Anne-Gine Goemans

Ziekzoekers

Uitgeverij De Geus

breda 2013

© Anne-Gine Goemans, 2007

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp De Geus BV

isbn 978 90 445 2708 7

NUR 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de derde druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Terwijl zijn voorhoofd tegen het stuur sloeg, dacht Roelof Zeevoet aan de borsten van zijn afgetakelde buurvrouw. Pijn voelde hij niet. Wel een vreemd soort sensatie in zijn buik. En er was dat heldere beeld van de oude vrouw. Hij had haar ruim dertig jaar geleden naakt voor het slaapkamerraam zien staan. Haar borsten waren lang en melkwit. Ze zwaaide naar hem. Hij durfde niet terug te zwaaien. Een dag later was ze dood.

Roelof wreef over zijn voorhoofd. Geen gaten of bloed.

Voorzichtig deed hij het portier open. Een meter onder hem schitterde het water in het maanlicht. Zijn Volvo 740 GL had zich met zijn vierkante neus in de slootkant geboord. De achterwielen stonden nog in de berm. Hij had een afslag gemist, maar welke wist hij niet.

Roelof voelde er niets voor om in de gore bollensloot te staan. Beter was het om te wachten tot het licht werd, al zat hij niet comfortabel. De auto helde naar voren zodat hij zich schrap moest zetten. Het uitzicht bood troost. Niets mooiers dan een bloeiend tulpenveld in het blauwe schijnsel van de nacht.

Hij draaide het raam open en liet de alcohollucht ontsnappen.

Er was veel misgegaan die avond. Zijn vader ging met vierenzeventig jaar met pensioen, dat had hij tenminste in zijn oneindig lange toespraak gezegd. Max Zeevoet sprak op een podium in de vorm van een tulp zijn personeel toe met alle zelfingenomenheid die hij in zich had. Aan zijn voeten droeg hij Nikes, het symbool van de eeuwige jeugd. Witte Nikes met rode veters.

Roelof stond naast hem op het podium. Zijn onzichtbare opvolger. Aan zijn uiterlijk lag het niet. Hij had de scherpe neus en het hoge voorhoofd van zijn pa, en zelf had hij er twee strak neergelegde bakkebaarden aan toegevoegd.

De misselijkheid begon te overheersen. Snel deed hij het portier open en kotste zijn maag leeg. Aangevreten mosselen dreven in het slib. Roelof trok zijn stijf geworden benen een voor een in. Zijn speeksel was ingedikt, zijn kaken plakten aan elkaar. Hij had water nodig om de smaak weg te spoelen. Het enige wat hij vond in het dashboardkastje waren sigaretten en oude cassettebandjes. Geen idee meer wat erop stond. Hij probeerde er eentje. Een vrouwenstem, ze klonk rustgevend.

Probeer de band via een koptelefoon te beluisteren en zorg dat deze op de juiste wijze is ingesteld. De rechterluidspreker voor het rechteroor en de linker voor het linkeroor. Dit is van essentieel belang omdat informatie op deze band een specifiek oor moet binnenkomen … Omdat de informatie van het linkeroor door uw rechterhersenhelft wordt bediend en uw rechteroor uw linkerhersenhelft bedient …

Jezus, hij was de draad nu al kwijt.

Er zijn speciale delen in de hersenen die verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van spanning en angst … de oefeninstructies zijn in het Engels opgenomen …

All following messages are positive, healthy and powerful.

Sit back and close your eyes.

Achterover zitten ging niet. Hij kon in ieder geval proberen te ontspannen. Nergens meer aan denken, diep inademen en, pffffffffff, rustig uitademen.

Use your wildest imaginations to put doubts and disbeliefs and judgements out of the way, in order to obtain maximum results …

Dat zou hij wel nodig hebben. Maximale resultaten.

There may be a signal that your mind and body will respond. Take three slow, deep breaths and push out your stomach as you inhale …

Roelof gespte zijn broek los.

Imagine you actually feel a healthy energy flow through your hand. Know that you may use this signal anytime, anywhere … and while using it, focus intensely on what you are presently feeling.

En nu de film afdraaien. De Poolse bollenpelster met paarse lippenstift gebogen over de schafttafel bezaaid met lunchpakketten.

A feeling of warmth and fuzziness …

Ze hijgde hard.

Perhaps in your skin …

Tientallen handen klapten voor hem, de nieuwe directeur, Roelof Zeevoet.

Many people enjoy going into their own, unique hypnotic state of learning …

Concentreren. Vooral niet aan zijn pa denken. Hardhandig trok Roelof het hoofd van de Poolse naar achteren. De opzichter kwam met vijf nieuwe pelsters de schaftkeet binnen. Stuk voor stuk naakt.

Without knowing exactly what solutions my unconscious may produce …

De enige die niet voor hem klapte, was Joop Hopdam.

I’ll be okay, sometimes listening, sometimes drifting off. Trusting yourself, your inner mind …

Joop Hopdam, de rechterhand van zijn vader.

Now take another breath, and notice more sensations …

Notice warmth and relaxations …

Joop Hopdam, de man met het postuur van een braadvarken.

Many good things may happen without consciously understanding …

Roelof gaf het op en ritste zijn gulp dicht.

Hij kende niemand, zelfs niet zijn moeder, die nog een cassetterecorder had. Hij kon het niet over zijn hart verkrijgen het ding te vervangen. Hij was eraan gehecht, net als aan zijn aftandse Volvo en minstens vijftien jaar oude scheerkwast die nooit een haar verloor. Het cassettebandje hoorde bij een cursus tegen vliegangst. Het programma bestond uit een paar sessies met een psycholoog in een benauwd kamertje. Hij moest in een vliegtuigstoel zitten en antwoord geven op een waslijst aan vragen. Na de gesprekjes moest hij met zijn onverklaarbare vliegangst het gevecht aangaan, zei de psycholoog. Want angst is als een kakkerlak. Ontvlucht hem en hij zal groter, sterker en met zijn hele familie terugkomen.

De cursus werd afgesloten met een vlucht. Waarheen wist niemand, dat zou de stress onder de cursisten verhogen. Tot op de dag van vandaag was de bestemming voor hem onbekend gebleven. Toen het vliegtuig opsteeg, zat hij allang weer thuis. Die dag had hij zijn vliegangst en het feit dat hij nooit bollenreiziger kon worden, geaccepteerd.

Roelof stak een sigaret op. Op de achterbank liggen was geen optie. Hij zou ervan afrollen. Weer deed hij het portier open. De mosselen dobberden nog op het dikke water. Minstens dertig jaar chemische geschiedenis lag onder hem opgeslagen. Roelof herinnerde zich hoe hij bloembollen in bakken kwik moest ontsmetten. Daarna kieperden ze de hele handel in de sloot. Later mocht dat niet meer en ging het kwik in vaten die werden opgeslagen bij de bloembollenveiling in Lisse. Een soort nucleaire opslagplaats. Op een dag waren alle vaten verdwenen en niemand wist waarheen.

Roelof gooide zijn peuk in het water. Hij wreef over zijn voorhoofd en ontdekte tussen de uitlopers van zijn zwarte krullen een bult. Op de passagiersstoel staarde de operazanger Beniamino Gigli hem vanaf een cassettedoosje aan. Het bandje kocht hij op een rommelmarkt in Italië tijdens zijn eerste vakantie met Laura. Niet dat hij ooit naar opera luisterde, maar meer om indruk op haar te maken. Laura, destijds ergens in de twintig en elfachtig mooi, was inmiddels zijn ex-vrouw, moeder van zijn zoon en nog steeds erg mooi.

De klokken van de kerk sloegen drie keer. Niet bepaald een tijdstip om te bellen. Aan de andere kant, hij zat midden in een auto-ongeluk.

Bij het zevende belsignaal nam Laura op. Haar stem was slaperig en angstig tegelijk.

‘Bel ik je wakker?’

‘Christus, Roelof. Weet je wel hoe laat het is?’

Misschien was het toch niet zo’n goed idee.

‘Ik heb net een ongeluk gehad. Met de auto. Niks ernstigs, maar op een of andere manier sta ik over een sloot geparkeerd.’

‘Ben je gewond?’

Ze klonk prettig bezorgd.

‘Ja, maar niet heel erg. Er zit een gat in m’n hoofd, het bloedt een beetje. Voor de rest valt het wel mee, geloof ik …’

‘Oh gelukkig …’

Haar bezorgdheid had alweer plaatsgemaakt voor irritatie.

‘Je staat dus met je auto bóven een sloot?’

‘Ja, zo’n smal slootje vlak bij de Pastoorslaan.’

Roelof keek naar Beniamino Gigli en wilde over hun eerste vakantie beginnen. Hoe ze over een brokkelige weg ergens in de bergen bij Spoleto reden. Hoe de bloedhete auto naar bedorven salami had geroken terwijl ze helemaal geen salami bij zich hadden. Laura trok haar T-shirt uit en depte er haar vochtige dijen mee. Ze weigerde haar beha uit te trekken, ondanks zijn aansporingen.

‘Heb je de politie gebeld?’ Ze gaapte.

‘Uhh, nee.’

Het gesprek ging de verkeerde kant op. De politie zou niet blij zijn met de hoeveelheid alcohol in zijn bloed.

‘Weet je nog die vakantie in Italië?’

‘Roelof, heb je gezopen?’

Het klonk meer als een constatering dan als een vraag.

‘Nee, echt niet. De politie bellen is een heel goed idee. Door de klap heb ik daar niet eerder aan gedacht. Ik denk dat ik toch een behoorlijke optater heb gekregen.’

Ze zuchtte. ‘Ik ga weer slapen.’

‘Oké. Geef je een kusje aan Koentje?’

Hij duwde Gigli in de recorder. Violen en blazers huppelden samen met de tenorstem door de auto. Italiaanse opera met uitzicht op Hollandse tulpen. Wat een geniale combinatie. Daar moest hij wat mee doen. Als directeur van Zeevoet Tulip International zou hij kunnen voorstellen om een nieuw tulpenras naar Gigli te vernoemen. Hij zou van het volgende bloemencorso een Fellini-achtig spektakel kunnen maken. Wuivende operazangeressen op praalwagens, omgebouwd tot Romeinse bruggen van rode tulpen. Dramatische boezems van mezzosopranen in fluwelen jurken. Orkesten in gondels van witte hyacinten. Zwarte truffels en lichtvoetige wijnen op het eindpunt Haarlem. Het bloemencorso zou eindelijk waardigheid uitstralen en Roelof Zeevoet zou de geschiedenisboeken ingaan als degene die het oubollige corso cachet gaf. De man van de goede smaak. Een sleutelfiguur. Een held.

Zijn benen raakten verkrampt. Hij moest de auto uit. Naar zijn moeders huis was het hooguit dertig minuten lopen. Voorzichtig liet Roelof zich naar beneden zakken totdat zijn voeten de zuigende bodem voelden. Het slootwater reikte tot aan zijn knieën.

2

Roelof lag onder een plaid op de bank in de huiskamer van zijn moeder. Zijn natte broek hing over de verwarming. Een spoor van waspoeder liep over zijn rechterpijp. Om negen uur begon de vergadering bij Zeevoet Tulip International. Tegen die tijd moest de broek opgedroogd zijn. Hij had geen idee of zijn moeder een droger bezat. Net zomin wist hij of ze apparaten als een pureermachine of een föhn had. Hij kon zich haar niet purerend of föhnend voorstellen. Het was hem ook een raadsel waarom ze vroeger dreigde met ingebeelde hersentumoren en zelfmoord.

Eigenlijk wist Roelof weinig van haar.

Onrustig viel hij in slaap en werd een paar uur later zwetend wakker.

‘Je had ook in het logeerbed kunnen slapen.’

Zijn moeder stond naast de bank in een donkergroene badjas. Ze legde een knoop in het koord en bestudeerde zijn voorhoofd.

‘Wat is er gebeurd?’

Roelof wreef over de bult. De pijn in zijn slapen liep niet synchroon. Links voelde hij messteken, rechts zeurde het als een bijholteontsteking.

‘Er is niets. Ongelukje gehad.’

Vera vroeg niet verder. ‘Ik ga koffie zetten’, zei ze en ze vertrok naar de keuken. De hond, een Chinese Shar-Pei die uit vouwen en plooien bestond, sjokte achter haar aan. Vacht had het beest nauwelijks nog.

Vera schafte de hond aan nadat ze eenzelfde exemplaar in Hill Street Blues had gezien. Nooit eerder zag ze zo’n wonderlijk ras. De fokker zwoer dat het moedige beschermers waren met een ijzersterk karakter. Vera vond dat een dergelijke hond uitstekend paste bij een vrouw alleen en koos een zwarte uit het nest.

Al snel bleek het om een mislukte Shar-Pei te gaan. Huidontstekingen, haakwormen, darmstoornissen, kennelhoest, schurftmijt: Yang kreeg het allemaal. Nog steeds had de hond last van maagirritaties en liet hij regelmatig plasjes schuimend braaksel achter. Een dapper karakter had hij ook niet. De enige verdienste van de hond was dat hij stokoud was. Volgens Vera was hij met zijn twintig jaar de oudste Shar-Pei van de wereld.

Roelof stond op. Alles deed zeer, alsof een drukpers hem had geplet. Hij liep twee meter en liet zich uitgeput op een stoel zakken.

‘Mam, heb je aspirines?’

Op tafel lagen een lap vilt, haar naaidoos en een rond hoedenblok. Sinds ze alleen woonde, hield ze zich bezig met het maken van hoeden.

Roelof vond het prettig om haar bezig te zien, vooral als ze het vochtige vilt over het houten hoedenblok trok en de stof met spijkertjes vastzette. Vera werkte meestal met vilt van dierenharen. Het goedkopere wolvilt vond ze te stug; het was doffer van kleur en Vera hield niet van dof.

Roelof liet zijn hand over het zachte roodbruine vilt glijden. Hij had zin om z’n bonkende hoofd erop te leggen.

‘Prachtig hè?’ zei zijn moeder en ze zette twee koppen koffie op tafel. Uit de la van de dressoirkast haalde ze een doosje pijnstillers.

‘Mesoulinevilt van Russische konijnen. Veel te duur, maar onweerstaanbaar mooi.’

Roelof vroeg zich af hoeveel konijnen er in een hoed gingen.

‘Dat gereis tussen Hillegom en Amsterdam begint me op te breken’, klaagde hij en hij drukte drie pillen uit de strip. Met een paar slokken koffie spoelde hij ze weg.

‘Wat vind je ervan als ik van deze stof een ouderwetse pillbox maak?’

Ze verwachtte geen antwoord.

‘Zeker nu ik pa opvolg, moet ik vaker op de zaak zijn.’

Met gesloten ogen draaide hij zijn hoofd op en neer.

‘Je weet wel, zo’n klein stevig hoedje dat Jackie vaak droeg. Volgens mij had ze er ook eentje op toen Kennedy werd doodgeschoten.’

Roelof probeerde zich het hoedje op z’n moeders zwarte haar voor te stellen dat nu in een slordige knot gevangenzat. Het zou haar zeker staan. Ze beschikte over de elegantie die vereist is voor het dragen van hoeden.

‘Volgens mij is het beter als ik iets in de streek koop. Een appartement of zo. Kan ik Koentje ook vaker zien.’

Vera trok verbaasd haar wenkbrauwen op. Roelof deed nooit zijn best om regelmatig naar z’n zoon te gaan. Maar dat waren zijn zaken vond ze en ze richtte zich weer op het vilt. ‘Nou vraag ik me af of mesouline wel geschikt is voor een pillbox. Velours zou beter zijn … Hoewel, als ik de rand verstevig met laitondraad dan behoudt hij zijn vorm.’

Ze bestudeerde de inhoud van de naaidoos. ‘Brimlock zou natuurlijk nog mooier zijn. Eens kijken of ik dat heb.’

Roelof trommelde met z’n vingers op tafel.

‘Misschien kan ik tijdelijk bij jou wonen. Dan kan ik makkelijker op zoek naar woonruimte.’

Vera gaf geen antwoord.

‘Je zult geen last van me hebben. Ik beloof geen meisjes mee naar huis te nemen.’ Hij voelde zich ongemakkelijk bij de stilte die op z’n grapje volgde.

‘Zes weken’, zei z’n moeder uiteindelijk. ‘Zes weken, geen dag langer.’

‘Fijn.’ Dankbaar wilde hij niet klinken. Roelof stond op, zich afvragend hoe laat het was. Het had geen zin het aan zijn moeder te vragen. Het horloge om haar pols stond al eenendertig jaar stil op negen minuten over half vier.

3

Vera Verkerk stond voor de spiegel in haar ouders slaapkamer. Ze trok haar kleren uit en bekeek zichzelf. Haar borsten waren rond, perfect rond en identiek aan elkaar. Vera vond haar borsten mooi, net als de rest van haar lichaam. Niet dat ze ermee koketteerde. Eigenlijk was ze er nooit mee bezig, maar zo voor de spiegel voelde ze zich trots.

Op het bed lag een Fries klederdrachtkostuum. De jurk en het bontgevlekte jakje waren nog van haar oma uit Edam geweest.

Oma Verkerk had nooit kunnen bedenken dat het hopeloos ouderwetse kostuum ooit Vera’s paspoort zou worden. Het had Vera bijna een jaar gekost haar vader ervan te overtuigen dat ze voor de bollenhandel naar Amerika moest. Pas toen hun kwekerij tegen een faillissement aanschuurde, ging Willem Verkerk overstag. Mits ze in klederdracht ging. Hij hoopte dat de alles bedekkende kleding tijdens de lange bootreis zijn enige dochter zou beschermen tegen eenzame medepassagiers.

Vera vond het best, als ze maar weg mocht. De Bollenstreek voelde als een te krap korset.

Ze deed schoon ondergoed aan en daarna de jurk. Vanuit de gang hoorde Vera het doortrekken van het toilet. De spoelbak vulde zich en weer werd er doorgetrokken. Leo. De enige die ze zou missen. Vera deed de floddermuts op. Het stond potsierlijk. Ze gooide de muts op het bed en bekeek de gouden oorijzers. Weer trok Leo door. Uren kon hij het volhouden.

Aan het zware kraken van de trap merkte ze dat haar moeder naar boven kwam. Het was een kwestie van seconden dat ze Leo van het toilet zou wegjagen.

Betty trok de deur open. ‘Afgelopen!’ riep ze. ‘Naar beneden!’

Lange zinnen waren niet aan Leo besteed.

Ze kwam de slaapkamer binnen.

‘Kind’, zuchtte ze. ‘Je ziet er prachtig uit. Als oma je eens kon zien.’

Betty pakte de muts en oorijzers van het bed en liep naar haar dochter.

‘Ik wil die dingen niet dragen’, zei ze resoluut. ‘Ze zijn belachelijk.’

‘Toe nou.’ Betty hield de accessoires in de lucht.

‘Het geluk zal aan je zijde zijn. Ze zullen je een grote dienst bewijzen bij de verkoop van tulpenbollen.’

Vera negeerde haar moeder. Ze legde een hand vlak onder haar taille waar een stapel dollars zat. ‘Is de geldbuidel niet te zien?’

‘De oorijzers brachten jouw oma ook veel geluk. Ze kreeg tien gezonde kinderen.’

Vera trok haar wenkbrauwen op. ‘Het is maar wat je geluk noemt. Nou, zie je de buidel of niet?’

‘Ik zie niets’, antwoordde Betty teleurgesteld. Ze keek op haar horloge.

‘Laten we samen nog koffiedrinken.’

Leo bladerde afwezig in zijn favoriete weekblad, De Katholieke Illustratie. Zondags-lectuur voor het Katholieke Nederlandsche volk. Lezen kon Leo niet.

Zoals hij daar zat, zag hij er redelijk normaal uit. Een magere jongen met flaporen en ogen zo onschuldig als eekhoorntjesbrood. Maar na vijf minuten viel al op dat er iets mis was met hem. Leo maakte geen contact. Met zijn holle poppenogen had hij nog nooit iemand aangekeken.

Leo hield er vreemde gewoontes op na. Hij spuugde in melk, afwaswater, tomatensoep, regenplassen, jus, koffie. Eigenlijk in alles wat vloeibaar was.

In de keuken klopte Betty melk. Vera waste kopjes af en keek naar buiten. Dunne regen plakte tegen het raam. In de verte zag ze landarbeiders over de zwarte velden lopen. Nog één maand en dan veranderde de wereld van kleur. Zodra de tulpenkoppen tevoorschijn kwamen, verdween haar neerslachtigheid. Helaas duurde de bloeitijd nooit veel langer dan zes weken.

Ze kon er dit jaar voor het eerst niet bij zijn.

Dat zou ze missen. De bevalling van de Bollenstreek en Leo. Meer niet. Niet de hitsige blikken van de landarbeiders. Niet het uitzicht op de witgekalkte ramen van de schuur. Niet haar secretaressebaantje in het veilinghuis. Niet de lange avonden met haar dagboek aan de keukentafel. Niets zou ze missen. De oorlog lag nu vijf jaar achter hen, maar het leven was saaier dan ooit.

‘Heb je al je documenten bij je?’ vroeg Betty. ‘Je kent dat verhaal van die jongen van Korteveld?’

‘Ja mam, dat verhaal kén ik.’

‘Ik moet er niet aan denken dat je één armzalig papiertje vergeet en net als dat joch vier dagen vastzit tussen het tuig in … Hoe heette die gevangenis ook alweer?’

‘Coney Island. Mam, ik zei toch dat ik het verhaal kende.’

Betty hield haar mond. Wat was Vera toch uitgesproken. Dat had ze niet van haar, beslist niet.

Bezorgd klopte ze verder. Deden ze er wel goed aan? Zo jong, twintig jaar, en dan helemaal alleen. Zo ver weg. Natuurlijk, de een na de ander hadden ze zien vertrekken. Alleen al bij hen in de Pastoorslaan waren drie zonen van kwekers met volle orderboekjes teruggekeerd van hun bollenreizen. Cuba, Marokko, Canada, Amerika, Rusland. Betty wist niet eens waar al die landen lagen.

‘Let je goed op Leo?’ vroeg Vera plotseling. De manier waarop ze het vroeg overviel Betty. Haar dochter klonk smekend. Ze draaide zich om en zag tranen.

‘Natuurlijk let ik goed op Leo.’

Ze pakte haar dochters handen vast. Fluweelzachte handen. Bij haar geboorte had Betty gezworen dat Vera nooit één dag bollen zou hoeven pellen.

‘Haal je hem op bij de spoorlijn?’

‘Beloofd.’

‘Beloof je ook bij hem te gaan zitten?’

Behalve van spugen en spoelbakken was Leo bezeten van treinen. Vooral ’s avonds als de lichtjes voorbijraasden. Wiegend, met opgetrokken knieën vond ze haar broer in het gras langs de spoorlijn.

Betty keek bedenkelijk. ‘De komende maanden hebben we het heel druk op de kwekerij.’

‘Af en toe kan toch wel? Niet naast hem, achter hem. Dat vindt Leo fijn.’

Vera vond hem altijd terug op dezelfde plek. In stilte keek ze naar zijn fragiele rug en waanzinnige flaporen. Ze hield van zijn vermogen er niet te zijn. Nooit had ze hem een woord horen spreken, toch kon ze hem lezen als geen ander.

Willem Verkerk kwam samen met Leo de keuken binnen en pakte twee stoelen. Haar vader zag er versleten uit terwijl het seizoen nog moest beginnen. Rooien, koppen, pellen, sorteren, verpakken. Alles met de hand en op de knieën. Er waren weken dat haar vader meer gebukt dan rechtop stond.

Uit voorzorg legde Willem zijn hand op de mok zodat Leo geen kans kreeg om erin te spugen. ‘Verdomme, daar heb je Bovenwater.’

‘Géén ruzie maken’, zei Betty nerveus en ze veegde haar handen af. ‘Ze komen afscheid nemen. Dat is een heel aardig gebaar.’

Bovenwater kwam als eerste de keuken binnen. Hij schopte z’n klompen uit, die zijn piepkleine vrouwtje rechtzette. De paraplu legde ze op de keukenmat neer.

‘Voor jou’, zei ze en ze overhandigde Vera een afgedekt mandje.

‘Gedroogde vruchten. Appeltjes, pruimen, perziken. Wist je dat perziken heerlijk smaken bij pudding?’

Bovenwater lachte ironisch om de opmerking van zijn vrouw. ‘Je denkt toch niet dat ze op een vrachtschip pudding serveren? Dat wordt wekenlang droog brood.’

‘De White Diamond is een prima schip’, loog Willem, die de boot nooit gezien had.

Bovenwater schudde zijn hoofd terwijl hij vijf scheppen suiker in zijn koffie deed. ‘Ik snap niet dat je je dochter op een vrachtschip zet. Zelfs met mijn zoon had ik dat niet aangedurfd. Ik bedoel, als het om het geld gaat, je had ook van mij kunnen lenen.’

‘Gerard’, fluisterde zijn vrouw beschaamd en ze staarde naar de vloer.

‘De White Diamond is een prima schip’, herhaalde Willem Verkerk. ‘In comfort doet-ie echt niet onder voor de Holland-Amerikalijn.’ Hij voelde zich onvolwaardig. Dat overkwam hem vaak.

‘Inderdaad’, hielp Vera haar vader. ‘Ik heb m’n eigen hut met wasgelegenheid en krijg twee keer per dag een warme maaltijd.’

Bovenwater trok zijn mond tot een slordige streep en haalde zijn schouders op. Willem hoopte dat hij weg zou gaan, maar in plaats daarvan trok hij een foto uit zijn zak. Een jonge vent leunde nonchalant op de achterklep van een gloednieuwe Chrysler. De jongen had dezelfde hoekige kop als Bovenwater.

‘Voor zes ton heeft-ie verkocht. Zes ton aan Krelage Triumph, Weber Sonja en de hele flikkerse tulpenbende. En dát,’ zei Bovenwater en hij drukte een wijsvinger zonder nagel op zijn zoon, ‘dat is zijn eigen Chrysler. Had meneer wel verdiend, vond-ie zelf.’

Op hetzelfde moment dat Willem Verkerk een steek van jaloezie voelde, spuugde Leo in Bovenwaters koffie.

Vera maakte het niet uit dat ze drie weken doorbracht in een hut zonder patrijspoorten die ze moest delen met twee andere passagiers. Slechts een smoezelig gordijn scheidde haar van een pasgetrouwd stel. Binnen twee uur na hun vertrek uit de haven van Amsterdam lag de bruid misselijk in haar kooi. Achter het gordijn hoorde ze de vrouw overgeven. De zure lucht bleef de hele oversteek hangen.

‘Je moet een borrel drinken’, adviseerde haar echtgenoot. ‘Een slok jenever helpt tegen zeeziekte.’

‘Ik lust geen jenever’, huilde ze. ‘Ik wil terug naar de haven.’

‘Dat kan niet. Toe, drink wat. De golven worden straks nog veel ruiger.’

De echtgenoot had geen woord te veel gezegd.

Vera dacht dat ze in de hel terecht was gekomen. Gitzwarte golven die tot aan de hemel klauwden, jongleerden met het vrachtschip alsof het een prop papier-maché was. Elke keer als het spitse achterwerk van de White Diamond omhoogging, kwam de schroef vrij en trilde het schip zo hysterisch dat Vera dacht dat het uiteen zou spatten.

Slap van het braken werd Vera tegen de stalen wanden gesmeten. Achter het gordijn prevelde de jonge echtgenoot schietgebedjes om de woedende zee gunstig te stemmen. Zijn vrouw dreigde zichzelf overboord te gooien als er niet snel medische hulp kwam. Maar een arts was er niet.

Op dag tien, toen de zee zich eindelijk koest hield, ging Vera bovendeks. In een rafelige rieten stoel zat ze met haar dagboek.

‘Die gaat naar New York’, hoorde ze een stem achter zich zeggen.

Vera keek omhoog en zag de buik van een vliegtuig. De vier motoren onder de vleugels ronkten rustgevend.

De kapitein van de White Diamond kwam naast haar staan. Een rijzige man met lange, slanke vingers en ongewassen haren, die glommen van het hoofdvet. ‘De Super Constellation. Binnen twaalf uur vliegt-ie de oceaan over.’ Geïmponeerd klakte hij met zijn tong. ‘In theorie. Twee maanden geleden is er eentje neergestort bij Prestwick. Vierenzestig doden.’

Weer klakte hij met zijn tong.

Vera had over de ramp gelezen. Aan boord zaten twee bollenreizigers uit Sassenheim. Het waren broers. Heel Sassenheim was in rouw geweest.

Willem Verkerk had na de ramp gezworen dat Vera nooit één voet in een vliegtuig mocht zetten. Vera had de schouders opgehaald. De dood maakte absoluut geen indruk op haar.

‘Zestigduizend kilo in de lucht’, zei de kapitein misprijzend. ‘Vinden ze het nog vreemd dat-ie neerstort.’

Voor het eerst richtte hij zich tot Vera. De kapitein kon aan haar doorschijnende huid en roodomrande ogen zien dat ze uitgeput was. Niet dat hij de behoefte voelde om naar haar gezondheid te informeren. Hij maakte zich nooit druk om het welzijn van zijn zeezieke passagiers. Zo ging het altijd.

‘Alsof uw boot veilig is’, schamperde Vera. De felheid in haar blik amuseerde de kapitein. Mooie groene ogen, vond de kapitein. Ze trok de mouw van haar jas omhoog en liet enkele blauwe plekken zien. ‘Er komen meer personen om door scheepsrampen dan door vliegtuigongelukken.’

‘Dat is een feit’, beaamde de kapitein. Hij keek naar haar ouderwetse rok. ‘Op zee heb ik heel wat lijken voorbij zien dobberen. En ik kan u vertellen, de zee is geen mooi graf.’

‘Ik heb eens een dode man bij ons in de sloot zien liggen’, zei Vera. ‘Hij was helemaal opgezwollen en zo glazig als uien in een weckpot. M’n vader heeft hem eruit getrokken. Met fiets en al.’

Met medelijden dacht ze aan haar vader. Willem was in acute gewetensnood gekomen toen ze in de hut afscheid namen. Allebei hielden ze hun buik in, bang om te veel ruimte in beslag te nemen. Op het bovendek had hij de kapitein laten zweren dat hij tijdens de oversteek over het welzijn en de eer van Vera zou waken alsof ze zijn eigen kind was.

Vera tuurde over de watervlakte. Hoe zou het met Leo zijn? Toen het tijd was om te vertrekken, was hij verdwenen. Vera was bang dat Leo in de war zou raken. Verandering ontregelde zijn bestaan.

‘Mag ik uw portret tekenen?’ vroeg de kapitein onverwachts.

Vijf minuten later kwam hij terug met een tekendoos en een schetsblok, en installeerde zich in de rieten stoel voor haar.

‘Doe maar net alsof ik er niet ben’, zei de kapitein. Hij bestudeerde Vera’s lippen, die door gebrek aan vitaminerijk eten gebarsten waren. Dat was zijn schuld. De kapitein was gefascineerd door Napoleon. Het toeval wilde dat zijn kok sprekend op de Franse dictator leek. Nachtenlang moest de kleine kok voor hem poseren. Daarna was hij te uitgeput om nog behoorlijk te koken.

4

Met een nog vochtige broek nam Roelof om half tien plaats aan de vergadertafel. Iedereen was er al. In zijn voorstel om voortaan later te vergaderen, had geen van de chefs heil gezien.

‘We zijn al lang en breed begonnen’, zei financieel directeur Joop Hopdam.

Roelof negeerde de opmerking en de afkeurende blikken vanwege zijn gehavende uiterlijk. De enige die hem begroette was Joris Nuiten, de nieuwe chef van de drukkerij. Roelof had hem vorige maand aangenomen.

In zijn vertrouwde staccatostijl nam Hopdam de agendapunten door.

Een order van achthonderdduizend amarillesdozen die nog voor het weekend geleverd moesten worden.

Het verzoek van hun Japanse klant om een nieuwe tulpenverpakking.

De jaarlijkse grote onderhoudsbeurt van de Komori-drukpers.

Hopdams nek hing als een vleesboom over zijn strakke boord. Na elke uitgesproken zin trilde het vlees na. Alles aan Hopdam was gigantisch. Zelfs de blauwe aders op zijn handen, die als regenwurmen een dutje lagen te doen.

‘Vragen? Opmerkingen?’

Hopdam spande zich in om zijn lichaam uit de stoel te hijsen.

‘Als jullie nog vijf minuutjes hebben’, zei Joris Nuiten.

Uit zijn tas haalde hij een stapeltje rapporten. Verbaasd ging iedereen weer zitten, alleen Hopdam bleef half staan.

‘We kennen allemaal de uitdrukking “een gezonde geest in een gezond lichaam”’, begon Joris en hij deelde de exemplaren uit.

‘Wie heeft er verdomme aan mijn armleuningen gezeten!’

Hopdam probeerde de stoel van zijn formidabele kont te trekken.

‘“Wat zen voor Zeevoet kan betekenen”’, las Roelof op de eerste bladzijde. Hij schonk zichzelf een glas water in.

Ze kenden elkaar van de middelbare school en ondanks Joris’ grote bek had Roelof chronisch medelijden met hem. Misschien kwam het doordat hij vroeger een bollenschuur in de fik had gestoken. Joris Nuiten had klasgenoten wijsgemaakt dat hij kon vuurspuwen. Na schooltijd verzamelde een aantal opgewonden jongens zich achter de bollenschuur van Van Kempen. Joris haalde uit een vuilniszak een fakkel, die hij royaal besprenkelde met spiritus. Joris wist niet dat vuurspuwen met spiritus een levensgevaarlijke onderneming was. Hij had ook geen flauw benul van het feit dat hij met de wind mee moest spugen. Dus spuugde Joris het vuur de verkeerde kant op, waardoor een stapel kisten met gortdroge bollen vlamvatte. Binnen tien minuten was de schuur afgebrand. Op school noemden ze hem nog jarenlang de vuurvreter.

‘Wat is dit voor gelul?’ zei Hopdam en hij liet zijn vleesmassa in de stoel zakken. Hij hield het rapport omhoog als gebruikt toiletpapier.

‘Ik ben zo vrij geweest om mijn bevindingen op papier te zetten’, zei Joris. Het afgelopen jaar had hij in een zenklooster in Japan doorgebracht en het was duidelijk dat hij daar de nodige ideeën had opgedaan.

‘Met alle respect: zowel de geest als het lichaam van Zeevoet Tulip International kunnen veel gezonder. De verhouding tussen denken en lichamelijk functioneren kunnen we vergelijken met het functioneren van de organisatie.’

‘Nuiten,’ onderbrak Hopdam hem, ‘ik heb nog meer te doen. De vergadering is afgelopen.’ Opnieuw probeerde hij op te staan.

Joris hernam het woord. Hij sprak over verstard management en optimalisering van het personeelswelzijn. Elke lettergreep deed Hopdams woede verder oplaaien. Zweetdruppels liepen in zijn nek. Roelof dacht dat de financieel directeur getroffen zou worden door een hartstilstand. Erg zou hij dat niet vinden.

Gebukt, met zijn handen steunend op het tafelblad, bulderde Hopdam dat Zeevoet Tulip International al tachtig jaar oog had voor het personeel. ‘Wij waren het eerste bedrijf dat de arbeidsomstandigheden van de bollenpellers verbeterde! Dat was ver voor jouw tijd. Dus lul niet over welzijn!’

Een klodder spuug hing aan zijn onderlip. ‘Ik zal je nog een voorbeeld geven: de veiligheid is hier optimaal. Niet alleen in de drukkerij, ook in de schuren. Wij hebben waterdichte brandprotocollen en dat is met jouw komst hard nodig.’

Heel de Bollenstreek wist van Joris’ verleden. Zijn ouders waren niet verzekerd. De financiële klap waren ze nooit te boven gekomen.

Hopdam maakte een eind aan zijn tirade en strompelde met de stoel om zijn kont de kamer uit.

Joris Nuiten leek als enige volstrekt onaangedaan. Hij zat kaarsrecht, het resultaat van dagelijkse meditatie en een strenge zenmeester, die voortdurend een meetlat langs de ruggengraat van zijn leerlingen legde om te controleren of ze nóg rechter konden zitten.

‘Goed’, zei hij. ‘Ik bedoel eigenlijk een ander soort welzijn dan waar Joop over sprak. Ik heb het meer over innerlijke rust en inzicht.’ Joris liep naar de lichtschakelaar. ‘Ik heb het over evenwicht en …’ Fanatiek liet hij de tl-buizen aan en uit floepen, ‘over verlichting. Kortom, we hebben het over zen.’

In zijn rapport deed Joris Nuiten aanbevelingen om het Zeevoet-personeel ‘gelukkiger dus productiever te maken’.

Hij wilde een zenleraar aannemen en een meditatieruimte inrichten. Hij wilde makkelijk zittende personeelskleding en potten met antistressballen aanschaffen.

Allemaal geouwehoer, concludeerde Roelof.

Nog een kwartier oreerde Joris Nuiten gepassioneerd over het gezamenlijk lezen van boeken ter verhoging van de onderlinge betrokkenheid en over waarderingsmanagement als levensstijl.

Toen hij zijn mond hield, staarden zeven paar ogen naar Roelof Zeevoet.

‘Tsja’, stamelde de nieuwe directeur. Ongemakkelijk schoof hij met zijn glas water. ‘Het kan natuurlijk nooit kwaad om personeelsleden af en toe een complimentje te geven …’ Roelof stuurde zijn glas naar de rand van de tafel. Als kind had hij zich de basisprincipes van het goochelen eigen gemaakt. Een van zijn beste trucs was Het Onbreekbare Glas. Waar het op neerkwam was dat – indien een glas uiterst langzaam van tafel werd geschoven – het altijd op het randje van de bodem terechtkwam, waardoor het onmogelijk kon breken.

‘… door complimenten kunnen we …’ zei Roelof, maar hij had geen flauw idee wat Joris Nuiten had uitgekraamd. ‘Complimenten bieden ons de mogelijkheid om …’

‘Boven onszelf uit te stijgen’, hielp Joris hem gretig.

‘Luister eens. Ik ga echt niet de hele dag lopen roepen hoe geweldig iedereen hier bezig is’, zei de chef van de exportafdeling. Hij pakte zijn paperassen bijeen en keek ongeduldig op zijn horloge.

‘Dat hoeft ook niet’, suste Joris. ‘Je kunt ook op een non-verbale manier een compliment geven. Een knipoog, een schouderklopje of even die opgestoken duim in het voorbijgaan.’ Ter illustratie stak hij zijn duim omhoog.

‘Nico,’ vervolgde Joris, die er duidelijk een schepje bovenop ging doen, ‘de transactie die jij onlangs met de Fransen deed. Geweldig man! Hoe heb je dat geflikt?’

Nico glimlachte en wilde net uit de doeken doen hoe de deal was verlopen, toen Joris weer het woord nam. ‘Dat bedoel ik nou! Ik geef niet alleen een complimentje, ik toon ook interesse en dat maakt Nico zichtbaar blij.’

Roelof voelde aan de ijzige sfeer dat hij moest ingrijpen. In een opwelling schoof hij het glas van tafel. Te snel. Het viel stuk.

‘Laten we stemmen’, zei Roelof, die de scherven negeerde. Gezichtsverlies konden ze op dit moment geen van beiden gebruiken. Hij had Joris Nuiten tenslotte aangenomen.

Alle aanbevelingen werden door de chefs weggestemd. Op één na: het in dienst nemen van een Chinese kok werd gehonoreerd. Iedereen was het erover eens dat de kantinekok, een voormalig betonvlechter, niet kon koken. Alleen Hopdam waardeerde zijn kletsnatte spiegeleieren.

Over de aanbeveling om een grote zenopruimactie binnen het bedrijf te houden, haalden de chefs hun schouders op. ‘Als jij wilt opruimen, ga je gang. Niemand houdt je tegen.’

Roelof liep door de gangen van Zeevoet. Een nieuwe kantinekok was ten minste iets, hield hij zichzelf voor. Hij besloot zijn mislukte goocheltruc, Hopdams woede-uitbarsting en het orakel Nuiten onmiddellijk te vergeten.

In de drukkerij bij de zakkenmachine bleef Roelof stilstaan. Hij bestudeerde de rug van Rinus, de bediener van de machine. Het was een enorme rug met schouderbladen als varkenskoteletten. Boven de machine hing een poster van miss Jenny, een playmate met op haar kruis een verboden-te-rokensticker.

Miss Jenny was van Rinus. Voor de grap hadden collega’s de sticker tussen haar benen geplakt en nu durfde Rinus hem er niet af te halen, bang dat hij haar in stukken zou scheuren.

Rinus draaide zich om en zag de nieuwe directeur naar de poster kijken. Die merkte dat de bediener zich opgelaten voelde. Joviaal stak Roelof een duim omhoog om hem te complimenteren met zijn keuze voor miss Jenny. Zo moeilijk was zen niet.

Toen liep hij terug naar zijn kantoor en ging aan zijn bureau zitten. Een kolossaal antiek geval, dat van zijn vader was geweest. Ook het smoezelige Perzische tapijt en de tweezitsbank met bloemmotief van zijn vader waren ronduit smakeloos.

Verveeld verfrommelde hij oude rekeningen en mikte de proppen in de prullenmand. Vijf voltreffers, één misser. Roelof pakte zijn mobieltje en belde zijn zus.

‘Ik heb net koffie met pa gedronken.’ Mauds stem werd begeleid door een muur van verkeer.

‘Waar?’ vroeg Roelof.

‘Op Schiphol. Over vijf minuten stijgt hij op.’

Dat zijn zus gisteravond niet aanwezig was op de afscheidsreceptie van hun vader, had niemand verbaasd. Op zeventienjarige leeftijd ging ze het huis uit en zwoer nooit meer één voet in de Bollenstreek te zetten.

‘Pa is doodsbang dat jij de boel verkloot als hij in Charleston zit’, zei Maud.

Roelof stak een sigaret op. ‘Dan had jij hem maar moeten opvolgen. Was er niks aan de hand geweest.’

‘Waarom bel je?’ vroeg ze.

‘Zomaar.’

Hij had geen zin meer om over de vergadering of het ongeluk te vertellen. Ze hingen op. Hij moest een takelwagen regelen voor zijn Volvo. Minutenlang staarde Roelof naar het groene vilt op het bureaublad. Hij verwonderde zich erover dat het volstrekt onaangetast was. Na al die jaren had zijn vader geen kras of pennenstreek achterlaten. KOENTJE, schreef hij in kleine blokletters op het vilt en hij zette de asbak op de gekerfde naam om zijn kleine daad van rebellie te maskeren.