Annelies Verbeke

Vissen redden

Uitgeverij De Geus

breda 2013

© Annelies Verbeke, 2009

Omslagontwerp © Riesenkind

Omslagillustratie © Jupiterimages

isbn 978 90 445 2718 6

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2009.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1 - Noordzee

Noordzee

‘Een nieuwe dag in het nu’, zong Monique Champagne tijdens het baden. In de stad waar zij woonde, bloeide het culturele leven, werd het zwerfvuil succesvol ingedijkt en stemde de hoeveelheid neerslag tot droefenis. Nu en dan verhing een feestvarken zich aan een steunbalk of hapte een onberekenbaar huisdier een oog uit een kind. Toch gebeurde dat zelden. Het geluk verdween er doorgaans minder bruusk.

Het afvoergaatje van het bad leek verstopt, maar niet dramatisch. ‘Een nieuwe dag in het nu.’ Toch fijn dat ze weer zong.

Ze maakte zich op en kleedde zich aan alsof haar iets belangrijks te wachten stond, wandelde met een stevige pas naar de bakker en nam er met een stralende glimlach een knapperig brood in ontvangst. Weer onderweg naar huis, hief ze haar gezicht op naar de zachte motregen, waardoor ze de regenboog boven haar stad opmerkte. ‘Wat mooi’, vertelde ze zichzelf.

Thuis sorteerde Monique haar wasgoed nauwkeurig. Ze controleerde labels die ze elke keer controleerde, voor de zekerheid. Met twee treden tegelijk rende ze de trap op. Het bureau had ze de vorige avond nog opgeruimd. Ze zette haar laptop aan, rende weer naar beneden en laadde de vaatwasmachine uit. De meeste serviesonderdelen waren oorspronkelijk niet alleen van haar, maar nu wel, nu wel. Daarna rangschikte ze de potjes met kruiden in de hangkast boven het fornuis naar grootte en merk. Het was tijd voor een verkwikkende fietstocht.

Dat het haar toch steeds weer lukte, bedacht ze, terwijl ze de trappers zonder hapering in het rond liet draaien en de geur van de sparren zo diep mogelijk opsnoof. Hoe ze telkens weer op haar pootjes belandde. En dat ze in een beschermengel zou geloven, als ze religieus zou zijn. Een vlucht wilde ganzen scheerde – balkend, zo leek het – over haar hoofd naar de regenboog, die zich nog kleurrijker tegen de blauwe achtergrond aftekende dan zo-even.

Bezweet door de inspanning, nam Monique nogmaals een bad, daarna maakte ze soep. Ze sneed groenten, rolde uit vegetarisch principe geen balletjes, sneed nog meer groenten en at traag voor een lege Word-pagina, waarnaar ze, nog lang nadat de soep op was, bleef staren. Ze staarde naar het wit van het scherm als een Belgische militair in Kaboel naar de einder; er verscheen niets, maar als er iets zou verschijnen, kon het vijandig zijn. Met vijandigheid wenste Monique zich niet in te laten. De inspiratie kwam niet, het nut van een nieuw verhaal liet zich moeizaam benoemen, de lezers wachtten, haar banksaldo neigde naar rood, maar zij zou geduldig wachten op iets moois.

Intussen dwaalden haar ogen voor de zoveelste middag op rij af naar de groene map en de boeken op het andere been van haar L-vormige werktafel. Ze nam de map op schoot, doorbladerde met grote ernst de krantenknipsels en geprinte webpagina’s die ze erin had verzameld en zuchtte. Met het visbestand ging het van kwaad tot erger. Ze herlas hoe dagelijks duizenden kilometers net werden ontrold, waardoor buitensporige hoeveelheden vis en bijvangsten van de zeebodem werden geschraapt. De grootschalige commerciële visvangst zorgde de laatste vijftig jaar voor een afname van negentig procent van de grote roofvissen. In één jaar tijd werd in de Barentszzee meer dan honderdduizend ton kabeljauw illegaal gevangen. In 2002 paste alle kabeljauw uit de Noordzee in een middelgrote vissersboot. Veertigduizend mensen verloren hun baan toen de laatste van deze vissen uit de Canadese Grand Banks werd gevist. Bijna alle Zuid-Aziatische koraalriffen werden gedynamiteerd. Nadat hun vinnen waren afgesneden, werden haaien verminkt weer in zee gegooid. De Europese Unie negeerde de laatste kans om de blauwvintonijn in de Middellandse Zee te laten voortbestaan. De iccat, een internationale commissie voor het beheer van de Atlantische tonijn, werd monkelend International Conspiracy to Catch all Tuna genoemd. Subsidies voor immense vissersvloten braken records, het aantal oneerlijke visserijakkoorden met ontwikkelingslanden eveneens. Aquacultuur bleek zelden een oplossing. Waar wilde zalmen, onderweg naar zee, voorbij kweekzalmen zwommen, deden infecties de populaties in aantal slinken. Eenderde van de in het wild gevangen vis werd als voer voor kweekvis gebruikt. Van het landoppervlak was elf procent beschermd, van de zeeën maar een half procent. Driehonderdvijftig miljoen vissen per dag werden gedood voor menselijke consumptie. Als de overbevissing in het huidige tempo werd voortgezet, dan zouden de visvoorraden tegen het midden van deze eeuw zijn uitgeput.

Monique had de meeste van de verzamelde artikelen al gelezen. Nog maar net had ze zich verdiept in een stuk over het eutrofiëren der zeeën, toen de telefoon ging.

‘Spreek ik met mevrouw Champagne zelf?’ wilde een haar onbekende mannenstem weten.

Monique bevestigde dat zij het was.

‘Goeiemiddag, mevrouw Champagne. Ik bel met een voorstel. Het kan u eerst wat eigenaardig toeschijnen, maar ik zou toch graag een moment van uw tijd vragen om het uit de doeken te doen want ik denk, ik hoop, dat het u zou kunnen interesseren.’

Monique vermoedde dat de man bij een telecombedrijf hoorde of dat hij een enquête over haar tabaksverbruik wilde afnemen. Ook kon hij met een gek voorstel komen dat verband hield met haar beroep. In het verleden was haar, de schrijfster, voorgesteld aan quizzen deel te nemen en aan programma’s waarin ze zich avontuurlijk en semiberoemd, door oerwouden en langs gletsjers, naast een camera zou dienen op te stellen. Men had haar gevraagd oldtimercolonnes en het spuwen op wijnproefavonden literair doch gratis te begeleiden. Ze hield haar ‘dan ben ik helaas bezet’ al klaar.

‘Ik las uw krantenartikel, enfin artikel, uw lyrische betoog, of hoe moet ik het noemen … over vis, de overbevissing. Ik vond dat zeer mooi. Wel. Mooi … pakkend eerder. Ik las het een paar keer achter elkaar en ik dacht: ja, dit is … ja, dat missen wij, wetenschappers, toch over het algemeen. Sorry, ik heb mij nog niet voorgesteld. Ik ben Sven Nootjes. Ik ben verbonden aan het ilvo, het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek. Dat is een overheidsinstelling. Zoals u wellicht weet.’

‘Ja’, zei Monique. Het beviel haar dat de man ervan uitging dat zij dit wist. Het beviel haar dat een wetenschapper haar een voorstel zou doen. ‘Wat denkt u precies te missen?’ informeerde ze beleefd.

‘Hoe bedoelt u?’ vroeg Nootjes, een seconde verward. ‘O, in de wetenschap! In de wetenschap, ja! In de wetenschap gaat het er vaak zo droog aan toe, mevrouw Champagne. En pas op, die ernst moet er zijn. Die moet er zijn. En er bestaan natuurlijk uitzonderingen. Ik zag onlangs een lezing over de leercapaciteit van kraaien, van een jonge bioloog, hoe heet hij ook alweer, u hebt het misschien ook gezien, het staat op YouTube, enfin, dat doet er nu niet toe. Wat ik zeggen wil, uw artikel heeft iets wat wij kunnen gebruiken en dat is: emotie.’

Hij sprak dat laatste woord heel emotioneel uit, vond Monique, die zich begon af te vragen of ze zich moest verheugen of afschermen. Emotie was nooit haar opzet geweest bij het schrijven, althans niet in zijn ruwe, onbewerkte vorm. Maar ze begreep dat in haar stuk over vis, dat het product was van haar laatste aanval op het toetsenbord, inderdaad sprake was van gevoel.

‘Houdt u van reizen?’ vroeg de man.

Monique zei van wel.

Het voorstel hield in dat ze een aantal Europese steden zou aandoen, om haar betoog voor te lezen tijdens viscongressen, bij wijze van parenthesis.

‘Worden die veel georganiseerd, viscongressen?’ wilde Monique weten.

‘Absoluut!’ Haar onwetendheid leek Sven Nootjes wat te verbazen. Hij begon aan een opsomming van alle maritieme congressen en lezingen die hij zelf ooit had bijgewoond, strikt academische aangelegenheden en voordrachten voor een ruimer publiek. Het waren er heel wat. Haar reis- en overnachtingskosten zouden worden gedeeld door twee organisaties, een derde zou voor een bijkomende gage zorgen.

‘En van mij wordt dan een soort van speelse noot verwacht?’ vroeg Monique. Terwijl ze het woord ‘noot’ uitsprak, hoopte ze dat Nootjes er geen allusie op zijn naam in zou lezen.

‘Wel, speels, dat zou ik nu niet zeggen’, zei hij. ‘Eerder: emotioneel.’

Nootjes sprak de hoop uit dat Monique een specifieke bijdrage zou kunnen leveren die het tonijnbestand ten goede zou komen. Over tonijn had hij graag nog een paar extra passages gelezen in haar betoog, maar die voorkeur was, hoewel gegrond, min of meer persoonlijk, benadrukte hij.

‘Ik zal mijn best doen!’ Monique zorgde ervoor dat er een glimlach doorklonk in haar stem.

‘Is dat een ja? Wilt u niet eerst horen wanneer?’ Ook Nootjes glimlachte hoorbaar.

‘Zo snel mogelijk’, schalde Monique ietwat balorig.

‘Volgende week Tallinn!’ riep Nootjes uitgelaten terug.

Het was precies wat ze nodig had: vissen redden. Ze zou nieuw zijn. En nuttig. Het vooruitzicht vervulde haar zo met moed en hoop dat ze besloot er een grootschalige viering aan te wijden.

Op het internet vond ze een foto van een school guppy’s met uitzinnige baljurken, zo leek het. Lijfjes van mohair en zijde en glas, met cheetahprints en goud, vinnen als boa’s, staarten van dun papier, staarten als dure verfkwasten. Geen beeld kon de noties vis en feestelijkheid beter verbinden, vond Monique. In groene letters typte ze er de datum, het aanvangsuur en haar adres overheen, gevolgd door de richtlijnen: ‘bloemen noch kransen’ en ‘thema/dresscode: vis/zee’. Ook voegde ze er een citaat aan toe van John L. Culliney: ‘De wereldzeeën zijn de laatste grote wildernis, de enige nog bestaande grens van de mens op aarde, en misschien tegelijkertijd de laatste kans om te laten zien dat hij een rationeel wezen is.’ Ze e-mailde de uitnodiging naar negenendertig mensen en verzond haar in tienvoud per post.

De tijd die haar van het feest en aansluitend vertrek scheidde, bracht Monique door met verhevigde research naar verschillende tonijnsoorten en hun onnatuurlijke vijanden. Nootjes belde haar nog enkele keren met meer details over de reis.

In feite had ze een maand geleden al geweten dat dit haar richting zou worden. Het artikel voor de krant had ze met de grootste intensiteit geschreven, al besefte ze nu pas hoe weinig ze toen over haar onderwerp wist. Hoe meer ze las, hoe meer ze door haar ecologische missie bezeten raakte. Woorden die ze doorgaans had vermeden – alarmbel, eindfase, betere wereld – drongen zich tijdens het lezen aan haar op. De zeeën, oceanen en rivieren dreigden te worden leeggevist. In die lege zeeën las Monique Champagne het einde van alle leven op aarde, want in zee was alle leven ook ontstaan. Ze wist zich ondergedompeld in een nat niets, omgeven door levenloos land. Iemand moest iets wezenlijks doen, vond ze, en aangezien een niet te veronachtzamen minderheid al iets deed, voelde ze zich er schuldig over dat haar hulp tot dusver achterwege was gebleven. Ze had dan wel meermaals iemands eetlust bedorven wanneer die in een restaurant een zeedier uit de ‘liever niet’-kolom van wwf’s viswijzer bestelde, maar veel verder was haar activisme nooit gegaan.

Niet helemaal in lijn met haar hartstochtelijke gerichtheid op een betere toekomst, lag de ijver waarmee ze, tussen haar researchsessies door, een winkelkar langs supermarktgangen duwde. Voor het laatst, zo hield ze zich voor, tilde ze zich een breuk aan bakken bier en kartonnen dozen met flessen wijn en dacht ze lang en diep na over gerechten die haar gasten zouden stimuleren voldaan maar niet overeten de dansvloer op te gaan.

Het vooruitzicht dat dit een afscheidsfeest zou worden, kreukte een verbeten glimlach in haar gezicht. Ook toen het onderstel van de winkelkar voor de tweede keer een blauwe plek op haar scheenbeen maakte en toen het kofferdeksel van haar wagen bij het inladen op haar hoofd neerkwam, volhardde die glimlach. Een voorbijganger keek geschrokken weg.

Tijdens het koken zong Monique Champagne mee met nummers die tijdens de Tweede Wereldoorlog waren opgenomen maar alleen over liefde gingen. Steeds luider zong ze, hoog en laag en grommend. Ze dreef haar stem tot het uiterste, waardoor haar keel soms dichtkneep en slechts een pijnlijk hoesten voortbracht. Dan greep ze met handen vol bloem naar de hete thee die ze voor zichzelf had gezet, gorgelde ze haar stem weer taai en ging ze door met zingen en kneden.

Monique Champagne was goed in feest. Dat had ze van thuis uit meegekregen; je best doen voor anderen, perfectionisme, confetti. Anderhalf uur voordat de eerste gasten zouden arriveren, had ze alles onder controle. De warme hapjes op het ovenrooster bereidden zich voor op de hitte, een telraam van kerstomaten en mozzarellaballetjes wachtte omringd door vegetarische amuse-gueules in de koelkast en de stereo-installatie shuffelde voorbeeldig naar de volgende sfeerscheppende intro. Monique wierp een laatste blik op de slingers van blauwe, papieren visjes die van de stofvrije boekenkast naar alle hoeken van de zitruimte vertrokken. Daarna haastte ze zich naar de badkamer.

Kort baden, nam ze zich voor. Onder water bevoelde ze haar magere lijf als een teleurgestelde slager. Ooit was ze gespierder geweest, strakker. Daar moest ze snel weer wat aan doen. Fietsen was niet genoeg. Het ging er in de eerste plaats toch om er gezond uit te zien.

Nadat Monique de conditioner uit haar haren had gespoeld, hield ze de douchekop even tussen haar benen. Ze raakte niets aan, hoefde tot haar opluchting ook niets te verzinnen. Bruisend en ononderbroken werkte de waterstraal haar af; het spreiden, het zwellen, het vocht. Haar wangen kregen amper de tijd voor een kleur. Toen ze afsluitend zuchtte, voer een smalle waterrimpel te pletter tegen de badrand, dat was alles. Vitaal, dacht Monique goedkeurend.

Een kwartier voor het aanvangsuur dat ze had opgegeven, ging de bel. Op haar kousen en met slechts één oog opgemaakt, haastte ze zich naar de deur. Voor haar stonden Jan en An, die de combinatie van hun namen te banaal vonden en daarom graag als Jean en Nana werden aangesproken, wat zelden gebeurde. De baby in de Maxi-Cosi waarmee ze de deur verder openduwden, hadden ze Dolf genoemd, wat volgens hen weer moreel aanvaardbaar was maar toch nog zeer zeldzaam. Jan en An droegen beiden een slordige ketting van schelpen, haalden twee verfrommelde matrozenhoedjes tussen de luiers vandaan en zetten die op hun hoofd.

‘Ja, we zijn wat vroeger want Dolf werd wakker’, legde Jan uit.

‘En dus hebben we ons niet zo goed verkleed en moeten we ook redelijk vroeg weg, sorry’, voegde An er verontschuldigend aan toe, alsof ze een pak rammel van Monique verwachtte.

Monique begreep de logica achter hun mededelingen niet maar weet dat aan zichzelf.

‘Geen probleem, kom erin, groot geworden, o dank je’, prevelde ze tijdens het uitwisselen van welkomstkussen en de verheugde blikken op het kind en het wijnetiket. Vervolgens was het haar beurt om zich te verontschuldigen. Ze was nog niet helemaal klaar. Ter verduidelijking wees ze naar haar ene opgemaakte oog, dat Jan aan Malcolm McDowell in A Clockwork Orange deed denken, wat An en Monique lachend beaamden. An vond dat ze er mooi uitzag en dat ze iets moois droeg en dat haar haarkleur mooi was. Nadat ze de ouders van drankjes had voorzien, trok Monique het tonijnpak aan, dat ze de vorige avond had vervaardigd. ‘Erg mooi gemaakt’, vond An.

Toen ze de oven aanzette, klonk de bel weer, gevolgd door een dwingende kreet van Dolf. Aan de deur stond Diederik, die ze als eerste gast had verwacht omdat hij altijd de eerste gast was. Mogelijk had het aanbrengen van de zwarte ooglap hem wat vertraagd. Omdat hij voor het overige niet als een zeerover gekleed liep, deed de lap eerder aan de behandeling van een lui oog denken.

‘Ben ik te laat?’ vroeg hij in paniek, toen hij de stemmen van Jan en An hoorde.

Monique stelde hem gerust.

‘Gelukkige verjaardag’, zei Diederik bedrukt, waarna hij haar een boek overhandigde dat hij in krantenpapier had gewikkeld.

Monique verduidelijkte vriendelijk dat hij dat niet had hoeven te doen, dat het niet haar verjaardag was, alleen een afscheidsfeestje. Voor Diederik was dat een klap; het was al het zevende afscheidsfeestje in een maand tijd, altijd van mensen die veel voor hem betekenden. Sommigen onder hen vierden dat ze emigreerden, maar de meesten hadden kanker, die vierden waarschijnlijk voor het laatst. Terwijl ze naar Diederik luisterde, streelde Monique goedmoedig zijn schouder. Ze kende hem al lang. De leugens die hij bedacht, werden elk jaar exuberanter en tragischer. Niet zelden werd hij tot tranen toe geroerd door het ongeluk dat hij voor zichzelf had verzonnen. Met zijn afwijking had hij veel mensen verjaagd. Monique voelde de neiging om hem uit haar leven te weren, maar ze vond niet het juiste moment om het contact te verbreken. Ze hield zelfs haar mond als ze Diederik een neuskeutel onder haar tafelblad zag plakken.

De meeste vrouwelijke gasten en één man waren als glamoureuze zeemeerminnen verkleed. Verder telde Monique twee octopussen, een jumbomossel, iets met schelpen, een kreeft en vier garnalenvissers. In het midden van de volle woonkamer knapte het elastiekje van Diederiks ooglap. Monique zette de muziek luider, en droeg het ene na het andere dienblad vol glazen en eetbaars door de kamer. Overal maakte ze korte praatjes die eindigden in een lach.

‘O’, zei een uiterst bezorgde zeemeermin, die haar lange nagels in het tonijnpak prikte. ‘Je ziet er moe uit. Gaat het?’

Monique zei dat alles goed ging en lachte. De zeemeermin wilde echter weten of dat waar was, of het echt goed ging. Toen Monique zich met een geruststellende oogopslag langs haar heen wilde wringen, klampte een andere zeemeermin haar aan.

‘Monique,’ zei deze, ‘ik zou niet graag in je schoenen staan. Je bent echt onvoorstelbaar sterk.’

‘O, maar ik zie het als een voorrecht dat ik mensen overal in Europa mag gaan inlichten over de verdrietige toestand van het visbestand.’

De zeemeermin mompelde dat ze dat niet bedoelde. Een van de garnalenvissers legde zijn hand op de rechtervin van Moniques tonijnpak.

‘Laat je niet te veel inpalmen door die overspannen ecostrijders.’

Volgens hem moest iedereen die er niet in geloofde dat de mens altijd en voor alles tijdig een oplossing zou vinden, aan de tranquillizers. Zijn zeemeermin trapte hem op de tenen. Hij begreep de hint.

‘Je bent heel lief’, zei hij tegen Monique. ‘En die moeten er ook zijn, lieve mensen.’

Wel vond hij nog dat ze moest toegeven dat vissen primitieve dieren waren. Als je geheugen zo kort was dat je je bij het zwemmen door een kom voortdurend in een nieuwe wereld waande, dan was ‘primitief’ het juiste woord.

Het lachen hield op toen men Moniques gezicht zag.

‘Dat van dat geheugen is een domme fabel’, zei ze. ‘Als ze erin slagen zich te bevrijden, happen vissen geen tweede keer naar aas aan een haak. En dat “primitieve” klopt ook niet. Ze zijn nog steeds de meest aangepaste wezens voor het leven onder water.’ Ze was zo boos dat iedereen rondom haar niet anders kon dan knikken. Een van hen mompelde zacht en bevestigend: ‘Darwinisme, hè.’

‘Heb je Thomas nog gezien?’ vroeg een zeemeermin. Ze was de vijfde die avond die Monique de vraag stelde.

‘Nee’, beet Monique haar toe.

Iemand die voelde dat er onmiddellijk van onderwerp moest worden veranderd, wilde weten of ze aan iets nieuws bezig was. Een nieuw boek, bedoelde ze, los van die vistoestand. Monique antwoordde opgewekt dat ze geen schrijfster meer was. Ze had de literatuur volledig afgezworen, ook het lezen. Terwijl ze zich jarenlang had verplicht tot minimaal één fictiewerk per week, waarbij ze klassiekers en nieuwe fictie had afgewisseld, las ze nu enkel nog over vis. In feite waren vissen de underdogs van het dierenrijk, beesten waarvoor niemand enige empathie scheen op te brengen. Zelfs veel zogenaamde vegetariërs aten vis.

‘Vissen laten zich niet gemakkelijk observeren. Ze maken geen geluiden die mensen kunnen horen en vertonen geen gezichtsuitdrukkingen en lichaamshoudingen waarvan we angst en pijn kunnen aflezen. Maar dat betekent niet dat een vis dat niet voelt!’

Monique had begeesterd gesproken.

‘Nee, natuurlijk niet’, zei de zeemeermin van de garnalenvisser. Haar medelijden was zo intens dat het bijna gretig werd. ‘Ook een vis heeft gevoel.’ Ze beet op haar lip en keek getroffen en betekenisvol op naar haar geliefde.

‘Monique,’ zei de jumbomossel, die slecht te verstaan was, ‘als er iets is, kun je altijd bij ons terecht.’

In het midden van de kamer dansten de octopussen. Toen Monique hen voorbijliep, haalden ze voor het eerst sinds hun aankomst hun lippen van elkaar en probeerden ze de gastvrouw over te halen de beentjes los te gooien. Monique bedankte, vond het mooi dat de twee hun liefde toonden en vroeg zich af of ze de slappe toastjes die op de salontafel stonden, weg moest gooien. De kreeft die door een vriendin was meegebracht en Monique al de hele avond prinses noemde, vroeg of ze iets sterkers had dan wijn. Monique haalde een dure fles whisky die ze van iemand had gekregen en die ze op haar beurt cadeau had willen doen. Het bleek een soort die zich gemakkelijk liet weggieten.

De rest van de nacht sloop ze langs de muren van haar volle huis en liet ze zich knuffelen door wie daar behoefte toe voelde. De feestvierders bleven. Ze hadden het goed of wachtten daarop. Glazen werden van vensterbanken gestoten, namen vergeten, gesprekken herhaald. Een gewezen klasgenoot bevrijdde zijn schouders van een arm, iemand krabde zich langer dan normaal, een vrouw op stiletto’s ratelde: ‘Ik ben blij dat ik de dertig voorbij ben, jij niet? Waarom niet? O, ik wel, dit is toch veel aangenamer? Waarom niet? Ik vind van wel. Ik ben echt blij dat ik de dertig voorbij ben!’

‘Ja, goed, maar ik roep al jaren dat het handbal ziek is’, zei haar gesprekspartner.

Dit is de leeftijd waarop prettig gestoord in gestoord dreigt over te gaan, dacht Monique.

Ze zag Diederik diep bedroefd naar een papieren slinger staren. Ze vroeg hem wat er scheelde.

‘Alles’, brulde Diederik boven de muziek uit. Even leek het erop dat er deze keer geen verzonnen verhaal zou volgen. Toen ging hij verder: ‘Neem nu die slinger. Mijn vader heeft die ontworpen. Geen patent op genomen, helaas. Arm gestorven. Mijn jeugd had er heel anders uit kunnen zien.’

Monique overhandigde hem een biertje, dat Diederik diende af te wijzen aangezien hij eerder op de avond een alcoholallergie had voorgewend.

Discreet draaide Monique om haar as, traag, heel traag, zodat het niet opviel dat ze het deed om te kijken. Monden lachten in rode wijn gedrenkte tanden bloot, een rode neus begroef zich in een zwetende boezem. Ongelukkig leken de meesten van haar vrienden niet. Monique was er vrij bedreven in geworden hun een warm hart toe te dragen en in ruil daarvoor hadden de vrienden meermaals voor welkome afleiding gezorgd. Toch wist ze dat ze hen na vannacht niet zou missen. Geen moment.

Lang en roerloos staarde ze naar de uitnodiging met de guppy’s, die in veelvoud aan de muren hing. Het leek even of de visjes nu opgejaagd, onthecht en elk afzonderlijk alle kanten op zwommen. Nee, ze dansen, nam Monique zich voor. Ze bootsen vuurwerk na. Het was niet alsof ze vluchtten van een bomaanslag op een bal.

Om kwart over vijf in de ochtend zakte het feest plots in, toch nog vroeger dan Monique had verwacht. Het viel haar op hoe genereus haar gasten haar bij het afscheid voorspoed toewensten. Het bovenste beste, alle geluk van de wereld, waanzinnig veel plezier. Het kon niet op. Eén zeemeermin zei: ‘Genieten, Monique, genieten’ en keek daarbij zo indringend dat Monique even dacht dat de vrouw een code gebruikte en iets heel anders bedoelde, iets van ontzaglijk belang dat haar ontging.

Ook in het ontmantelen van een feest was Monique Champagne zeer bedreven. Nooit wachtte ze met opruimen tot de volgende dag. Soms ontleende ze zelfs zo’n vreugde aan het weggieten van bierresten en het doven van kaarsen dat ze zich afvroeg of ze dit onderdeel niet heimelijk als het hoogtepunt beschouwde. Ze trok haar tonijnpak uit. Daarna draaide ze zes asbakken en twee schalen met overgebleven chips om boven een papieren tafellaken, waarmee ze de mengeling van as en paprika vervolgens verpakte. Net een vijandig geschenk, dacht ze, toen ze de bal papier in haar armen hield. Voor ze hem in de vuilnisemmer duwde, ijsbeerde ze er nog wat mee door het huis, niet in staat er onmiddellijk van te scheiden.

Toch ging ze deze keer niet meteen over tot het schoonmaken van de plakkerige vloeren. Ze haalde de laatste sigaret uit een achtergelaten pakje. Hoewel ze anderhalf jaar geleden met roken was gestopt, inhaleerde ze nu zo diep mogelijk. Toen de sigaret op was, rende ze op rubberlaarzen door de donkere ochtend naar haar wagen. Ze wilde haar bondgenoot voor de toekomst groeten. De zee zien. Het was maar drie kwartier rijden.

Voor het eerst las Monique wat er aan de passagierszijde op de binnenkant van de bedampte voorruit stond geschreven. ‘Monique mijn bloempje.’ Het moest er al lang staan, bedacht ze, toen ze krachtig over het raam wreef. De wind floot fijntjes door een minuscule barst in het glas. Het klonk artificieel, alsof iemand het geluid nabootste.

Ze parkeerde bij een standbeeld in een kuststad waar ze al twee decennia niet was geweest. De gebouwen die uitkeken op de dijk waren hier zo lelijk dat men ze de rug wel moest toekeren. Dat deed Monique dan ook. Ze wandelde ervan weg, achter een vergeten halve vlieger aan, die door de wind naar het water werd gedragen. Geen greintje ochtendgloren, geen spoor van dag.

Ze was vergeten hoe breed het strand zich hier uitstrekte. Of misschien leek dat maar zo, omdat ze er alleen was. Glinsterend zwart water streelde het donkere zand, steeds minder, steeds verder weg. Monique had zich een ontmoeting met de vloed voorgesteld, had verwacht dat de Noordzee op haar af zou stormen als een wild kind dat blij was haar te zien. Eb kende ze geen symbolische waarde toe. Ze hoefde geen dank bij voorbaat van deze zee waaruit de oestergronden, blauwvintonijn en twee meter lange kabeljauw al honderd jaar waren verdwenen, deze zee vol schepen, vissers, gasplatforms, windmolens en lawaai, waaruit zand werd gewonnen en waarin bagger werd gestort, waarvan defensie en toeristen hun deel hadden opgeëist, waarin vissen dood weer werden teruggegooid en waar kabels en leidingen over de bodem krioelden. De zee zou de littekens van haar uitputtende ervaringen meedragen maar niet voorgoed leegbloeden. Herstel, daar ging het om, wist Monique Champagne. De gedachte greep haar naar de keel. Herstel.

Ik ben uw dienaar, dacht ze, en nadat ze zich er nog eens van had vergewist dat er geen mens, geen hond te bekennen viel, plantte ze haar knieën in het natte zand en herhaalde ze hardop, met een lage, lome stem die zich scheen los te maken uit een droom: ‘Ik ben uw dienaar.’ Hoewel ze zich intens geneerde voor dit overdreven en weinig wetenschappelijke bezinningsmoment, vond ze het toch nodig om naar zee en lucht te staren tot het opklaarde. De wind maakte kleine, strakke knopen in haar haren. Er lag nu vast iets poëtisch in haar blik.

2 - Oostzee

Oostzee

Monique Champagne drukte haar voorhoofd tegen een afgeronde hoek van het vliegtuigraampje en keek naar het naderende water, waarvan ze wist dat het een grote hoeveelheid pcb’s en dioxines bevatte. Onlangs was een derogatie van een wet goedgekeurd waardoor Baltische vis, met meer giftige stoffen dan elders toegelaten, op de Finse en Zweedse markt verkocht kon blijven worden. Daar kwamen in de toekomst vast veel Scandinavische kankers van.

Ze vroeg zich af of ze de hele Oostzee had kunnen zien, als wolken haar het zicht niet hadden belemmerd. Op de kaart van Europa toonde de Finse Golf zich als de loop van een geweer, vooruitgestoken door een licht voorovergebogen man die zich moedeloos scheen voort te slepen.

Onder begeleiding van het zangerige Ests dat door de luidsprekers ruiste, stuurde de piloot zijn toestel naar de grond. Moniques hart sprong op toen de wielen het beton raakten. Tijdens de tocht over de landingsbaan pompte haar bloed sneller door haar lichaam. De aangename nervositeit die haar verraste, hoorde bij iemand zonder angst voor de toekomst, iemand die uitkeek naar nog onbeduimelde kalenderpagina’s.

En dan toch: vlak voor ze tussen openschuivende deuren de aankomsthal in zou stappen, hoopte Monique Champagne, een stekend ogenblik lang, dat hij, Thomas, daar wars van alle logica, op haar wachtte.

Boos op zichzelf keek ze om zich heen. Een grootmoeder omhelsde een kleinkind, een groep sportieve vrouwen verdeelde zich zwaaiend over de ruimte. Een kleine, brede man stond traag op van een bank. Besluiteloos draaide hij een kartonnen bord in haar richting, zodat ze 8th congress of ichthyology, tallinn kon lezen. Monique ontspande.

‘The writer’, zei de man binnensmonds. Hij mompelde ook nog iets wat zijn naam zou kunnen zijn maar wat Monique niet verstond.

Toen hij haar koffer van haar wilde overnemen, zei ze dat het haar zelf wel lukte. Hij drong niet aan en liep naar de uitgang.

‘Hij is zwaar, want ik reis hierna nog een tijdje verder’, zei Monique toen hij de bagage op de achterbank duwde. Omdat de man kort antwoordde dat hij dat wist, klonk haar mededeling als een verontschuldiging. Of een belediging. Hij leek de koffer niet zwaar te vinden.

Ze reden al een tijdje zwijgend door Tallinn toen Monique de hoop opgaf iets geschikts te bedenken om de stilte mee te verbreken.

‘Deze namiddag komt Marko Reinikainen’, zei de man ten slotte.

‘O. Dat is goed’, zei Monique. Ze kende de naam, kon hem alleen niet thuisbrengen, tot ze zich herinnerde dat ze een artikel van Reinikainen had gelezen. Een Fin.

‘Hij ijvert voor kabeljauw!’ riep ze.

De Est parkeerde de wagen langs de straatkant en fixeerde haar met een grijsblauwe, wat waterige blik.

‘Wie?’

‘Reinikainen?’ Monique deed haar best de naam kalm uit te spreken.

‘Ja’, zei de man. ‘Kabeljauw. Onder andere.’

Omdat de wagen niet reed, had de nieuwe stilte een drukkender effect. De man wreef zich traag over de kin, krabde vervolgens iets van de voorruit. Ze stonden vlak voor een hotel, merkte Monique.

‘Zijn we er?’ vroeg ze.

De man knikte.

Bij de balie kreeg ze een sleutel en een mapje met informatie over het congres. In de lift stonden drie stille mensen met net zo’n mapje, dat ze allen met een arm tegen hun buik persten. Monique vond dat komisch. Ze volgde hun voorbeeld.

De kleine kamer met het tweepersoonsbed keek uit op een parkeerterrein. Op een muur zat een grote meeuw die de indruk gaf ergens diep over na te denken. Het lichtblauw van de hemel tekende zich als een eenvoudige aquarel achter de vogel af.

Ze ging op het bed zitten en doorbladerde de informatie. Haar eigen optreden stond voor de volgende middag gepland. Monique Champagne, Belgium: A literary interlude … Vermoedelijk waren de drie puntjes bedoeld om het ongewone van een cultureel intermezzo op een viscongres te benadrukken, en er enig mysterie rond te creëren. Monique werd echter beslopen door het idee dat er nog wat moest volgen. Iets als een sceptisch ‘we zijn benieuwd’, of simpelweg ‘whatever!’. Dat ze het buitenbeentje was, drong pas ten volle tot haar door toen ze de titels boven de andere lezingen las. Reinikainen bijvoorbeeld, zou een uur lang voortbouwen op zijn onderzoek van de voorbije jaren, met name Uptake and accumulation of dissolved, radiolabeled nodularin in Baltic Sea zooplankton (2003) en Trophic transfer of cyanobacterial toxins from zooplankton to planktivores: consequences for pike larvae and mysid shrimps (2005). Monique dacht aan het tonijnpak. Er waren woorden in deze titels die ze begreep. Uit het artikel van de beroemde bioloog, dat ze enkele maanden geleden had gelezen, wist ze dat hij gedeelten van de Oostzee ecologisch dood had verklaard. Het leven stierf er uit omdat er te weinig oceaanwater heen stroomde en dat had dan weer iets te maken met een smeltende ijskap en een bodemverhoging in het Kattegat. En algen en gif, ja, die speelden ook een belangrijke rol in het verhaal, daar zou ze snel meer over vernemen. Leergierigheid is een mooie eigenschap, dacht Monique onzeker. Ze nam zich voor alvast op het busje te gaan wachten, dat haar naar het congrescentrum zou brengen.

De receptionist gebaarde vanuit de verte dat ze haar sleutel bij zich kon houden. Op het voetpad voor het hotel – ze was de eerste – schoot de vertaling van ‘pike’ haar te binnen. Snoek. Door het lichtblauw boven de huizen vlogen nog meer meeuwen. Voor ze er erg in had, neuriede Monique een onbestemde melodie. Toepasselijk, bij het begin van haar eerste viscongres. Een jaar geleden had een Amerikaanse onderzoeker ontdekt dat de mens zijn spraak te danken heeft aan een voorouder van de paddenvis, die vierhonderd miljoen jaar geleden grommend en neuriënd wijfjes naar zijn nest lokte. Verder geëvolueerde vormen van communicatie waren Monique vaak goed van pas gekomen. Toch had ze sommige woorden die haar door de jaren heen over de lippen of de oren in waren gerold, liever door geneurie vervangen.

Het zachte gekeuvel van de andere passagiers ontspande haar enigszins. Ze keek naar daken van personenwagens, kruinen van fietsers, versierde raamkozijnen, kleuters hand in hand. Ze overtuigde zichzelf ervan dat dit alles op zou houden als ze niet ingreep.

Bij een ander hotel werden nog meer visexperts in het busje geladen. Enkele biologen herkenden en begroetten elkaar. Monique had nog geen woord gewisseld met de rondborstige vrouw naast zich. Nu de vrouw opsprong om haar boezem tegen die van een andere forse dame te drukken, stelde Monique voor om van plaats te veranderen, zodat de vriendinnen naast elkaar konden zitten. Hoewel ze haar aanbod afsloegen, bleven ze kletsen. De rest van de tocht leunde Monique zo veel mogelijk achterover om te verhinderen dat haar hoofd tussen vier enorme tieten zou worden geklemd.

Ze hoefden niet ver te rijden. Bij het congrescentrum stonden nog een aantal busjes geparkeerd.

Reinikainens lezing was interessant. Monique begreep lang niet alles maar door neer te pennen wat ze hoorde, meende ze toch wat greep te krijgen op grondlijnen en terminologie.

‘Schrijf je alles op?’ vroeg de man naast haar met een Duits accent. Hij had zijn resterende haar aan één kant laten groeien en het over zijn kale hoofd gekamd. Mannen die dat deden, stierven nog sneller uit dan blauwvintonijn.

‘Zo kan ik me beter concentreren’, fluisterde Monique terug met de bedoeling het gesprek daarmee af te ronden.

‘Waar kom je vandaan?’ wilde hij weten.

‘België.’

‘O, België!’

Monique wilde niet praten over haar land. Noch over Oostenrijk, het zijne. Ze kende dit soort gesprekken waarbij banaliteiten werden uitgewisseld over naties en hun bewoners, die vervolgens werden bevestigd, weerlegd of bijgeschaafd. Ze kon dit soort interesse niet langer veinzen. Intussen had ze al een paar minuten van Reinikainens bevindingen gemist.

‘Als u het niet erg vindt, ga ik nu nog een beetje luisteren’, zei ze zo geduldig mogelijk. ‘Ik ben geen wetenschapper en moet mijn aandacht erbij houden om het te kunnen volgen.’

Nu de Oostenrijker wist dat ze tot een andere beroepswereld behoorde, was zijn nieuwsgierigheid nog meer geprikkeld, maar hij bracht zichzelf ertoe zijn hoofd met een begrijpende knik weer naar Reinikainen te draaien.

Die avond bij het diner zat hij schuin tegenover haar. De dunne lange haren die hij zo vakkundig met haarlak over zijn kale schedelpan had geplakt, kwamen nu los van zijn hoofd als het deksel van een pedaalemmer. Het zou niet lang meer duren eer dat deksel horizontaal naast zijn slaap zou hangen, als de kruin van een andere, omgekeerde man.

Tijdens het dessert wilde de vrouw naast Monique weten of zij de schrijfster was en de ogen van de Oostenrijker lichtten op. Monique verduidelijkte dat ze de literaire wereld achter zich had gelaten. De laatste maanden had ze uitsluitend teksten over vis gelezen. Van artikelen voor een groot publiek tot gortdroge stof bedoeld voor niet meer dan een dozijn ingewijden. Hoewel ze de inspanning die het haar kostte soms als een last had beschouwd, was ze geleidelijk aan meer naar statistieken, resultaten en cijfermateriaal gaan verlangen. Een aanzienlijk deel van haar bestaan had ze gevuld met het problematiseren van fictieve situaties. Ze had papieren mensen aan karakterologische graafwerken onderworpen en lang op ritmische en stilistische puzzelkunstjes gebroed. Steeds minder begreep ze waarom ze dat had gedaan, en wat het de wereld had opgeleverd. Zoveel zinvoller leek het naar problemen te wijzen, naar ontnuchterende waarheden die keer op keer door nieuwe bewijzen werden gestaafd. Zo ontzaglijk veel noodzakelijker was het toch om duidelijkheid te scheppen over het belang van vis, dan weer eens over eenzaamheid en verlangen te schrijven.

‘Maar zo’n carrière kunt u toch niet opgeven?’ De Oostenrijker had het zo gepassioneerd geroepen dat de blikken zich nu op hem richtten. Hij speelde wat met zijn koffielepel en mompelde: ‘Zou ik zo denken.’

Voorzichtig werd er geïnformeerd naar de romans die ze had geschreven. Monique antwoordde summier en loog dat er niets van wat ze had geschreven, was vertaald. Ze hoopte dat niemand het in zijn hoofd zou halen haar naam aan een zoektocht op het internet te onderwerpen. Lijdzaam luisterde ze naar het gesprek over memorabele leeservaringen dat zich aan een deel van de tafel ontwikkelde. Men wilde weten of ze vooraanstaande Deense, Noorse, Poolse en Litouwse schrijvers had gelezen, en reageerde verheugd of teleurgesteld op haar antwoorden. De meeste tafelgenoten biechtten op de laatste jaren niet meer aan fictie toe te komen. Ze hadden kinderen, verplichtingen en drukke levens, ze konden er echt niets aan doen, er was alleen ruimte voor realiteit. Monique benadrukte een paar keer dat ze zich nergens voor hoefden te verontschuldigen.

‘Mijn ex las ook geen fictie’, zei ze tot haar eigen ontzetting. Het was iets van vroeger, iets wat ze vaak had herhaald, maar dan met een tegenwoordige tijd en ‘vriend’, soms ‘man’, in plaats van ‘ex’. Daar waar het korte woord bij het naar buiten tuimelen in haar keelwand had geprikt, ontstond een zwelling.

‘De mijne leest te veel’, zei een vrouw aan het uiteinde van de tafel.

Er werd gelachen en iemand vroeg Monique of hij daarom haar ex was geworden.

‘Vanzelfsprekend’, antwoordde ze met gespeelde ernst, wat het gelach versterkte. Iemand vroeg of ze veel humor gebruikte in haar boeken.

Toen men eindelijk overging op Reinikainens afwezigheid bij het diner en aanbelandde bij de Oostzee, werd Monique niet langer bij de gesprekken betrokken. De Oostenrijker leek haar iets belangrijks te zullen vragen, maar uiteindelijk wilde hij enkel weten of het dessert haar had gesmaakt.

Voor het hotel zei hij: ‘Ik had mij nog niet voorgesteld. Oskar heet ik.’ Na een snelle handdruk verdween hij door de draaideur alsof hij voor iets op de vlucht sloeg.

De wereld was nooit zo oud als vandaag. Voor mij geldt hetzelfde, dacht Monique Champagne tussen slaap en waak.

Pas toen ze haar ogen opende, herinnerde ze zich de kamer, het hotel, de stad. Ook zag ze een vette, trage vlieg vanaf de vensterbank op zich afkomen. Wankelend, uitdagend laag en met een donker gebrom scheerde het insect over Moniques rechteroor. Ze sloeg er niet naar.

Ze keerde zich naar het beduimelde schrift op het nachttafeltje met een onstuimigheid die eerder voor een geliefde bestemd leek. Ze gooide het op haar kussen, boog zich er diep overheen en doorbladerde het tot bij de eerste blanco bladzijde. Daar schreef ze: ‘De wereld was nooit zo oud als vandaag.’ Punt. Ze zou de zin gebruiken om over vis te praten.

Monique wikkelde zich in een kamerjas. Op het borstzakje prijkte het logo van het hotel. Waarschijnlijk hadden velen voor haar het kledingstuk gedragen, maar als ze haar neus in de kraag begroef, rook ze enkel waspoeder. Ze opende de gordijnen. Op het parkeerterrein liepen drie mannen elkaar voorbij, van wie er twee elkaar groetten. De Esten stapten in hun wagens zonder haar op te merken. Verder zag Monique een stuk van de gigantische ommuring die de bewoners al eeuwen tegen aanvallen beschermde. Verdedigingswerken, dacht Monique. Omdat ze niet wist wat ze met het woord aanmoest, liet ze het los in de lucht, die kleurlozer was dan de dag voordien. In deze stad was ze nooit eerder geweest.

Terwijl ze door het raam tuurde ging de radiowekker af die ze de vorige avond op BBC World had afgestemd. Ze keerde zich geschrokken om toen een loeihard interview de kamer vulde.

‘En maakt het je gelukkig?’ wilde een interviewer weten. Een vrouw grinnikte door een telefoon. Monique antwoordde in gedachten dat het niet om geluk ging, wel om inzet, en zette de radio uit.

Het bad was er een voor geliefden, zag ze. Het had een afvoergaatje in het midden. Baden met een afvoergaatje aan één zijde zijn gemaakt om alleen in te zitten. Of om ruzie over te krijgen met geliefden die steeds de comfortabelste badkant opeisen. Monique maakte geen ruzie. Zij besloot te douchen. Dat vroeg minder drinkwater, minder tijd en minder herinneringen. Douchen had veel voordelen.

Ze droogde zich af met haar rug naar de spiegel gekeerd, vermeed oogcontact met haar reflectie tijdens het tandenpoetsen. Routineuze handelingen behoeven geen aandacht of analyses, wist Monique. Het volstaat ze dagelijks aan te vinken of te schrappen op onbelangrijke lijstjes.

Over haar schone ondergoed trok ze de kleren aan die ze gisteren had gedragen. Vervolgens ging ze op het bed zitten. Het beddengoed op de linkerhelft lag er zo roerloos en ongeschonden bij dat ze vermeed het aan te raken. Omdat de ontbijtzaal pas over een half uur zijn deuren zou openen, doorbladerde ze de aantekeningen in haar schrift. Telkens als ze dat deed, viel haar oog het eerst op het woord ‘tonijn’. Tonijn in vette letters, drie keer onderstreept, en daaronder: ‘helemaal boven aan evolutieladder vissen – 80 km/u – jaarlijkse oversteek Atlantische Oceaan – warmbloedig – overbevissing blauwvintonijn Middellandse Zee – in westelijk deel Atlantische Oceaan met uitsterven bedreigd – purse seine-schepen – illegale vangst’. Een oude aantekening, maar een die meer aandacht verdiende in haar huidige betoog. Over tonijn moest zo weinig mogelijk gezwegen worden, vond Monique Champagne. Blauwvintonijn en mensapen waren de meest bedreigde diersoorten, zo had het wwf pas bekendgemaakt. Ze tekende er een vierkant omheen.

Na een tweede luie vlucht landde de bromvlieg, die toen Monique was ontwaakt naar haar gezicht was gevlogen, op haar schouder. Monique trachtte haar eraf te schudden, maar kreeg de indruk dat de vlieg de beweging aangenaam vond. Ze voelde het beestje kort zoemen tegen haar duim toen ze het naar de vloer borstelde. Daar bleef het op de rug liggen. Monique kon het niet helpen, bezorgde de wriemelende pootjes houvast met de onderkant van het schrift en werd door afgrijzen overvallen toen de vlieg erop rondkroop. Ze opende het raam en de vlieg sloeg haar vleugels op.

Ze moest de lift naar beneden delen met de Oostenrijkse bioloog, die ze ervan verdacht haar te hebben opgewacht. Hij hield een bruine, versleten aktentas tegen zich aan gedrukt en had de haren weer getemd. Monique vroeg zich af hoelang hij daarmee bezig was en wat hij dacht als hij het deed. Of hij zijn genen verwenste, elke ochtend opnieuw.

‘Aha, de auteur!’ riep hij uit toen ze naar binnen stapte.

‘Dag, Oskar’, zei Monique. De knop naast ‘breakfast room’ was al ingedrukt, zag ze.

‘En?’ vroeg Oskar, waarna hij deed alsof hij een piano bespeelde.

‘Wat bedoelt u precies?’ vroeg Monique, toen zijn mollige vingers vertraagden.

‘Echt niets meer geschreven?’

‘Nee.’

‘U bent het toch nog van plan? Ooit?’

‘Ik pas mijn stuk over vis aan.’

‘U maakt nog aanpassingen? Maar het was toch prima zo. Verfrissend. Ik las het.’

‘Waar?’

‘Op het internet. In het Nederlands, dus ik heb niet alles begrepen maar …’

‘Ik wil het voortdurend verbeteren’, antwoordde Monique afgemeten. Het verwonderde haar dat hij haar stuk had gelezen. Ze wilde liever niet weten of hij ook informatie over haar had vergaard.

‘U werkt dus niet aan een nieuwe roman?’

Ze schudde haar hoofd en overwoog door de openglijdende liftdeuren te duiken, snel weg te rennen van deze man. Het lag aan haar uitstraling. Ze leek te aanspreekbaar, te onschadelijk. Niemand was bang van haar. In plaats van te vluchten, vergezelde ze hem naar de ontbijtzaal, verlamd door zijn onbeholpenheid, door zijn haar.

Op een hebberige bejaarde na, waren ze de eersten die een bordje van de stapel namen. Het was nog warm. Oskar stortte zich op de bak met omelet, daarna op die met warme bonen in tomatensaus. Monique beperkte zich tot muesli met yoghurt. Toen ze de Oostenrijkse bioloog verlangend naar de schotel met gerookte zalm zag staren, merkte ze op dat het vast geen Pacifische zalm uit de Verenigde Staten of de Canadese Westkust was. Vast geen zalm met een msc-label. Hij knikte betrapt en plukte met tegenzin een banaan uit een fruitschaal.

‘Eet u zelf nog vis?’ vroeg Oskar en hij voegde er meteen aan toe: ‘Verantwoorde vis, bedoel ik natuurlijk.’

‘Nooit’, antwoordde Monique.

‘Ook geen tilapia?’

‘Nee.’

‘Dat is misschien het beste.’

‘Niet alle tilapia deugt.’

‘Vast niet.’

Ze vroegen elkaar waar ze zouden gaan zitten. Was ze hier alleen geweest, dan had Monique een onopvallende hoek in de ontbijtruimte opgezocht. Nu koos ze voor het uiteinde van een lange tafel. Dan kon de rest van de sprekers die in dit hotel waren ondergebracht, gewoon aanschuiven.

‘Waar gaat uw lezing over?’ vroeg ze haar disgenoot. Haar vraag had in eerste instantie de bedoeling hem een moment het bonen slurpen te beletten.

‘Wilt u dat echt weten?’ Zijn verbazing leek oprecht.

Monique knikte aanmoedigend.

‘dna-synthese na blootstelling aan zware metalen in de testis van de doornhaai.’

‘Boeiend’, zei Monique en omdat hij wat onzeker terugkeek, voegde ze eraan toe: ‘Nee, echt.’ Ze meende het zo volledig mogelijk. Dit was een goede man. Ze deelden een gezamenlijke strijd. Dat hij nu laag over zijn bord hing om ei naar binnen te zuigen, speelde geen enkele rol. Dat hij haar boven zijn malende mond bewonderend aankeek ook niet. Dat dit tafereel een herhaling was van gisteravond evenmin.

Monique zwaaide kort naar de reusachtige blondine die naast haar had gezeten bij het diner. De vrouw zag haar niet, schaterlachte in de mobiele telefoon die ze tegen haar oor gedrukt hield en beende vrolijk de ontbijtzaal weer uit.

‘Koffie?’ vroeg een nors meisje in een witte schort. Ze was ongemerkt naar de tafel geslopen.

Monique hief het kopje naar haar op. Het meisje rukte het uit haar hand en zette het hardhandig weer op het schoteltje voor ze inschonk.

Monique mompelde: ‘Sorry.’

Zij excuseerde zich vaak, Monique. Ze excuseerde zich wanneer ze onhoorbaar boerde of zichzelf op vingergetrommel betrapte. ‘Pardon’, zei ze tegen huisdieren waarover ze struikelde, tegen bedranden waar zij haar tenen tegenaan stootte. Ze excuseerde zich wanneer iemand haar onterecht onbeleefd behandelde, haar krenkte of haar verliet.

‘Wat een ruw wicht. U hoefde zich helemaal niet te excuseren.’ Oskars ogen onderzochten haar nog nieuwsgieriger dan voorheen. Op het brutale af. Hij zag eruit als iemand die achter brandende lippen een jeukende vraag verstopt.

Monique wilde alleen zijn in een anonieme kamer. De koffie was echter te warm om snel op te drinken. Dus wachtte ze en keek ze toe hoe een internationaal biologengezelschap zich druppelsgewijs over de tafels verspreidde.

Net toen ze wilde opstaan, zei Oskar: ‘Ik heb ook een roman geschreven.’

‘O ja?’

Natuurlijk wilde hij dat ze zou vragen waarover, maar Monique hield haar mond. Ze verkoos zijn geslurp boven deze gesprekswending.

‘Het is natuurlijk geen Musil,’ zei hij, ‘maar ik zou vereerd zijn als u het zou willen lezen. Ik ken geen enkele andere schrijver.’

Monique wilde hem erop wijzen dat hij haar ook niet kende, en nog eens herhalen dat ze niet meer schreef, maar hij vervolgde onmiddellijk: ‘Uw werk is wel vertaald. Ik heb het gelezen.’

‘O’, zei Monique. Wanneer had hij haar werk gelezen? Had hij gisteren slechts gedaan alsof hij voor het eerst hoorde dat ze schreef?

‘Ik weet niet of het goed vertaald is’, zei ze. Dat deed haar ergens aan denken. Iets te blij vervolgde ze: ‘Ik lees trouwens geen Duits. Uw manuscript …’

‘Ik heb zelf voor een Engelse versie gezorgd, voor de Amerikaanse markt. Oostenrijk mag geen einddoel zijn.’ Oskar glunderde. Monique begon te vermoeden dat ze met een schuchtere megalomaan te maken had.

‘Luister,’ zei ze voorzichtig, ‘ik ben ook geen Musil, ik ben gestopt met schrijven. En niet goed met meningen.’

Hij perste zijn lippen op elkaar en greep driftig naar zijn aktentas, alsof hij er een wapen uit tevoorschijn zou halen waarmee hij de ontbijtzaal in een slagveld zou omtoveren. In plaats daarvan drukte hij haar een stapel papier onder de neus. Het was geen dikke stapel, zag Monique, eerder een novelle.

‘Doet u het?’ Hij vroeg het zo tenenkrullend smekend dat ze de bundel snel aanpakte, in de hoop hem daar toch tijdelijk mee te kalmeren.

‘Dit vraagt wat tijd’, zei ze. ‘Ik weet niet wanneer ik u mijn commentaar zou kunnen meedelen. Kan ik u e-mailen?’

‘O, e-mailen is niet nodig’, zei Oskar. ‘Ik zie u binnenkort weer op een ander ichtyologisch congres, toch?’

Monique knikte weifelend en Oskar haalde opgelucht adem.

In haar hotelkamer slaagde ze er niet in zijn manuscript, dat ze boven de papieremmer hield, los te laten. Ongewild werd ze door medelijden overspoeld toen ze de achternaam van de auteur las. Hij heette Wanker. Oskar Wanker. Ze dacht al dat ze een paar congresgangers gniffelend naar zijn naambordje had zien kijken. Boven zijn naam had Oskar in hoofdletters de innerlijke sneeuwman getypt. Monique vond het irritant dat de titel haar intrigeerde. Als compromis legde ze het manuscript op de vloer naast de vuilnisbak. Zuchtend zette ze zich weer op het bed.

Haar getreuzel maakte dat ze als laatste plaatsnam in het busje. Ze onderdrukte de behoefte zich te verontschuldigen en deed alsof ze niet zag dat Oskar achteraan een plaats voor haar vrijhield.

Even later liep ze hem voorbij, onderweg naar de ingang van het gebouw, die werd afgetekend met vlaggen en spandoeken waarop 8th congress of ichthyology, tallinn stond te lezen. Monique vroeg zich zenuwachtig af waarom Nootjes er eigenlijk van uitging dat er meer emotie nodig was in wetenschappelijke kringen. Ze had hem meer kritische vragen moeten stellen. Mogelijk zou haar betoog bij enkele biologen vaag en dwaas overkomen. Wetenschappers zaten zelden te wachten op literaire overpeinzingen. Monique begreep dat.

Ze hoopte dat de wetenschappelijke wereld haar zou omarmen zoals zij de wetenschappelijke wereld had omarmd. Maar zelfs al zou dat niet gebeuren, zo nam zij zich dapper voor, zelfs al zou er collectief worden gegaapt, gelachen of gescholden, dan nog zou ze doorzetten in naam van de vis. Ter plekke besliste ze dat ze behalve tot meditatieve studie, ook tot doelgerichte, gevaarlijke acties bereid was. Zij deed dit niet voor zichzelf.

Mensen,

Monique spreidde de bladzijden die ze als geheugensteun zou gebruiken over de katheder. Ze had getwijfeld of ze haar betoog onder deze omstandigheden beter met ‘waarde wetenschappers’ kon beginnen, maar was uiteindelijk toch bij het samenvattende ‘mensen’ gebleven. De aanspreking verkleinde immers de afstand tussen haarzelf en het publiek. Amper eentiende van het auditorium was gevuld met geïnteresseerden, maar daar was Monique niet rouwig om. Aangezien er verschillende lezingen tegelijk plaatsvonden, zou ook een lege zaal haar niet hebben verbaasd.

Vergeet uw huis. Vergeet het speelgoed dat kapotging in uw kinderhanden en de films die u herbekeek. Vergeet de regering van uw land en alle hoofdsteden die u memoriseerde. Laat uw boodschappen achter in de supermarkt, denk niet aan uw falende keukenapparaten, verscheur uw groepsverzekering. Neem een trein. Vergeet uw bagage. Stap uit. Vergeet de trein. Wandel. Vergeet uw taal. Richt uw blik op de horizon. Wandel naar zee. Wandel de zee in. Ga onder.

Herinner u het water, hoe het de achtergrond vormt waartegen uw leven kan worden verteld. Hoe u met uw malse babyvoetje op een golf sloeg, hoe uw luchtbed door wilde rivieren werd vervoerd, hoe u platte keitjes over stilstaande meren liet huppelen. Herinner u dat u er op elke reis naar zocht. Dat u de zee nog wilde zien voor u ging slapen, voor u naar de luchthaven reed. Herinner u de kussen onder water. Herinner u hoe uw hart opsprong wanneer u achter het gebladerte, achter het duin, een waterval ontdekte. Het water is alles wat u dient te onthouden. U bestaat eruit, ontstond eruit en wilt er telkens naar terugkeren. U bent het niet vergeten. Ga onder.

Driehonderdvijfenzeventig miljoen jaar geleden kroop de Tiktaalik aan wal. De vis met poten, het startschot voor dierlijk leven op het land. Vind hem terug in de botjes in uw hand, opgeslagen in uw genen, verstopt achter het vel van uw gezicht en hals. Plant uw voeten in de natte zandbodem, doorklief de lucht boven uw hoofd met uw armen. Beweeg uw vingers alsof u iets zult betoveren, wriemel uw tenen warm. Klem uw traceerbare tanden op elkaar. Luister naar de golven en dank de structuren die uit uw tweede kieuwboog ontstonden. Volg het spoor van uw botten naar zee. Er zit een vis in u. Ga onder. Want vandaag mist u het water. Vandaag bent u de Ambulocetus, het landdier dat een walvis werd en terugkeerde naar zee. Zwem de vissen tegemoet. Ga onder.

Verander van gedaante tussen zout en zoet. Zwem met een makreel mee, kietel de rugvinnen van een twee meter lange kabeljauw, volg een wijting. Kijk vanaf de bodem naar een overzwemmende school sprot, aai een langoestine, maak luchtbellen voor een tong. Tuimel een mul voorbij, dan een tonijn. Rust uit op de ruwe ruitvormige rug van een rog. Volg de flank van de hoogste onderwaterberg, bereik het rijk van duisternis en kou, van uitwaaierende tentakels, transparante dansjurken, verblindende gelatinebundels, lichamen als lunaparken. Duik dieper.

Vinloze haaien bloeden dood op afgeschraapte bodems. Bijvangst raakt opgesloten achter scherpe muren. Schildpadden wikkelen zich in netten. Gif en dynamiet overvallen de rijkste koraalriffen. Er bestaat software om de laatste school tonijn op te sporen, maar er is geen methode om vis tot leven te wekken. De vernielingen reiken onpeilbaar diep. Maar de mens vist dieper, verder, meer. Vissers stemmen, vissen niet.

Leven is ontstaan in zee. De zeeën zijn bijna leeg. Dit is een afsluiter, een einde.

Wend uw slot af. Red de vis, de wereld en uzelf. Ga onder.

Tijdens Moniques lezing waren de woorden vloeibaar voor haar geworden en het publiek afwezig. Nu ze vanuit haar onderwatertrance weer naar het droge dobberde, keek ze wat verdwaasd naar haar toehoorders. Die leken niet helemaal zeker of het betoog, dat amper vijf minuten had geduurd, afgelopen was. Traag kwam een applaus op gang, dat aanzwol en tamelijk lang duurde.

‘Dank u’, zei Monique Champagne. Ze maakte een bruuske buiging waarbij ze de microfoon een zachtaardige kopstoot toediende en haastte zich langs de zijdeur naast de katheder naar buiten. Dat ging niet slecht, vond ze. Ze was blij dat ze uiteindelijk niets aan haar tekst had toegevoegd, en op de valreep zelfs een stuk had geschrapt.

Omdat de andere lezingen nog volop aan de gang waren en ze er weinig voor voelde met haar eigen toehoorders te worden geconfronteerd, liep Monique het gebouw uit, tot bij de straat. Ze had dorst, maar vond geen drankgelegenheden. Daarom ging ze op het bankje van een bushalte zitten. Ze negeerde de traag afremmende bussen, rookte vijf sigaretten na elkaar en keek naar de lucht. Met een van de wolken was een schildpad verpakt. Beter een wolk dan een achtergebleven net, vond Monique. Soms leefden de dieren nog jaren verder met zo’n spooknet om zich heen, maar het verminkte hen steeds grondiger, liet zich nooit meer afschudden en leidde uiteindelijk tot hun dood. ‘Spooknetten’. Het woord raakte haar, voelde vertrouwd aan. Het leek iets te verklaren. Monique schreef het zorgvuldig in haar schrift.

Toen ze traag terugwandelde naar het congrescentrum, werd ze ingehaald door een vrouw met gemillimeterd hoofdhaar. Ze pakte Monique bij de schouder, draaide haar verrast naar zich toe en keek haar met een schuin, uiterst enthousiast hoofd aan. Een clowntje, was het eerste wat Monique dacht.

‘Dat jij hier bent!’ riep de vrouw.

‘Hey!’ riep Monique terug. Ze vermoedde dat haar slechte geheugen voor gezichten haar weer parten speelde. Had deze bijna kale vrouw het haar vroeger lang gedragen?

‘Hoe gaat het?’ vroeg de vrouw. Ze sprak Engels met een accent dat zich niet onmiddellijk thuis liet brengen.

‘Prima,’ zei Monique lachend, ‘en met jou?’

‘Goed. En met het kleintje?’

‘Klein!’ antwoordde Monique.

Ze had geen kleintje en geen enkele band met deze vrouw.

De lach van de ander ging over in een hoestbui. Ze merkte op dat Monique nog geen haar was veranderd en beweerde zelfs dat ze haar humor erg had gemist.

Monique gebaarde grinnikend naar het congresgebouw en zei dat ze nu helaas moest gaan.

‘Trek je vanavond de stad in?’

‘Ik moet morgen erg vroeg op’, zei Monique. Omdat de vrouw zo teleurgesteld keek, voegde ze eraan toe: ‘Eentje dan.’

De vrouw beschreef gedetailleerd de weg naar een wijnhuis en Monique knikte. Ze beloofde er die avond om negen uur te arriveren. Daarna hoestte de vrouw nog wat en ze vloekte dat ze dringend met roken diende op te houden. Monique zei dat dat ook voor haar gold.

‘O, ben je weer begonnen?’ kermde haar gesprekspartner.

‘Na anderhalf jaar’, antwoordde Monique volledig naar waarheid.

Ze noemden dat beiden jammer en kusten elkaar op beide wangen.

‘Tot vanavond, Stefanie!’ joelde de vrouw nog.

Tijdens een lezing met de titel ‘Effecten van blootstelling aan sub-lethale concentraties van ammonia en hypoxia op het zwemgedrag van bruine forel’, raakte Monique erg teleurgesteld in zichzelf. Ze slaagde er niet in haar aandacht langer dan vijf opeenvolgende seconden bij de sprekende professor te houden. In haar schrift beperkten de aantekeningen zich tot een onderstreept ‘forel’. Het troostte haar niet dat ze drie toehoorders telde die dreigden boven de zachte, monotone stem uit te snurken en dat vele anderen zichtbaar verwoede pogingen deden om de val van hun zware oogleden tegen te gaan. Dat ook de ademhaling van Oskar, die naast haar was komen zitten, steeds luider klonk, irriteerde haar. Dit kon niet de bedoeling zijn van een ichtyologisch congres. Haar eigen lezing had niet tot gesnurk geleid, dat was een geruststelling.

Keer op keer dwaalden haar gedachten af naar de onbekende vrouw die haar zonet had aangesproken. Hoorde zij ook bij de groep wetenschappers? Stefanie, de dubbelgangster voor wie ze werd aangezien, maakte haar nieuwsgierig. Monique vroeg zich af of Stefanie gelukkig was. En of Thomas, mocht hij Stefanie op straat voorbijlopen, zou denken dat hij Monique zag. Of hij haar zou tegenhouden. Of hij zou beseffen hoezeer hij haar had gemist.

Bij deze gedachten beet Monique bijzonder hard op haar balpen. Ze had het pas in de gaten toen ze de zwarte inkt haar mond in voelde stromen. Natuurlijk had ze niets bij zich om het af te vegen. Ze wekte Oskar, die de verwarring van zich afschudde en een zalmkleurige papieren zakdoek ontvouwde, die hij haar nederig aanbood.

Tussen twee lezingen door nam Monique de schade op bij een wasbak in de toiletten. Ze poetste en spoelde de inkt zo goed mogelijk weg. De zeepsmaak die in haar mond achterbleef, verdiende ze. Ze had niet aan hem mogen denken.

In het daaropvolgende anderhalf uur, pende ze ijverig alles neer wat een afgevaardigde van het wwf aan het goedgevulde auditorium te vertellen had. ‘Aquacultuur slechts in enkele vormen verantwoord. Toch veel gevaren’, schreef Monique. Daaronder zette ze naast elk streepje een nadeel van gekweekte vis. Alweer onderstreepte ze het woord tonijn, want de impact van de tonijnkweek was de meest desastreuze.

In de bus terug naar het hotel feliciteerde een man, ze dacht een Turk, haar met haar lezing. Hij vond die poëtisch maar nogal kort. ‘Maak het wat langer’, adviseerde hij. Monique knikte schaapachtig en zei niets terug. Het was niet erg dat geen enkele andere toehoorder haar meedeelde dat ze het goed had gedaan. Zelfs Oskar niet. Ze vroeg zich af of ze Nootjes diende te bellen en welke eerste indrukken ze dan zou moeten schetsen.

Er was die avond niet in een gezamenlijk diner voorzien. Dat kwam mooi uit. Monique had geen honger. Ze blies langdurig sigarettenrook door een raamkier van de rookvrije kamer naar de donker wordende lucht, zette haar wekker voor de volgende dag en herlas haar aantekeningen. Tijdens een poging de kussens op het bed tot een comfortabele sofa om te kneden, steunde ze per ongeluk op de afstandsbediening van de televisie, die aan sprong. Op het scherm slikte Nigella Lawson zelfbereide tonijncarpaccio door. Ze liet er een kreun op volgen die deed vermoeden dat de met uitsterven bedreigde vis haar erotisch prikkelde. Heks, dacht Monique Champagne. Door woede bevlogen zapte ze Nigella weg. Ze keek verstard naar een sitcom tot ze bang werd van de lachband, die steeds meer ging klinken als vele vierkante meters glas die aan diggelen werden geslagen.

Over tien minuten zou de vrouw die dacht dat zij Stefanie was op haar wachten in een Tallinns wijnhuis.

Monique Champagne overwoog een avondwandeling naar zee, maar de onzekere afstand, de frisse wind en het dimmende daglicht deden haar twijfelen. Ze trok haar schoenen aan, dan weer uit, en kreeg zo’n hekel aan haar besluiteloosheid dat ze de kamer uiteindelijk te licht gekleed en met grote haast verliet.

Op straat tuurde ze rillend naar het stadsplan dat ze van de hotelreceptionist had gekregen. Nadat ze honderd meter in één richting had gestapt, ontvouwde ze de wirwar van straten opnieuw en keek ze er langer naar. Ze liep terug, stopte het kaartje in haar rugzak en vroeg een voorbijganger de weg.

Ze wandelde nog niet lang toen ze mihkel’s winebar op een gevel las. Aarzelend stak ze het zebrapad over. Vlak bij het raam waardoor ze naar binnen tuurde, zat de vrouw. Ze merkte Monique niet op, omdat ze in beslag werd genomen door haar mobiele telefoon. Waarschijnlijk ging ze na hoeveel minuten ze al wachtte. Toen ze plots opkeek, kon Monique met geen mogelijkheid nog wegduiken. Ze zwaaide vrolijk terug en ging naar binnen.

‘Ik wilde je net een sms sturen’, zei de vrouw enigszins bestraffend toen Monique tegenover haar ging zitten.

‘Mijn telefoonnummer is veranderd.’ Monique verbaasde zich over de kalmte waarmee ze de cijfers dicteerde. Stefanie zou voorlopig niet worden gebeld.

‘Tweeëndertig?’ Als een dikke rups krulde een van de wenkbrauwen van de vrouw zich opwaarts.

‘Drieëndertig ondertussen’, zei Monique.

‘Nee, de landscode van je telefoonnummer. Woon je niet meer in Nederland?’

‘België’, zei Monique. ‘Ik ben verhuisd.’

Aanvankelijk onwillig maar steeds uitvoeriger verklaarde ze haar fictieve verhuizing. Ze wist nog steeds niet hoe deze vrouw heette en hoe goed ze de echte Stefanie kende. Monique Champagne schreef geen fictie meer, maar ging met verhoogde hartslag op in de levenswandel die ze voor zichzelf verzon. Alles ging zo goed. Aanstootgevend burgerlijk, dat geluk van haar, maar daar leek de vrouw van te houden. Stefanies vriend, haar man ondertussen, had een baan gevonden in België. Het onderwijs was daar beter. Het kleintje zou er wel bij varen. Hun nieuwe huis rook naar plezier.

‘Eigenlijk had ik jou nooit met een man en een kind verwacht. Maar toen ik je zo verliefd zag vijf jaar geleden, en vorig jaar dat geboortekaartje, toen dacht ik: way to go, Stefanie! Hoe gaat het nu met Leon?’

Monique kon niet uit haar woorden afleiden of Leon Stefanies man of kind was.

‘Ik heb nooit zo veel van iemand gehouden als van mijn man en mijn kind’, zei ze. ‘Dat heeft me erg veranderd.’

Ze vertelde hoe knap en levendig ze haar man nog steeds vond. Hoeveel plezier ze samen maakten, vooral wanneer ze reisden maar toch ook thuis, wanneer hij haar kietelde en zij zijn overgevoelige tepeltjes bedreigde met ijs. Hoe veel ze allebei van de baby hielden. Wat de baby allemaal kon.

De vrouw leek het niet zo raar te vinden als Monique dat ze voornamen vermeed en het telkens over ‘mijn man’ en ‘mijn kind’ had.

‘Dat je me meteen herkende,’ zei ze stil, ‘dat had ik niet verwacht. Met mijn haar.’

Verontschuldigend wreef ze over haar stoppelschedel. Ze treurt, dacht Monique. Het was haar niet eerder opgevallen.

‘Het staat je. Praktisch ook, kan ik mij voorstellen.’

De vrouw blies kort door haar neus en zei: ‘Het was gewoon een wanhoopsdaadje.’

Verlaten, dacht Monique. Een overledene kan ook.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg ze.

‘Dit is niet zo’n beste periode voor me. Gescheiden en zo. Ik heb me hierheen moeten slepen en vermijd de diners en dergelijke liever.’

Als om de rest van haar verhaal te verjagen, flapperde de vrouw afwerend met haar handen. Ze stond op en wees naar Moniques lege glas.

‘Hetzelfde’, mompelde Monique.

Over twee nieuwe glazen Chardonnay keek ze haar gesprekspartner aan.

‘Laten we het over vis hebben’, zei Monique.

De vrouw was veel mooier als ze lachte.

De rest van het gesprek bracht drie belangrijke richtpunten aan het licht. Een kwartiertje voor ze het pand verlieten, kwam Monique erachter dat de vrouw Michaela heette. ‘Ik dacht: wakker blijven, Michaela’, had ze gezegd, toen ze het over een slaapverwekkende lezing hadden. Een duidelijke verwijzing naar haar afkomst was die naam niet, maar Monique gokte op een Oost-Europees land. Ook haar accent kon daarbij aansluiten.

Daarnaast was gebleken dat Michaela en Stefanie elkaar langgeleden aan de boezem hadden gedrukt in Sevilla, waar zij beiden een jaar studeerden. ‘We waren nog zo jong toen’, had Michaela verzucht en Monique had dat met een pruillip beaamd. Daarna zei Michaela met opgestoken vinger nog iets gepassioneerds in het Spaans en Monique, die deze taal niet beheerste, antwoordde met een vuistslag op het tafelblad: ‘Si!’ Waarna ze lachten.

De vrouw noemde het ongelooflijk dat Stefanie hier op semiliteraire gronden was uitgenodigd, maar het kwam blijkbaar niet ongeloofwaardig op haar over. Ze achtte Stefanie tot veel in staat. Dat Michaela marien bioloog was, had Monique kunnen vermoeden. Ze wist alles over kabeljauw. Dat ze haar mogelijk nog meermaals tegen het lijf zou lopen op toekomstige congressen, drong nu pas tot haar door. Ze liet geen gevoel van tegenzin of enthousiasme toe en probeerde het hele voorval onbelangrijk te vinden. Het ging uiteindelijk niet om vis.

Ze wandelden die avond nog naar de haven, de vriendinnen, en keken naar verlichte schepen in de verte. Monique had altijd graag geruisloos aan het water gestaan en wilde deze uitstulping van de Oostzee in stilte in zich opnemen. Praten hield bovendien risico’s in voor haar valse identiteit. Toch keek ze Michaela zijdelings aan met de dwingende behoefte haar iets te vertellen. Ze kon het zeggen. ‘Ik ben Stefanie niet. Ik weet niet wie jij bent.’ Onmiddellijk en onomkeerbaar. Mogelijk. Of iets waars waar geen gevoelens aan te pas kwamen. Dat kon ook.

‘Driehonderdzevenenzeventig kubieke kilometer water’, zei Monique.

Michaela trok haar gebreide muts wat naar achteren en glimlachte. ‘Niet zo veel voor een zee.’

Ik blijf Stefanie, dacht Monique.

‘Denk je dat het ooit ophoudt?’ vroeg Michaela enigszins guitig.

‘Wat?’

‘De wereld. Of de mensheid.’

‘Natuurlijk’, zei Monique. ‘Als de zeeën leeg zijn.’

‘Ben je daarom hier?’

‘Ik wil het einde afwenden, ja’, zei Monique. ‘Ik vind dat de wereld moet blijven bestaan. Dat het leven zich moet blijven doorgeven.’ Ze scheen haar ernst op Michaela over te dragen.

‘Als ik vroeger dat soort uitspraken deed, noemde je mij een softie. Je wilde een carrière in de petrochemie!’ zei Michaela. ‘Je bent echt wel veranderd. En ook weer niet.’

De verlichte schepen leken allemaal nog op dezelfde plaats te liggen.

‘Kom,’ zei Monique, ‘we gaan.’

Michaela nam afscheid met enkele woorden over een blij weerzien. Daarop volgde een omarming die Monique niet onberoerd liet. Ze vond het aangenaam om Stefanie te zijn en droomde over zachtaardige zeesterren.

De volgende ochtend stapte Monique uitgerust in een taxi naar de luchthaven van Tallinn.

De chauffeur, die er niet Ests uitzag, zuchtte steeds luider. Het leek hem te storen dat ze zwijgend naar buiten bleef kijken, in de hoop tussen de torens nog een laatste glimp van de Oostzee op te vangen.

‘Hebt u kinderen?’ vroeg hij luid.

‘Nee’, zei Monique.

‘Dat dacht ik al’, zei hij zo bits dat Monique zich geschrokken naar hem omdraaide.

‘Waarom?’

‘Mensen zonder kinderen zijn alleen maar met zichzelf bezig’, zei hij. Voor Monique erop kon wijzen dat hij haar niet kende, stelde hij zijn familieleden aan haar voor, die in fotovorm het dashboard versierden. Zijn vrouw overtrof de perfectie. De kleinste was zijn oogappel. De twee oudere kinderen hadden zijn verstand geërfd.

Toen hij eindelijk klaar was met zijn lofzang waarin de woorden ‘bloed’, ‘hoeksteen’, ‘wortels’, ‘toekomst’ en ‘veiligheid’ het refrein vormden, had de taxi de luchthaven bereikt.

‘Tja’, zei hij, toen hij haar trolley uit de kofferbak haalde en op het asfalt zette. ‘Wat kan ik je wensen? Veel geluk?’

De wieltjes van de trolley piepten en de glazen schuifdeuren leken van plan Monique de ingang tot de luchthaven te ontzeggen voor ze zich aarzelend openden.

In de vertrekhal sloot ze aan bij de roerloze reizigers, die als een rij grijze reigers het inchecken afwachtten. Ze knikte naar een paar bekende gezichten van biologen die eveneens op het Portugese symposium werden verwacht. De gezichten groetten terug en richtten zich vervolgens onuitgeslapen naar het ratelende aankondigingsbord.

‘Hèhèhè’, deed Thomas’ stem in haar handtas. Hij had het lachje van een venijnige kabouter tot haar ringtone gemaakt. Hoe vaak ze het geheugen van haar mobiele telefoon ook had doorzocht, ze was er niet in geslaagd zijn stem te wissen. Als ze geen oproep van Nootjes verwachtte, zou ze haar telefoon uitzetten, zoals anders.

Blijkbaar had haar vader haar op dit vroege uur iets te melden. Toen Thomas nogmaals lachte en haar hart nogmaals brak, keek het paar dat voor haar aanschoof, verstoord om. Monique luisterde naar de stem van haar verwekker op het antwoordapparaat. Er was niets bijzonders. Hoogstens wat verwondering omtrent haar voortdurende onbereikbaarheid.

Zoals altijd was het water mooi van bovenaf, met golven als de kleine zilveren schubben van een immense vis. De regen vermengde zich met vroege zon, voor hij door de Oostzee werd verzwolgen. Alsof er niets aan de hand is, dacht Monique Champagne.