij hardop en hij ging op zijn zij liggen, kroop ineen en probeerde te slapen.

Maar toen kwamen de beelden van de kerk terug, duidelijk, met felle kleuren, angstaanjagend.