Chris Rippen

Baltische connecties

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Chris Rippen, 2005

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Flip Franssen

ISBN 978 90 445 2724 7

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2005.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

1 - Egmond

Het laatste deel van de reis is Ilse stil. Ze heeft de krant van de achterbank gepakt, maar vanuit mijn ooghoeken kan ik zien dat ze niet leest. Haar gezicht is leeg, over het dubbelgevouwen blad staart ze naar de dorpen van de Zaanstreek en laat de bijbehorende stankoverlast zonder haar gebruikelijke commentaar passeren.

Ik vind dit nog moeilijker dan het begin, toen ze in een nerveuze, ademloze monoloog het ene onderwerp aan het andere reeg. Al die tijd wachtte ik ongerust tot de vraag tevoorschijn zou komen, terloops, bijna onschuldig, alsof die haar net te binnen schoot, terwijl ik wel beter wist. Want we mogen dan vreemden voor elkaar geworden zijn, zoals ze de afgelopen zomer met een mengeling van gelatenheid en verwondering vaststelde, we kennen elkaar door en door en ik weet wanneer ik op mijn hoede moet zijn. Met de verstrooidheid van de bestuurder als excuus, beperkte ik mij tot tussenwerpsels en meelevend gebrom, mijn aandacht meer gericht op wat ze niet zei, behalve als het over Laura ging, steeds weer Laura, en nu ze zwijgt, zou ik iets moeten zeggen. Maar ik voel dat ik te lang heb gewacht. Alles wat ik nu nog zeg, kan tegen me gebruikt worden als een teken van een schuldig geweten.

Voorbij Uitgeest, waar de duinen in zicht komen, maakt ze een plotselinge beweging, alsof ze wakker wordt. Ze legt de krant weg en begint in haar tas te rommelen.

‘Moeten we niet even ergens brood kopen? Dan hoef je er morgen niet op uit.’ Haar stem klinkt monter en zakelijk, het lijkt of ze zich voorgenomen heeft om niet te zeuren.

Alleen al om haar vergevingsgezindheid te belonen, zou ik haar raad willen opvolgen; ik heb nog tijd genoeg, maar weer kan ik het niet over mijn hart verkrijgen. ‘Ik haal morgen wel vers. Anders is het zondag niet meer te eten.’

‘Denk dan ook om een nieuwe batterij voor de zaklantaarn.’

Ik leg mijn hand op haar knie. ‘Ik red me wel.’

‘Daar twijfel ik geen moment aan.’

De inrit van de boerderij waar we de sleutel moeten halen, wordt versperd door een aanhanger met hoog gestapelde bollenkisten. De trekker is nergens te bekennen.

‘Ik ga wel even’, zegt Ilse, maar ik sta al in de slikkige berm. Het is winderig en kil. Tussen de grijze, zanderige akkers, die tot aan de voet van de duinen lopen, liggen hel blikkerende vlakken; op afstand lijkt het water, maar het is plastic waaronder iets broeit. Ik kom hier al jaren. De rookpluimen van de hoogovens, die we het laatste halfuur in onheilspellende tinten boven de golvende horizon zagen hangen, zijn hier al verwaaid en niet meer van echte wolken te onderscheiden. Vrouw Has heeft me zien aankomen, maar wacht tot ik gebeld heb. Zo gaat dat op het land.

‘De kachel brandt al’, zegt ze, terwijl ze me de sleutel overhandigt. ‘Mijn man moest vanmorgen toch de ketel controleren, dus dat ging in één moeite door.’ Ze kijkt langs mij heen en steekt lachend haar hand op. Ik draai me om. Ilse staat naast de wagen op het pad, de regenmantel om haar schouders waait uit in de wind.

‘Als er voor mij gebeld wordt, zegt u dan maar gewoon dat ik er niet ben’, zeg ik. ‘Ik wil een paar dagen ongestoord kunnen doorwerken, begrijpt u? Niet dat ik iets verwacht, maar je weet maar nooit.’

Ze knikt. ‘Maakt u zich maar geen zorgen. En de groeten aan uw vrouw.’

We rijden langs de witgekalkte kassen en omwalde groentetuintjes de kaarsrechte weg af, die de scheiding vormt tussen de geestgronden en het duinreservaat, en draaien aan het eind de klinkerweg op die naar het waterwingebied voert. Voorbij de slagboom op de driesprong kruis ik het ruiterpad en stop voor de ketting met het bord geen toegang voor publiek. Deze keer stapt Ilse uit. De zilte lucht die de auto binnenkomt, heeft een ondertoon van vochtige aarde, en het spoor dat de banden van Has’ landrover vanmorgen hebben achtergelaten, is alweer grotendeels bedekt met dode bladeren. Onder een huif van zilverpopulieren en meidoorns rijden we het bochtige laantje af naar de voormalige duinboerderij.

Het plekje dat niemand wist. Ilses standaardzin, iedere keer als we hier aankomen, meestal gevolgd door de verzuchting dat je zoiets zou moeten kunnen kopen. Nu stapt ze uit zonder iets te zeggen. Het dashboardklokje staat op twaalf voor halfvijf. Van achter het stuur kijk ik naar het grauwe stolpje. Jaren geleden kregen we de tip dat particulieren het buiten het seizoen konden huren, en sindsdien zijn we hier bijna elk jaar wel een keer geweest. Hemelsbreed is het nauwelijks anderhalve kilometer naar het dichtstbijzijnde dorp, maar door de kronkelige toegangsweg en de beschutte ligging lijkt het alsof je alleen op de wereld bent. Een ideale schuilplaats. Klein Eden heet het in de wandeling, maar op het stukje gevelsteen, dat achter de hoofden van de knoestige bewoners zichtbaar is op de honderd jaar oude foto naast de haard, is duidelijk als eerste woord ‘Eben’ te lezen. Er is verschil. Terwijl ik de bagage naar binnen breng, slentert Ilse om het huis, afzijdig, afwezig, maar als ik met de laatste spullen de keuken binnenkom, is ze bezig de levensmiddelen in de koelkast te bergen.

‘Je moet even naar de duindoorns gaan kijken’, zegt ze. ‘Stikvol bessen. Er zit trouwens voor eind oktober veel minder blad aan de bomen dan andere jaren.’ En dan bijna zonder overgang: ‘Weet je dat het zaterdag al weer vier weken geleden is dat Wessel begraven werd?’ Vreemd genoeg heb ik onderweg niet één keer aan hem gedacht, het lijkt alsof de concentratie op mijn plannen al het andere tijdelijk heeft uitgewist. Ik knik en als ze me blijft aankijken, zeg ik: ‘Tsja’, zo’n geluid dat je maakt als alles al gezegd is.

Later zit Ilse op haar hurken voor de open haard en maakt een brandstapeltje van aanmaakhout. Ik ga achter haar staan en kijk recht op haar neer. Haar roodbruine haren zijn aan de wortels grijs en ik herinner me dat haar laatste bezoek aan de kapper ook van zo’n vier weken terug dateert. ‘Laat nou maar, lief. Dat doe ik verder wel. Wil je nog wat drinken?’

‘Voor ik wegga, bedoel je?’

‘Je wilt toch voor donker thuis zijn?’

Na zonsondergang is Ilse achter het stuur een gevaar voor zichzelf en anderen, maar het had jaren gekost en een vrije val op de bonus-malusladder voor ze haar nachtblindheid wilde toegeven. Toen haar autootje het een jaar geleden ten slotte begaf, was er geen andere aangeschaft. Voor haar werk had ze er niet echt een nodig, en voor de andere zaken deelden we de mijne.

Het vertoon van gezelligheid waarmee ik thee zet, kan haar niet misleiden. Ze heeft mij al enkele malen op mijn horloge zien kijken en de laptop staat demonstratief op tafel. De stilte waarin we tegenover elkaar aan de keukentafel zitten, wordt zwaar en onbehaaglijk, en ik voel dat er iets onherstelbaars kan gaan gebeuren en dat wil ik niet. Niet nu in ieder geval, en niet door mijn toedoen.

‘Ik móét gewoon even een paar dagen voor mezelf hebben. Het gaat niet om jou, dat moet je goed begrijpen, het is … Als ik die stukken nu niet afmaak, krijg ik grote problemen.’

Zelfs mijzelf overtuig ik hier niet mee.

‘Ik zeur toch ook niet?’ Ilse tilt haar hoofd op. ‘Vroeger zat je wel vaker in je eentje op de hei of waar dan ook, dat geeft ook niet. En dat je hiermee je vrije dagen voor onze wintervakantie opgebruikt, is zacht gezegd nogal onaangenaam, maar daar hebben we het al over gehad.’ Ze slaat haar ogen neer en haar vingers draaien het theeglas om en om. ‘Er is iets anders aan de hand, al veel langer, en de laatste dagen is dat alleen nog maar erger geworden. Je bent volslagen op jezelf gericht. Dat je dit vanmorgen helemaal buiten mij om geregeld hebt, zomaar, is er het zoveelste bewijs van. Terwijl je wist dat ik het komend weekend klaar moet staan als het nodig is. Dat het ook voor mij nog best moeilijk kan worden.’ Ze wacht even. ‘Wees eens één keer eerlijk, graag, Hein. Heeft de thuiskomst van Laura er soms mee te maken?’

Bijna. Ze mist de vraag op een haar. Natuurlijk draait alles om Laura. Beklagenswaardige, verraderlijke Laura. Maar op een andere manier dan Ilse denkt.

‘Laura …’ Ik beweeg mijn hoofd in een ontkennende bevestiging. ‘Vooral Wessel. Ik kom niet van hem los. En dat ellendige jubileumboek herinnert me er elke dag aan.’

Geen woord gelogen, denk ik, maar nu moet ze niet verder vragen. Misschien komt het later wel, misschien nooit.

‘Maak het dan maar gauw af’, zegt ze.

‘Zodra ik dat artikel klaar heb.’

Ongemakkelijk en ontevreden drentel ik achter haar aan naar buiten. Ik heb met haar te doen, maar ik mag niets laten blijken. Geen meegevoel, geen haast, geen opluchting. Laat ze het maar op onbereikbaar houden. Door het geopende portierraam kussen we elkaar vluchtig. Ik voel haar hand in mijn nek, ze trekt me naar zich toe en haar ogen tasten mijn gezicht af.

‘Je blijft een eigenaardige man, Hein Roosen.’

Maar als ik haar weer wil kussen, duwt ze me weg. ‘Bewaar die maar voor als ik je volgende week kom halen.’ Als de auto om de bocht van het pad verdwijnt, voel ik me schuldig in plaats van opgelucht. Het is kwart over vijf.

Ik wacht precies een kwartier, voor het geval Ilse iets vergeten mocht zijn. Dan haal ik de kleinste van de twee koffers uit de kast en maak een keus uit de kleren die ze zojuist op de planken heeft gelegd. Mijn trui en spijkerbroek verwissel ik voor de tweed combinatie en ik steek de portefeuille, waarvan ik de inhoud vanmiddag geselecteerd heb, bij het paspoort in mijn binnenzak. De map met papieren en de laptop schuif ik onder in de kast. Ik sluit de achterdeur af, controleer de ramen en trek de gordijnen aan de voorkant dicht. Dertien over halfzes. Nog twee minuten. De laatste ronde door de kamers, controleren of ik niets vergeten ben, terwijl ik aarzel of ik licht zal aanlaten of niet. Alleen de buitenlamp maar, Has mocht eens in de buurt komen. Dan zet ik de koffers buiten en sluit de voordeur af. De sleutel leg ik in een plastic zakje in de oksel van de vlier achter het huis, net boven ooghoogte, de bergplaats die naar ik hoop alleen aan Ilse en mij bekend is. Voor de bocht kijk ik om. Tussen de dunne stammen door zie ik het huisje op de open plek liggen, warm, geborgen, het buitenlicht pinkelend in de schemering. Eben Haëzer. Een plekje dat niemand weet.

Als ik om vijf over zes bij de slagboom arriveer, staat de taxi er al. De chauffeur heeft een krant voor zich op het stuur en merkt mij pas op als ik het portier open. Hij is zwijgzaam, op het onverschillige af, wat mij goed uitkomt, maar tijdens de rit over de stille binnenwegen vang ik af en toe zijn blik op in de spiegel. Hij zal zich ongetwijfeld iets afvragen. Ilse staat nu ergens op de A2 in de avondfile, angstvallig afstand houdend, haar gezicht bijna tegen de ruit. Morgen gaat ze naar haar vader, vanwege Laura’s terugkeer is het zaterdagse bezoek vervroegd. ‘Hein heeft het zeker weer te druk?’

‘Ja, u weet hoe hij is. U moet de groeten hebben.’

Op het station van Heiloo heb ik nog tien minuten over. Ik ga op een van de voorgebakken plastic kuipstoeltjes zitten en staar naar de verlichte ramen van de huizen achter de spoorbaan. Na een minuut sta ik weer op. Ik moet in beweging blijven om te voorkomen dat mijn gedachten met mij aan de haal gaan. Mijn hele plan bestaat tot nu toe slechts uit beweging, uit trajecten die ik moet afleggen, voor wat daarna komt sluit ik mij nog af, al heb ik alles zo goed mogelijk voorbereid. Tussen uitgelaten scholieren en zwijgzame marinemensen sta ik in het gangpad van de intercity naar Amsterdam. Het is langgeleden dat ik in de avondspits met de trein reisde, maar nog steeds hangt er dezelfde broeierige, latent baldadige sfeer.

In de twintig minuten die ik op Amsterdam Centraal moet wachten, eet ik een broodje in de restauratie, omdat ik niet weet op welke voorzieningen je in een avondtrein tegenwoordig nog kunt rekenen. Als de trein naar Maastricht om een paar minuten over halfacht het station uitrijdt, kijk ik vanaf mijn hoekplaats naar de lichten op de Prins Hendrikkade. Tweeënhalf uur; met de auto, die ik buiten mijn plan moest houden om Ilse niet argwanend te maken, zou ik er nauwelijks sneller zijn. Als er geen koeien op de rails staan en zich niemand voor de trein gooit, ben ik ruim op tijd voor de stoptrein naar Luik.

Ter hoogte van Utrecht krijg ik pas het gevoel dat de reis werkelijk begint. Alles wat voorafging, was correctie van de verkeerde richting. Ik staar naar de datum op de krant die ik in Amsterdam gekocht heb, en onder de cadans van de wielen komen de gedachten vrij die ik de laatste uren onderdrukt heb. Woensdag 30 oktober. Zaterdag vier weken geleden was de begrafenis. Ironisch genoeg moest Ilse me daaraan herinneren. En nog een week verder terug, op die broeierige septemberavond, dronken we Laura toe op het terras van dat kitschkasteel. Een maand geleden.

Overmorgen is het Allerheiligen, zaterdag Allerzielen. Toepasselijker kan het niet. In de streek waar ik naartoe reis, doen ze daar waarschijnlijk nog wel aan.

2

2 - Zilver

Van alles wat er de afgelopen maand rond Wessel en Laura Oudhoff gebeurd is, staat merkwaardig genoeg het vijfentwintigjarig huwelijksfeest mij nog tot in details voor ogen. Niet omdat het zo geslaagd was of gedenkwaardig, integendeel. Ook niet omdat alles op die avond begonnen zou zijn, wat sommige mensen nog steeds denken, want dat is onzin, het eindigde toen juist, alles wat ze die vijfentwintig jaar met zich meegezeuld hadden. Ik vermoed dat het komt doordat het de laatste keer was dat ik de dingen nam zoals ze zich aan mij voordeden. Niet onbevangen of onbevooroordeeld, voordat ik mijn vooroordelen thuis laat moet er heel wat gebeuren, en bevangen ben ik mijn hele leven al. Argeloos, bedoel ik. Naïef.

Op de een of andere manier is aan die herinnering een melodietje verbonden, een dreinerige deun die onmiddellijk door mijn hoofd gaat spelen, en dat komt alleen maar doordat iemand dat pesterig begon te neuriën toen we alsnog met haastig ingeschonken champagne Laura toedronken. ‘Over vijfentwintig jaar, zal ik jou nog steeds beminnen …’ Buiten de orde was dat, die banale meezinger, buiten de sfeer van het feest ook, want de organiserende gezinsleden hadden juist op roerende wijze hun best gedaan om er – in termen van de uitnodiging – een stijlvol en gedenkwaardig samenzijn van te maken. Maar aan dat soort dwangassociaties kan ik vaak niet het hoofd bieden. Uitgerekend die deun. Terwijl toch het strijkje die avond bijvoorbeeld wel drie keer Der rote Sarafan speelde, van die half foute, salonfähige muziek die zo perfect aansloot bij de mierzoete entourage van de Zeller Burcht.

Een avondje met de Oudhoffs, onze vroegere buren, ik wist dus ongeveer wat ik kon verwachten, had me ook voorbereid, zelfs op het ergste, maar toch moest ik even met mijn ogen knipperen toen de voormalige trots van de eveneens voormalige heren van Zelfoort in floodlight voor ons oprees.

Terwijl we de stenen poortbrug opreden, floot Ilse zachtjes tussen haar tanden.

‘Nou …! Laura doet niet minder.’

Ik keek even opzij. ‘Ze hebben het alleen voor een avond afgehuurd, schat. Ze wonen er niet.’ Tussen de rododendrons achter de vijver stond, eveneens hel verlicht, een bord met de tekst conferentie- en partycentrum de zeller burcht. ‘Nederland staat vol met dit soort tenten. Iedereen kan overal confereren, feestvieren of trainingen verzorgen, als hij maar betaalt.’ Dat ik sinds enige weken wist dat Laura’s familie een belang had in de firma die onder meer deze uitspanning exploiteerde, verzweeg ik voor het gemak.

‘Dat bedoel ik’, zei Ilse.

Ik begreep nu waarom de uitbater op het inlegvel van de uitnodiging de geschiedenis van het bouwwerk, die ik voor ons vertrek nog even had opgezocht, samengevat had in het nietszeggende ‘roemrijk’. Het voormalige kasteel, dat als bouwval uit de Middeleeuwen tevoorschijn was gekomen, was sindsdien te vaak in verkeerde handen gevallen. De laatste eigenaar, een Victoriaanse textielbaron wiens afkomst minder nobel was dan zijn dubbele naam deed vermoeden, had in een reeks restauratiepogingen en uitbreidingen, die aanvankelijk gelijke tred hielden met de groei van zijn imperium, alle stijlperioden te vriend willen houden, wat ten slotte architectonisch een kruising tussen slot Bommelstein en Huis Ten Bosch opleverde, en economisch zijn failliet. Monumentenzorg had er daarna niets in gezien, de horeca later wel, en het resultaat lag nu badend in het kunstlicht voor ons, in het park aan het einde van de oprijlaan. Dikke lagen roomkleurig pleisterwerk, waarboven fonkelnieuwe leisteen glansde op dakkapellen en torenspitsjes, hadden de laatste sporen van de historie uitgewist. Een opgespoten ijstaart, een dame blanche in Disney-stijl. Zelfs de fraaie koetshuizen aan weerszijden van het voorplein waren niet aan de facelift ontkomen. Maar ik hield alle associaties voor me omdat ik in Ilses stem iets gehoord had wat me voorzichtig maakte.

‘Wil je voor het bordes uitstappen of nemen we de dienstingang?’ vroeg ik, terwijl ik stapvoets een lange rij geparkeerde auto’s passeerde.

‘Daar is nog een plaatsje’, zei ze. ‘Schiet nou maar een beetje op, ze hadden nog zó gevraagd of we er wilden zijn vóór Laura en Wessel kwamen.’

Ondanks de schemering was het nog lauw en drukkend, zelfs onder de hoge beuken die het parkeerplein omringden, en toen ik mijn jasje pakte en de auto afsloot, kleefde mijn overhemd aan mijn rug. De avondlucht boven de voortijdig vergeelde kruinen was verdacht onhelder. Na de uitzonderlijk droge hitte van de laatste weken een eerste spoor van kentering. De Oudhoffs waren nog net op tijd met hun zilveren feestje.

‘We moeten naar de Gravenzaal’, zei Ilse, die met samengeknepen ogen naar een handwijzer tuurde. ‘Welke kant is dat?’

‘Rechtsaf’, zei ik. ‘Achterom. Ik wist het wel.’ Met mijn hand losjes onder haar arm leidde ik haar over een bemost klinkerpad dat tussen de bomen naar de achterzijde van het kasteel voerde. Vooral aan het steeds vroeger optreden van Ilses nachtblindheid kon ik merken dat de dagen korter werden.

Boven aan de natuurstenen trap waar het pad op uitkwam, lieten we de uitnodiging zien aan een jongeman in fantasie livrei. ‘Welkom op de Zeller Burcht’, zei hij. ‘De garderobe vindt u links van de salondeuren. Om halfacht wordt het buffet geserveerd in de Gravenzaal. Voor het aperitief is de taveerne op de entresol beschikbaar, maar u kunt het ook op het bordes gebruiken.’ Dat was een hele mond vol en ik knikte hem waarderend toe. Uit de richting die hij wees, klonk het gemurmel van stemmen.

Ilse trok mij mee. ‘Zijn de heer en mevrouw Oudhoff er al?’ vroeg ze over haar schouder aan de jongeman.

De betreste schouders rezen. ‘‘k Zou ’t niet weten’, zei hij in onvervalst dialect.

We liepen de hoek om en bleven aan de rand van het bordes even staan. Zacht licht van gietijzeren lantaarns op stenen kolommen verdreef de schemering boven het terras en de brede trappen daarachter. Witmetalen, krullerig terrasmeubilair stond uitnodigend opgesteld op de kiezels, maar de meeste genodigden stonden in groepjes bijeen of drentelden over het lager gelegen gazon, waar een waterpartij glinsterde in het licht van fakkels. Uit de brede openstaande deuren klonk zachte salonmuziek.

‘Zeg maar niets’, zei Ilse. ‘Ik weet wel wat je denkt. Ah, daar is Rennie.’

Een meisje in een strapless jurkje dat tot halverwege haar bovenbenen reikte, kwam op ons toelopen.

‘Hoi, Ilse.’ Haar mond tuitte zich in een luchtige kus terwijl haar wangen om beurten die van Ilse beroerden. ‘Leuk dat jullie er zijn.’ Daarna stak ze mij haar hand toe. ‘Dag’, zei ze onaf.

Wessels ogen in een gezicht dat nog niet klaar was. Toen ze klein en onbevangen was en ik de vanzelfsprekende buurman, noemde ze me gewoon Hein, maar we zagen elkaar te weinig en ‘meneer’ kreeg tegenwoordig niemand onder de veertig meer over zijn lippen. Ilse, de hartsvriendin van haar moeder, was Ilse gebleven.

‘Leuke jurk, Ren. Die kleur staat je heel goed.’ Ilse streek met haar vingers over de stof en plukte en passant een haar weg. ‘Je ouders zijn er toch nog niet, hoop ik?’

‘Ja, vind je?’ Als ze lachte, kreeg haar mond opeens vorm. ‘Ik denk dat ze elk moment kunnen komen. Pappa is tegen zes uur geland als het goed is, dus …’ Wessels onverwachte zakenreis naar Ierland had bijna nog roet in het eten gegooid, maar ingrijpen van Laura had erger voorkomen, had Ilse onderweg verteld.

‘En weet hij nog van niets?’

‘Nou …’ Renate dempte haar stem alsof ze bang was dat het geheim van de surprise-party alsnog te vroeg bekend zou worden. ‘Als mamma het intussen niet verklapt heeft … Maar het is wel jammer dat we het haar moesten vertellen.’

Terwijl Ilse enthousiast doorbabbelde, zag ik Renates ogen afdwalen en het leek of haar gezicht betrok. Ik legde mijn hand op Ilses arm.

‘Nu mogen wij even, hoor!’ Met uitgestoken handen drong een blonde vrouw langs ons heen. ‘Renate, kind, wat een enig idee! Gefeliciteerd hoor, met je ouders! En dit hebben jullie helemaal met z’n drietjes georganiseerd? Enig! Ik zei net nog tegen je oom dat onze kinderen daar nog wat van kunnen leren. Is het niet zo, Peter?’ Ze keek om naar een forse, kalende man, die met een toegeeflijk lachje op zijn gezicht op enkele passen achter haar stond toe te kijken. Toen hij mijn blik opving, gaf hij me een knipoog alsof we elkaars gedachten hadden geraden. Peter Korthagen, Laura’s oudste broer. Hoewel we elkaar een maand geleden uitvoerig gesproken hadden, leek een retourknipoog mij net iets te familiair tegenover de algemeen directeur van Korthagen & Sons. Bovendien wist hij helemaal niet wat ik dacht.

Met een glas in de hand liet ik mij door Ilse meetronen langs leden van de beide families en hele en halve bekenden, die gewoontegetrouw haar herkenden en omhelsden als de vroegere buurvrouw en zich vervolgens aan mij voorstelden. De samenzwering tegen het zilveren bruidspaar had zichtbaar succes. De Korthagens en de Oudhoffjes, voor wie Laura en Wessel al jaren om tactische redenen afzonderlijke verjaardagsontvangsten belegden, hadden elkaar voor één avond gevonden in een vrolijk soort medeplichtigheid, die oversloeg op de andere aanwezigen. Boy, de drie jaar oudere broer van Renate, speldde ons de verplichte corsage op en ontweek behendig het antwoord op Ilses vraag naar zijn propedeuseresultaten door ons zijn vriendin voor te stellen. We sloten aan in de rij voor de audiëntie bij Laura’s moeder, bejaard maar nog altijd even nadrukkelijk aanwezig als vroeger, en drukten daarna de hand van Wessels ouders, die wat afzijdig aan een tafeltje zaten.

‘Ik heb Suzy nog niet gezien’, fluisterde Ilse in mijn oor. ‘Ik hoop toch zo voor Laura dat ze komt vanavond.’ De oudste dochter van Laura en Wessel was het zorgenkindje, op haar zestiende het huis uitgegaan en volgens het slecht bewaarde familiegeheim maatschappelijk enigszins verwilderd.

Toen Ilse neergestreken was bij een tafeltje, liet ik mij door een ander betrest personeelslid de toiletten wijzen. Het had zeker voordelen om met zijn tweeën partijtjes te bezoeken, overwoog ik boven het naar bosvruchten geurende sanitair. Achter Ilses boeggolf van sociale gretigheid dreef ik fluitend mee, maar het was wel onuitsprekelijk vermoeiend. Een man wiens hand ik zojuist nog had gedrukt, kwam de toiletruimte binnen en stelde zich na een korte aarzeling twee urinoirs verder op. We wisselden de flauwe glimlach die in zulke situaties past en ik luisterde naar zijn ongegeneerd klaterende plas.

‘Zo,’ zei hij, ‘dat lucht op.’

Ik bromde instemmend en keek in de spiegel naar zijn rug, terwijl ik mijn handen onder de kraan hield. Iemand van de firma Korthagen, dacht ik. Tot en met de subtop was iedereen uitgenodigd. Hij zakte even door zijn knieën en kwam toen achter mij staan.

‘’t Is weer eens wat anders, zo’n kasteel’, zei hij. ‘Zou dit de martelkamer geweest zijn?’

Er waren zo veel snedige reacties mogelijk, dat ik volstond met glimlachend de elektrische handendroger aan te zetten.

Begeleid door de nimmer verwelkende niemendalletjes van het pianotrio in de tuinkamer, slenterde ik door het gedeelte van de Zeller Burcht dat voor de partygangers toegankelijk was. Ondanks alles viel het interieur me mee. Hoge kamers met kristallen luchters boven krakende houten vloeren, en authentiek aandoende olieverfportretten tegen de donkere lambrisering. Maar het meubilair had net zo goed in de achterzaal van Café Post kunnen staan. Kloostertafels, geloogd eiken en donkerrode pluche, verder ging de historische verbeelding van de directie kennelijk niet. Voor de marmeren trap in de hal hing een dik koord tussen koperen standaards en ik sloeg af naar de Gravenzaal, waar op lange tafels langs de muur het buffet stond te wachten. Het programma vermeldde halfacht als het uur van de aanval en discrete raadpleging van mijn horloge leerde me dat we al bijna een halfuur verder waren. Twee obers met rode voorschoten verschikten dingen die allang goed stonden en keken naar mij met een blik die zowel uitnodigend als licht verwijtend was. Aan mij lag het niet dat het eten verpieterde.

Langs de wand hingen achter een wit lint fotocollages die een beeld gaven van vijfentwintig jaar Laura & Wessel. Een bijdrage van de kinderen. Volgens hetzelfde programma zou het zilveren paar direct na het welkomstlied deze expositie van huiselijk geluk feestelijk openen, maar verschillende genodigden namen alvast een voorschot op de officiële bezichtiging. Zelfs op afstand herkende ik enkele foto’s uit onze eigen albums. De rode daken van de Sweelincklaan, Rennie op haar skelter op het gras, Wessel, al aanmerkelijk corpulenter dan op de verlovingsfoto die de reeks opende, in een kraakheldere tuinbroek op een van de zeldzame momenten dat hij de heggenschaar hanteerde. Als ik mij goed herinnerde, was Ilse ook zichtbaar, achter ons slaapkamerraam, zich er niet van bewust dat haar nieuwsgierigheid hiermee voor altijd vastgelegd werd. Maar toen ik me over het lint boog, kon ik het niet onderscheiden. Misschien toch een andere foto.

‘Laura is na haar twintigste niet veel veranderd, vind je wel?’ zei een vrouw naast mij tegen een man die schuin achter haar meekeek. ‘Als je nou even niet naar dat kapsel kijkt … En ze is bijna nog net zo slank als toen.’

‘Dat kun je van Wessel niet zeggen.’ Hij zei het net iets te hard en de vrouw keek even in mijn richting. ‘Ik wou maar dat ze eens kwamen. Een surprise-party is leuk, maar ik begin nu wel een verdomde honger te krijgen.’

Op een van de foto’s ontdekte ik mezelf. ’1982. Met de buren op het strand van Noordwijk’, stond eronder in hellend schrift. Zo te zien waren we nog niet met vakantie geweest. Witte lichamen in gedateerde badmode. Laura met Renate op de arm, Boy bij Ilse op een badlaken in een bonte cirkel van kinderspeelgoed en daarachter, in een ligstoel, iemand met een boek; zijn gezicht ging schuil achter het schepje dat Boy omhoogstak, maar ik herkende de zwembroek, hij lag nog in mijn kast. Altijd al een gretige lezer geweest. Foto Wessel Oudhoff, zijn schaduw viel over het zand aan de voeten van het gezelschap. Het was blijkbaar al wat later op de dag. Ik keek naar Laura. Slank was niet het goede woord, al was ze inderdaad niet veel veranderd. Ze had toen al een beetje vvd-billen.

‘O, je bent hier’, zei Ilse. ‘Ik zocht je al.’ Ze drukte zich tegen mijn arm en keek naar de foto’s. ‘Wat een leuk idee, hè? Je hebt ze toch nog niet uitgebreid bekeken, hoop ik? Dat moeten we straks samen maar eens doen.’

‘Zijn ze er nou nóg niet?’ vroeg ik, terwijl we terugliepen naar de hal.

‘Daar zocht ik je voor.’ Ze keek even om zich heen. ‘Ik hoorde net van Rennie dat Laura gebeld heeft. Over een halfuur kunnen ze hier zijn. We moeten maar vast met het buffet beginnen, heeft ze gezegd.’

Ik keek op mijn horloge. ‘Over een halfuur? Wat idioot. Hun eigen feest nota bene. Had het vliegtuig vertraging?’

‘Dat zal wel. Laat nou maar niets merken tegenover Rennie, het arme kind is al in alle staten.’

Iedereen leek nu naar het terras gekomen te zijn, verder dan de drempel konden we niet komen, en over de hoofden heen zagen we Boy die op een verhoging geklommen was en van daaraf overlegde met omstanders. In het park op de achtergrond gloeiden kleuren die niets met het seizoen te maken hadden, en achter de balustrade staken de verlichte boomkruinen scherp af tegen de donkere avondlucht. Het was onheilspellend drukkend.

Er werd om stilte geroepen en Boys stem, onzeker maar helder, vroeg ieder de vertraging in het feestprogramma voor lief te nemen, want wat was nu een halfuur op vijfentwintig jaar. Het welkomstlied, waarvan de tekst blijkbaar uitgereikt was toen ik binnen rondwandelde, moest goed bewaard worden en het buffet was nu open. Nog voor de laatste mededeling verklonken was, drongen de eerste gasten al langs ons naar binnen.

Toen we met onze borden een plaats zochten, deed ik alsof ik de wenkende hand van Peter Korthagen aan de andere kant van de zaal niet zag, maar Ilse stootte me aan. ‘Daar is nog plaats’, zei ze en dociel liep ik achter haar aan. Korthagen maakte een uitnodigend gebaar naar de twee lege plaatsen aan zijn tafel alsof hij een directievergadering presideerde, en toen ik de aanzittenden toeknikte, zag ik dat ik er niet zo ver naast zat. Voornamelijk familie. Zijn jongere broer Edwin en diens vrouw, zijn zuster van wie ik altijd de naam vergat, met een man die ik nooit eerder gezien had, en zijn eigen vrouw Audrey, die ik nog kende van haar onstuimige entree. Ilse begon onmiddellijk een gesprek met de naamloze zuster.

‘’t Is te hopen dat de schatjes een beetje voortmaken’, zei Audrey Korthagen. Ze prikte een garnaal aan haar vork en sloot haar mond eromheen zonder dat haar glanzende lippen iets raakten. ‘Ik vind het niets voor Lau om er niet te zijn op haar eigen feestje. Ze is altijd zo punctueel …’ Haar make-up was een beetje korrelig geworden en op haar voorhoofd glinsterden minuscule zweetdruppeltjes. ‘Wist jij dat, schat, dat Wessel deze week in Ierland zat?’

Haar man schudde zijn hoofd. ‘Was dat niet de vorige week? Nou ja … Maar het eten smaakt er niet minder om, vinden jullie niet?’ Keurend bekeek hij mijn bord. ‘Je moet straks die paling eens proberen, Roosen. Smelt op je tong.’

Hoewel er aan alle tafeltjes geanimeerd gepraat werd, was de vrolijke spanning van het begin verdwenen. De Korthagens leken zich wat ongemakkelijk te voelen en deden hoorbaar hun best om de sfeer erin te houden. Maar af en toe zag ik veelbetekenende blikken en toen een van de vrouwen verzuchtte dat het toch wel sneu was voor Renate en Boy, viel er even een stilte.

‘Als jij maar wel je speech houdt, Ed’, zei Audrey tegen haar zwager. ‘Die wil ik niet missen, al moet ik er de hele nacht op wachten. Maar het blijft jammer dat je geen tijd had voor een lied. Weet je nog toen ma tachtig werd?’

‘Parels voor de zwijnen’, zei Edwin Korthagen met volle mond. ‘Avonden zwoegen en jullie helpen het in twee minuten om zeep.’ Hij was een kleinere, en naarmate de jaren toenamen steeds minder gelukte kopie van zijn oudste broer.

‘Hè, dat is nou niet aardig!’ Audrey draaide zich naar mij toe. ‘Edwin kan ontzettend leuke liedjes maken. Alleen bederven wij het altijd, vindt hij, omdat we niet kunnen zingen. Daarom houdt hij de laatste tijd meestal een toespraak.’

Edwins vrouw leunde voorover. ‘Ik dénk dat Edje deze keer ook een beetje gebrek aan inspiratie had …’

‘Deze omgeving zal jou als historicus ook vast wel aanspreken, Roosen.’ Het leek alsof Peter Korthagen het gesprek bewust een andere wending wilde geven. ‘Hoe was het ook alweer … Eeuwen zien op u neer, of zoiets?’ Hij pakte de fles wijn van tafel en hield die met een vragende blik boven mijn glas.

‘Maar minder eeuwen dan je denkt, want de geschiedenis zit hier voornamelijk onder de grond. Het interieur vind ik wél heel karakteristiek. Uitermate geschikt voor een gelegenheid als deze.’ Mijn poging om het luchtig te houden, verzandde in clichés.

‘En hoe staat het met die andere geschiedenis? Tomson vertelde dat je ons archiefmateriaal goed kon gebruiken.’

Vanwege dit onderwerp had ik dus liever aan een andere tafel gezeten. Ik knikte zuinig. Enkele dagen nadat de twee dozen met documentatie bij mij waren afgeleverd, had zijn pr-consultant me al gebeld met ongeveer dezelfde vraag, maar in de maand die sindsdien was verstreken, was ik nog niet veel opgeschoten. Jacques Tomson zat twee tafeltjes verder, ik had hem na ons zien binnenkomen, en hij had al veelbetekenend naar me gegrijnsd. Ik kleurde mijn ontwijkende antwoord gematigd positief in.

‘Schiet Jacques maar aan als je meer nodig hebt’, zei Peter Korthagen. ‘Alles loopt via hem. En als we al iets kunnen lezen, stuur je ’t maar op.’

‘Dat zal ik zeker doen.’

‘Heb je al enig idee wanneer dat kan zijn?’

Ik schudde mijn hoofd. ‘Binnenkort kan ik er tijd voor vrijmaken. Ik heb al wel een titel.’

‘Welke?’

‘Wat vind je van Profielen?’

Hij proefde het woord.

‘Het slaat op de mensen en het materiaal’, zei ik. ‘Leek me wel toepasselijk.’ Ik vertelde er niet bij dat ik hem tien seconden geleden bedacht had.

Korthagen knikte goedkeurend. ‘Klinkt goed. Eens even horen wat Jacques ervan vindt.’ Hij pakte zijn glas en stond op.

‘Jij gaat dat boek over de firma schrijven, hè?’ zei Audrey. ‘Dat vind ik nou zo knap, dat iemand dat kan.’

‘Boekje’, zei ik. ‘Meer dan vijftig pagina’s mag het niet worden.’

‘Nou, alsjeblieft. Ik heb al moeite met een brief van één kantje. En, komen wij vrouwen er ook in voor?’

‘Tegen een redelijke vergoeding ben ik daartoe best bereid’, zei ik. ‘Maar eigenlijk lijkt me dat meer iets voor een tweede deel. De vrouwen achter de mannen, bijvoorbeeld. Wat vind je daarvan?’

‘Náást’, zei Audrey. ‘Naast is beter. Goed idee, schat?’ Ze keek omhoog naar haar man, die met Tomson bij onze tafel was komen staan.

‘Niet slecht, Hein.’ Jacques Tomson legde zijn hand op mijn schouder. ‘In het Engels klinkt hij nog beter. Profiles. Vind je niet?’

‘Nee, dat ben ik niet met je eens’, zei ik. ‘Niet voor zo’n oer-Hollandse bedrijfstak.’ In zijn branche meenden mensen altijd hun hand op iemands schouder te moeten leggen, ook al kenden ze die nog maar van één bespreking.

‘Onze klanten zitten voornamelijk in het buitenland.’

‘Maar wij niet. Je hebt het zelf toch ook altijd over een stukje Hollands Glorie, Peter?’ vroeg Audrey, terwijl ze haar man aan zijn mouw omlaag trok. ‘Jacques, kom er ook even bij zitten, we hebben nog een veel beter idee. Een boek over de vrouwen, als de ruggengraat van de firma.’

‘Backbone’, corrigeerde Tomson. ‘Denk aan onze relaties.’ Terwijl Audrey enthousiast steun wierf bij de andere vrouwen, keek Peter Korthagen me lachend aan. ‘Je wordt bedankt, Roosen, dit gaat ons geld kosten. Ed, zeg jij ook eens wat!’

Bedank je zuster maar, dacht ik, en Wessel natuurlijk.

Laura had eerst Ilse gepolst voordat Peter Korthagen mij telefonisch de vraag voorlegde. Een beknopte geschiedenis van Korthagen & Sons, een uitgaafje voor beperkt publiek ter gelegenheid van het vijfenzeventigjarig bestaan van de firma, het komend jaar. ‘Er zijn natuurlijk tekstbureaus die zoiets kunnen opknappen, maar Wessel stelde voor om het jou eerst te vragen. Jij bent tenslotte historicus én je hebt gepubliceerd, hoorde ik.’ Dat had hij goed gehoord. Vijftien jaar geleden, over het beleg van Haarlem. Sindsdien beheerde ik kaartenbakken en bestanden ten behoeve van andermans publicaties. ‘We zouden het een hele eer vinden als jij het zou willen doen’, zei Korthagen voor hij ophing. Het klonk alsof ík het een eer moest vinden. Hoewel het bedrag per pagina dat hij me in het vooruitzicht stelde, het drievoudige was van de gangbare vergoeding, had ik geweigerd. Van bedrijven wist ik niets, laat staan van offshorefirma’s, en herendiensten lagen me niet. Een promotieboekje sloot natuurlijk elke kritische benadering uit en ik was nu eenmaal niet zo goed in ophemelen. In mijn briefje had ik alleen de eerste reden vermeld. Een dag later belde Laura zelf.

Ik keek naar de beide Korthagens aan de overkant van de tafel. Edwin, de jongere broer, leek uiterlijk veel op Peter. Hetzelfde hoge, een beetje bultige voorhoofd, de wat hangende wangen, vlezig, glad, met plooien om de kleine, rechte neus. Familietrekjes, zoals ik had kunnen constateren op een foto van hun grootvader die ik in de documentatie tegengekomen was. Ook Laura was er niet vrij van. Maar wat bij de oudste broer als uit steen gehouwen leek, was bij de jongste slordiger en minder solide samengesteld. Terwijl Peters ogen rustig en onderzoekend waren, dwarrelden die van zijn broer alle kanten op, onrustig, nerveus; hij keek zijn gesprekspartner nooit langer dan een paar seconden aan, en zijn gezicht deelde in die onrust. Lievelingetje van zijn moeder, volgens Ilse, als jongste schandalig voorgetrokken en verwend. Directeur Materieel stond in mijn stukken, tweede in de top van het bedrijf, boven een oudere zuster en hun zwager Wessel Oudhoff, van wie de portefeuilles me nog niet helemaal duidelijk waren. Toen al had ik betwijfeld of het geslacht Korthagen mij voldoende zou kunnen inspireren, zelfs hardop tegen Laura, maar het had niet geholpen. Ze wist hoe ze mij moest bespelen.

Ik had de vrije hand gekregen. Het plan dat ik wat balorig improviserend op papier had gezet, was zonder tegenwerping geaccepteerd. Mensen en locaties, daar moest het over gaan, vond ik, niet over een bedrijf, dat kwam vanzelf wel. Prima, vonden zij ook. Drie generaties directeuren tegen de achtergrond van de panden en de terreinen, oude en nieuwe, in plaats van een gelikt verhaal over expansie en jaarrekeningen. Uitstekend. Ik betwijfelde of ze net zo meegaand zouden zijn als de eerste concepten zouden circuleren. Locaties lagen me wel, maar met mensen had ik over het algemeen meer moeite, zeker als ze van het bovenmodale, leidinggevende soort waren. Maar zover was het nog lang niet.

Juist toen ik opstond voor een tweede ronde langs het buffet, kwam Renate de zaal binnen. ‘Ze komen eraan!’ riep ze. ‘Willen jullie allemaal naar het terras komen? Vergeet het lied niet, alsjeblieft.’ Ik zag dat Edwin Korthagen bijna demonstratief op zijn horloge keek, terwijl hij iets tegen zijn vrouw zei. Opgewonden en lacherig drongen de aanwezigen naar de deuren. Op het terras trok Ilse mij mee naar een van de lantaarns en hield een blad papier naar het licht. ‘Hebben de kinderen zelf gemaakt.’

Binnen speelde een onbekende pianovirtuoos de eerste maten van ‘In Holland staat een huis’, waarop een gedeelte van de aanwezigen direct inviel en de rest, die wél in de gaten had dat het een voorspel was, aan een vocale achtervolging begon. ‘Dag, bruid en bruidegom. Weest hartelijk welkom …’ Met bijpassende mimiek zongen enkele grappenmakers de verkeerde accenten extra hard. Over het blad heen hield ik de trap in het oog.

Laura verscheen als eerste. Schuin achter haar liep Boy, hij legde zijn arm om haar heen, maar met een bijna onmerkbare beweging wisselde zij de positie: haar arm om zijn schouder. Renate, die vooraan stond met een enorme bos rozen in haar armen, liep op Laura toe, Boy boog zich naar haar toe en zei iets. Laura drukte Renates hoofd tegen zich aan en even bleven ze zo staan, roerloos. Ik merkte dat ik opgehouden was met zingen, om mij heen vielen de stemmen een voor een weg, alleen achteraan werd er nog stevig doorgezongen. Toen richtte Laura zich op. Ze liep naar voren en bleef op enkele passen voor de aanwezigen staan. De piano stokte midden in een regel en nu was het doodstil. Met haar handen in elkaar liet Laura haar ogen over het gezelschap gaan en terwijl ze sprak, bleef ze iedereen aankijken, een lach om haar mond.

‘Dank jullie hartelijk voor dit welkom, lieve mensen, mede namens Wessel. Jullie zijn hier voor ons beiden gekomen, als verrassing, maar tot mijn grote spijt moeten jullie het vanavond slechts met de helft van het bruidspaar stellen. Wessels vlucht is gecanceld, wat een vertraging van zes uur opleverde, en dat is op deze surprise-party de onprettigste verrassing die je maar kunt bedenken.’

Tegelijk met de murmeling van meeleven om mij heen trok een plotselinge luchtstroom in een draaiende beweging over het terras, lauw en verraderlijk, papieren woeien op en cirkelden omlaag, toen was het weer stil. Achter mij vloekte iemand gedempt. ‘Godverdomme. D’r is ook altijd wat met die man.’ Was dat Edwin Korthagen? Achteraan zette iemand opnieuw het welkomstlied in, anderen vielen in en Laura stond daar, kaarsrecht, haar tanden ontbloot in een krampachtige lach, haar ogen gericht op een punt boven de hoofden.

‘Arme meid’, fluisterde Ilse.

Toen begonnen de letters voor mijn ogen te zweven, donker, rul, vervloeiend in grote vochtkringen. Lui en zwaar vielen de eerste regendruppels op het tekstblad, in perfecte synchronie met het geknal van kurken en terwijl de betreste dienaren haastig rondgingen met de bladen, werden vooraan de glazen al geheven. Achter mij, nauwelijks hoorbaar, neuriede iemand de eerste maten van ‘Over vijfentwintig jaar’ … net zo vals en misplaatst als de smaak van champagne na een koud buffet.

3

3 - Terminus

Het kan toeval zijn. Op het moment dat ik mijn portefeuille tevoorschijn haal, blijkt de portier van hotel Terminus toch een kamer vrij te hebben. Voorzover ik zijn uitleg kan volgen – want dit is de Voerstreek en hier heeft men geen enkele consideratie met anderstaligen – heeft hij een annulering over het hoofd gezien. Ik ben onder dak. Weliswaar is dit niet het enige hotel op het stationsplein van Luik, maar het heeft iets armoedigs om in het holst van de nacht met bagage en al hotels te moeten afgaan.

De aankomst op het station had mij doen denken aan de films waar ik vroeger zo in kon zwelgen. Een koud en winderig perron, natriumlampen boven het emplacement met een halo van motregen, het rode licht van de boemel uit Maastricht dat kleiner werd boven een glimmend perspectief van kruisende rails. Ik was niet de enige die uitstapte, maar toen ik mijn jack had dichtgeritst en mijn koffers oppakte, waren de andere passagiers al in het duister verdwenen. Displaced person. Maar in tegenstelling tot de man in de film die, met de kraag van zijn te dunne jas opgeslagen, zijn uitpuilende koffer voortzeulde over het troosteloze beton, bezit ik wél een geldig paspoort, een Europees zelfs, gloednieuw, ik trek het uit mijn portefeuille en leg het op de desk. De portier toont geen belangstelling.

‘Une seule nuit?’

Deze overnachting blijft kennelijk buiten de boeken en op een bepaalde manier past dat bij de wijze waarop ik hier deze avond beland ben. Op het laatste moment, ergens tussen de grens en station Luik, had ik besloten om vannacht in Luik te blijven. Het zou me geld kosten, de huurauto stond vanaf tien uur al voor mij klaar en La Bonne Auberge in Houffalize zou me ongetwijfeld de reservering voor vannacht in rekening brengen, maar dat moest dan maar. Want als ze hier in Luik inderdaad aan Allerheiligen deden, zouden Bernie en ik vrijdag niets kunnen ondernemen en was de kans om Meuse Ducrot Fils na te trekken definitief verkeken. Bij de afspraak die we vanmorgen in alle haast maakten, hadden we dit essentiële detail over het hoofd gezien. In een cel in de stationshal had ik direct zijn nummer gedraaid en zijn irritant opgewekte ‘Foto Studio Bernie Bouman, spreek uw naam en nummer in, dan weet ik u te vinden’, beantwoord met de mededeling dat ik hem morgenavond om acht uur zou bellen. Ik wist dat hij een paar keer per dag zijn antwoordapparaat aftapte. Een minuut later had ik met mijn laatste muntstukken het tijdstip veranderd in elf uur, anders hield ik helemaal geen tijd meer over voor mijn eigen plan.

Het is een oud hotel, veel ouder dan de gevel en de gefineerde lobby doen vermoeden, en ook zuinig. De lift is buiten werking en als ik halverwege de trap ben, gaat de bovenverlichting al uit, zodat ik mijn weg moet zoeken bij het schrale schijnsel van een wandlampje. De gangvloer onder de sleetse loper kraakt bij iedere stap. Onbarmhartig onthult de plafonnière in kamer 112 wat ik voor mijn zwarte geld geboden krijg. Een doorgelegen springbox, een bidet met roestsporen en uitzicht op de blinde muur van een luchtkoker. Onder andere omstandigheden zou ik weigeren, maar deze nacht heb ik geen pretenties, hoe minder sterren hoe beter. Alleen van de minibar in de hoek verwacht ik iets, maar het koelkastje is leeg en de stekker ligt ernaast. De portier heeft een fles, dat weet ik sinds ik tegenover hem stond, en terwijl ik de trap weer afloop, hou ik mijn steekpenningen al gereed. Maar nu schrijft hij alles op, het glas cognac, de sigaretten die hij voor mij uit een automaat haalt. Morgen moet er dus toch iets als een rekening komen. De telefoongids mag ik voor niets meenemen.

Zodra ik het licht uitgedaan heb, werkt alles tegen. De dubieuze cognac, de knerpende springveren, de twijfel die langzaam maar zeker verontrustende vormen begint aan te nemen en mijn geweten dat opspeelt. Ik staar in het donker naar het plafond en stel mij Ilse voor die zich mij voorstelt, maar haar voorstelling klopt niet, dat is het verraderlijke. Dat ik mij niet bevind waar zij denkt dat ik ben, is nog tot daar aan toe. Als alles meezit, kan ik vrijdagnacht nog terug zijn, zaterdag op z’n laatst, en dan heb ik nog vijf dagen om mijzelf en haar te laten geloven dat ik nooit ben weggeweest. Ernstiger is dat het om haarzelf gaat. Ik gebruik haar zonder dat zij het weet, ze hoeft er zelf niets voor te doen, alleen maar te geloven dat ik in de duinen een artikel zit af te maken. Niemand weet dat ik hier ben, dat is de bedoeling, daarom heb ik onder getuigen mijn spoor bij Egmond laten doodlopen.

Tot het moment waarop ik vanmorgen vroeg Bernies briefje uit mijn fax zag kruipen, had ik de beslissing voor mij uitgeschoven. Ilse was al buiten, en alleen doordat ik op weg naar de garage nog even mijn kamer binnenliep, hoorde ik het signaal. Een simpele mededeling, ik las hem op weg naar de deur en stopte daarna het papier in mijn zak. De opdracht was ingetrokken. Voor het einde van de week moest het materiaal worden teruggegeven en we konden de declaratie erbij doen. Tomson had er dus na ons gesprek van de vorige avond geen gras over laten groeien, maar op Bernie had dit natuurlijk precies het tegenovergestelde effect gehad, getuige de laatste zin van zijn briefje. ‘We moeten dus als de sodemieter naar Luik! Bel even.’ Zijn met de hand toegevoegde ps, ingeleid door een smakelijke godslastering, verried dat hij pas daarna in zijn agenda had gekeken. Hij moest vandaag en morgen een opdracht afmaken en kon absoluut niet eerder dan vrijdag.

Terwijl ik de auto achteruit de straat opreed en Ilse de garagedeuren sloot, besefte ik dat dit het duwtje was dat ik nodig had. Bernies uitstel kwam mij juist van pas. Houffalize lag nog geen honderd kilometer onder Luik. Als ik vandaag vertrok, had ik de hele donderdag om te doen waar ik al dagen omheen draaide, nog juist voor Laura definitief buiten bereik was. Vrijdag zou ik dan mijn handen vrij hebben voor Bernies fixaties met het Hanzeproject. Waarom Tomson hem als eerste gebeld had, begreep ik niet, maar het gaf mij in ieder geval de kans om te doen alsof ik van niets wist. Ik moest er alleen voor zorgen dat Ilse geen argwaan kreeg. Op het archief belde ik direct boer Has, en toen het huisje niet verhuurd bleek te zijn, had ik binnen vijf minuten een week afwezigheid geregeld, waarvan de helft als studieverlof. Dat laatste had voor Ilse weinig uitgemaakt. Ze was overrompeld toen ik haar belde, voelde zich tekortgedaan en niet alleen doordat ik alles op eigen houtje had geregeld. Verder moest ik het zelf weten, zei ze, ik was de laatste weken tenslotte al vaker weggeweest. Dat ze mij moest wegbrengen omdat ze anders de auto een week zou moeten missen, kwam slecht uit, maar ik kon haar om drie uur komen afhalen. Onder haar gemopper hoorde ik wantrouwen, ik zag het in haar ogen toen ze er vanmiddag ten slotte over begon, maar het betrof iets anders dan datgene waarvoor ik bang was geweest. Het achteloze gemak waarmee ik haar reactie had genegeerd en het dwaalspoor had volgehouden, had me niet eens verbaasd. Ik moest snel zijn, de speelruimte was minimaal, dat had Bernie ook nog benadrukt toen ik hem eindelijk aan de telefoon kreeg en we de afspraak maakten. Maar aan Allerheiligen hadden we geen van beiden gedacht.

Op de gang klinken stemmen. Ik staar naar de streep licht onder de deur en luister. De wijzers van mijn reiswekker staan op kwart voor twee. Morgen moet ik een nieuwe batterij kopen, want ik vertrouw deze niet meer en daarom heb ik de portier gevraagd mij om halfacht te wekken. En ik zal geld moeten wisselen voor de borg van het verhuurbedrijf, want ik wil mijn creditcard zo weinig mogelijk gebruiken. Ik knip het licht aan en maak een notitie op het papier, waarop ik uit het telefoonboek de gegevens overgenomen heb. Wat is batterij in het Frans? Het adres van de Chambre du Commerce dat erboven staat, kan ik nu al niet meer ontcijferen. Rue de … en nog wat. Tegenover de balie hangt een plattegrond van de stad, heb ik gezien.

Ergens op de gang valt iets rinkelend op de vloer en ik hoor iemand onderdrukt lachen. Wat doe ik als ze zeggen dat ze me niet kunnen helpen? Ik ben tenslotte in een stad waar ze de laatste tijd veel te verbergen hebben. Maar waarom zouden ze? Kamers van Koophandel zijn neutrale instellingen. Ik heb een naam, een firmanaam, en ik wil er alleen maar een adres bij, want in de gids kon ik het niet vinden. En als ze dan toch bezig zijn, zouden ze me, omdat Bernie natuurlijk meer wil, net zo goed de oprichtingsdatum kunnen vertellen, misschien ook de aard van de activiteiten, het product, de naam van de eigenaar, dat soort dingen. Geeft u meteen het hele handelsregister maar, s’il vous plaît. Waarom ook niet, in principe is dat voor iedereen toegankelijk, mits de bedoelingen eerzaam zijn, en dat zijn ze, heeft hij me verzekerd.

Voor mijn persoonlijke aandeel in het geheel zou het adres volstaan, ik beschrijf toch alleen maar buitenkanten, mijn ervaring op dat gebied strekt zich inmiddels uit van Krimpen aan de Lek tot Stavanger. Alleen Luik heb ik nog niet, de naam van Meuse Ducrot Fils dook pas twee dagen geleden op, en dat komt volgens Bernie doordat na de tragische dood van Wessel Oudhoff iedereen zijn best had gedaan om de recentste activiteiten van de betreurde directeur buiten het jubileumboek te houden. Het feit dat ze de opdracht nu ingetrokken hadden, was daarvoor het duidelijkste bewijs. Uit vrees dat het buitenhangen van Wessels vuile was de reputatie van de firma zou schaden, hadden ze de schone nu ook binnengehaald. Hij struikelde bijna over zijn eigen beeldspraak en zijn stem klonk jongensachtig enthousiast. ‘Ze houden nog steeds vol dat hij het Hanzeproject heeft verknald, maar daar geloof ik zo langzamerhand geen ene moer meer van. Volgens mij heeft hij de zaak getild.’

Maar het spoor dat hij sinds een week fanatiek volgde, wijkt nogal af van wat mij bezighoudt en zijn enthousiasme was nog niet overgeslagen. Hij wroet in zaken waar ik weinig tot geen verstand van heb. De uitkomst interesseert me wel degelijk, alles wat met Wessel te maken heeft, gaat mij aan, maar ik heb geen enkel overzicht. Als ik morgen iets te weten kom, kan ik daar vermoedelijk dan ook niets mee doen. Ik zal moeten wachten tot hij vrijdag komt en in de tussentijd doe ik datgene waarvoor ik deze reis ondernomen heb en waar ik als een berg tegenop zie.

Wat mij in de anonieme hotelkamer in Luik werkelijk uit de slaap houdt, is de gedachte aan Laura. De treurende weduwe, die zich een week na de begrafenis terugtrok in een Romeins appartement om zich in te stellen op een leven zonder Wessel – haar eigen woorden, volgens haar hagiograaf Ilse – teneinde gelouterd terug te keren en er te zijn voor wie haar nodig heeft. Vanaf vandaag dus. Haar plan. Langzaam maar onverbiddelijk waren we elkaar genaderd. Nog voor mijn taxi vanavond station Heiloo bereikte, was zij vanuit Rome op Brussel Airport aangekomen. Ik had het vanmiddag nagetrokken op teletekst. Terwijl mijn trein zuidwaarts reed, denderde de hare in oostelijke richting door de uitlopers van de Ardennen. Of zou ze een taxi genomen hebben? Geld speelt geen rol, nog niet. Hoe dan ook, de lijnen waarlangs we ons bewogen, zouden elkaar kruisen bij Houffalize, in het landhuis van de Korthagens. Zo had ik het mij voorgesteld, zo heb ik mijn plan ingericht. Donderdag, vierentwintig uur voor haar kinderen uit Nederland overkomen voor het weekend, waarna ze zondag gezamenlijk zullen terugreizen naar huis, zal ik mijn huurauto parkeren in de bocht van de Ourthe en de heuvel opklimmen om te zien of de kust veilig is. Daarna rijd ik het pad op naar het huis. Binnen wacht Laura. Morgenochtend. Mijn plan.

Het enige is, dat zij van niets weet. De beklagenswaardige Laura, die in staat is zo overtuigend te liegen dat de volgende leugen precies past op de plaats van de vorige. Ik draai mij voor de zoveelste keer om op het knerpende bed. Bernie weet ook van niets. Hij weet niet beter dan dat ik hem vrijdag in Luik zal helpen om de tegels te lichten waaronder zich de zaakjes van Wessel Oudhoff bevinden. Als hij zijn antwoordapparaat heeft afgeluisterd, weet hij inmiddels ook dat ik vooruit ben gereisd, maar dat is alles. Sommige dingen hou je voor jezelf. Vraag maar aan Ilse. Als iemand van niets weet, is zij het.

Deze doorwaakte nacht is een slechte voorbereiding. Ik moet scherp zijn, bedacht op uitvluchten, me niet laten misleiden of vertederen. Of laten afschrikken. Want bij elke volgende leugen hebben de gelederen zich tot nu toe hechter gesloten, Ilse voorop in de aanvallende verdediging, want Laura is boven elke verdenking verheven. Laura bevindt zich al jaren op een voetstuk en daar heb ik zelfs nog aan meegemetseld.

Waar was Wessel ook alweer, Laura? Niet in Ierland, dat heb je publiekelijk toegegeven. Maar ook niet waar je zei dat hij wel was. Hoe kwam hij in de stormachtige nacht van de 27ste september op die rijksweg terecht, van god en mensen verlaten maar niet van die ene vrachtwagen? En waar was jij in diezelfde zwarte nacht, die vijfentwintig jaar terug je huwelijksnacht was?

Op het moment dat mijn gedachten mij ontglippen en ik in slaap val, haakt er één zich vast en trekt mij terug naar de oppervlakte. Als ik mijn plan zo gemakkelijk kan wijzigen, kan Laura dat helemaal. Wie zo lang van huis is, kijkt niet op een dag en hoeft daar helemaal niet haar vriendin over in te lichten. Als Laura morgen al teruggaat naar Holland, bijvoorbeeld omdat het bij nader inzien veel gemakkelijker is voor haar kinderen, loop ik haar mis. Een simpele gedachte, zo simpel dat ik daar met gemak ook vijftien uur eerder op had kunnen komen. Ik had dus toch moeten doorreizen vannacht.