Marianne Fredriksson

De zondvloed

Uit het Zweeds vertaald door Anna Ruighaver

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Syndafloden, verschenen bij Wahlström & Widstrand

Oorspronkelijke tekst © Marianne Fredriksson, 1990

Published by arrangement with Nordin Agency ab, Sweden

Eerste Nederlandstalige uitgave © Anna Ruighaver en De Geus bv, Breda 2008

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Nic Skerten, Trevillion Images

isbn 978 90 445 2694 3

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2008.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Hoofdstuk 1

Het meisje lag naakt op de bodem van het bootje, loom van liefde en melancholie. Ze was verbaasd, ze had niet eerder beseft hoe eenzaam ze was, dat de liefde grote eenzaamheid inhield.

Maar toen moest ze denken aan een lied dat hij geschreven had, over het verdriet dat zich in de schaduw van de vreugde schuilhoudt. Hoe kon hij dat weten? Was hij soms in slaap gevallen om daaraan te ontkomen, zoals hij altijd naderhand in slaap viel?

Zoals gewoonlijk na zonsopkomst nam de morgenwind toe en het bootje begon zacht in de deining te schommelen. Om hen heen stond het riet, geel als rijp graan, maar buigzamer en veel hoger. Het zong, stengel wreef langs stengel, een heldere, tere melodie.

Weemoedig, net zoals ik ben, dacht het meisje en ze sloot haar ogen, haar gezicht naar de hemel gericht, legde vier vingers over haar hart en wenste zichzelf een lange reis toe, maar toen bedacht ze dat ze naar hem moest kijken, dat ze alle momenten moest grijpen en moest opsparen voor haar herinnering. Voorzichtig kwam ze op haar ellebogen omhoog en opende haar ogen.

Hij is mooi, even mooi, soepel en verfijnd als zijn boot, maar waarom zou hij zo verdrietig zijn?

Het moment daarop bedacht ze dat ze zijn verdriet liefhad.

Nu kwam de stad achter het riet tot leven. Ze kon de vishandelaren beneden aan het kanaal horen, de ezels die met hun hoeven over de straatklinkers gleden en de karrenwielen die piepten onder hun zware last. Op het plein waren soldaten aan het oefenen, commando’s sneden door de lucht, overstemden het riet en wekten de jongen. De angst deed zijn gezicht verkrampen, er ging een trilling door zijn lange wimpers. Hij werd wakker en ontmoette haar ogen.

Ze kende die tekenen van onrust goed. In haar land was iedereen bang.

‘Niets aan de hand’, fluisterde ze en hij ontspande zich, glimlachte haar toe en streelde met zijn hand over haar haren, teder, niet opgewonden of eisend.

Het is bij haar net als bij mijn moeder, dacht hij. Als zij er is kan geen kwaad geschieden.

Hij stond op om zijn kleren aan te trekken, maar ging toen op de reling zitten om naar haar te kijken: haar lange benen, het gitzwarte driehoekje dat haar geheime ingang verborg, haar middel, haar kleine borsten en tepels die nog stijf en rood waren van zijn mond en handen.

Net een boom, dacht hij, een jonge, sterke boom die stevig geworteld staat.

Hij voelde zijn lust opkomen en was genoodzaakt zijn blik af te wenden naar haar gezicht, haar donkere haren en haar ondeugende mond.

En haar ogen, ja, die waren nog hetzelfde, vol van een liefde die groter was dan de zijne.

Hij dacht weer aan wat er in hem opgekomen was toen hij haar voor het eerst zag, dat ze iemand was die helemaal vanuit haar ziel leefde en zich daardoor bewust was van haar verantwoordelijkheid.

Ik mag haar geen pijn doen.

‘Waar denk je aan?’ vroeg ze.

‘Ik denk aan de vogels die hun nesten in jouw haar gaan maken’, antwoordde hij.

Ze lachte verbaasd, maar wilde niet voor hem onderdoen.

‘Ik vind dat jij op je boot lijkt: fraai gevormd tot in het kleinste detail’, zei ze.

‘Snel en licht’, vulde hij aan. ‘Niet iets waar je wat aan hebt bij noodweer.’

Hij glimlachte, maar het was niet alleen maar een grapje, en even had ze het gevoel in de afgrond van schaamte en dood te vallen.

Hij maakte zich echter meer zorgen om het hier en nu. Ze moesten weg uit het beschermende riet, naar de loopplank bij de oever van de rivier, die naar de wasplaats liep, waar de dienstmeiden, bij wie Milka hoorde, kleding aan het wassen en spoelen waren.

‘Kleed je aan’, zei hij. Hij hoorde dat zijn stem onnodig kortaf klonk, maar ze gehoorzaamde. Toen ze opstond werd hij zich bewust van het onverwachte, wat zijn lijf al in zijn slaap had gevoeld, dat de boot schommelde in de deining. Hij had hem goed vastgezet in de kleibodem, er zou geen water onder de kiel moeten zijn.

‘De rivier is aan het stijgen’, constateerde hij verbaasd.

‘Dat is de liefde’, zei Milka en ze gniffelde. ‘Die is zo groot dat ze overstroomt.’

‘Gekke meid’, zei hij en hij voelde een pijnlijke tederheid.

Langzaam boomde hij de boot naar open water, geruisloos zodat het roer niet langs de bodem schraapte, maar op de plek waar het riet dunner werd en het rivierwater zijn blauwe weidsheid terugkreeg hield hij stil.

‘Het water staat zo hoog dat we de hele afstand door het riet kunnen afleggen’, zei hij. Het meisje, dat inmiddels aangekleed was en haar haren aan het vlechten was, knikte terwijl ze aan de was probeerde te denken, dat het hoge water het spoelen gemakkelijker zou maken.

Jafeth boomde verder achter het beschermende rietgordijn. Het was zwaarder dan hij verwacht had, want hij had geen rekening gehouden met tegenstroom. Nooit eerder had er zo’n sterke stroming gestaan.

Het kostte tijd die ze niet hadden, want ze had al terug moeten zijn bij de wasvrouwen.

‘We hebben de machten tegen ons’, fluisterde hij, en tegelijk met het rivierwater steeg in hem de bitterheid, maar hij was niet in staat te denken zoals hij gewoonlijk dacht, dat hij er een lied over zou maken, over het water dat steeg en de stroming die toenam, ongevoelig voor de liefde en de angst van mensen.

Eindelijk was hij er. Hijgend en nat van het zweet haakte hij de boot vast aan de loopplank en hielp haar erop.

‘Tot ziens’, fluisterde hij. ‘Volgende week donderdag zoals gewoonlijk.’

Ze antwoordde niet, maar stond stil op de steiger terwijl haar hoofd hoog boven het riet uit torende. Na een tijdje zag hij haar lippen bewegen. Hij begreep wat ze probeerde te zeggen: hij is hier. Hij staat vanaf de kade naar ons te kijken.

Ze draaide zich niet om en liep met rechte rug en opgeheven hoofd terug naar de wasvrouwen. De vrouwen waren aan het wassen en spoelen, maar geen van hen sprak en hun bewegingen waren star, alsof ze rechte lijnen door de lucht trokken.

Ze hebben hem ook gezien, dacht het meisje, Ze pakte de wasklopper en begon een mantel uit te slaan, alsof ze hém sloeg, die zevenvoudig vervloekte Schaduw.

Hoofdstuk 2

Ze lijken broer en zus, dacht Schaduw, terwijl hij vanaf de kade de twee jonge mensen gadesloeg. De jongen is knapper, maar het meisje heeft iets bijzonders, een kracht die angstige mensen aantrekt.

Hij heette Mahalaleël en was de zoon van Kenan, de man die eens in de stad Sinear hogepriester was geweest. Maar Kenan was inmiddels dood, net als alle priesters van het Rijk van het Noorden.

En niemand herinnerde zich nog de echte naam van zijn zoon, die hoofdopziener nummer 4 was en zichzelf eenvoudigweg Hoofdopziener noemde. Zo werd hij ook genoemd door zijn superieuren en ondergeschikten.

Het volk noemde hem Schaduw, want hij volgde hun leven en handelingen even onvermijdelijk als een schaduw het lichaam volgt. Slechts één iemand gaf een andere betekenis aan zijn bijnaam, dat was de vrouw van Noach. Ze had gezegd dat de Hoofdopziener geen schaduw op de grond wierp doordat zijn schaduw bij hem van binnen zat.

Mahalaleël verbaasde zich al lang niet meer over de dwaasheid van mensen en ook had hij nooit de behoefte gevoeld ze te begrijpen.

Toch schudde hij nu zijn hoofd over deze twee, Harans dochter en Noachs zoon, die hun reputatie en hun leven riskeerden voor een paar bronstige ontmoetingen.

Ontucht werd onder de nieuwe wet met de dood bestraft.

Maar hij was niet van plan ze voor de rechter te brengen, nog niet. Noachs zoon was trouwens moeilijk aan te pakken. Dat irriteerde hem. Net als de jongen zelf, die even onbegrijpelijk was als de liederen die hij maakte.

Met die gedachte was Mahalaleël terug bij het probleem van de liederen die sinds een aantal maanden door de mensen in het Rijk van het Noorden gezongen werden. Ze hadden een vreemde macht over hun gemoed, gaven troost en schonken verbondenheid. Dat had hij er in ieder geval van begrepen en hij vond het maar niks. Maar hij kon ze niet tot zwijgen brengen; zodra hij zelf of zijn mannen zich omdraaiden werden ze geneuried in stegen, op pleinen en in de herbergen langs de rivier.

Verbieden kon hij ze niet, de inhoud van de woorden bevatte geen bedreiging voor het nieuwe rijk. Hij kende ze uit zijn hoofd, deze ochtend nog had hij de teksten vanuit zijn geheugen opgezegd en de woorden van alle kanten bestudeerd. De liederen waren allemaal even treurig en onbegrijpelijk. Zoals een ervan, het lied dat hij zich het best herinnerde, over de priester die eens de rechtvaardigen zou tellen en wiens ogen de blauwe kleur van de vrijheid hadden.

Onzinnigheden, dacht Schaduw. Hij had zelf blauwe ogen, zoals zo veel nakomelingen van de oude priesters van het Rijk van het Noorden.

Hij had met Habak gesproken, een kroegbaas en een slappe vent, die net als zijn nieuwe vakbroeders zijn werkzaamheden alleen maar mocht voortzetten omdat hij iedere ochtend verslag deed van de gesprekken in de herberg van de avond ervoor. Habak had de Hoofdopziener lang aangekeken en gezegd dat de liederen het verdriet van het land, van het volk, tot uitdrukking brachten.

De kroegbaas had al zijn moed moeten verzamelen om hem dat te vertellen.

Maar de Hoofdopziener was niet in Habak geïnteresseerd geweest. De man was even onbegrijpelijk en leugenachtig als zijn soortgenoten.

Dan vertrouwde hij meer op de woorden van een luitspeler, die beweerd had dat de kracht van Jafeths liederen in de muziek lag, in de melodieën die op een magische manier je zintuigen in hun macht kregen.

Zelf had Schaduw geen gevoel voor muziek.

Hij was voldaan met zijn ontdekking van die ochtend en bedacht dat hij er goed de tijd voor zou nemen om te beslissen hoe hij deze kennis het best kon benutten.

De man die Schaduw genoemd werd kende geen woede, kende überhaupt weinig gevoelens. Dat was een goede voorwaarde voor zijn werk, zelfs de vele mensen die hem haatten moesten erkennen dat zijn kwaadaardigheid niet persoonlijk bedoeld was. Dat vergrootte hun angst, want het was nooit te voorspellen hoe de Hoofdopziener zou handelen.

Zelf beschouwde hij zichzelf als volkomen begrijpelijk, alleen handelend vanuit het verstand, zoals iemand die niet hoeft lief te hebben of te haten. Als er daarop een uitzondering bestond, dan betrof die Noach en zijn gezin. Daar voelde hij oud zeer, even oud als hij zelf was en met wortels in hun gemeenschappelijke jeugd.

Hij had veel mensen zien sterven, had eigenhandig verschillende doodvonnissen ten uitvoer gebracht. Dat was een normale zaak, het leven had hem in dienst van de machthebber gesteld en hij was plichtsgetrouw en zorgvuldig. Slechts eenmaal had een executie hem plezier bezorgd, dat was toen hij de ingewanden uit het lijf van Noachs vader, die kruiperige priester, gesneden had.

Maar dat was lang geleden. Vandaag was daarvan nog slechts een gevoel van irritatie over ten opzichte van die familie die naar het grensgebied uitgeweken was.

Het was donderdag, hij zou op reis gaan langs de rivier, in de richting van het zuiden. Hij liep naar de wachter bij het plein waar zijn ezel gezadeld stond, knikte de man toe die het dier vasthield en bleef gezeten op de ezelsrug even naar de soldaten kijken die aan het oefenen waren.

Binnenkort zouden al deze mannen samen één lichaam vormen, dacht hij tevreden.

Hij reed alleen, zonder wachters, zoals altijd. Dat was niet ongevaarlijk, Hoofdopziener nummer 3, een gevoelig man, zei altijd dat je de haat in de dorpen langs de rivieren kon ruiken.

Maar Schaduw was nooit bang. Hij zou nog niet sterven, hij had nog te veel te doen.

Toen hij de zuidelijke stadspoort uit reed moest hij opnieuw aan Noachs vader denken en aan de tijd toen de koning het ongehoorde had afgekondigd: dat hij God had afgeschaft.

Schaduw had tot de boodschappers behoord, de officieren in het nieuwe leger die als opdracht hadden gekregen de mensen in alle dorpen van het land voor de tempels te laten verzamelen, om te verkondigen dat God niet bestond en daarom in het toekomstige Rijk van het Noorden niet meer zou worden aangeroepen.

In die tijd waren er nog mensen geweest die vragen hadden durven stellen. Hij herinnerde zich plotseling een oude man die geroepen had: ‘Denken jullie dat je God kunt doden?’

Schaduw had zijn kalmte bewaard en geantwoord dat men niet iemand hoefde te doden die nooit had bestaan, maar de man had geschreeuwd dat Hij, die er altijd voor de aarde en de mensen geweest was, op verschrikkelijke wijze wraak zou nemen. De oude man had nog meer willen zeggen, maar was niet verder gekomen, want de soldaten hadden zijn keel al doorgesneden.

De hoofdopziener voelde een licht onbehagen bij de herinnering aan de woorden van de oude man, en geheel zonder reden gingen zijn gedachten naar het rivierwater dat in slechts een paar dagen tijd een duim gestegen was.

Op de velden voor de stad zag hij een vrouw geknield zitten. Ze had haar schoffel naast zich en haar blik opgeheven naar de hemel. Nog steeds waren er mensen, vooral vrouwen, die wisten dat God bestond, maar slechts weinigen durfden te geloven dat Hij naar hun gebeden luisterde, nu offers verboden waren en de gezangen in de tempels verstomd.

De Hoofdopziener hoorde verbazingwekkend genoeg tot degenen die heimelijk Gods bestaan erkenden. Hij wíst van Zijn bestaan. Het was altijd zijn levensdoel geweest de grens van de macht van de Onzichtbare, van het onvoorzienbare, terug te dringen.

Toen de vrouw, die zijn ezel had gehoord, van angst ineenkromp en haastig de schoffel weer ter hand nam, glimlachte hij. Arme, bijgelovige stumpers.

Hij had een dag eerder een opstandeling verhoord, een onbevreesde duivel die veel had weten te zeggen over de onderdrukking en de haat in de bergdorpen, maar niet één woord had losgelaten over de organisatie van de ondergrondse tegenstand in de bergen. En dat terwijl Schaduw zijn zwaarste verhoormethoden had gebruikt.

De man was tijdens de ondervraging gestorven en Schaduw had besloten naar Maklea af te reizen, een bergdorp waar een van zijn betrouwbare spionnen zat.

Ze hebben het over onderdrukking, dacht hij. Alsof er een onderdrukking bestond die erger kon zijn dan die van vroeger, de zelfgekozen angst voor een alleenheersende God, die zomaar toesloeg en mensen onrechtvaardig en zonder reden trof. Het rijk dat Schaduw had willen bouwen, was een rijk geweest met zowel doel als betekenis, een rijk dat het blinde lot in bedwang zou houden. In de nieuwe samenleving zou alles voorspelbaar zijn en onder controle.

Bijna kwam er een glimlach op zijn gezicht bij de herinnering aan het enthousiasme dat hij gevoeld had toen de nieuwe koning in zijn kring van officieren zijn plan uit de doeken had gedaan. Ze zouden een nieuw land opbouwen, waar orde en gerechtigheid heersten. De slaven zouden in vrijheid gesteld worden, het grondeigendom zou worden afgeschaft en het brood zou worden gedeeld.

De eerste stap op weg daar naartoe was het doden van de priesters en het sluiten van de tempels.

Zoals zo vaak bedacht de Hoofdopziener dat het geen toeval was dat hem die taak was toebedeeld. Hij, als eniggeboren zoon van de hogepriester, had op de proef gesteld moeten worden. De koning had naderhand waarschijnlijk gedacht dat de jonge officier zijn opdracht met zo veel verve had uitgevoerd om zijn solidariteit te bewijzen.

Maar de koning kon er geen flauw vermoeden van hebben hoe groot de woede van de priesterzoon was, hoe bodemloos zijn haat tegen de onbekende macht in de hemel.

Inmiddels waren ze er allemaal achter dat het plan om een nieuwe samenleving te bouwen moeilijker te realiseren was dan ze hadden gedacht. En dat ze nog ver van hun doel verwijderd waren. Het was de schuld van de oorlog, zei de hoogste raad, maar Schaduw had steeds vaker de gedachte dat het de schuld van het volk was. Het was net of de mensen de waanzin van die blinde god hadden overgenomen. Het onvoorziene had in hen, zowel de mannen als de vrouwen, wortel geschoten. Net zoals God zelf gedroegen ze zich raadselachtig, ontwijkend en spraken ze hun mening niet uit.

En net als bij de afgeschafte god kreeg je ze niet aan het praten.

Luiheid was hun wapen. Al het werk ging langzaam, de huizen raakten in verval, de kanalen slibden dicht en de grond werd verwaarloosd.

Voortrijdend over de weg zag hij de schrale akkers waarop het zaad ondanks de lentewarmte niet ontkiemd was en bedacht hij dat er dit jaar weer een misoogst zou komen, hongersnood. Ze zouden gedwongen zijn graan bij hun erfvijand in het zuiden te kopen en evenals voorgaande jaren zouden ze onredelijke bedragen, in de vorm van goud en koper uit de mijnen langs de helling van de Grote Berg, moeten betalen.

De koning zou tieren zoals altijd, opzieners laten executeren, nieuwe aanstellen, die op hun beurt ook binnen korte tijd zouden worden terechtgesteld. Of die naar de hel van de zwavelmijnen zouden worden afgevoerd, waar de meesten van de vrijgelaten slaven terechtgekomen waren.

Als er van hen nog overlevenden waren, dacht de Hoofdopziener. Mensen hielden het niet lang uit in de dampen daarbeneden in de mijn. Hij kon het weten, want hij was er zelf geweest. Hij was ook eens in ongenade gevallen en de zwavel was hem bijna fataal geworden.

Die keer was het uitbreken van een oorlog zijn redding geweest, want zelfs de koning kon het zich niet permitteren zijn beste soldaten in de groeven te laten als de vijand massaal de grens over trok.

De zon stond nu hoog aan de hemel, bijna recht boven zijn hoofd. Langs de vlakke rivieroever was geen verkoeling te vinden en hij kon voelen hoe een drukkende hoofdpijn, zijn levenslange metgezel, zich als een zeurende kwelling boven zijn ogen nestelde.

Hij leidde de ezel naar de rivier, steeg af en dompelde zijn hoofd onder in het stromende rivierwater. Het was verrassend koud en even duizelde het hem.

Ongewoon koud, was zijn gedachte over het water, en hij begreep dat dat kwam door de krachtige stroming die smeltwater vanaf de bergen in het noorden aanvoerde en het rivierwater deed stijgen. Hier hield de rivier zich nog binnen zijn oevers, maar in de kanalen naar het oosten, op het laagland, waren er overstromingen.

Tegen de middag doemden de hellingen van Kerais voor hem op, het groene, zuidelijke gebergte van het Rijk van het Noorden, dat met bossen en vruchtbaarheid was gezegend. Halverwege de top lag het dorp Maklea, het doel van zijn reis. De mensen hadden hem al gezien, dat zag hij aan het angstige heen-en-weer geren dat plotseling de rust in het slapende dorp verstoorde. Het maakte niet uit, misschien slaagden ze er in een paar verboden spullen te verstoppen, maar hij kende hun verstopplaatsen.

Zijn eigenlijke doel was trouwens een ontmoeting met Eran, een zoon uit een van de oudste geslachten en een geheime informant van hem.

Ons hele systeem zou in elkaar storten als er geen verklikkers waren, dacht hij met een zekere bitterheid, want hij mocht die overlopers niet. Het was lastig met ze samenwerken, ze waren glad en bang.

Een jongetje van drie of vier jaar kwam lichtvoetig als een eekhoorntje op hem af gerend. Hij zwaaide en riep iets naar de vreemdeling. De Hoofdopziener glimlachte, er waren nog kinderen die er geen benul van hadden dat ze bang moesten zijn. Toen hij afsteeg hoorde hij wat het jongetje hem duidelijk en foutloos vertelde: ‘Eran is weggelopen. Hij rende zomaar weg, naar de rivier.’

Het was al donker toen de Hoofdopziener eindelijk klaar was met het verhoren van de mensen ter plaatse. Hij deed dat voornamelijk om zich aan de regels te houden, want hij wist dat het dorp zijn geheimen toch niet zou prijsgeven.

Erans moeder was de enige die huilde. Was het uit schaamte?

‘Wie heeft hem ontmaskerd?’

Maar ze schudde haar hoofd en hield vol: er viel niets te ontmaskeren. Haar zoon was ervandoor gegaan en niemand in het dorp wist waarom.

Ze logen en hij kon daar niets aan doen, niet in zijn eentje. Morgen zou hij teruggaan naar de hoofdstad om zijn speciale troepen naar het dorp te halen. Niet iedereen zou de verhoren aankunnen. Iemand, een paar zouden er praten.

De ouders van het driejarige jongetje? Waarschijnlijk wel, als de specialisten het kind onderhanden namen.

Dus sliep hij rustig in, in zijn kamer in de herberg, moe van de dag en de reis. Zijn gezicht was ontspannen en als iemand naar hem had durven kijken zoals hij daar op zijn rug lag, had hij verbazing gewekt. Hij sliep als een kind, en zijn gezicht leek ook op dat van een kind, met zachte lijnen, niet getekend door de ervaringen die het leven brengt.

Voor het aanbreken van de dag ontwaakte hij uit zijn gebruikelijke droom: hij stond voor de troon van de grote God en al zijn daden op aarde werden afgewogen. Zelf stond hij er zoals altijd zwijgend bij, want hij voelde geen schuld en meende niet dat hij zich hoefde te verdedigen.

Terwijl de hellingen nog in het duister gehuld waren, verliet hij stil en ongezien het dorp. Beneden, bij de rivier, toen de ochtend aanbrak, moest hij denken aan het driejarige jongetje dat hem de dag daarvoor tegemoet gerend was en kon hij niet langer de gedachten aan zijn eigen zoontje tegenhouden, zijn vierjarige kind dat niet kon rennen, spreken, zwaaien of lachen.

Hoofdstuk 3

In het begin was er alleen maar de angst …

Een iemand wist ervan, deelde haar geheimen en angst, dat was Kreli, de lieverd die, ook al was ze niet veel ouder dan Milka, de plaats van de moeder voor de kinderen van Harans gezin had ingenomen en die zich samen met het meisje verheugde over haar liefde voor de zanger, Noachs jongste zoon.

Maar nu kon Kreli geen troost bieden.

Zij was degene die de moeilijke vragen moest stellen.

In eerste instantie was het de onuitgesproken vraag van iedere morgen als ze elkaar in de keuken tegenkwamen om het ontbijt klaar te maken. En Milka antwoordde iedere dag opnieuw met een bijna onmerkbaar hoofdschudden.

Tot op een nacht de bloeding eindelijk kwam en de twee vrouwen opgelucht ademhaalden en zich voor het eerst in weken konden verheugen op de dag die aanbrak.

Maar de dag daarop stonden ze al voor de volgende vraag: waar wachtte Schaduw op?

Ze hadden een adempauze gekregen begrepen ze. In de bergen was opstand uitgebroken hoorden ze.

In Sinear was alles geheim, daarom wist iedereen alles. Niemand zei veel, in ieder geval nooit zo veel dat de mensen van Schaduw het verdacht zouden kunnen vinden, maar er werden woorden gesproken, één hier, één daar, uit hun verband en uit vele monden. En er bestonden regels, over hoe de woorden samengevoegd moesten worden tot zinnen, tot beelden die van huis tot huis vlogen. Op de wind, als de wind.

Opstand in de bergen, een dorp dat gevlucht was.

Gevlucht was?

Ja, de dorpsbewoners waren verdwenen toen Schaduw met zijn mensen was teruggekomen.

Maar waarheen?

Niemand wist het, er werd gesproken over het grensgebied.

Maar daar kan toch niemand leven?

Misschien wel, als men hulp krijgt.

Maar Noach kan toch niet een heel dorp verbergen, hoeveel mensen?

Meer dan vijftig, met de kinderen erbij.

Noachs vrouw?

Ja, Noachs vrouw.

Iedereen wist dat de vrouw die Noach tijdens de oorlog onder het bosvolk gevonden had, opmerkelijke gaven bezat. Maar een heel dorp?

De geruchten gonsden opgewonden en hoopvol als wilde bijen de huizen van de stad in en uit.

Op een dag was Schaduw terug, met zijn mensen.

Opgeroepen om voor de raad te verschijnen, misschien wel rechtstreeks voor De Krankzinnige.

O, God, wat verheugden ze zich als ze de bevestiging in elkaars ogen zagen dat ze nu in een gemeenschappelijk stil gebed verenigd waren: geef hem een wrede dood.

Milka bad dat gebed ook, steeds weer tijdens haar slapeloze nachten herhaalde ze de woorden. In de ochtendschemering dacht ze met verwondering aan Jafeths moeder.

Kreli was opgelucht en vol hoop, zelfs al geloofde ze de geruchten dat Schaduws macht gebroken was niet, want ze meende dat ze zijn soort goed kende en dat de hardvochtigen altijd overleefden. Maar Schaduw had nu in elk geval belangrijker zaken om aan te denken dan aan Milka’s rendez-vous.

En toen, op een nacht, marcheerden de soldaten de stad uit. In elk huis was de cadans van het marcheren te horen. Naar het zuiden ging het, naar het gebergte Kerais, waar de mensen zelf ieder voorjaar heen trokken om naar de bronnen en het gezang van de vogels te luisteren.

Maar dat was lang geleden, want in het nieuwe rijk mocht niemand zonder goedkeuring van huis gaan.

Deze nacht waren er in de stad velen die baden voor de mensen in de bergdorpen.

De volgende dag liep Schaduw zoals altijd door de straten. Zijn blik viel op hun gezichten en bezigheden en wat een paar dagen geleden vreugde en monterheid geweest was, verstijfde tot de oude angst; hun handen werden traag en hun voeten langzaam.

Tegen de middag stond hij ineens voor Harans winkel en de juwelier kon door het raam zien hoe Schaduw zijn dochter met een gebaar tot stoppen maande.

Hij zag de man praten en praten, zonder dat het meisje een woord terugzei. Ze kromp ineen, boog, knikte bevestigend. Toen zij en de Hoofdopziener eindelijk uit elkaar gingen, klopte Harans hart zo heftig dat hij niet in staat was op te staan en naar haar toe te gaan, alleen zijn ogen konden de vraag stellen: wat wilde Schaduw?

Maar in de werkplaats durfde niemand te praten en dus liepen ze naar de boom in de tuin, waar Kreli zich ook meteen bij hen voegde.

‘Hij vroeg me om voor zijn zoon te zorgen’, zei Milka en alle drie keken ze elkaar stomverbaasd aan.

In de stad kende iedereen het verhaal van Schaduws vrouw, die gek van verdriet geworden was toen haar ouders naar de zwavelmijnen waren afgevoerd, na te zijn aangeklaagd en verhoord door hun schoonzoon. Aan welke misdaad zij zich schuldig gemaakt hadden was niet bekend, niet interessant ook, want voor iemand die van een ander af wilde komen was er uit zo veel misdrijven te kiezen.

Maar Schaduws knappe vrouw, die nu in dat mooie huis op de heuvel in bed lag, nooit lachte en alleen maar een stortvloed van krankzinnigheden uitstootte als Schaduw haar kort iedere avond bezocht, hield ieders fantasie bezig.

Er was een kind, dat wist men, maar niemand had de jongen, die als een gevangene in het grote huis leefde en door een oude vrouw verzorgd werd, ooit gezien.

Sommigen zeiden dat de oude vrouw de echtgenote van de hogepriester was en de moeder van Schaduw, maar anderen meenden dat de moeder tegelijkertijd met haar man gedood was en dat behalve Schaduw en Noach niemand van het priestergeslacht het overleefd had.

Nu had de Hoofdopziener tegen Milka gezegd dat hij gehoord had dat ze goed met kinderen kon omgaan en een goede lerares was voor haar broertjes. Zijn zoon had les nodig en vriendjes.

Het kind zou elke morgen naar Harans huis gebracht worden en ’s avonds weer opgehaald.

Kreli keek Milka lange tijd opgelucht aan. Het had erger gekund, veel erger.

Maar toen de jongen de volgende ochtend gebracht werd, moest Kreli erkennen dat Milka nauwelijks een zwaardere taak had kunnen krijgen. Het kind werd gedragen door een dienaar en kon niet lopen of praten. Het ergst was dat hij niet één keer iemand aankeek, geen enkel contact was mogelijk. Milka wist dat er in het Rijk van het Noorden eerder van dit soort kinderen geweest waren. Kreli kon ze zich zelfs nog voor de geest halen, maar in het nieuwe rijk waren ze niet toegestaan. Er werd voor hen gezorgd en ze verdwenen. Ze werden gedood, zei Kreli, die zich het kind van een zus herinnerde en de wanhoop van die zus toen haar kind haar werd afgenomen. Viel die vervloekte Schaduw soms onder een andere wet? Nee, dacht ze, dat was ondanks alles niet mogelijk.

Het volgende moment voelde ze opluchting, een ongepast, zelfvoldaan gevoel. Schaduw had zijn geheim tegenover Milka’s geheim gesteld, zolang ze niemand over het kind vertelden waren ze veilig.

Ze zag dat Milka dat nog niet had begrepen en dat het meisje vocht tegen haar bevreemding en weerzin terwijl ze daar zo stond met het jongenslijf in haar armen, dat zwaar en slap was.

‘Het is uiteindelijk toch een mens’, fluisterde ze, en Kreli die haar zo goed kende, besefte dat het meisje haar uiterste best deed om bij haar gevoel van medelijden te komen.

‘Als hij maar …’ zei ze. Kreli keek naar de jongen en begreep ook nu wat ze bedoelde. Als hij maar niet zo op zijn vader leek. Maar dat deed hij wel. Hij had hetzelfde vierkante, vreemd onschuldige gezicht, en dezelfde blauwe ogen, waarin de blik aan het oppervlak lag en waarachter niets te ontdekken was, en dezelfde massieve lichaamsbouw.

Ze legden het kind op een bed en bleven lang naar hem staan kijken alsof ze op een verandering hoopten, maar er gebeurde niets. Hij lag daar als een kleine schaduw, even onbegrijpelijk als zijn vader, nee, onbegrijpelijker nog.

Plotseling begon hij te jammeren en met zijn hoofd op het kussen te bonken.

‘Net een blinde puppy’, zei Kreli en er klonk weerzin in haar stem. Toch hielpen haar woorden Milka, die altijd van honden gehouden had. Ze had zelf jonge hondjes grootgebracht toen ze nog kind was en Sana nog leefde, het oude teefje dat tot wanhoop van Haran en tot vreugde van de kinderen ieder jaar jongen had gekregen.

‘Net een puppy’, fluisterde Milka. Ze pakte het jongetje op, legde hem met zijn hoofd weer tegen het kuiltje in haar hals en hoorde hem een zucht slaken van opluchting.

Het was niet veel als reactie, maar toch.

Zachtjes begon ze het kind te wiegen, vond de woorden en melodie van een oud wiegeliedje. Het jongetje zuchtte weer en de vrouwen knikten elkaar toe. Misschien zou het contact, een antwoord, eens mogelijk zijn.

Harans zonen, tien en twaalf jaar oud, kwamen erbij. Ze keken angstig en afwijzend naar het kind.

‘Hoe oud is hij?’

‘Waarom kan hij niet spelen?’

‘Waarom kijkt hij niet naar ons?’

Kreli nam de jongens apart en probeerde uit te leggen dat het niet te verklaren was. Maar het waren kinderen van hun tijd en ze zagen algauw in dat hun leven ervan afhing of ze lief konden zijn tegen deze indringer en hun mond konden houden.

Er volgde een vreemde periode in Harans huis, geheimzinnige en zware dagen. Milka droeg het kind van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat in haar armen, zong alle liedjes die ze kende. Behalve die van Jafeth, ze had geen tijd voor haar verdriet om hem. Ze had slechts één doel, over haar weerzin heen te komen en bij haar medelijden te komen, want al vanaf de eerste dag had ze door dat de kleine op haar gevoel reageerde, op het armzalige beetje tederheid dat ze had kunnen voelen toen Kreli de jongen met een puppy had vergeleken.

‘Kleine pup, kleine pup, spoedig zul je kunnen blaffen’, zong ze en Haran was bang dat ze gek geworden was. Alleen Kreli begreep het en haar kalmte sloeg over op de anderen in het huis.

Op een dag, toen Milka de luier van de jongen verschoonde, keek hij haar voor het eerst aan. Er ging een schok door haar heen, ze lachte. Het jongetje deed een zwakke poging om terug te lachen.

‘Hij deed het, Kreli, ik zweer het je, hij probeerde het.’

Haar blijdschap was buiten proportie, dat vond iedereen, maar niemand sprak haar tegen, ze had haar hoop nodig.

Godzijdank sliep ze iedere avond vroeg in, uitgeput als ze was van haar zware taak. Haar moeilijke momenten had ze ’s ochtends. Vroeg, voor zonsopgang, werd ze wakker en dan dacht ze met haat aan Jafeth, dan vervloekte ze hem. Het was onze zonde, dacht ze, maar alleen ik draag de straf.

Maar dan bedacht ze dat ze het jongetje niet moest zien als een straf, maar als een jong hondje.

Ze liep vaak in de ochtendschemering naar beneden, dan verwarmde ze water met honing en dronk het met grote teugen op. Een enkele keer hield Kreli haar gezelschap en op een morgen zag Milka dat er nieuwe vragen in Kreli’s ogen stonden: komt Jafeth terug? Hebben jullie over de toekomst gesproken? Heeft hij geen beloften gedaan?

Op een dag had Milka een antwoord: ‘Hij heeft een keer gezegd dat hij even licht en meegaand als zijn boot was, niet iets waar je wat aan hebt bij noodweer.’

Kreli’s ogen werden donker van woede en Milka verliet de keuken met het gevoel dat ze verraad gepleegd had.

Toen ze Kreli de keer daarop zag, zei ze: ‘Het ging er niet om hoe en wie hij was. Het ging om de liefde zelf.’