Esther Gerritsen

Bevoorrecht bewustzijn

Verhalen

Uitgeverij De Geus

breda 2013

© Esther Gerritsen, 2000

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Jeroen van den Boer

Omslagillustratie © Ralph Gibson

ISBN 978 90 445 2746 9

NUR 303

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2002.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Bevoorrecht bewustzijn

Je trekt je broek aan. Je hebt deze broek eerder aangetrokken. Op dezelfde plaats, op net zo’n dag, in een ver verleden.

Het beeld van hoe je hier, nu, deze broek aantrekt, is er al. De beweging gaat over de al bestaande beweging uit je herinnering heen. Je trekt je trui aan die je ook al eerder hebt aangetrokken. Al eerder eerst met je hoofd door de hals, daarna de mouwen. Al eerder hier in deze badkamer, op zo’n dag als deze, maar dan eerder. Ooit. De weg die je naar de keuken loopt, liep je eerder.

Vanaf het moment dat je herkende hoe je die broek eerder aantrok, hoe je de trui, de badkamer en de weg naar de keuken herkende, is je waarneming veranderd. Je kijkt niet meer. Je herkent. Je doet niets. Je kleurt in. Alles bestaat al. Je vervolmaakt de toekomst.

Als je de koffiescheppen telt terwijl je het koffiezetapparaat vult, tel je de koffiescheppen niet terwijl je het koffiezetapparaat vult. Je telt de scheppen niet, niet nu. Je laat zien hoe het is gegaan, ooit. Je hele ochtend is een heilige communie waarmee je je eerste communie bevestigt. Deze ochtend zeg je: ‘Ja, het was goed zo, zo moet het ook nu nog zijn.’ Op je gezicht een serene glimlach. Alsof je niet van deze wereld bent. Dat is waar. Je bent niet van deze wereld die elke dag nieuw is. Je bent van de wereld waarvan het nú al lang geleden vastlag. Je hoeft niets nieuws te doen. Je hoeft niets te verzinnen. Niets te ondernemen. Je bevestigt je leven met je leven. Het klopt altijd. Er zijn geen beelden van andere broeken op andere plaatsen op andere dagen.

Je ervaart al die herkenning als geluk. Je bent meer dan tevreden. Je bént tevredenheid. Alles gaat zoals het moet gaan.

Je bent onderdeel van een prachtig geheel der dingen. Even heb je er een glimp van opgevangen. Even heb jij het gezien.

Zoals Hildegard van Bingen. Hildegard, de bekende zieneres, dichteres, componiste, abdis, uit de Middeleeuwen. Hildegard die visioenen zag. Prachtige visioenen die zij ‘aanschouwde volgens de wil van God’. Ze liet tekeningen en beschrijvingen van haar visioenen na. Je kent een van die tekeningen: De val van de engelen. Hildegard beschreef dat ze een grote ster zag: ‘…zeer schitterend en schoon, vergezeld van een mateloze veelheid van vallende sterren waarmee de grote ster zuidwaarts trok (…) En plotseling werden zij alle uitgedoofd en in zwarte kolen veranderd (…) en in de afgrond geworpen zodat ik ze niet langer kon zien.’

Hildegard omschreef haar visioenen zoals zij ze zag. Want God had tot haar gesproken en gezegd: ‘Zo spreek ook jij, mens, over datgene wat je ziet en hoort. Schrijf het niet volgens je eigen goeddunken of volgens een ander mens, maar zoals het met de wil overeenkomt van degene die alles weet, alles ziet en alles in de verborgenheid van zijn geheimenissen ordent.’

Ook Hildegard had een glimp opgevangen van de waarheid.

Je kent de tekening van de val van de engelen uit een boek van Oliver Sacks. Uit het hoofdstuk over migraine.

Bijna een millennium nadat Hildegard haar visioenen volgens Zijn wil omschreef, hebben neurologen haar verhalen en tekeningen bestudeerd en zij kwamen tot de conclusie dat Hildegard migraine had. De val van de engelen omschrijven zij als: ‘Een stortvloed van fosfenen, voorbijtrekkend aan het gezichtsveld, waarna hun doortocht wordt gevolgd door een negatief scotoom.’ En Oliver Sacks schrijft: ‘…een uniek voorbeeld van de wijze waarop een fysiologische gebeurtenis, alledaags, gehaat door of zonder betekenis voor het merendeel van de mensen, in een bevoorrecht bewustzijn het substraat kan worden van een verheven extatische inspiratie.’

Dat wat Hildegard aanschouwde volgens Gods wil en waardoor haar leven een goddelijke betekenis kreeg, is niet te danken aan God maar aan haar ‘bevoorrecht bewustzijn’.

Iemand legt je uit hoe het déjà vu werkt. Dat het een vergissing is van het geheugen. Als alles goed werkt gaan de indrukken eerst naar het kortetermijngeheugen en daarna naar het langetermijngeheugen. Maar soms schieten de dingen meteen naar het langetermijngeheugen waardoor je dat wat je aan het doen bent, herkent als iets wat je al hebt meegemaakt.

Maar op de dag van het doorlopend déjà vu, de dag dat je een broek aantrekt die je eerder aantrok, de al bekende weg naar de keuken loopt, op die dag zegt je bevoorrecht bewustzijn dat alles gaat zoals het moet gaan. Op die dag heb je een glimp van de waarheid opgevangen.

Je leest de wetenschapspagina’s van de krant, die altijd vol staan met berichten over zogenaamde psychologische aandoeningen. Er zijn meer mensen met trauma’s sinds het woord trauma bekend is. Een voorkeur hebben voor slapstick is een hersenaandoening van de rechtervoorkwab.

Het is niet moeilijk om je voor te stellen wat we een paar eeuwen na nu zullen weten. Wat schrijven de wetenschapspagina’s in de toekomst bijvoorbeeld over eerlijkheid? Waarschijnlijk heet het dan: de onmogelijkheid om te liegen. Je bevoorrecht bewustzijn zegt je dat je niet kunt liegen omdat je een oprecht mens bent, maar misschien heeft het wel alles te maken met je frontaalkwab. Mensen die nu niet kunnen liegen doen daar niets aan. Zij zien het als een teken van hun goedheid. Maar wanneer later wordt ontdekt dat eerlijkheid een frontaalkwabaandoening is, wordt hun bevoorrechte bewustzijn genegeerd. Iedereen zal medelijden hebben met eerlijke mensen. ‘Eerlijk’ is dan de naam voor een kwaal, net zoals migraine.

Je redeneert verder: je bevoorrecht bewustzijn dat de levenslasten altijd positief interpreteert is natuurlijk ook een fysieke aandoening. Maar met je (bevoorrechte) bewustzijn van dat bevoorrechte bewustzijn zeg je dat die positieve uitleg van jou alles te maken heeft met je optimistische karakter.

Je hele leven is een aaneenschakeling van fysieke gebeurtenissen. Je bewustzijn, al dan niet bevoorrecht, maakt er wat van. Al naargelang zijn fysieke gesteldheid die dag.

Of dus toch al naar gelang de wil van God?

Je leest weer een bericht op de wetenschapspagina. Er zijn mensen die last hebben van gezoem in hun oren. Dat werd altijd geïnterpreteerd als een fysiek defect van die mensen, maar nu blijkt dat het gezoem echt bestaat. Dat het om laagfrequente geluiden gaat, maar dat er maar weinig mensen fysiek in staat zijn om die geluiden daadwerkelijk te horen.

Er zou een God kunnen zijn. Een concrete God met een baard. Maar niet iedereen is fysiek in staat om hem te zien. Je weet het niet.

Waarom kreeg Hildegard migraine? Waarom maakt jouw geheugen een fout?

Er zou een geheime ordening kunnen zijn, maar we zijn blind en beschrijven onze wereld ‘volgens eigen goeddunken, of volgens een ander mens’ en niet ‘zoals het met de wil overeenkomt van degene die alles weet, alles ziet en alles in de verborgenheid van zijn geheimenissen ordent’.

Greenwich achttienvierennegentig

Het is achttienvierennegentig. De Fransman Bourdin wordt op een bepaalde dag, op een bepaald tijdstip in de ochtend, wakker in een hotelkamer in Greenwich.

Als Bourdin zijn ogen opent, is het eerste wat hij ziet het nachtkastje dat naast zijn bed staat. Hij verroert zich niet en staart naar het lege oppervlak. Er staat geen klok op het nachtkastje en Bourdin vraagt zich af hoe lang het zal duren voordat ook de hotels toegeven.

Hij trekt zijn knieën op en kruipt dieper onder de dekens. Hij weet dat hij maar naar buiten hoeft te lopen en op de kerkklok te kijken, dat hij maar naar de balie hoeft te gaan en het de juffrouw te vragen. Hij hoorde de schoonmakers in de gang. Iemand zal hem kunnen vertellen hoe laat zij in deze gang waren en het tijdstip van zijn ontwaken zal zijn achterhaald. Het zou simpel zijn om uit te rekenen hoeveel dag er nog is.

Bourdin fantaseert: alles wat hij doet zou hij in minuten, in seconden kunnen berekenen. Hij zou met een vrouw kunnen slapen en achteraf zeggen: ‘We hebben drieëntwintig minuten en twaalf seconden de liefde bedreven.’

De meetbare tijd is geïnfiltreerd in zijn bestaan en zal niet meer verdwijnen. Er is een waarheid vastgelegd die zijn leven is gaan beheersen. Die op een dag, ongetwijfeld, ieders leven zal beheersen. Op een dag houdt men wereldwijde enquêtes en staan er tijdsbeweringen in de krant waar niemand van opkijkt: ‘Het gemiddelde Amerikaanse echtpaar besteedt 32 minuten per dag aan conversatie.’

Bourdin trekt het kussen over zijn hoofd.

Ooit moet de toekomst ook voor hem iets zijn geweest dat voor hem lag. Ongekende verten. Maar de toekomst is allang iets geworden dat hem in razend tempo tegemoetkomt, iets dat hem insluit. De woensdag zal op de dinsdag volgen, die op de maandag zal volgen, die op de zondag zal volgen, die op de …

Bourdins gedachten worden verstoord door het geluid van mensen op straat. Hij staat op en loopt naar het raam. Hij trekt het gordijn voorzichtig een klein stukje open en kijkt naar buiten. Het is druk op straat. Hij moet wakker zijn geworden op het tijdstip dat de meeste mensen hier opstaan.

Hij kijkt naar die mensen en denkt: Elke ochtend horen zij de klokken luiden. Elke ochtend horen zij het geluid dat zij exact vierentwintig uur eerder ook hoorden. De klokken zeggen: Het is zeven uur, en jij wordt wakker. Net zoals je gisteren om zeven uur wakker werd en zoals je morgen om zeven uur wakker zult worden. Niets wijst erop dat het wel vandaag is. Niets wijst erop dat het niet eigenlijk gisteren is, of al morgen. Elke dag wordt er op één zenuw gehamerd en binnen onafzienbare tijd is het tijdstip zeven uur kapot. De mensen die om zeven uur dertig het huis verlaten, bestaan niet om zeven uur dertig. Je ziet het in hun ogen, die niet meer kijken. De mensen op straat weten blind waar ze zijn, ze weten waar ze zijn in de tijd.

Bourdin denkt aan zijn vrienden thuis en voelt zich ver verheven boven de mensen in de straat. Zijn vrienden en hij hebben het goed gezien. Het zijn de rijken die het leven van de armen beheersen. Het zijn de werkgevers die willen dat je elke ochtend op dezelfde tijd wordt gewekt. Onschuldige mensen worden gewekt door klokken die tegen hen spreken, die met de stem van de baas tegen hen zeggen: ‘Elke dag van je werkende leven ben je van mij.’

Bourdin repeteert in gedachten grote woorden maar staat naakt en klein, met afhangende schouders, in zijn hotelkamer en denkt ook: na het opstaan komt altijd het wassen en het aankleden. Het idee dat de ene handeling onvermijdelijk de andere opvolgt, beangstigt hem en het liefst zou hij die logica ontkennen. Naakt gaat hij aan het tafeltje tegenover het bed zitten.

Hij herinnert zich nog duidelijk de opluchting toen hij ontdekte dat het niet aan hem hoefde te liggen, dat zijn onvermogen om met de tijd om te gaan niet zijn onvermogen was, maar een signaal dat de tijd zoals die hem werd opgedrongen, een leugen was. In de vreemde hotelkamer, aan een vreemde tafel, houdt hij zich voor dat hij niet de enige is, dat het hier niet om het belang van één persoon gaat en hij schrijft boven aan de stadsplattegrond van Greenwich: ‘Net als Bergson zien wij in de objectieve (meetbare) tijd een denaturering van de subjectieve, de echte, oorspronkelijke tijd.’

Hij kleedt zich aan en denkt: Ik doe er een bepaalde tijd over om deze kleren aan te trekken. Elke dag, en elke dag van mijn leven zal ik denken: Ik doe er een bepaalde tijd over om deze kleren aan te trekken. Elke dag, en elke dag van mijn leven zal ik denken: Ik doe er een bepaalde tijd over om deze kleren aan te trekken. Elke dag, en elke dag …

Aandachtig volgt hij zijn handen als hij de veters van zijn schoenen strikt. Zo lijken die handen zich ver weg in een andere wereld te bevinden en even is daar alleen het veters strikken, bestaat er alleen die verre wereld waarin zijn vingers zich bewegen. Alsof de tijd stilstaat.

Maar Bourdin weet beter. De tijd zal nooit meer stilstaan. Niet wereldwijd, hoogstens plaatselijk. Dus zullen ze kunnen meten hoe lang die tijd stilstond. De kranten zullen schrijven: ‘Tijd stond drie seconden stil’, en de klokken zullen snel gelijk worden gezet. Alle tijd die stilstond, moet worden ingehaald.

Bourdin kijkt een laatste keer de hotelkamer rond. Hij vergeet niets. De stadsplattegrond heeft hij grondig bestudeerd en daarna in zijn tas gestopt. Hij laat de deur op een kier voor de schoonmakers en loopt de gang door, de trappen af, naar de receptie. Hij legt de sleutel op de balie en rekent af. Dan loopt hij de laatste maal door de hal van het hotel, waardoor hij de dag ervoor nog voor de eerste maal liep. Hij stapt de drempel van het hotel over en zet de eerste stappen van het hotel vandaan. In zijn ene hand een kleine koffer, in zijn andere een linnen tasje.

Had hij die weg maar vaker kunnen lopen, had hij diezelfde weg maar opnieuw kunnen lopen, met een ander doel, gewoon om naar de bakker te gaan of naar het park. Hij had zich kunnen herinneren: daar liep ik toen, daar dacht ik aan thuis, daar heb ik me verbaasd over het vreemde uithangbord van de drogist, de dag dat ik … Hij zou een verleden hebben gehad in Greenwich. Maar hij loopt die weg maar één keer. Hij zet alleen eerste voetstappen en loopt zo de toekomst in.

Van de Franse anarchist Bourdin werden in de stad Greenwich, op een bepaald tijdstip in de ochtend, van een bepaalde dag in het jaar achttienvierennegentig, slechts brokstukken teruggevonden. De ochtend van zijn sterfdag was hij op stap gegaan met een fles met explosieven in zijn tas. Zijn doel: de chronometerkamer van het observatorium van Greenwich. Bourdin wilde het centrum dat tijd en ruimte coördineerde vernietigen. De ultieme actie tegen de dictatuur van de tijd. Resten van zijn lichaam werden buiten op straat gevonden, enkele tientallen meters van het observatorium vandaan.

De bom was voortijdig afgegaan.

Mijnheer Teste voorbij

Het huis staat buiten de stad. Ze zijn er tien jaar geleden komen wonen. Toen ze zeker wisten dat ze de drukte van de stad achter zich wilden laten.

Met in elke hand een volle boodschappentas stapt hij de grote keuken binnen. Zij komt iets later achter hem aan. In haar ene hand heeft ze een oude schoen, in de andere een halve tennisbal. Zij is ergens in de zeventig en hij de tachtig al gepasseerd. Hij zet de boodschappentas op het aanrecht en zij legt de schoen en de halve tennisbal op de keukentafel. Terwijl hij de boodschappen uitpakt, loopt zij onrustig om hem heen. Ze houdt hem in de gaten. Dan haalt hij een zak chips uit de tas. Ze kijkt hem aan. Hij geeft haar de zak. Met de zak chips in haar handen blijft ze naast hem staan. Hij zet op zijn gemak de rest van de boodschappen op het aanrecht. Dan neemt hij de zak uit haar handen. Ze maakt een zacht kreunend geluid. Ze volgt zijn bewegingen als hij een schaal pakt en die vult met chips.

Op het eerste gezicht lijkt er niets veranderd. Hij kookte altijd al. Deed de boodschappen. Was altijd al de zorgzaamste geweest van de twee.

Zij was meer degene die opruimde. Overdag, tussen het schrijven door. Ze stofzuigde het huis tussen twee alinea’s door. Ze deed de afwas tussen twee scènes door. Ze deed de was. Ze had altijd erg van de was gehouden. Waste halve trommels. Waste één trui als daarmee alles was opgeruimd. Ze keek dan vaak minutenlang tevreden naar de ronddraaiende was door het raampje. Alsof ze zich nog goed herinnerde hoe zij, hoe haar moeder, haar grootmoeder en al die vrouwen voor haar ooit al die was met de hand hadden moeten doen.

Ze kijkt nog steeds tevreden naar de was maar ze stopt ’m er zelden zelf meer in. Het opruimen en schoonmaken is ook gestopt. Langzamerhand heeft ze haar belangstelling ervoor verloren. De echte veranderingen zie je aan het huis. Ze wist geen sporen meer uit, ze laat alleen nog maar sporen achter. Overal papieren, schoenen, flessen, kleren, schroeven. Zij beziet tevreden hoe de kamers zich vullen met afval en hij grijpt niet in. Hij kijkt ernaar en denkt op bezorgde momenten: Hoe lang zouden we dit volhouden?

Ze eet chips staand aan het aanrecht. De halve tennisbal en de schoen liggen vergeten op de keukentafel. Hij laat ze daar liggen. Ze zal ze straks wel ergens op een stapel leggen. Of niet. Zoals hij vroeger niets zou hebben gezegd als haar boeken over de keukentafel verspreid lagen, zo zal hij ook nu niet protesteren tegen halve tennisballen of oude schoenen.

Natuurlijk schrijft ze niet meer. Toch lijkt haar leven niet eens zo erg veranderd. De grote lijnen zijn hetzelfde. Ze was vroeger ook hele dagen thuis. Vulde het huis met haar leven. Was daar altijd al, bezig met haar eigen gedachten, levend voor zichzelf. Nog steeds leidt ze hetzelfde solitaire leven, niet schrijvend, maar verzamelend.

Ordenend.

Denkend?

Bezig.

Ooit schreef ze aan een vriend: ‘De momenten dat ik schrijf zijn de minst belangrijke. Soms denk ik dat ik er meer de tijd voor moet nemen. Dat ik achtergrondliteratuur moet lezen. Maar wat altijd blijkt is dat het allemaal in één dag neergeschreven had kunnen worden. Alles wat er staat is in andere vormen al gedacht. Die gedachten ontstaan onderweg, tijdens de afwas, voor de tv, in mijn mens-zijn. Dat wat ik als lastig oponthoud ervaar, als tussenpozen tussen het echte werk door, dat is waar het schrijven over gaat.’

Nu lijkt het alsof ze de tussenpozen aan het inhalen is. Alleen nog maar mens is. Alleen nog maar onderweg is, nergens naartoe. Net als mijnheer Teste hoeft zij haar gedachten niet meer om te zetten in iets anders. Mijnheer Teste die begreep: ‘De geest is maximale mogelijkheid – en het maximale vermogen tot onsamenhangendheid.’

Alles is nu mogelijk. Elke gedachte toegestaan. Niets hoeft meer iets te worden, er hoeven geen verbanden te worden gelegd, geen van haar gedachten hoeft omschreven te worden. Haar hersenactiviteit heeft geen nut meer buiten zichzelf.

‘Het Ik is het ogenblikkelijke antwoord op elke gedeeltelijke onsamenhangendheid – welke een prikkel is.’

Haar Ik bestaat niet meer. De onsamenhangendheid in haar gedachten blijft een onsamenhangendheid. Er is geen Ik die antwoordt. In haar boekenkast herinneringen aan de Ik die er vroeger was. Boeken met haar naam erop. Antwoorden op haar onsamenhangende gedachten in de vorm van gedichten, essays, toneelstukken, romans.

De hele dag leeft zij de momenten tussendoor. Vol overgave. Van verveling is geen sprake. Ze sleept met kleren die ze op straat vindt, ze raapt spijkers en schroeven op van het trottoir, ze verspreidt papieren door het huis. Alsof ze heel bewust onderzoek doet. Research. Voor het eerst van haar leven doet ze research. Nergens voor.

‘Ik wil aan de (zichtbare) wereld alleen krachten ontlenen – geen vormen, alleen materiaal voor vormen.’

Maar ze is mijnheer Teste ver voorbij. Haar gedachten worden niet meer tot zinnen vervormd. Mijnheer Teste is geen begrip meer voor haar. Mijnheer Teste is een van de boeken uit de kast, onderdeel van de muur.

Hij laat de tijd zijn gang gaan. Hij leeft met haar leven mee, gaat met haar op het onvermijdelijke af, doet stilletjes afstand van volzinnen, gesprekken, overleg, bezoek.

Als je hen een uur in hun huis zou volgen zou je niets vreemds opmerken. Gewoon een oud echtpaar dat geen woorden meer nodig heeft. Alleen de rommel in het huis zou je opvallen en wellicht de berg met oude schoenen in haar werkkamer. Pas als je een gesprek zou willen voeren, als je een activiteit met ze zou willen ondernemen, met ze zou willen dineren, pas als je een van die dingen zou willen doen die mensen doen om hun leven te vullen, zin te geven, zich te vermaken, pas dan zou je merken dat deze dingen hier niet meer mogelijk zijn.

De week ervoor had er aan diezelfde keukentafel een journalist gezeten. Geïnteresseerd in de schrijfster die ze ooit was. Zij was opgewonden geweest door het bezoek, maar niet meer dan vroeger toen ze ook altijd lichtelijk uit haar doen raakte wanneer vreemde mensen hun huis betraden. Ze had wat onrustig om het bezoek heen gelopen. Toen de twee mannen in gesprek raakten, was zij naar de huiskamer verdwenen om daar tekenfilms te kijken.

Hij vertelde de journalist over de veranderingen in het huis, maar beweerde dat zijn vrouw voor hem nog steeds dezelfde was.

De journalist probeerde er via hem achter te komen wat zijn vrouw nu nog dacht, wat er in haar hoofd omging. Veel kon hij natuurlijk niet vertellen. Hij was de enige in huis die zijn gedachten nog kon verwoorden maar daar was de journalist niet in geïnteresseerd. Dus schonk hij nog een keer koffie in en vertelde dat hij de nagels van zijn vrouw moest knippen, dat zij soms verdwaalde in haar eigen huis, dat Tom en Jerry haar lievelingstekenfilm was.

Toen hij haar er weer bij riep en ze de keuken in kwam gaf ze de journalist een hand en nam netjes plaats tegenover hem aan de keukentafel. Alsof de man net was binnengekomen en zij klaar ging zitten voor het interview. Terwijl de twee mannen verder spraken, had ze vriendelijk en haast begrijpend geglimlacht als iemand die heel goed weet waar het gesprek over gaat, maar ervoor kiest er zelf niet aan deel te nemen. Toen de mannen spraken over het tragische van haar toestand en de journalist haar daarbij verontschuldigend aankeek, zei zij: ‘Ja, dat is typisch hè, we gaan altijd maar uit van een bepaalde zekerheid in ons leven.’

De journalist had verheugd gereageerd en was op haar woorden ingegaan. Maar hij had niet gezien hoe ze ondertussen verlangend naar de zak chips keek die op het aanrecht lag, en hoe de hand van de oude man zachtjes die van zijn vrouw streelde. Hij wist immers hoe ze kon zijn als er bezoek was. De zinnen die ze sprak hadden niets met haar bewustzijn te maken. Het was slechts het decorum van het gesprek dat ze nog kon nabootsen, het automatisme van de beweringen. Een geluid, in de vorm van een zin, dat een betekenis suggereerde, en met terugwerkende kracht leken haar gesproken woorden uit het verleden betekenisloos.

Hij zit naast haar aan de keukentafel en leest de krant. Zij bladert in een stapel tijdschriften zonder iets te lezen. Hij moet lachen om een striptekening in de krant. Zij kijkt op en lacht terug. Alsof elk geluid dat hij maakt voor haar is bestemd. Nu kijkt hij ook naar haar en het lijkt even of hij iets wil zeggen, maar het blijft stil. Hij kan haar niet vertellen waar hij om moest lachen. Ze zou het niet begrijpen en erdoor in paniek raken. Hij glimlacht en zwijgt. Net als de hare, blijven ook zijn gedachten verborgen. Dan slaat hij snel de bladzijde met de striptekening om en begint in een nieuw artikel.