Esther Gerritsen

Toneel

1999-2003

Uitgeverij De Geus

breda 2013

© Esther Gerritsen, 2004

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Christoph Noordzij

ISBN 978 90 445 2743 8

NUR 307

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2004.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Een vriendelijk stuk over aardige mensen

Door Keesen&Co

Première 29 maart 2002, schouwburg Arnhem

Regie: Willibrord Keesen

Spel: Wim Bouwens, Ad Knippels en Monique Kuijpers

#

(Sofia en Gabriël komen bij Michael op bezoek. Ze zijn net binnen. Ze hebben hun jas nog aan en maken geen aanstalten deze uit te trekken.)

SOFIA Ik ben een autoriteit. Op het gebied van de oceanografie. Ik ben auteur van vele standaardwerken die elke student oceaankunde op zijn verplichte boekenlijst zal vinden. Vakliteratuur. Ook ben ik hoogleraar moleculaire genetica. Ik ontrafel de moleculaire geheimen van het leven aan de hand van het wormpje elegans, een overzichtelijk beestje met slechts 302 hersencellen. Ik ben een interessante vrouw en een innemende prater. Ik ben een liefhebber van het werk van Proust. Zeg maar gerust: een Proust-kenner bij uitstek. Er is over mij wel gezegd dat ik een charismatische persoonlijkheid heb. Ik sta bekend als een fervent waterpolospeelster met verdienstelijke resultaten. Het wereldrecord hordelopen staat op mijn naam. Een record dat al tijden staat en de voorspelling is dat dit record niet snel verbroken zal worden. Ik ben wat je noemt een bijzonder mens met uitzonderlijke gaven. Dus als jij tegen mij zegt: ‘Wat leuk dat je er bent’, verbaast mij dat natuurlijk niet. Natuurlijk vind jij het leuk dat ik er ben. Ik word nu eenmaal graag gezien. Ik heb een prettig voorkomen en een aangename stem. Ik heb een in en in goed karakter en uiteenlopende interesses. Zo is bijvoorbeeld de cello een grote liefde van mij. Maar niet alleen de cello, ook de piano bespeel ik graag. Net zoals de gitaar, de viool, de citer, het orgel, de dwarsfluit, de klarinet. Ik heb geen voorkeur. Ik bespeel elk instrument, ik spreek elke taal, ik doe aan elke sport. Ik kan alles.
Maar dat is niet van belang. Het is ook geen verdienste. Ik heb dit nooit ‘gewild’. Dat ik alles kan staat los van mijn wil. Dat ik elke taal spreek, elke sport beoefen en elke man krijg is voor mij net zo vanzelfsprekend als het voor een ander is om te ademen. Ja, inderdaad, buiten beschouwing laat ik gehandicapten en ernstig zieken die in spotjes van de ideële reclame vertellen dat ademen niet voor iedereen een vanzelfsprekendheid is. Ik heb het hier over de gewone gezonde volwassene. Niet over gehandicapten, zieken, dementen, kinderen, misdadigers, WAO’ers of vrijwilligers. De gewone volwassen mens die geen ideële reclame waardig is, aan wie geen themanummer wordt gewijd, over wie geen debatten worden georganiseerd en die nooit zijn naam aan een congres zal geven. De volwassen gezonde mens die nergens als uitzondering wordt uitgelicht en voor wie ademen een vanzelfsprekendheid is. Zo vanzelfsprekend als het voor mij is dat ik alles kan.

MICHAEL Dat kunnen wij niet ontkennen.

SOFIA Noem gerust iets op.

GABRIËL Kun je borden hooghouden, op van die stokjes?

SOFIA Ja, dat kan ik.

GABRIËL Kun je op een eenwieler rijden?

SOFIA Dat kan ik. Evenwichtsoefeningen zijn sowieso geen probleem. Op de brug, op het paard, noem maar op. Zoals ik al zei: ik kan alles. Maar dat is niet van belang. Dus daar wil ik het dan ook niet over hebben. Ja, Michael, ik vind het ook leuk om jou weer te zien.

GABRIËL Handstand?

SOFIA Ja, Gabriël. Natuurlijk kan ik een handstand. Ook voor een salto draai ik mijn hand niet om. Maar dat doet er niet toe.

GABRIËL Zingen?

SOFIA Ik zal de geschiedenis in gaan als De stem van de eenentwintigste eeuw.

MICHAEL Geweldig.

SOFIA Nee. Dat ik alles kan, imponeert mij niet. Natuurlijk niet. Als ik al geïmponeerd zou zijn, zou ik natuurlijk niet geïmponeerd zijn doordat ik alles kan, maar eerder doordat ik ook nog eens in alles het beste ben. Als het ertoe zou doen en dat doet het niet.

GABRIËL Boksen?

SOFIA Drie jaar achter elkaar wereldtitelhouder.

MICHAEL Mij hoef je niet te overtuigen.

SOFIA Overtuigingskracht, abnormaal groot. Ik ben een schrikbarend talentvol demagoog.

GABRIËL Demagoog?

SOFIA Volksmenner. Mijn vocabulaire is uitmuntend, exquise, allervolmaaktst, retegoed.

GABRIËL Godverdomme zeg.

SOFIA En ik hoef daar geen hinder van te ondervinden.

MICHAEL Wij net zo min.

SOFIA Omdat het niet van belang is.

GABRIËL Maak je geen zorgen. Ik benijd jou niet.

SOFIA Natuurlijk benijd jij mij niet. Jij houdt niet van het leven.

GABRIËL Doet dat er iets toe?

SOFIA Daarom proberen we het jou ook niet naar de zin te maken. Daarom nemen wij niet de moeite om tegen jou te zeggen: ‘Gabriël, wat leuk dat je er bent.’

GABRIËL Het is maar wat je leuk noemt.

SOFIA Juist. Gabriël leeft niet graag, en dat hij niet graag leeft, verklaart veel van zijn gedrag.

GABRIËL Jullie hebben gemakkelijk praten. Ik ben geen goede minnaar, ik ben geen goede atleet, ik kan niet dansen, ik kan geen grappen vertellen –

MICHAEL Hij vindt zichzelf te klein, hij vindt zichzelf te dik –

GABRIËL Ik ben een zeur.

MICHAEL EN SOFIA Ja.

GABRIËL Een zeikstraal.

MICHAEL Zo had ik het zelf niet durven zeggen.

GABRIËL Ik kan met recht zeggen dat ik een vervelend mens ben.

MICHAEL EN SOFIA Absoluut.

GABRIËL Daarom.

MICHAEL Er is niets waar Gabriël echt van houdt, niets waar hij warm voor loopt.

GABRIËL (Michael tegensprekend.) Nou … –

MICHAEL Ja, dat is waar, slapen, dat doet hij graag.

SOFIA Mensen zeggen wel eens tegen Gabriël: ‘Neem een voorbeeld aan Michael.’ Maar Michael is een geval apart. Daar kun je niemand mee vergelijken.

MICHAEL Dat ik gelukkig ben … daar kan ik niets aan doen.

GABRIËL Ja, Michael, dat weten we.

MICHAEL Het is door wat ik heb meegemaakt, hè, vroeger, dat was echt – (Hij wordt emotioneel; een hele grote glimlach op zijn gezicht.) Sorry –

GABRIËL We gaan het daar nu niet over hebben.

MICHAEL Nee, dat begrijp ik, daar is het niet de plek voor, noch het moment, maar ik wil wel even onderstrepen dat ik toen nog heel erg jong was en dat dat ook heel erg lang geduurd heeft, die … leuke dingen – zeg maar gerust: geweldig – en zoiets bepaalt je leven. Daarna kun je het leven niet meer anders ervaren dan als iets heel erg … moois.

GABRIËL Dat kun jij best, maar daar gaan we het nu ook niet over hebben.

MICHAEL Ik doe dat niet zelf. Mensen denken dat. Dat ik de dingen op een bepaalde manier bekijk, waardoor alles mij zonnig voorkomt. Dat ik het geheim daartoe ken. Dat ik deze … geweldige werkelijkheid zelf bewerkstellig. En mensen willen dat geheim weten. Maar er is geen geheim. Dat geluk is groter dan ikzelf. Daar heb ik niets over te zeggen. Het werpt zijn schaduw op alles. Dat kan ik wel ontkennen, maar in principe komt dat steeds weer terug. Daar moet je mee leven. Zoiets verwerk je niet. En daarom vind ik het nou eenmaal heel erg leuk dat jullie er zijn. Wat leuk dat jullie er zijn. Trek je je jas uit. Ga zitten.

SOFIA En dat ik overal goed in ben, doet er niet toe, omdat ik daarnaast ook nog eens in alles heel erg slecht ben. Noem maar iets op en ik ben er slecht in.

MICHAEL Nee, dat kan niet.

SOFIA Ik kan alles.

MICHAEL Juist, jij kunt alles. Geen uitzondering.

SOFIA Dus kán ik ook dingen niet, als ik dat wil.

MICHAEL Jij kunt alleen maar dingen wél. Dat heeft niets met jouw wil te maken.

SOFIA Maar ik kán toch iets willen. Toch? … Niet?

GABRIËL Het is een grap, Michael.

SOFIA EN MICHAEL Oh ja?

GABRIËL Ja. Ze heeft namelijk ook een uitzonderlijk groot gevoel voor humor.

MICHAEL Ik heb het nooit door als iemand een grap vertelt.

GABRIËL Dat komt omdat jij geen humor nodig hebt.

MICHAEL Dat is waar.

SOFIA Vind je dat erg?

MICHAEL Ben je gek! Ik heb allang geaccepteerd dat ik altijd gelukkig ben. Ik heb me daar jarenlang tegen verzet, maar dat doe ik niet meer.

GABRIËL Geaccepteerd? En toen?

MICHAEL Dat is leuk dat je daarnaar vraagt. Het moment waarop ik dat accepteerde … veranderde er niets.

GABRIËL Godverdomme zeg.

MICHAEL Waarschijnlijk omdat het samenviel met een ander besluit. Ik besloot op hetzelfde moment om nooit gelovig te worden.

GABRIËL Nogal gemakkelijk voor jou.

MICHAEL Inderdaad. Maar god, wat leuk dat jullie er zijn. Trek je jas uit, ga zitten.

*==*==*

MICHAEL God, wat leuk dat jullie er zijn. Trek je jas uit, ga zitten.

GABRIËL Het had niet veel gescheeld of ik was niet gekomen.

MICHAEL Daarom ben ik ook iedere keer weer blij dat je er tóch bent. Omdat we weten hoe weinig het heeft gescheeld.

GABRIËL Hoe weten jullie dat?

SOFIA Wat denk je zelf?

GABRIËL Serieus. Ik stond net voor je deur nog op het punt om terug te keren.

MICHAEL Natuurlijk! Vind je het gek? Geef me je jas. Ga zitten.

GABRIËL Zelfs nu nog weet ik niet of het wel een goed idee was om hiernaartoe te komen.

SOFIA Waarschijnlijk niet.

GABRIËL Ik meen het.

MICHAEL Natuurlijk. Ik bedoel: waar doe je het voor?

GABRIËL Wat is dit? Waarom doen jullie zo?

MICHAEL Wij erkennen dat het voor jou –

GABRIËL Waarom?

SOFIA Gabriël is het meest reëel van ons drieën.

MICHAEL Zonder twijfel.

GABRIËL Hou daarmee op.

SOFIA Een geloofwaardig mens.

MICHAEL Absoluut.

SOFIA Dat kun je moeilijk ontkennen.

GABRIËL Ik kan dat moeilijk ontkennen, ja. Nee. Maar ik kom hier niet om dat nog eens door jullie bevestigd te zien.

SOFIA We zeggen alleen dat jouw wereldbeeld wellicht het meest reëel is van –

GABRIËL Zoiets kunnen jullie niet beweren. Daar hebben jullie het recht niet toe. Dat zou betekenen dat jullie het het meest realistisch vinden dat mensen niet graag leven.

Voor iemand die overal goed in is, vraag ik me af hoe die dat ook maar hardop durft uit te spreken, en voor iemand die altijd gelukkig is, is deze mening natuurlijk ronduit ongeloofwaardig. De enige die deze mening met overtuiging zou kunnen verkondigen, ben ik zelf. En ja, inderdaad, ik vind het reëel te denken dat het grootste deel van de mensen niet graag leeft, maar ik begrijp natuurlijk ook wel dat ik dit denk omdát ik nu eenmaal niet graag leef. Het zegt dus helemaal niets dat ik dit denk, behalve dat het nogmaals bevestigt dát ik niet graag leef, waarmee we meteen bij de reden zijn waarom ik liever niet in deze discussie verzeild raak, zeker niet op ‘wat een gezellige avond zou moeten worden’. Maar dat jullie deze avond proberen te verpesten is het ergste niet. Het ergste is wat dit met jullie doet. Jullie vertellen mij, nog voor ik goed en wel mijn jas heb uitgetrokken, dat jullie niet de vrienden zijn die ik dacht dat jullie waren. Want wanneer jullie werkelijk achter jullie uitspraken staan, zijn jullie niet de mensen die ik ken. Jij vertelt mij domweg dat jij het besef dat jij alles kunt, niet aankunt. Dat jij daar niet de verantwoordelijkheid voor durft te nemen en dat jij om die laffe reden maar liever een kneus wordt. En jij vertelt mij dat je je eigen geluk bent vergeten. Dat jij, enkel en alleen om erbij te horen, zo erg je best zult gaan doen om ongelukkig te zijn dat je je welhaast ook ongelukkig zult voelen. En wanneer dat waar is, wanneer jullie in zulk soort mensen zullen veranderen, zal ik pas echt alleen zijn. Omdat dan alleen ik weet dat de enige echt ongelukkige, de enige met een werkelijk oprecht conflict, ikzelf ben: ik leef niet graag en toch leef ik.

SOFIA Je stelt je een beetje aan.

MICHAEL Inderdaad.

GABRIËL Juist. Zo ken ik jullie weer. Jullie begrijpen mij niet.

MICHAEL Wij begrijpen jou niet.

GABRIËL Mooi.

MICHAEL Mooi. Geef me je jas, ga zitten.

*==*==*

MICHAEL Mooi. Geef me je jas. Ga zitten.

GABRIËL Een haar.

SOFIA Waar?

GABRIËL (Haalt een lange zwarte haar van haar jas.) Ken jij iemand met hele lange, zwarte haren?

SOFIA Niet dat ik weet.

GABRIËL Hoe komt die haar daar dan?

SOFIA Ik heb dat jasje al jaren niet meer gedragen.

GABRIËL Die haar zou daar dus al heel lang kunnen zitten. Die haar kan van iemand zijn die jij twintig jaar geleden kende. Een haar die daar al die tijd heeft gezeten. Die op voor jou onbekende wijze aan jou trekt. En het is wel zo realistisch om ervan uit te gaan dat er zich nog meer haren tussen jouw spullen bevinden.

SOFIA Je bedoelt dat ik me zou moeten afvragen waarom mensen hun haren achterlaten en dat ik moet inzien dat dit wellicht territoriumdrift is, een achtergelaten spoor? En dat díé gedachte mij weer zou moeten brengen op een vreemde kat die op straat langs mijn benen strijkt om zijn geur achter te laten en de vraag of die kat mij zo verbindt met andere mensen langs wie hij ook gelopen is, bedoel je dat?

MICHAEL Zal ik je jas aannemen?

SOFIA De gedachte alleen al.

GABRIËL Het kan ook niets betekenen.

SOFIA Niets?

GABRIËL Wat heb je liever?

SOFIA Ik weet niet wat ik prettiger vind.

GABRIËL Dat weet je best.

SOFIA Prima. Dan weet ik het eigenlijk wel. Kan dat? Ik ga er graag van uit dat elke gedachte welkom is. Ik streef naar een hoofd zonder systeem. Laat mijn hoofd in godsnaam één grote schoenendoos zijn waar alles in gaat. Waar geen ordening mogelijk is. Zodat er nooit iets binnen kan komen wat er niet in past. Dat er niets verwrongen hoeft te worden of aangepast aan een van de mogelijke categorieën. Is dit een idiote gedachte? Prima, die past erin. Briljant verzonnen? Past ook.

MICHAEL Altijd goed dus. Geweldig. Je jas?

SOFIA Alles klopt altijd. Begrepen? Als ik mij in mijn rechterduim snij, snij ik mij ook in mijn linkerduim en dan is alles weer goed. Ik krop geen dingen op, want ik spreek alles uit. En als ik dat niet doe, is dat omdat je heus niet altijd alles hoeft uit te spreken. En als ik het dan toch weer wel uitspreek, dan is dat omdat dit typisch zoiets bleek dat je juist wél uit moet spreken, maar waarvan het ook weer heel goed is dat je dat niet dwangmatig doet.

GABRIËL Godverdomme zeg. Heb jij wel eens ergens last van?

SOFIA Last van?

GABRIËL Je weet wel. Menselijke eigenschappen?

SOFIA Oh die. Daar ben ik gelukkig tot op zekere hoogte redelijk immuun voor.

GABRIËL Immuun voor geworden?

SOFIA Liever: standvastig gebleven.

GABRIËL Wat denk je, is het ook mogelijk om op den duur immuun te worden? Bijvoorbeeld omdat er té veel menselijke eigenschappen aanspraak op je maken?

SOFIA …mogelijk … ja … maar in de praktijk komt het erop neer dat je leven daar te kort voor is. Als je doodgaat, ben je pas halverwege alle menselijke eigenschappen, en de echte immuniteit verkrijg je pas – via deze methode – als je ze allemaal hebt gehad.

GABRIËL Dat is dus een vrij zinloze methode.

SOFIA In de praktijk wel, ja.

GABRIËL En in theorie?

SOFIA In theorie, in principe ook.

GABRIËL In principe? Zijn er uitzonderingen bekend?

SOFIA Nee, in principe niet.

GABRIËL …het zal ook ’s niet. Hoe ben ik toch ooit in dit leven verzeild geraakt.

MICHAEL Het is waarschijnlijk begonnen op een dag dat je … iets kapotmaakte. Omdat je echt zin had om eens iets goed kapot te slaan. En waarschijnlijk had je de pech dat er een behulpzaam mens in de buurt was die tegen je zei: dat is agressie. En als je leert wat agressie is, leer je dat je daarmee om moet gaan, dus leer je af om dingen kapot te maken. En als je dan nog wel eens het verlangen voelt om iets kapot te maken, denk je alleen nog maar: dit is agressie, daar moet ik mee omgaan, dit is agressie daar moet ik mee omgaan. En die zinnen vullen je hoofd, en je lichaam en je leven, totdat je – jaren later, verstandig, beredeneerd – denkt: misschien moet ik gewoon eens iets kapotslaan. Maar dan ga je iets kapotslaan, omdat je agressief bent, en niet omdat je iets kapot wilde slaan. En dan is het al behoorlijk te laat. Dan zit je voorgoed opgesloten in het emotionele leven. Mag ik je jas?

GABRIËL Er is geen enkele hoop. Zeg jij. Dat zeg jij toch?

MICHAEL Zei ik dat?

SOFIA Of je moet van het leven houden.

GABRIËL (lacht) Ja.

SOFIA (lacht ook) Ja, inderdaad. Voor mij hoeft het ook niet. Alleen Michael doet het.

MICHAEL Maar daar kan ik niks aan doen.

SOFIA Dat doet er niet toe.

MICHAEL En jij dan?

SOFIA Er een hekel aan hebben, ervan houden … ik heb geen voorkeur.

MICHAEL En ik heb geen keuze.

GABRIËL En ik zit met de gebakken peren.

MICHAEL Geef mij jullie jassen maar.

*==*==*

MICHAEL (tegen Sofia) Geweldig dat je gekomen bent, ik zat even in de rats, moet ik eerlijk zeggen, na de vorige keer. Zal ik je jas aannemen?

SOFIA Weet je dat je daarmee de spijker op zijn kop slaat?

MICHAEL Oh.

SOFIA Ik wist het zelf ook niet na de vorige keer. Ik had werkelijk geen idee waarom ik jullie nog op zou zoeken.

MICHAEL Maar je bent er, dat is het belangrijkst, geef me je jas.

SOFIA Maar ik ben eruit. Ik heb erover nagedacht en ik ben eruit. Ik weet het nu. Ik denk dat jullie mij zijn.

MICHAEL Pardon?

GABRIËL Waarom jou?

SOFIA Of jou, dat maakt me niet uit. Wanneer we jou zijn, ben ik ook jou, en jij dus mij, dus zijn we nog steeds mij.

MICHAEL Of mij.

SOFIA Inderdaad.

GABRIËL Is dat nodig?

SOFIA Ja. Want wij zijn niet in andere mensen geïnteresseerd. Jij vindt iedereen leuk, jij vindt vriendschap vermoeiend en ik heb geen voorkeur. Ik ben niet in jullie geïnteresseerd en toch zoek ik jullie op. Ik ben niet geïnteresseerd in jullie verhalen, ik kom hoogstens naar jullie toe om weer eens een avond naar mijzelf te luisteren en daar heb ik jullie – de feiten goed overziend – niet eens voor nodig. Daarvoor heb ik genoeg aan mijzelf. Sowieso heb ik vrijwel altijd genoeg aan mijzelf en tóch zoek ik jullie op. Dus zullen jullie wel een gedeelte van mij zijn. Ik weet geen andere reden waarom ik jullie zou bezoeken. Ik verlang nooit naar jullie. Ik kan blij worden van de gedachte dat jullie bestaan, maar aan die gedachte heb ik genoeg. Meer hoef ik niet. Naar jullie toe gaan is een variatie op een avond alleen thuis. Naar jullie toe gaan ís een avond alleen thuis.

MICHAEL Waarom zijn we dan niet één lichaam?

SOFIA Dan zouden we elkaar niet op kunnen zoeken.

GABRIËL Waarom zoeken we elkaar op?

SOFIA Om thuis te zijn en om weer weg te kunnen gaan. Wat valt er anders te doen?

MICHAEL Dus wij zijn twee mannen en een vrouw. Ik ben twee mannen en een vrouw.

GABRIËL Twee mannen met gebreken en één vrouw die alles kan.

SOFIA De perfecte persoonlijkheid.

GABRIËL Dat is onmogelijk.

SOFIA Daarom. Het enige wat de moeite waard is om te proberen, is het onmogelijke. Wat is het laatste onmogelijke dat jij hebt gedaan?

MICHAEL Ik heb geprobeerd te lijden.

SOFIA Prachtig.

GABRIËL Ik heb geprobeerd om toch van het leven te houden.

SOFIA Stakker.

GABRIËL En jij?

SOFIA Ik dacht dat ik het onmogelijke probeerde.

MICHAEL Maar?

SOFIA Alles bleek mogelijk.

MICHAEL Mijn god.

SOFIA Ik wilde alle instrumenten leren bespelen.

MICHAEL Dat lukte.

SOFIA Ik wilde een charismatische persoonlijkheid worden.

GABRIËL Dat ben je.

SOFIA Ik heb de lat hoog gelegd. Hoger kon niet. Maar het was geen probleem. De lat kon niet te hoog. En nu wil ik jullie zijn.

GABRIËL Onmogelijk.

SOFIA Geweldig.

MICHAEL Inderdaad. Mogen wij je jas aannemen?

*==*==*

MICHAEL Trek je jas uit! Ga zitten! Leuk dat jullie er zijn.

GABRIËL Hou daarmee op.

MICHAEL Ik kan er niks aan doen.

GABRIËL Nee, maar je hoeft er ook niet zo in te gaan hangen. Ik heb mijn jas nog niet uit, of je begint alweer.

MICHAEL Daarom. Trek je jas uit.

GABRIËL Het is niet voor iedereen even leuk. Alles.

SOFIA Daar gaan we weer. Je hebt je jas nog niet uit of je hebt alweer ruzie.

GABRIËL Ik heb geen ruzie, ik hou niet van ruzie.

SOFIA Dit wordt ruzie.

GABRIËL Niet als ik daar geen zin in heb.

SOFIA Te laat, je zit er al middenin.

GABRIËL Dan ga ik weg.

MICHAEL We hebben geen ruzie, ga zitten, dan hebben we het erover.

GABRIËL Ik doe het niet. Ik kan het ook niet, ruziemaken, ik ben daar heel erg slecht in, oké?

MICHAEL Echte vrienden kunnen ook – wij hebben helemaal geen ruzie.

GABRIËL Ik heb er geen zin in. Ik word er moe van. Ik doe er niet aan.

SOFIA Stel je niet aan, het komt altijd weer goed. Laten we er gewoon even bij gaan zitten en dan praten we erover.

GABRIËL Ik kom hier voor verstrooiing en niet om met mijn neus op de feiten te worden geduwd.

MICHAEL Ga zitten, we hebben het erover en dan is het weer goed.

GABRIËL Ik wil het gewoon eens een keer nergens over hebben. Kan dat? Altijd die omweg. Om er dan achter te komen dat we elkaar toch wel waarderen, om het daarna dan uiteindelijk eens even fatsoenlijk over niets bijzonders te kunnen hebben. Kunnen we dat eerste gedeelte niet een keer overslaan?

MICHAEL Jij weet toch alles van conflicten?

SOFIA Op het gebied van conflict ben ik de grootste autoriteit.

MICHAEL Vertel ons de uitkomst van ons conflict, dan slaan we ons conflict over, en dan kunnen we gaan zitten.

SOFIA Hebben we het hier over een realistisch conflict?

GABRIËL Laten we daar in godsnaam van uitgaan.

SOFIA De traditionele speltheorie weet zich eigenlijk zelden raad met realistische conflicten.

GABRIËL Met welke dan wel?

SOFIA Dammen. Schaken. Mens-erger-je-niet. Ganzenbord.

GABRIËL Ik ga naar huis.

SOFIA Maar op dit moment werk ik samen met een paar Britse wiskundigen aan een nieuwe versie van de speltheorie, die zich uiteindelijk met realistische conflicten moet bezighouden.

GABRIËL Dan kom ik terug als jullie eruit zijn.

SOFIA Kijk, de opties in een realistisch conflict liggen niet vast zoals bij een spelletje dammen. Als gevolg van de gebeurtenissen veranderen de spelregels steeds en dus de kosten en baten van de diverse mogelijkheden.

GABRIËL Totaal onvoorspelbaar dus.

SOFIA Niet helemaal. Nog steeds is het aantal manieren waarop de spelregels kunnen worden veranderd, eindig. En dus is in principe na te gaan welke mogelijke wendingen het lot zou kunnen nemen, en welke voor- en nadelen dat beide tegenstanders zou brengen.

GABRIËL Dus jij kunt in principe voorspellen hoe ons conflict zich zal ontwikkelen?

SOFIA Ja, in principe wel. Maar het uitgangspunt bij het opzetten van die theorie is wel dat alle partijen uiteindelijk streven naar het opheffen van alle dilemma’s.

MICHAEL En als ik helemaal niet geïnteresseerd ben in het wegnemen van dilemma’s?

SOFIA Daar heeft de theorie nog geen antwoord op.

MICHAEL Oh.

SOFIA Voor de echte waanzin weet zelfs onze theorie zich geen raad.

MICHAEL Het niet willen wegnemen van dilemma’s is waanzin?

SOFIA Volgens de theorie. Ja. (stilte)

MICHAEL Zal ik jullie jas aannemen?

GABRIËL Ik ga niet –

MICHAEL Alsjeblieft?

GABRIËL Ja, jullie denken dat dat kinderachtig van me is, maar ik ben heel strikt in die dingen. Ik ga nooit zitten voor alles is uitgepraat. Voor je het weet is het hele bezoek gewijd aan dát je bij elkaar op bezoek bent. Heb je dat net uitgepraat, is de avond al voorbij. Dat moet je goed in de gaten houden. Er zijn gewoon onderwerpen waarbij je niet de misstap moet begaan om te denken dat je ervoor moet gaan zitten. Want als je er eenmaal voor gaat zitten kom je niet meer van het onderwerp af.

SOFIA Welk onderwerp?

GABRIËL Waar we het over hadden.

MICHAEL Hadden we het ergens over?

GABRIËL Ja, en dat beviel mij niet.

MICHAEL Nou, ik zou zeggen: trek je jas uit, dan houden we erover op …

*==*==*

MICHAEL Wat goed om jullie weer te zien. En wat een timing, allebei tegelijkertijd. Ken je dat: dan zit je te wachten en dan denk je: ik kan me niet voorstellen dat ze werkelijk zullen komen. Ik zou zeggen: trek je jas uit, hang ’m op, geef ’m aan mij, gooi ’m op de grond of voor mijn part hou ’m aan, wat je wil, ’t is jullie feestje. Ga zitten, maak het je gemakkelijk. Zal ik je jas aannemen? Heb je de deur dichtgedaan? Mag ik je jas? Met permissie? Mag ik je jas? Heb je ’t koud?

GABRIËL Lekker warm hier, zeg. Hé Sofi, ben je er al lang?

SOFIA Nee joh, ik kom net binnen. Ik heb mijn jas nog aan.

MICHAEL Goeie jas is dat.

GABRIËL Van welke kant kwam jij dan?

SOFIA Ik kwam via achter.

MICHAEL Nieuw?

SOFIA Ja. Vorige week gekocht.

GABRIËL Oh ja, jij bent natuurlijk in eh … dinges geweest.

MICHAEL In Lissabon gekocht?

SOFIA Ja.

GABRIËL Erg goeie jas. God, wat is het koud buiten.

MICHAEL Dat zal wel ja, zeker met die wind er nu bij.

GABRIËL Volgens mij vriest het.

SOFIA Het vriest niet. Het komt door die wind. Dan lijkt het kouder.

MICHAEL Jij hoeft niet zo’n eind.

GABRIËL Godverdomme, ja zeg. Jij bent natuurlijk gewoon lopend.

SOFIA Goed hè?

GABRIËL Voor de fiets is het geen weer.

SOFIA Jij moet natuurlijk dat hele eind langs het kanaal.

MICHAEL Is de laatste keer nou op jouw verjaardag geweest?

GABRIËL Eh …

SOFIA Heb jij geen handschoenen aan?

GABRIËL Ik dacht: het vriest niet, is niet nodig.

SOFIA Je mag die van mij wel lenen, op de terugweg.

GABRIËL Nee joh, we hebben elkaar nog met de verhuizing gezien. Vorige week.

MICHAEL Och ja, natuurlijk.

GABRIËL Het is echt in één keer winter geworden.

SOFIA Vorige week liep iedereen nog te zeuren dat je dit geen winter kon noemen.

MICHAEL Ik heb dit liever dan regen.

GABRIËL Dat is waar.

MICHAEL Geef me jullie jas, ga zitten. Maak het je gemakkelijk. Wat lusten jullie te drinken? Wijn? Bier? Of eerst iets warms? Koffie? Mag ik je jas? Sofia, heb jij de achterdeur goed dichtgedaan?

SOFIA Vanwege de kat?

MICHAEL Ja.

SOFIA Geloof het wel, ja.

GABRIËL Loopt ze nog steeds weg?

MICHAEL Soms, als er bezoek is. Dan raakt ze in paniek.

GABRIËL Volgens mij is dat beest niet helemaal goed, weet je dat?

MICHAEL Waarom kom jij dan eigenlijk nooit met de tram?

GABRIËL Zo’n gedoe.

SOFIA Lijn 6 gaat toch rechtstreeks vanaf jou hiernaartoe?

GABRIËL Niet in het weekend.

SOFIA Oh nee?

MICHAEL Ja, dat klopt, dat is sinds pas. Dat is veranderd.

SOFIA Waar is ze nou? De kat?

MICHAEL Zal wel onder het bed zitten.

SOFIA Poehoes?

MICHAEL Laat ’r maar.

SOFIA POEHOES!

GABRIËL Ik ga sowieso liever met de fiets. Weet je tenminste precies hoe laat je van huis moet vertrekken.

SOFIA Ik kijk toch even of de deur goed dicht is. (Sofia weg)

MICHAEL Geef me je jas, ga zitten.

GABRIËL Ja. (Gabriël maakt aanstalten zijn jas helemaal uit te trekken, maar stopt daarmee als Sofia terugkomt.)

SOFIA (bezorgd) Eh … Michael?

MICHAEL (geschokt) De kat is weg.

SOFIA Nee, ze zit onder het bed.

MICHAEL Godzijdank. Laat ’r maar effe. Komt vanzelf wel tevoorschijn.

SOFIA Maar eh … Heb jij nog meer mensen uitgenodigd?

MICHAEL Nee, hoezo?

SOFIA Ja, zie je, dat dacht ik al.

GABRIËL Hoezo?

SOFIA Nou – …er staat een bisschop in je keuken.

MICHAEL Meen je dat nou?

GABRIËL Wat?!

SOFIA Ga maar kijken.

GABRIËL Hè?

MICHAEL Wat moet-ie?

SOFIA Hij vraagt zich af of je ’m nodig hebt. Maar hij wil niet ongevraagd binnenkomen.

MICHAEL (lachend) De smeerlap. Komt-ie nu mee. Jaha, zo gaat dat. Godverdomme zeg, hè, jaha, zo doen ze dat.

GABRIËL Een bisschop?

SOFIA Met zo’n paarse jurk. Dat is toch een bisschop?

GABRIËL Ja, dat weet ík niet.

SOFIA Ga maar kijken. (Gabriël gaat even kijken en komt weer terug.)

GABRIËL Je hebt gelijk. Het is een bisschop.

SOFIA Ja, hè? Dat dacht ik ook.

GABRIËL Nee, het is zo. Ik heb het gevraagd.

SOFIA Oh, nou, zie, dan zal het wel zo zijn.

MICHAEL Hij zal het zelf wel het beste weten. Of niet? Geef me je jas, ga zitten, maak het je gemakkelijk.

GABRIËL Jij gaat niet even kijken?

MICHAEL (lacht) Jaha, daar trap ik in! Nee, dat risico neem ik niet.

GABRIËL Misschien is het iemand die je kent.

MICHAEL Geloof me, ik ken geen bisschoppen. Zeg ’m maar dat dit een besloten feestje is.

GABRIËL Kun je dat niet zelf even doen?

MICHAEL Zolang die man daar staat, ga ik de keuken niet in.

GABRIËL Het is jouw huis. Als jij niet wilt dat die man in jouw keuken staat, dan moet je dat tegen die man zeggen.

MICHAEL Mij krijg je die keuken niet in.

GABRIËL Ik ga het niet voor je doen.

MICHAEL Dan laten we hem in de keuken. Sofia, lieve schat, mag ik je jas aannemen?

GABRIËL Je denkt toch niet dat ik hier op mijn gemak ga zitten, terwijl ik weet dat die man daar staat?! Stuur ’m dan alsjeblieft weg!

MICHAEL Gabriël, luister: aan zulke dingen kun je beter geen aandacht besteden. Voor je het weet zit je er tot aan je nek in. Dat is net als met de maffia. Zo’n man gaat vanzelf wel weer weg.

SOFIA Zeg eh … gaan we zitten of blijven we hier staan?

MICHAEL Natuurlijk, sorry, ik ben er niet helemaal bij … sorry, natuurlijk, geef me je jas, ga zitten. (Sofia maakt aanstalten haar jas verder uit te trekken, maar stopt wanneer Gabriël begint te praten.)

GABRIËL En jij vraagt je ook niet af wat die man daar moet?

SOFIA Jij weet net zo goed als ik dat voor zoiets geen verklaring bestaat.

GABRIËL Dus daar laat je het bij.

SOFIA Je kunt bij mij thuis vragen: ‘Waar staan je kamerplanten?’ En dan zeg ik: ‘Er zijn hier geen kamerplanten.’ Dan zeg jij toch ook niet: ‘Ik vraag me toch af waar de kamerplanten zijn?’

MICHAEL Heb jij echt niet één plant?

SOFIA Niet een.

MICHAEL Gabriël, jongen, geef me je jas.

GABRIËL Ik ga zo niet zitten.

MICHAEL Ga dan naar ’m toe, stuur ’m weg, ga zitten en hou erover op. Alsjeblieft zeg!

GABRIËL (terwijl hij naar de keuken loopt) Godverdomme zeg, stelletje lapzwansen, wie z’n huis is het hier nou … kun je godverdomme niet gewoon effe zelf gaan kijken – halvegare – ik ben ook gek ook dat ik hier de boel weer ga lopen oplossen – ik ben nog niet binnen – ik heb mijn jas nog niet uit of het is weer zover – stelletje idioten – hou die deur dan ook op slot – stelletje goedgelovige naïevelingen – als hier op een dag het hele huis wordt leeggeroofd, vind je het zeker nog gek ook – meneer heeft een bisschop in z’n keuken: ‘laat maar lekker staan’, alsof-ie muizen heeft – man man man – stelletje idioten – godverdegodverde – (mompel-mompel; Gabriël weg en weer terug)

MICHAEL En?

GABRIËL –

MICHAEL Wat?

GABRIËL Hij staat je lasagne op te eten.

MICHAEL Godverdomme.

GABRIËL Dus dat vind jij toch ook verontrustend?

MICHAEL Die wilde ik voor morgen bewaren.

SOFIA Gaat hij nu weg?

GABRIËL –

SOFIA Heb je gezegd dat hij moest gaan?

GABRIËL Is dat mijn taak?

MICHAEL Jij bent hier degene die er problemen mee heeft!

SOFIA Je durfde niet.

GABRIËL Ik kom hier toch op bezoek! Wie z’n taak is het dan dat ik me op mijn gemak voel?

SOFIA Hij durfde niet.

MICHAEL Ik ga me een beetje de verantwoordelijkheid nemen over jouw gemoedsrust.

GABRIËL Dat vraag ik jou helemaal niet. Maar als ik van tevoren had geweten dat – dat – dat Sinterklaas bij jou in je keuken bivakkeerde, dan had ik me wel even twee keer achter mijn oren gekrabd voor ik bij jou op bezoek kwam!

MICHAEL Als je er last van hebt, stuur je ’m weg! Dat zeg ik!

GABRIËL Ik heb daar een hekel aan, oké! Ik haat mensen wegsturen. Als ik dat doe, dan voel ik me kut en dan heb ik daar de hele avond last van. Ik kan niet eens de straat op zonder zes keer het straatnieuws te kopen, laat staan dat ik iemand het huis uit durf te zetten als het niet eens mijn huis is. Ik ben blij dat ik even niet thuis ben, dat er niemand kan bellen, dat er niemand onverwachts langs kan komen, dat ik geen moeilijke vragen krijg – godverdomme, en dan krijg ik dit! Dan mag ik bij een ander ook nog eens een keer het vuile werk opknappen!

MICHAEL Ga nou eerst eens even zitten.

GABRIËL Dat kan ik niet! Zo zit ik niet op mijn gemak!

MICHAEL Dan weet ik het ook niet meer.

SOFIA Gewoon een kwestie van gaan zitten.

GABRIËL Stelletje eigenwijze – hier! Kijk maar! (Gabriël gaat zitten, nerveus.) Zul je zien hoe ik er op mijn gemak bij zit. Zo, lekker zeg. God, wat leuk dat we er allemaal weer zijn. Gezellig. En dan laten jullie mij maar eens zien of jullie er zo op je gemak bij zitten als ik er zo bij zit. Laat maar eens zien of jullie er zo op je gemak bij zitten … Als ik er zo bij zit … Of jullie dan – … Hè?

*==*==*

(Sofia gaat er ook bij zitten. Gabriël en Sofia zitten dus aan tafel, met hun jassen nog aan. Alsof ze elk moment weer op kunnen staan. Michael staat er beteuterd bij te kijken.)

MICHAEL Ik had van die hoorntjes gekocht. Waar je met zo’n tube kaas in kunt spuiten. Ik had Nibbits gehaald. Ik had al die soorten chips gehaald die je nooit meer koopt. Wokkels. Ringelings. Mamamia’s. Chipito’s. Ik had me voorgesteld hoe ik die zou opdienen. Hoe verrast jullie zouden zijn. Ik had me een voorstelling gemaakt van deze avond, van de tafel. Hoe die vol zou staan met eten, hoe ons dat zou plezieren. Hoe de nootjes in de schaaltjes zouden liggen. Dat jaren-zeventig-zaterdagavondbeeld van verschillende verdiepingen van plastic bakken met vakjes gevuld met alle soorten zoutjes. Ik had me een voorstelling gemaakt …

SOFIA Nou ja. We zitten hier nu tóch … Toch?

MICHAEL Wat bedoel je?

SOFIA Of wil je het bewaren?

MICHAEL Nee, daar heb je wel gelijk in.

SOFIA Nou dan.

MICHAEL Anders ligt het daar maar.

SOFIA Dat bedoel ik. Wat houdt ons nog tegen?

MICHAEL Welbeschouwd … niets?

SOFIA Gabriël?

GABRIËL Mm?

SOFIA Kun jij? (wijst naar de keuken)

GABRIËL Ik?!

SOFIA Jij zit tóch niet lekker.

GABRIËL Godverdomme.

(Gabriël staat op en gaat naar de keuken. Hij blijft een tijdje weg. Komt terug met eten en drank. Zakken chips, kaas in plastic. Hij smijt alles, in verpakking, op tafel.)

MICHAEL Ik had daar van die mooie schaaltjes voor.

GABRIËL Oh ja? (Gabriël drinkt uit de fles.)

MICHAEL Ik heb nieuwe wijnglazen.

…

GABRIËL Op zich is er eten genoeg.

MICHAEL Precies!

GABRIËL Meer dan wij op kunnen.

MICHAEL Meer dan genoeg.

GABRIËL Daarom. En … nou ja … ik bedoel: het is wel een hele moderne bisschop.

MICHAEL GODV – Alsjeblieft, Gabriël!

GABRIËL Of hij nou in de keuken de kast leeg eet of hier! Hij is er nu tóch. Da’s toch lullig zo, als zo’n man in de keuken moet blijven!

MICHAEL Zet het van je af, Gabriël, alsjeblieft.

GABRIËL Dat kan ik niet.

SOFIA Dat is waar, dat kan hij niet. Die man is totaal incompetent voor het leven.

GABRIËL Dank je.

SOFIA Niks te danken. Ik ben nu eenmaal een heel empathisch mens.

MICHAEL Als we er tóch bij gaan zitten. (Ook Michael schuift aan. Sofia heeft de tube kaas in de hand. Maar de tube zit nog dicht.)

SOFIA Heb jij een vork of zo, om dat ding open te krijgen.

MICHAEL Nee, dat moet je met dat hoedje doen. Kijk, dat is heel handig. (De tube stelt een kok voor, en de dop de koksmuts. Als je de dop omdraait kun je met de dop de tube doorprikken. Michael doet dat voor.)

SOFIA Oh, wat handig. Hoe weet je dat?

MICHAEL Hoe weet ik dat? Ja, hoe weet ik dat. Dat weet ik.

SOFIA Staat het op de tube?

MICHAEL Geloof het niet.

SOFIA Maar hoe weet je dat dan dat dat zo moet?

MICHAEL Ik weet dat gewoon.

SOFIA Heeft iemand je dat verteld?

MICHAEL Dat weet ik niet, hoe ik dat weet. Ik weet dat gewoon. Dat weet iedereen.

SOFIA (tegen Gabriël) Wist jij dat?

GABRIËL Ja.

SOFIA Hoe weet jij dat dan?

GABRIËL Weet ik veel. Dat weet ik gewoon.

SOFIA Dat ze zoiets niet op de tube zetten, hè …? Als jullie het niet erg vinden, trek ik mijn jas erbij uit.

GABRIËL Waarom niet. Je zit er nu tóch.

SOFIA Kan ik net zo goed mijn jas erbij uittrekken.

GABRIËL Je bent er tóch al bij gaan zitten.

SOFIA Daarom. Kan die jas er ook nog wel bij uit.

GABRIËL Al trok je je schoenen uit.

SOFIA Bij wijze van spreken.

MICHAEL Als je tóch je jas erbij uitrekt. Wil je wat te drinken?

SOFIA Ik zit er nu tóch.

MICHAEL Kan ik net zo goed die wijnglazen erbij pakken.

GABRIËL Als we die wijn tóch opdrinken.

MICHAEL Kunnen we er maar beter het beste van maken.

SOFIA We zitten nu tóch bij elkaar.

MICHAEL Gabriël, je zit er nu tóch. Trek je jas uit, dan schenk ik wat in.

*==*==*

MICHAEL Ik had me erop verheugd, weet je dat?

SOFIA Ja. Dat weet ik.

MICHAEL Om met jullie – Hoe vaak komt het voor dat drie mensen elkaar zo kunnen vinden?

SOFIA Hoe vaak komt het voor dat je elkaar opzoekt om elkaar niets te zeggen te hebben?

GABRIËL Hoe snel glipt het door je vingers heen?

MICHAEL Terwijl het zo simpel is. Wat heb je nou helemaal nodig? Drie stoelen, twee vrienden, één tafel.

SOFIA Zo’n beetje als we hier nu zitten.

GABRIËL Als niet –

SOFIA Als niet.

MICHAEL Maar waarom niet?

GABRIËL Wat?

MICHAEL We zitten er nu tóch. Kunnen we niet –?

GABRIËL Wat?

MICHAEL Al is het maar voor even.

GABRIËL Wat?

MICHAEL Alsof er … niets aan de hand is.

GABRIËL Michael weer.

MICHAEL Waarom niet?

GABRIËL Mister Nibbit.

SOFIA Het is een uitdaging.

GABRIËL Niet voor mister Nibbit!

MICHAEL (hoopvol) …we hangen onze jas op de kapstok … ik haal al die schaaltjes tevoorschijn …

GABRIËL Met de moed der wanhoop.

MICHAEL We hebben niets te verliezen.

GABRIËL Dat zul je mij niet horen ontkennen.

SOFIA Gabriël?

MICHAEL Alsjeblieft?

GABRIËL …ach. Laten we ’s gek doen.

*==*==*