Anne B. Ragde

Het leugenhuis

Uit het Noors vertaald door Marianne Molenaar

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Berlinerpoplene, verschenen bij Forlaget Oktober

Oorspronkelijke tekst © Forlaget Oktober as, Oslo 2007

Nederlandse vertaling © Marianne Molenaar en De Geus bv,

Breda 2008

Omslagontwerp Riesenkind

Omslagillustratie © Shutterstock

ISBN 978 90 445 2709 4

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2008.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Toen op een zondagavond om half elf de telefoon rinkelde, wist hij natuurlijk waar het om ging. Hij pakte de afstandsbediening en zette het geluid zachter, er was een reportage over Al-Qaida op tv.

‘Hallo, u spreekt met Margido Neshov.’

En hij dacht: ik hoop dat het een oud mens is die in bed is gestorven, en geen verkeersongeluk.

Het bleek geen van beide te zijn, maar een jongen die zich had opgehangen. Het was de vader die belde, Lars Kotum. Margido wist heel goed waar op Byneset de grote boerderij van Kotum lag.

Op de achtergrond klonken luide uithalen, als van een dier, gierend. Kreten waar hij in zekere zin vertrouwd mee was, de kreten van een moeder. Hij vroeg of de vader de politie en de dokter had geïnformeerd. Nee, hij had direct Margido gebeld – hij wist wie Margido was en wat hij deed.

‘U moet eigenlijk ook de politie en de dokter bellen, of wilt u dat ik dat doe?’

‘Hij heeft zich niet op de … gebruikelijke manier opgehangen. Hij heeft zichzelf meer … gewurgd. Het is afgrijselijk. Belt u maar. En kom. Kom in elk geval.’

In plaats van de zwarte rouwauto nam hij de Citroën. De politie moest maar een ambulance van het St. Olavs-ziekenhuis bestellen.

Hij belde met zijn mobiele telefoon terwijl hij de autoverwarming vol op de voorruit gericht had, hij moest roepen om het geluid van de ventilator te overstemmen; buiten was het ver onder nul, de derde adventzondag. Hij kreeg zowel de politie als de arts te pakken, ’s zondagsavonds was het altijd rustig. Nog even en op deze koude, stille avond zou op het erf van een boerderij het geronk van auto’s klinken, de mensen op de naburige boerderijen zouden zich verbaasd voor de ramen buigen. Ze zouden een ziekenwagen zien, een politieauto, de auto van de dokter en een witte Citroën cx combi, die enkelen van hen misschien zouden herkennen. Ze zouden lang nadat de ramen op de boerderij gewoonlijk donker waren, licht zien branden, maar ze zouden het niet wagen zo laat nog te bellen. In plaats daarvan zouden ze nog lange tijd wakker liggen en het er zachtjes in het donker met elkaar over hebben wat er bij de buren allemaal kon zijn gebeurd, en met wie, en diep in hun hart een heimelijke, beschamende vreugde voelen dat het henzelf niet betrof.

De vader wachtte hem op in de deuropening. De politie en de dokter waren er al, zij hadden een kortere weg af te leggen. Ze zaten in de keuken met een kop koffie voor zich, de moeder ook, met verbijsterde, diepzwarte blik en droge ogen. Margido stelde zich aan haar voor, hoewel hij wist dat ze hem kende. Maar ze hadden elkaar nog nooit een hand gegeven.

‘Dat u hierheen komt. U. Voor hem’, zei ze. Haar stem klonk monotoon en een beetje schor.

Voor het raam naar de binnenplaats stond een elektrische adventkandelaar. De politieagent stond op en ging Margido voor naar de slaapkamer. De dokter ging naar buiten, aangezien haar mobieltje ging. Voor een gangraampje hing een gele papieren ster met een gloeilamp erin, het elektrische licht drong door de gaatjes in het papier, dat in het midden lichtgeel was en allengs tot aan de punten van de ster in diep oranje overging. De vader bleef in de keuken achter. Hij staarde door het raam naar buiten, maakte geen enkele aanstalten zich om de moeder van de jongen te bekommeren, die daar maar wat zat, plotseling onverschillig, met haar handen in haar schoot, haar voeten op de grond, haar ademhaling, de kopjes voor zich op tafel, de tijd, de rekeningen op de plank, de koeien in de stal, haar man bij het raam, de vrieskou, het kerstgebak, de dagen die zouden komen, helemaal vanzelf. Ze zat daar en verbaasde zich alleen dat ze nog ademhaalde, dat haar longen uit eigen beweging gingen. Nog wist ze niet wat rouw was, ze zat daar en was alleen maar oprecht verbaasd dat de klok nog liep.

Margido keek slechts toe. Hoe kon hij weten wat het betekende een zoon te verliezen, hij die niet eens wist wat het betekende om er een te krijgen. Bovendien kon hij zich geen gevoelens permitteren, zijn taak was registreren hoe die zich bij de nabestaanden uitten, zodat hij hen ertoe kon bewegen een keus te maken ten aanzien van alle praktische aangelegenheden. De sympathie en het verdriet die hij onder zijn professionaliteit verborg, probeerde hij altijd te tonen door precies te doen wat de nabestaanden wensten en van hem verwachtten.

Hij was niet voorbereid op de aanblik, hoewel de vader had gezegd dat het geen normale ophanging was. Daarbij had hij waarschijnlijk aan een touw vanaf een balk aan het plafond gedacht, een omgevallen stoel op de grond, een lijk dat langzaam om zijn eigen as draaide of helemaal stil hing. Het klassieke scenario dat iedereen op de film had gezien, tot in het kleinste detail, met uitzondering van de ontlasting die normaal gesproken langs de broekspijpen liep en een plas vormde op de vloer. Dat was hier niet het geval: de jongen hing niet hoog en vrij. Hij lag voorover op zijn knieën op het bed, op een bordeauxrode boxershort na naakt. Het touw was rond de beddenpost gewikkeld en liep schuin naar zijn nek. Het gezicht zag bleekblauw, de ogen waren wijd opengesperd, de tong stak droog en gezwollen tussen de lippen. De politieagent had de deur achter hen dichtgedaan en zei: ‘Hij had elk moment van gedachte kunnen veranderen.’

Margido knikte zonder zijn blik van het lijk af te wenden.

‘Hoelang zit u al in dit vak?’ vroeg de agent.

‘Al bijna dertig jaar.’

‘Hebt u iets dergelijks al eens eerder gezien?’

‘Ja.’

‘Hebt u al eens iets nog ergers gezien?’

‘Misschien een keer een meisje aan een deurpost. Het was niet hoog genoeg, ze had haar knieën opgetrokken tot op haar borst.’

‘O, klote. Dan willen ze echt.’

‘Dat willen ze, ja. Ze zien geen andere uitweg. Zijn mogelijk te jong om een andere uitweg te zien, arme donders.’

Hij loog, deze speciale variant van zelfdoding had hij nog niet eerder gezien, maar hij moest een onbewogen kalmte uitstralen, dan kon hij het best zijn werk doen, dan werd hij met rust gelaten, beschouwd als iemand met professionele ervaring en meer ook niet. Van hem werd vaak een grotere professionele afstandelijkheid verwacht dan van de politie bijvoorbeeld. Misschien ging men ervan uit dat de dood hem niets deed aangezien hij er dagelijks mee te maken had. Hij had al enige malen na een verkeersongeluk lichaamsdelen van het asfalt geplukt samen met het ambulancepersoneel en de politie. Die kregen daarna crisishulp aangeboden, maar hij niet.

Hij bestudeerde de overledene. De aanblik choqueerde hem weliswaar, maar op macabere wijze was hij toch onder de indruk van deze jongen, die gewoon voorover in bed leunt, zijn gewicht op zijn knieën en bovenbenen legt, het touw om zijn slagader en zenuwcentrum gekneld, en op het donker wacht. En wanneer dat donker dan komt, in het begin in de vorm van rode vlekken voor de ogen, zet hij niet zijn handen voor zich op het matras om zich weer op te richten. Dat doet hij niet. Het lukt hem het niet te doen. Hij heeft een besluit genomen.

‘Ik heb iets gelezen over een soort seksspelletje’, fluisterde de politieagent terwijl hij zijn gewicht van zijn ene voet op zijn andere verplaatste.

Margido keek hem even aan en wendde zijn blik toen weer naar het lijk.

‘Ik begrijp niet wat u bedoelt’, zei hij.

‘Iets dat je bijna wordt gewurgd tot je …’

‘Hij heeft zijn onderbroek toch nog aan.’

‘Ja. U hebt gelijk. Ik moest er alleen aan denken. Maar het ligt allemaal voor de hand. Geen enkele aanwijzing voor ook maar iets … crimineels. Hij heeft ook een brief achtergelaten. Een paar woorden maar, een verontschuldiging. Zijn ouders waren bij een pasgetrouwd stel op bezoek, nog voor de bruiloft. De jongen wist dat hij een paar uur de tijd had. Hij zou eigenlijk mee. Hij is hun jongste. Ze hebben nog twee meisjes, de een studeert iets nutteloos in Trondheim, de oudste zit gelukkig op de landbouwhogeschool in Ås. Maar hij … Yngve, woonde nog thuis, wist niet zo goed wat hij wilde. Ik heb hem vaak op de fiets gezien op weg naar de Gaulosen met een verrekijker over zijn schouder, om vogels te kijken, verdomd veel vogelsoorten die daar een tussenstop maken, weet u. Het moet voor de vader niet gemakkelijk zijn geweest een vogelaar als zoon te hebben, met al het werk op een boerderij, ook al zou Yngve het bedrijf niet overnemen. Maar zichzelf wurgen, op zijn knieën! Dat is goddorie niet iets wat een normaal mens zou …’

Margido haalde de emmer voor speciaal afval uit zijn auto. De ambulance was er nog niet. De dokter zat in de keuken, samen met de ouders. Hij hoorde hun stemmen toen hij op de terugweg de openstaande deur passeerde. Zinnen met weinig woorden en lange pauzes ertussen. De dokter kwam vlak na hem de slaapkamer binnen, deed de deur achter zich dicht.

‘We moesten hem maar losknippen’, zei de politieagent. De dokter had een huishoudschaar geleend, met een handvat van oranje plastic dat ze de politieagent toestak. Hij knipte. Het hoofd viel op het bed. Margido knoopte de stukken touw om de beddenpost los.

‘De ambulance kan elk moment komen’, zei de agent. ‘Regelt u de rest morgen? In het ziekenhuis?’

‘Dat spreekt vanzelf’, zei Margido.

‘Tja, voor deze patiënt kan ik in elk geval niets meer doen’, zei de dokter.

Margido verbaasde zich over het gebrek aan gevoelsuitingen van de arts. Ze was ondanks alles een vrouw, ook al was ze arts. Toch praatte ze alsof ze dagelijks jonge jongens dood op hun knieën in hun eigen bed aantrof. Hij was opgelucht toen ze naar de keuken terugging.

Buiten hoorde hij de ambulance, hij liep de gang in, wist bij de huisdeur oogcontact te krijgen met de chauffeur en knikte. Margido wilde graag dat het lijk op de brancard lag voordat de moeder of de vader kwam. Dat was beter. Dan leek het meer op een ongeluk, iets waar niemand iets aan kon doen.

‘Ik had hem graag eerst verzorgd. Erg om hem zo weg te sturen, met het touw nog om zijn nek’, zei Margido stil.

‘Zo is dat nu eenmaal bij zelfdoding’, zei de politieagent. ‘Hoewel dit een voor de hand liggend geval is.’

Het ambulancepersoneel wist de brancard op zijn plaats te krijgen en legde er een beschermhoes op. Het waren twee jongemannen. Niet veel ouder dan de dode op zijn knieën op het bed. Ze trokken hun weggooihandschoenen aan en pakten de jongen onder zijn armen en rond zijn enkels, telden samen zachtjes tot drie en wisten hem met een snelle zwaai op het plastic te krijgen. Vervolgens vouwden ze de hoes om hem heen. Het lege matras was geen prettig gezicht.

‘Ik heb een emmer gehaald’, zei Margido. ‘Kan ik op zijn minst het laken weghalen? Zodat de ouders dat niet hoeven te zien?’

‘Ja, doe dat’, zei de politieagent.

Hij wist ook het dekbed nog op te vouwen en over de grote, vochtige plek op het matras te leggen voordat de moeder kwam. Dat matras zou sowieso worden weggegooid, dat werd altijd gedaan, maar hoe meer de naaste familie te zien kreeg, hoe meer hij met gevoelens van onrust te maken had. Vaak waren het de details die de tragedie voor de nabestaanden concreet maakten, hen in de werkelijkheid terugriepen, een hysterische aanval opriepen. Dat kon van alles zijn: een halfvol kopje op een nachtkastje, een smoezelige teddybeer op de vloer, een thermosfles en een lunchtrommeltje, die na een ongeluk op het werk thuisgebracht werden.

‘Wat hebben jullie met hem gedaan!’ krijste de moeder. ‘Hem in plastic verpakt? Maar zo krijgt hij geen … hij krijgt toch geen lucht! Ik wil hem zien!’

‘Dat gaat niet’, zei de politieagent. ‘Morgen, als Margido hem heeft …’

‘Nee! Ik wil hem nu zien!’

‘Ik moet hem eerst verzorgen’, zei Margido.

De moeder wierp zich op de brancard en begon aan de zwarte hoes te scheuren. Nu zou haar man moeten komen. Dat deed hij niet. De chauffeur van de ambulance moest haar bij haar schouders pakken en haar vasthouden.

‘Kalm maar, dan zullen we …’

‘hij krijgt geen lucht! yngve! Mijn jongen …’

Eindelijk kwam haar man. Hij ontfermde zich over de snikkende vrouw terwijl hij zelf strak naar het zwart glanzende pak op de brancard staarde, dat zijn enige zoon bevatte. Het was alsof alle energie in de kamer naar die aanblik werd gezogen, naar het ongehoorde feit dat de vroegere bewoner van deze jongenskamer daar zo lag ingepakt, groter en meer ruimte in beslag nemend dan hij ooit in levenden lijve had gedaan.

‘Maar waarom …’ zei hij. ‘Ik dacht dat we hem zouden kunnen zien voordat hij werd weggebracht. Ik wist niet dat … Ik dacht dat Margido hem zou …’

‘Hij moet geobduceerd worden’, zei de politieagent en hij sloeg zijn blik naar de grond. ‘Dat is de gebruikelijke procedure bij zelfdoding.’

‘Maar waarom? Het lijdt toch geen twijfel dat hij het zelf heeft gedaan!’

De stem van de vader klonk schor en gespannen doordat hij zich zo beheerste terwijl de moeder van de jongen hulpeloos in zijn armen hing en stil huilde met haar ogen dicht.

‘Nee, dat geloof ik ook niet’, zei de politieagent. Hij kuchte en verplaatste zijn gewicht op zijn andere voet.

‘Kan ik dat niet weigeren? Weigeren om onze jongen open te laten snijden?’

Er ging een schok door de moeder heen, maar ze sloeg haar ogen niet open, de tranen bleven over haar wangen stromen.

De politieagent keek de vader plotseling recht aan en zei: ‘Dat is in orde. Ik zal geen autopsie aanvragen. Dat is in orde, Lars. Maar hoe dan ook, jullie kunnen hem vanavond niet meer zien. De ambulance neemt hem mee en als Margido hem heeft verzorgd …’

De vader knikte traag.

‘Dank je. Dank je wel. Turid, ze moeten hem nu meenemen. Kom.’

In alle drukte die het met zich meebracht om de brancard het huis uit te krijgen, wist Margido de emmer naar zijn eigen auto te brengen en zijn papieren te pakken. De ziekenauto reed langzaam en zonder haast de oprijlaan af, zonder sirene of zwaailicht, dus nu begrepen alle buren dat er iemand dood was. De politieauto reed als tweede weg.

De buitendeur stond nog steeds wagenwijd open, er viel geel licht over de sneeuw op de stoep, een warm licht dat gemakkelijk voor knusse gezelligheid kon worden gehouden: een warme kachel, een warme pot koffie, alledaagse dingen. Margido verbaasde zich altijd weer over contrasten, de dood hoorde nooit ergens thuis behalve misschien op het slagveld, dacht hij. Een stukje verderop hing de maan boven de heuvelrug, bijna vol, er hing een vage vorstrand omheen, de schaduwen van de bomen tekenden scheuren in de sneeuwkorst, hij keek ernaar terwijl hij de volgende dag aan het plannen was. Morgenochtend moest hij eerst hier weer naartoe, dan had hij om twee uur een afscheidsdienst in de kerk van Strinda, daarna moest hij het lijk wassen en voorbereiden zodat ze hem konden zien, ook zijn zussen. Misschien wilden ze wel een samenkomst hebben, morgenavond, in de kapel van het ziekenhuis. Morgenochtend vroeg moest hij alles met zijn dames coördineren. Hij stond er niet alleen voor. Het was altijd een geruststelling te weten dat mevrouw Gabrielsen en mevrouw Marstad hun eigen werkzaamheden onder controle hadden. Maar ook al waren ze met zijn drieën, hij legde altijd zelf de huisbezoeken af. Als hij daar geen tijd voor had, verwees hij naar een andere begrafenisonderneming. De dames wilden niet op huisbezoek, ze wisten heel goed dat het daarbij om heel andere dingen ging dan lakens in emmers stoppen.

De dokter had de moeder een kalmeringsmiddel gegeven, de vader wilde niet. Dat was het klassieke stramien: mannen wilden het zonder stellen, bij hun positieven blijven, niet instorten, niet de controle verliezen. In plaats daarvan liep hij met zijn handen op zijn rug door de keuken te ijsberen. Margido benijdde hem niet om de nacht die zou komen.

‘U kunt ook een slaappil krijgen’, zei de dokter, die klaarblijkelijk hetzelfde had gedacht als Margido.

‘Nee.’

‘Ik laat voor alle zekerheid een strip achter. Het zijn geen … ouderwetse slaappillen. Ze helpen alleen in te slapen.’

Margido keek haar even snel aan, maar haar woordkeus leek haar zelf niet op te vallen, en zo te zien de beide anderen ook niet.

‘Hij wordt niet gecremeerd’, zei de vader en hij rechtte zijn rug voor zijn eigen spiegelbeeld in het raam.

‘Natuurlijk niet, als u dat niet wilt’, zei Margido.

‘Jawel!’ gilde de moeder. ‘Ik wil hem niet in die zwarte aarde hebben! Dat hij daar ligt te rotten en wordt opgegeten! Hij moet … hij moet …’

‘Hij zal niet in de hel branden zolang ik dat kan verhinderen’, zei de vader zacht. De moeder zweeg en bracht een hand naar haar ogen.

‘Ik begrijp het niet’, fluisterde ze. ‘Waarom hij … We zouden maar een paar uur wegblijven. Waarom heeft hij niet gewacht tot we konden praten, hem konden helpen, mijn jongen konden helpen. Wat moet hij het moeilijk hebben gehad …’

‘Ik vind dat je naar bed moet gaan’, zei de vader. Ze stond direct op, verward, wankelde even. Haar man ondersteunde haar de gang in. De dokter en Margido bleven stil zitten luisteren naar de trage, onvaste voetstappen op de trap. Ze keken elkaar aan. Haar blik was plotseling vervuld van een groot verdriet, maar ze zei niets.

Toen de dokter weg was, bleef hij alleen in de keuken achter met de vader, die eindelijk op een stoel ging zitten, het hoofd gebogen, zijn vuisten tussen zijn bovenbenen. Boerenhanden: zwarte randjes rond de nagels en diepe, zwarte rimpels en plooien. Maar zijn oudste dochter zat op de landbouwhogeschool in Ås, het was niet de erfzoon die op weg was naar de koelruimte in het ziekenhuis op een zondagnacht vlak voor Kerst. Alsof die gedachte iets hielp. Dat leek alleen de politieagent te denken.

‘Waar nodig kan ik u bijstaan’, begon Margido. ‘U beslist hoe en wat.’

‘U moet alles maar regelen. Het lukt me niet eens … Een begrafenis. Yngve begraven, het is niet te vatten. Dat we dat moeten doen. Het is zo zinloos.’

‘Hebt u uw dochters gewaarschuwd?’

De vader hief het hoofd op: ‘Nee.’

‘Dat zou u moeten doen. En de rest van de familie.’

‘Morgenvroeg.’

‘Ja, alles op zijn tijd’, zei Margido en hij drukte al zijn medeleven uit in zijn stem, hij wist hoe je dat deed. ‘Eerst het overlijdensbericht. Dat kan dinsdag verschijnen.’

‘Ik moet er niet aan …’

‘Natuurlijk niet. Daarom laat ik een brochure achter die u kunt bekijken en dan kom ik morgenochtend terug. Zo rond een uur of tien, past dat?’

‘Het maakt niet uit wanneer u …’

‘Dan kom ik zo rond tien uur.’

De vader haalde de brochure naar zich toe en sloeg hem op een toevallige bladzijde open. ‘Rouwsymboliek’, las hij. ‘Een rouwsymbool. Rouwsymbool? Wat een raar woord.’

‘Dat is het symbool dat boven aan het overlijdensbericht staat.’

‘Dat begrijp ik. Ik wist alleen niet dat dat … zo heette. Toen mijn vader stierf heeft mijn moeder alles geregeld en toen mijn moeder stierf heeft mijn zus dat gedaan. Haar moet ik natuurlijk ook … bellen. Zij was er vanavond ook, bij die bruiloftsvisite. We hebben samen een cadeau gegeven. Een linnen tafelkleed, geloof ik. In Røros gemaakt. Of … geweven … in Røros. Door iemand.’

‘O, wat een mooi cadeau.’

‘Ja. Vast wel’, zei de vader. Hij zat met de brochure in zijn handen heen en weer te schuiven op zijn stoel. Margido wist dat hij naar een verklaring zat te zoeken. Iets wat Margido al langgeleden had opgegeven, hoewel hem er voortdurend naar werd gevraagd. De dood behelsde een onmogelijkheid die hem altijd weer fascineerde, maar verklaren kon hij hem niet. Waarheid vond hij slechts in de rituelen.

‘Kunt u niet gewoon een … rouwsymbool uitkiezen?’ vroeg de vader.

‘Dat kan ik natuurlijk doen. Maar het kan … u goeddoen. Om zelf te kiezen. U zult zich de begrafenis herinneren. Later. Dan kan het belangrijk zijn dat die … zo was hoe u het zich voorstelde.’

Hij laste altijd kleine pauzes tussen de woorden in, alsof hij naar ze moest zoeken. Hij vond dat absoluut niet cynisch, hij wist dat de situatie voor de mensen met wie hij sprak uniek was in de wereld, uniek in hun leven. Daarom mocht hij de woorden nooit als een lesje afdraaien, hun laten merken dat hij die dingen vaak zei, dat hij een bandrecordertje in zich had dat wist wat er bij elke gelegenheid gezegd moest worden, in ieder geval zo goed als elke gelegenheid.

‘De politieagent vertelde dat Yngve nogal gek was van vogels’, zei hij.

‘Ja.’

‘Misschien een zwaluw’, zei Margido. ‘Boven aan de advertentie.’

‘Hij is bezeten van de zwaluwen die hier op de boerderij nestelen. Schrijft … schreef in een schrift wanneer ze uit het zuiden kwamen, het zijn de laatste trekvogels die terugkomen. Soms zelfs pas begin juni. En dat is laat voor trekvogels, schijnt het. Hij kon urenlang zitten kijken hoe ze vliegshows hielden boven de hooischuur.’

‘Dus misschien toch een zwaluw. In de advertentie.’

‘Hij was zo gek van de natuur. Echt gek van. Je zou denken dat een boerenzoon sowieso van de natuur houdt, maar bij hem was het anders. Ik denk er niet zo veel bij na, als u begrijpt wat ik bedoel, het is mijn werk, overal om me heen en vanzelfsprekend. Maar Yngve, hij hield zich bezig met dingen die anders konden, had het altijd over afvalscheiding en het cultuurlandschap weer laten begroeien en dat boerderijen verdwijnen. Natuurlijk denk ik ook over dergelijke dingen na, maar voor hem was het … belangrijk! Ik heb immers geen tijd om te … Ik begrijp niet waarom hij … Nog maar zeventien. Had rijles. Er staat al een auto in de hooischuur, een oude Toyota. Maar hij was er niet zo in geïnteresseerd eraan te sleutelen, was daar niet het type voor, dacht waarschijnlijk dat het ding de dag dat hij met zijn rijbewijs op zak het contactsleuteltje om zou draaien, gewoon zou starten en wegrijden. En wij zaten gebak te eten en koffie te drinken en foto’s te bekijken en over die klerebruiloft te zaniken, terwijl híj …’

‘Ik denk dat u zou moeten proberen wat te rusten, het is al laat en het wordt een lange dag morgen.’

De vader zweeg, boog het hoofd, keek naar zijn handen en zei zachtjes: ‘Een zwaluw. Dan wordt het in ieder geval een zwaluw. Dank u wel.’

‘Geen dank. Natuurlijk niet. Maar denk eraan, hier liggen de tabletten.’

‘Die neem ik niet. Ik moet morgenvroeg immers de stal in. Moet wakker zijn.’

Er was niet veel verkeer. Langs de oever van de Korsfjord hing witte vorstnevel terwijl zich dwars over de fjord stroken maanlicht slingerden. De auto was in de tussentijd weer ijskoud geworden. Toen hij even later de afrit naar Neshov passeerde met de lange oprijlaan met esdoorns, bleef hij gewoon strak voor zich uit staren. Hij wist dat de ramen op dit moment van de dag toch donker waren, alleen de buitenlichten zouden branden en die had hij al eens eerder gezien.

Hij zette de autoradio aan, liet de afrit achter zich en luisterde naar vrolijke accordeonmuziek. Plotseling voelde hij zich verbazend ontspannen en een beetje blij, al wist hij niet goed waarom. Het was een zeldzaam gevoel. Misschien was het de opluchting dat hij verdriet in de ogen van de dokter had ontdekt.

Toen hij de volgende ochtend bij de boerderij van Kotum aankwam, was het huis vol mensen. De dominee zat aan de keukentafel, de dominee van de kerk van Byneset. Dominee Fosse noemde iedereen hem, een man op leeftijd, ongeveer even oud als Margido. Mager in zijn ruimzittende kleren, maar met een warme en stevige handdruk. Margido mocht hem graag. Hij was altijd netjes gekleed, op tijd en professioneel, en dat gold niet voor alle dominees: sommigen zeikten en tiranniseerden de mensen van de begrafenisonderneming alsof die de dominee moesten bijstaan, en niet de nabestaanden.

De keuken was nu het domein van de vrouwen, de mannen waren naar een van de kamers in de langwerpige, goed onderhouden Trønder-hoeve verbannen. De moeder van de jongen zat in de keuken op een rechte stoel verwonderd toe te kijken bij wat er om haar heen gebeurde. Vijf vrouwen met roodomrande ogen, waarschijnlijk een van de zusjes en tantes van de jongen, liepen rond met eten, koffie, kopjes, schalen, servetten en suikerpotten. In dat opzicht hadden vrouwen geluk, ze konden altijd eten voorbereiden en opdienen ter afleiding terwijl de mannen hun verdriet al nietsdoende moesten verwerken. Het zou geen goede indruk maken als de vader die dag buiten aan het werk zou gaan, maar de moeder kon gerust tien kilo deeg voorbereiden zonder dat iemand dat ongepast zou vinden. Als het die nacht een meter had gesneeuwd, had de boer sneeuw kunnen ruimen, maar veel meer ook niet, en eigenlijk hoorde de buurman dat voor hem te komen doen.

De vader deed de keukendeur dicht, sloot de bedrijvigheid buiten, en nog voordat hij de kruk had losgelaten, zei hij tot Margido gewend: ‘Een meisje heeft het met hem uitgemaakt. Zaterdagavond. We wisten niet eens dat hij er een had.’

De vader liet zich op de leren bank vallen, zijn lichaam zakte in elkaar, de schouderbladen tekenden zich duidelijk af in het geruite flanellen overhemd.

‘Liefdesverdriet’, fluisterde hij. ‘Stel je voor, hij heeft zichzelf van het leven beroofd uit liefdesverdriet. Beroofde zichzelf … van zijn hele eigen leven. Omdat een meisje hem niet wilde. Een doodgewoon meisje.’