Annelies Verbeke

Reus

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De auteur ontving voor deze roman een stimuleringsbeurs van het Vlaams Fonds voor de Letteren en het Nederlands Letterenfonds

© Annelies Verbeke, 2006

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp De Geus BV

Omslagillustratie schilderij ‘Koorddanser’ © Marcel Witte

isbn 978 90 445 2716 2

NUR 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2006.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Slecht weer

Een halfjaar geleden had Kim me weer opgebeld. Ik was op weg van het werk naar huis. Zij ook. Ze had iets vaags gezegd over chaos. Eerst dacht ik dat ze het over het weer had. Het was vier uur in de namiddag en de straten stroomden over. Ik parkeerde mijn wagen met twee wielen op de stoep, de motor aan. Buiten rende een zigeunerkind met kromme blote benen het doolhof van de beginnende avondspits in. Ze wilde ruiten schoonmaken. De botten van zo’n kind werden soms met opzet gebroken, zo werd verteld. Ik hield mijn hand klaar om haar weg te wuiven en lachte hard om iets wat Kim zei.

Ik kende haar toen nog goed, mijn zus. Een beetje minder dan voorheen, dat wel. Op haar bruiloft had ze me verteld dat ze nooit had durven te dromen dat het inderdaad de mooiste dag van haar leven zou zijn. Toen was ik wild gaan dansen.

Vuile handjes trommelden op mijn ruit. Ik bewoog mijn wijsvinger heen en weer, schudde mijn hoofd.

‘Ben je gelukkig?’ vroeg Kim. Dat was niet haar stijl. Zij was gelukkig.

‘Ja,’ zei ik, ‘jij?’

‘Ja.’

Het meisje achter het raam had een grote gave buil op haar voorhoofd. Ze hield een plastic fles op zijn kop en liet er gele zeep uit lopen. Onder de ruitenwissers veranderde die meteen in schuim. Ik tikte drie keer hard op de ruit en gebruikte nu mijn hele hand om haar af te wijzen. Het gebaar waarmee het meisje mij antwoordde, kende ik niet. Ik kon ervan uitgaan dat het niet aardig bedoeld was. Ik maakte hetzelfde gebaar terug. Ze stak haar kin vooruit en liet haar ondertanden zien. Een zwarte haarsliert lag in haar mondhoek te glimmen als een slak.

‘Wat gebeurt er?’ vroeg Kim.

‘Secondje’, zei ik.

Het meisje drukte haar neus tegen het raam naast de passagiersstoel. Ik liet het zoemend een centimeter naar beneden zakken en riep: ‘Non, nein, no!’ Mijn bevel maakte geen enkele indruk. Ze toonde hoeveel tanden ze miste. Knipperde achteloos de regendruppels weg die van haar wenkbrauwen in haar ogen wilden glijden. Haar te grote handen omklemden de fles. Op het raam tekende ze een grote lul in vloeibare zeep. Hij had twee ongelijke ballen en een brede eikel. Ze likte hem weg. Gulzig. Langs de haarsliert uit haar mondhoek gleed schuim. De buil was een beetje rozig geworden.

Ik perste mijn telefoon tussen mijn schouder en mijn oor terwijl ik twee euro uit mijn portemonnee viste.

‘Bijna klaar’, zei ik tegen Kim.

Toen het raam volledig gezakt was, hees het kind zich vlug tot bij haar middel naar binnen. Ze griste het geld uit mijn hand en omklemde mijn hoofd. Ze leek te zweven. Ik kon alleen maar naar haar kijken. Uit haar mond ontsnapten woorden die ik niet verstond. Ze roken naar zeep en chemische snoepjes. De geur verspreidde zich door de hele wagen. Ze herhaalde wat ze had gezegd. Dwingender.

‘Wat?’ zei ik.

‘Wat?’ zei Kim.

Toen kreeg ik het glasheldere gevoel dat iemand me bespiedde. Met een verrekijker, van een afstand. Of zo dichtbij dat ik eroverheen keek. Het meisje stopte met zweven en vouwde dubbel. Even leek ze te verdwijnen in haar te grote jas. Vervolgens liet ze zich achterwaarts de wagen uit trekken door een jongen die duidelijk bij haar hoorde. Toen ze voor hem stond, kneep hij haar wangen bij elkaar. Hij stak een vinger in haar vissenmond, haalde hem er weer uit en rook er aandachtig aan. Wat hij riep en de tik die hij haar gaf, konden vriendschappelijk zijn. Ze lachten hoe dan ook hard. Door een traag sluitend raam zag ik hen tussen de wagens verdwijnen.

‘De wereld wordt zot’, zei ik.

‘Ja,’ zei Kim, ‘ik moet je even zien.’

Dodelijk ongeluk en andere leuke herinneringen

We spraken af op een terras. Boven ons hing een kleine verwarming. Regen droop van het stoffen afdak. Het regende steeds vaker en als het niet regende was er mist.

‘Vertel me over vroeger’, zei ze. ‘Doe alsof het niet over ons gaat. Zeg “Kim” en “Hannah”.’

‘Nostalgische bui?’ lachte ik.

‘Het maakt niet uit.’

Ze hield van zekerheden. Ze twijfelde er niet aan dat het verleden er een was. Ik wel. De verhalen die ze wilde horen hadden tot heftige ruzies geleid met teerbeminden die niet begrepen waarover we het hadden. Herinneringen die Kim en ik uiteindelijk zelf half hadden begraven om niet aan hun belang te hoeven twijfelen.

‘Hannah is drie jaar en vier maanden, Kim tweeënhalf. De wereld ruikt naar wasverzachter in flanellen lakens. Iedereen houdt van hen, er wordt wat afgelachen en er is een goede kans dat hun hond op een dag bekent te kunnen praten. Toch zijn er misverstanden. Als Ma hun zegt dat er op de school waar ze heen zullen gaan een refter is, stelt Hannah zich bij dat woord een manuele stofzuiger voor. “Dan moet ik opletten dat die mijn tenen niet opzuigt”, zegt ze. Ma vraagt wat ze bedoelt. Met stille schaamte begrijpt Hannah dat ze nog niet alle woorden kent. Ze kijkt naar Kim. Die kijkt naar haar tenen.’

‘Kim heeft een nieuw spel uitgevonden. Het heet Dodelijk Ongeluk. Hannah moet in hun slaapkamer gaan zitten. Het spel vraagt enige voorbereiding. Als Hannah tot vijfhonderd heeft geteld, hoort ze Kim in de verte schreeuwen: “Kom maar! Garage!” Ze roept terug: “Ik kom!”

Hannah katapulteert zichzelf de trap af. Ze opent de garagedeur met herwonnen sereniteit. Dodelijk ongeluk.

Het portier van de keurig geparkeerde wagen staat op een kier.

“Kim?”

Ze antwoordt niet. Hannah stapt langzaam om de wagen heen en opent het portier nu volledig. Kims hoofd glijdt van het stuur. Haar lichaam valt slap naar buiten. Haar arm raakt gevoelloos de grond. Uit haar mondhoek druipt frambozenjam. Ze doet het prachtig. Hannah kijkt drie seconden toe hoe Kim haar mond weer recht trekt en lacht vervolgens ongecontroleerd. Haar zus lacht ook, gaat staan en zegt: “Nu jij.”

Kim wacht in de slaapkamer terwijl Hannah met haar hoofd tussen haar benen haar haren omhoog boetseert met Pa’s gel. Als ze weer in de spiegel kijkt, valt alles naar beneden. Panisch neemt ze een kam. Dit moet lukken. Ze strijkt hem agressief op en neer door plukjes haar die ze hardhandig naar boven trekt. Daarna spuit ze er lak tegenaan tot haar haren de zwaartekracht trotseren.

“Klaar! Badkamer!” schreeuwt ze en ze doet alsof ze haar vingers in het stopcontact naast de spiegel stopt. “Ik kom!” roept Kim terug. Nog voor ze de deur opent, spert Hannah haar ogen wijd open en vormt ze haar mond tot een wijde schreeuw zodat al haar nieuwe tanden zichtbaar worden.

Nadat Kim de badkamerdeur geopend heeft en zich rot geschrokken is, drukt ze haar voorhoofd tegen een kast aan en lacht ze geruisloos.’

‘Ze gaan uit stelen. De zon schijnt en de mensen op straat knikken hun hartelijk toe.

“Jullie hebben dezelfde kleren aan”, merkt de verkoper vriendelijk op. Zonder iets te kopen verlaten ze zijn winkel. Ze zijn twee knikkende meisjes van dertien. Hij ziet de zweetparels in hun handen niet en de Leathermans in hun zakken al evenmin. Het zijn de beste zakmessen die er bestaan. “Zakmes” is eigenlijk een belediging voor dit veelzijdige apparaat. Ze lagen in een vitrinekast die niet op slot was. De verkoper glimlacht sprankelend terug.

Aan de andere kant van de deur zegt Hannah: “Ja, meneer, wij stelen altijd precies hetzelfde.”’ Kim lacht. Ze slaat haar hand voor haar mond zoals ze dat altijd doet als ze iets spannend vindt.

De zon blijft schijnen, voorbijgangers blijven knikken. Vanaf morgen zullen ze geen winkeliers meer bestelen, maar vandaag houdt niemand hen tegen.’

‘Volgens Kim is Sander verliefd op Hannah. Ze zijn op een surfkamp en Sander is de beste surfer. Hannah gaat bij een boom op hem staan wachten. Ze voelt zich lichter dan anders. Als Sander eraan komt heeft hij zijn handen in zijn zakken. Zijn verliefdheid schijnt hem zwaar te vallen. Hij kerft geconcentreerd in een boom met zijn mes. Geen Leatherman, ziet Hannah. Ze weet niet wat te zeggen. Ze kijkt naar de versplinterende schors en vraagt zich af waar dat voor nodig is. Na een tijd, het lijkt anderhalve maand, verbreekt Sander de stilte.

“Hoe gaat het met je zus?” vraagt hij.

“Goed”, zegt Hannah.

“Is ze met Jan?” vraagt hij.

“Ik denk het”, zegt Hannah.

Hij snuift. Er fluit een vogeltje maar Hannah vindt dat het ziek klinkt. Zelf voelt ze zich ook niet erg lekker. Op het gras vallen stukjes boomschors. Sander maakt gewoon een gat, geen tekening, geen naam.

“Als je mijn naam omdraait blijft hij hetzelfde”, zegt Hannah. De vogel klinkt nu alsof hij elk moment kan stoppen. “Ik ben altijd Hannah.”

Sander gaat door met kerven.

“Een week voor ik hierheen kwam, ben ik geopereerd. Vroeger had ik aan elke hand zes vingers. Een soort extra pinkjes, maar dan krommer en zonder nagels. Toen noemden ze mij ‘de octopus’”, zegt Hannah. Ze wil hem haar littekens laten zien. Ze weet niet waarom.

“Praat ze soms over mij?” vraagt hij.

“Nee”, zegt Hannah. Haar handen moeten ophouden met trillen. Ze kan het groeiende gat in de boom niet meer verdragen.

“Ik moet gaan”, zegt ze.

Sander antwoordt niet.

Hannah vindt Kim in een ongezellige ontspanningsruimte. De mensen om haar heen stoppen met lachen als Hannah eraan komt. Kim draait zich even om. Ze is anders. “Hoe is het met Sander, Hannah?” vraagt ze zangerig, terwijl ze naar de anderen kijkt, haar gezicht wat verwrongen. Met een beetje pret en een beetje venijn staren de figuranten haar aan. Hannah wacht tot Kim opnieuw haar richting uit kijkt en zendt haar een blik die ze nog niet kent. Kim schrikt. Dat zal haar leren. De trap af nu. Kim rent haar achterna.

“Wat scheelt er?” vraagt ze.

“Je hebt me in de steek gelaten”, zegt Hannah.

“Nee.” Kim schudt haar hoofd. Haar ogen worden zo groot en hulpeloos dat Hannah wilde dat ze niets gezegd had. Maar Kim heeft haar in de steek gelaten.

Hannah stapt verder. Ze kijkt niet om en neemt zich voor nooit meer om te kijken. Daarna marcheert ze twee keer woedend rond het meer waar ze op gesurft hebben. Onaangename sport, surfen. Het was Kims idee en Hannah volgde. Kim heeft haar in de steek gelaten. Een draaikolkje pijn boort zich een weg naar haar hart. Het wordt bijna zacht en zoet, bijna hoe ze zich voelen wil. Kim heeft haar in de steek gelaten. Bij de derde ronde doen Hannahs voeten pijn en is haar woede gezakt. Dan ziet ze wat haar zus doet. Ze staat aan de rand van het meer en raakt het wateroppervlak met een vooruitgestoken voet. Ze rekt zich uit, spreidt haar armen. Hannah rent naar haar toe en vraagt wat ze doet. Dan ziet ze dat Kim heel hard huilt. Zo hard heeft ze nog nooit gehuild.

“Ik wil springen”, zegt ze. “Als jij er niet bent, heeft het geen zin.” Ze zijn dertien en veertien. Hannah weet niet wat ze hoort.

Dan gebeurt het. Kim slaat haar armen heel snel en hard om Hannah heen. Hannahs borstkas vliegt in brand en ze verstevigt de greep. Haar benen beven. Ze ziet hoe iemand voorbijkomt en snel wegkijkt.

Ze zijn nog nooit omhelsd. Niemand kan ooit nog belangrijker worden.’

Ik had mijn missie tot een goed einde gebracht. Kim keek mij ontroerd aan. Lang roerde ze in haar drankje.

‘Alles goed met Wim?’ vroeg ze ten slotte.

Ik knikte. Haar man en mijn vriend heetten allebei Wim. We vonden onze respectieve Wims goede mensen en wisten ook elkanders Wim te appreciëren. Ze hielden van ons. Dat kon je zien. Ze stofzuigden en kochten keukenzout als dat op was. Wilden vijf keer per dag seks met ons, als wij daar zin in hadden. Nu en dan kwamen ze zelfs verrassend uit de hoek.

In mijn hoofd bereidde ik toen al een tranige afscheidsrede voor: ‘Het is voorbij omdat ik van je hou maar niet genoeg. Niets van wat ik je verteld heb is waar, omdat jij meer van mij houdt. Ik denk niet dat we daarmee moeten leven. Elke dag laten mijn voeten de grond een stuk verder achter zich. Je hebt er geen idee van waar ik ben en ik ga het je niet vertellen.’ Dat dacht ik herhaaldelijk achter het stuur, in bad en bij het ontwaken. Als ik mij uiteindelijk nagelbijtend tot mijn Wim richtte, zei ik: ‘Ik wil dat je altijd bij me blijft’, en meende dat. Ik erkende mijn bakens en sprong soms zelfs zorgvuldig met ze om.

Ik wilde mijn zus vragen of ze altijd bij haar man wilde blijven. En hoe vaak per dag ze aan Ma dacht. Maar ik was vergeten hoe ze precies was en wist niet meer met zekerheid wat ik haar kon vertellen. Ik herinnerde mij dat ze van mij hield. Alles wat met haar te maken had, leek in achteloze vanzelfsprekendheid te baden. Zelfs haar twijfels.

Die dag zei ze dat ze toch maar geen kind wilde.

‘Laatst zei je dat je er heel graag een wou’, zei ik.

‘Wil jij een kind?’

‘Wel, nee. Niet nu.’

‘Ooit misschien?’

‘Ik weet het niet.’

Een conversatie als een plaat met krassen. Er werd zo vaak over het kind gepraat dat het er al leek te zijn. Een problematische aanwezige die soms opdook in mijn dromen. Het scheurde mijn lijf aan flarden. Het huilde de hele tijd. Ik wilde het in bad doen maar wist niet waar ik water kon vinden. Ik vroeg of we een tekening zouden maken en het begon hard te krijsen en gooide met dikke armpjes vetkrijt naar mijn hoofd. Ik dekte het toe met een veel te hete elektrische deken en besefte pas wat ik gedaan had toen het gesmolten was tot een vormloze blubber.

‘Ik denk niet dat het een goed idee is’, zei ik. ‘Ik denk niet dat ik het kan.’

In mijn gedachten hield het kind als volwassene een Ceska Zbrojovka P-01 tegen zijn slaap en keek het mij beschuldigend aan. Het had een ernstige huidaandoening, trok met een been dat aanzienlijk korter was dan het andere, legde moeilijk contacten, werd voortdurend gedumpt door kortstondige geliefden, deed geen enkele baan graag, hunkerde onuitputtelijk naar aandacht en verdovende middelen en beschikte bovendien over veel verstand en weinig relativeringsvermogen.

‘Ja, maar wat als je het ooit wel wil en het is te laat?’ vroeg zij.

Hoeveel mensen zetten kinderen op de wereld omdat ze er later spijt van zouden krijgen dat ze het nooit hadden gedaan, met het risico dat ze er spijt van zouden krijgen dat ze het ooit hadden gedaan?

‘Waarom wil jij geen kind meer?’ vroeg ik.

‘Omdat ik mijzelf belangrijker vind’, zei ze en ze slurpte aan het rietje in haar Campari.

We keken een tijdje naar de nerveuze clown op de hoek van de straat. De langwerpige ballon in zijn hand weigerde een hond te worden.

‘Bedankt voor de verhalen’, zei Kim. ‘Ik was vergeten hoe blij dat stelen mij toen maakte. Heb jij het nog gedaan?’

De manier waarop ze keek voorspelde wat ze zou gaan zeggen en dat het geen goed idee zou zijn. Ik schudde mijn hoofd en had geen zin om te antwoorden dat het verkeerd is om de dingen te proberen over te doen, om iets op dezelfde manier te willen beleven. Ik wist trouwens niet of dat zo was. Misschien kwam het er wel op aan leuke dingen zo vaak mogelijk, al was het dan krampachtig, te herhalen en zou het geluk dan inderdaad niet in het resultaat maar in de weg erheen liggen. Het bleef hoe dan ook onzinnig klinken. Geluk in het algemeen eigenlijk.

We besloten met confectiekleren te beginnen. Het was onwaarschijnlijk heet in het pashok. Geconcentreerd rukten we de beveiligingsplaatjes uit twee grijze truien. We keken naar het gaatje dat achterbleef in de wol. Het zou waarschijnlijk snel groter worden. Ik dacht aan het gat in de boomschors uit het verhaal dat ik haar net had verteld. We glimlachten een beetje naar elkaar en trokken de kledingstukken aan. Het was jaren geleden dat we hetzelfde hadden gedragen. We keken naar onszelf in de spiegel.

‘Dit valt op’, zei ik.

Ze knikte. Ik zag dat ze zich net zo moe voelde als ik. We hielden ook al niet van grijs. Omdat het zo’n deprimerende beslissing leek om alles weer terug te hangen, slenterden we onhandig naar de uitgang. Een verkoper die een rek vulde, keek ons na. Toen we onze pas versnelden, verschenen er twee andere bij de deur. Alle mensen keken naar ons en wij keken naar niemand, ook niet naar elkaar. Ik hoorde haar stem pas toen we in een klein kantoortje op het afdelingshoofd zaten te wachten, tussen een strenge verkoper en een winkeldetective in.

‘Geen politie’, zei ze. Het klonk zo volwassen dat ik niet kon nalaten haar even aan te kijken. Haar ernst verkruimelde toen ze mijn blik opving. Een agent vroeg of het grappig was. Hij zag er nogal stoned uit, waarschijnlijk van nature. Kim legde haar hoofd op de tafel en lachte met lange halen. Ik kon me haar weer helemaal herinneren en knorde nerveus onze excuses. Er was niets aan de hand met onze vrijheid. Alles was nog steeds van ons. We betaalden de truien, trokken ze uit en knikten dankbaar om ons blanco strafregister.

Freaks

Op professioneel gebied stalen we een stuk efficiënter. Kim werkte sinds kort in een bedrijf dat voor veel geld vakantiehuisjes verkocht aan mensen met weinig verstand. Die mensen konden dan voor de rest van hun leven genieten van een onbestaande bungalow bij het Gardameer. Ze deed minder haar best als ze echt aardig leken, zei ze.

Ik was journalist bij een dubieus maar goed verkopend weekblad dat !!! heette en zich profileerde als ‘een jong en provocerend uniseks-blad’. Daartoe stal ik privacy en anonimiteit. De artikelen van mijn hand met bijbehorende fotoreportages kwamen onder de titel Hannahs Freaks te staan. Daarnaast prijkte een vrij mysterieus portret van mijn hoofd. Terwijl de kijkcijfers voor realitygekken stagneerden, sloeg de bladformule aan. Freaks vond elke week genoeg vrijwilligers die stonden te springen om zich van hun minst evenwichtige zijde te laten zien, al dan niet tegen betaling.

De rubriek was mij toevallig voor de voeten gerold. Vroeger had hij Freddy’s Freaks geheten, maar Freddy bleef van de ene dag op de andere weg. Op de redactie organiseerde men een afscheidsfeestje voor hem om te zien of hij nog zou terugkrabbelen. Geen Freddy. Toen Filip Bastiaens, de hoofdredacteur van !!!, de freaks officieel aan mij overdroeg, stuurde Freddy naast zijn kat ook een ansichtkaart. Hij was aan mij gericht. ‘Veel succes Freddy’, stond er in een beverig handschrift. Er stond geen punt achter ‘succes’. Hij leek zichzelf aan te moedigen. In de hoek vocht zijn telefoonnummer zich van achter een koffievlek vandaan. De voorkant toonde een schilderij van een troosteloos huisje tussen grote donkere bomen. Ik legde de kaart in de onderste lade van mijn bureau, onder het nieuwe papier.

In het begin had ik wel eens te kampen gehad met remmingen. Nadat ik een paar grenzen had verlegd, werd ik steeds beter in wat ik deed. Wij vonden de zwaarst gestoorden, de meest radeloze randgevallen, de krachtigste dwazen. De anderen vonden ze niet.

De telefoon zweeg zelden. Ik ging op huisbezoek en luisterde naar de verhalen van een jongeman die zijn eigen urine dronk. Van een rijpere vrouw die het weer en de toekomst voorspelde aan de hand van de schimmel in potjes vervallen kwark. Van een gepensioneerde hippie die geloofde dat zijn shetlandpony de reïncarnatie van Jim Morrison was. Sommige freaks betekenden meerdere vliegen in een klap. Een transseksuele dwerg met agorafobie. Een necrofiele ex-Miss België. Dat soort dingen. Een grenzeloze lijst meevallers. Mijn team zocht en vond mijn freaks. Ik keurde ze goed, interviewde ze, typte ze neer, dikte ze aan, stuurde een fotograaf op ze af en liet ze omzetten in glossy bladzijden.

Op Frija na, volgens wie Frija’s Freaks beter had geklonken, stonden mijn medewerkers als één man achter mij. We zochten liedjes die bij onze onderwerpen pasten en zongen die luid samen. Regelmatig nam ik chocolaatjes voor ze mee en gaf ik hun een bemoedigende schouderklop. Een kort applaus. Arnold, die als fotograaf voor ons werkte, was mijn kers op de taart. Regelmatig blies hij wolkjes sluimerende feromonen mijn richting uit. Elke ochtend had ik zin om naar mijn werk te gaan. Wij waren een jong team met stijgende slagkracht en motivatie. Geen uitdaging was ons te uitdagend. Het was duidelijk dat Filip Bastiaens dat niet over het hoofd kon zien.

Ook de freaks waren blij. De meesten althans. De vrouw met de potjes vervallen kwark nodigde mij herhaaldelijk uit bij haar te komen dineren. Nadat ik twaalf keer beleefd geweigerd had, stuurde ze mij een brief waarin ze mij uitvoerig bedankte voor de manier waarop ik de fungo-astrologie – de wetenschap die volgens haar in de potjes groeide – onder de aandacht had weten te brengen. Intussen had zij een vzw opgericht, waarbij zich al meer dan vijftig aspirant fungo-astrologen hadden aangesloten. Zij besloot haar brief met de woorden: ‘Ook uw toekomst kon ik aflezen en dit in een prachtige schimmel die ontstaan is op de dag van uw bezoek en die ik vanzelfsprekend ook naar u heb genoemd. Waar uw levenspad heen leidt, is duidelijk: het zal zo zonnig zijn als het stralende weer van vandaag.’ De regen viel met emmers uit de hemel.

Danny, de hippie met zijn shetlandpony, ontpopte zich een tijdlang als mijn vurigste aanbidder. Waarschijnlijk omdat ik de enige was die de pony aansprak met ‘Mr. Morrison’. Aan het eind van ons interview mocht ik ‘Jim’ zeggen. ‘Jimmy’ zelfs.

Die dag werd de redactie opgebeld door een exhibitioniste met een overtuigende intonatie.

‘En in welk opzicht bent u bijzonder?’ vroeg ik afwezig. Als je afwijkingen verzamelt, moet je op je hoede zijn. Voor je het weet sta je iemand met voorgewende pleinvrees te interviewen.

Ze zei dat ze niet te vergelijken was met de doorsnee-exhibitionist. ‘Ik ben speciaal’, voegde ze er net als haar voorgangers aan toe. Ik weet niet waarom ik dat van haar meteen geloofde.

Ik had na mijn werkuren bij de vrouw op bezoek kunnen gaan, maar verplaatste de afspraak. Ik diende de avond vrij te houden. Het was vijftien februari. Ma’s nacht. Moedernacht. Al twaalf jaar lang hielden Kim en ik deze familietraditie telefonisch in stand. Ook in tijden waarin we elkaar amper zagen, was het ritueel ons blijven verbinden.

Op moedernacht moesten Kim en ik alleen zijn. In bed riep ik Wims naam in zijn oor. Toen ik er zeker van was dat hij sliep, glipte ik het bed uit en ging ik met blote voeten op de koude, plakkerige keukenvloer staan. Het was een erg onaangenaam gevoel, bedoeld om mijn woede op te zwepen. Kim was waarschijnlijk iets gelijksoortigs aan het doen. Piepschuim snijden of ijsblokjes stukbijten. We wilden onszelf elk jaar weer overtreffen.

Ik zocht mijn gsm, maar vond de afstandsbediening. De televisie toonde hetzelfde als anders. Ik had een toestel dat automatisch kon zappen. Heel snel toonde het spelletjes en lijken, sport, meer lijken en buitenaardse wezens in films en mensen die heel veel te vertellen hadden maar van wie je niet wist of ze boos of ingetogen waren en een vrouw die zei dat ze ondeugend was en een bomaanslag. Na een paar minuten sloot ik mijn ogen en luisterde ik enkel nog naar het televisiegeluid dat van applaus overging in een gekrijs dat het woord ‘ondertussen’ werd en daarna voetstappen die een trap afliepen maar snel weer tot schoten vervormden. En ik besefte dat ik een goede man had en een mooi huis maar dat ik niet wist wat ik daarmee aan moest en dat dat nooit veranderen zou.

Mijn benen begaven het. Dat was een vreemd gevoel. Het leek alsof ze plots van riet waren. Ik viel hard op mijn achterste en bezeerde zo mijn staartbeen. Naast mij lag mijn gsm. Hij speelde het wijsje van The A-Team. Het was kwart over drie. Kim belde op Ma’s nacht en ik lag op de grond. Ik moest zo snel mogelijk opstaan.

‘Twaalf jaar zonder een woord van die vuile kuthoer’, zei Kim.

‘Ja’, zei ik zo instemmend mogelijk.

‘Laat ons hopen dat ze dood is.’

‘Inderdaad.’

Ik spande me in maar vond geen woorden. Het bleef even stil.

‘Ben je niet alleen?’ vroeg Kim.

‘Toch wel. Ik hoop ook dat ze dood is. Met haar opgezwollen rotkop. Dood of ziek.’

‘Als we haar ooit terugzien, wensen we haar ebola toe.’

‘Ze krijgt ons niet meer te zien, hoe hysterisch ze ook zou smeken. Trut.’

‘Zombie.’

‘Ze was niet altijd zo.’

Ik had het niet willen zeggen. De koelkast zoemde hard. Ik strekte mij uit op het tapijt. Er daalde een onheilspellende stilte in mij neer. Ik wilde haar benoemen, maar de betekenissen en verbanden glipten telkens weg. Net als mijn woede.

‘Wat bedoel je?’ Kim was van streek. Alle andere jaren hadden de scheldpartijen op moedernacht minstens anderhalf uur geduurd, soms veel langer. Nu had ik het ritueel verbroken.

‘Het spijt me’, zei ik.

‘Waar heb je het over?’

‘Ik wil je het verhaal vertellen.’

‘Waarom doe je dit?’

‘Kim en Hannah komen thuis na een feestje. Het is een warme nacht. De lucht ruikt naar bloemen. Ze zijn zeventien en als laatsten gebleven. Sinds kort houdt niemand hen nog tegen.’

‘Hannah!’ Kims verontwaardiging was gegroeid.

‘Binnen zit Ma roerloos op het vloerkleed. Ze draagt maar één schoen. Twee maanden voordien heeft ze bloed overgegeven en pompte een dokter haar maag leeg. Hij had samen met Pa gestudeerd. Toen beloofde ze alle pillen weg te gooien en geen voorschriften meer uit Pa’s kantoor te stelen. Wij beloofden haar niet langer “de zombie” te noemen. We hebben haar op haar voorhoofd gekust.’

‘Wij? Stop ermee. Ik ga ophangen.’

‘Nee!’

Ze hing op. De hoorn lag nog een tijd slap tegen mijn oor. Ik drukte mijn wang tegen het tapijt en vertelde verder in gedachten.

Kim wendt haar blik af en maakt een drankje voor zichzelf in de keuken. Ik blijf besluiteloos naar Ma kijken.

‘Je zou ermee ophouden’, zeg ik. Ik had strenger willen klinken.

‘Je vader is een rotzak. Alle mannen zijn dat.’ Ma’s stem struikelt papperig. Ze is een lange magere vrouw van een eind in de veertig. Een afgedankt model, wier lengte we nooit zullen evenaren en wier diepte even irritant als mysterieus is. Ze heeft kralen geregen en didgeridoo gespeeld. Jaren geleden. Pa had er een hekel aan. Ze heeft het allemaal opgegeven. Denken we. Een grijze haar krult haar oor in. Ik vraag mij af hoe ik haar herken.

Kim komt de keuken uit met een drankje in haar hand. Haar mascara zit op haar wangen.

‘Zombie.’ Ze kijkt Ma niet aan als ze het zegt.

Ma prikt een vinger in Kims richting.

‘Wacht maar, juffrouwtje,’ zegt ze, ‘ga jij eerst maar heel veel van iemand houden en raak hem dan maar kwijt. Jullie allebei. Word eerst maar lekker oud!’ Ze zegt het alsof ze het ons echt toewenst. Alsof ze ons vlees wil zien verdrogen en ons geluk te pletter wil horen vallen. Zo zegt ze het. En dan lijkt het alsof ze wil opstaan maar weer naar de grond gezogen wordt. Ze zoekt steun op een elleboog en zucht. Als ook die het begeeft, begint haar lichaam te beven. Er druipt iets uit haar mond.

Ik ren de gang op en schreeuw: ‘Pa!’ Vruchteloos. Als ik de woonkamer weer binnenkom zit mijn zus naast haar op de grond. Ma’s hoofd rust op Kims knie. Haar wangen trillen op de maat van het beven van haar lichaam. Ze drukt haar polsen tegen haar oogleden alsof ze zo de pijn wil smoren. Tussen Kim en Ma in staat de telefoon. Kim krabt lang aan haar kin. Ik neem de hoorn van de haak en breng mijn vinger naar de toetsen.

‘Nee’, zegt Ma. Het klinkt als een zucht. Misschien is het er een. Ze kijkt ons aan. Ze is niet boos meer. Zelfs niet bitter. Wel bang misschien. Ze lijkt veel jonger plots.

Ik druk een 1. Kim kijkt mij aan met grote blauwe ogen. Voorzichtig, alsof ik het nog niet begrijp. Dan neemt ze de hoorn uit mijn hand. Ze legt hem op de haak.

Ik fluisterde mijn verhaal niet langer tegen het tapijt. Mijn wang was rood en nat van verdwaald speeksel. Misschien zou ik haar alles vergeven, als ik haar terug zou zien.

Pa was op zijn knieën gevallen nadat hij ons met Ma had gevonden.

‘Het spijt mij’, zei hij telkens en: ‘Jullie zijn mijn engeltjes.’

We hadden naar hem gekeken en dingen gezegd als: ‘Het wordt gênant’ en: ‘Ga toch staan.’ Alles had geklonken alsof het onder water was. Kims naar boven geplooide lip betekende niet dat ze zou gaan lachen. Pa was vroeger thuisgekomen. Ma ging niet dood. Ze stond op van het tapijt en verliet ons.

Ik ging rechtop zitten en typte een sms naar Kim: ‘Sorry. Ik haat haar vanzelfsprekend ook. Kus.’ Daarna dronk ik in de keuken een halve liter melk uit het karton. Aan de tuinkant van het keukenraam zat een witte kat met rode ogen naar me te kijken. Het was een vreemd beest. Mijn handen zweetten. Mijn hart deed pijn bij elke slag. Ik kon me niet herinneren dat ik ooit een kat met rode ogen had gezien. Of een die leek te lachen.

Ik moest rustig ademen. Al met al was het een mislukt gezinsdrama geweest. Niets unieks. Er was geen reden tot paniek. Er viel weinig te herdenken.