Rose Tremain

De Vriend van de Koning

Uit het Engels vertaald door
Eugène Dabekaussen en Tilly Maters

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Merivel, A Man of His Time, verschenen bij Chatto & Windus, Londen

Oorspronkelijke tekst © Rose Tremain, 2012

Nederlandse vertaling © Eugène Dabekaussen, Tilly Maters en De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp b’IJ Barbara

Omslagillustratie © Shutterstock: Carlos E. Santa Maria & Alephcomo

ISBN 978 90 445 2769 8

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Vandaag, de negende November van het jaar 1683, gebeurde er iets heel eigenaardigs.

Ik nuttigde mijn gebruikelijke dagelijkse middagmaal (gekookte kip met wortelen en een glas licht bier) toen mijn Bediende, Will, mijn Eetkamer in Bidnold Manor binnenkwam met in zijn knoestige oude handen een pakketje in gescheurd papier, dichtgebonden met een verbleekt lint. Hij legde het bij mijn rechterhand neer, waardoor een wolk van stof op mijn bord neerdaalde.

‘Voorzichtig, Will’, zei ik, terwijl ik mijn adem helemaal naar binnen voelde zuigen en vervolgens in zo’n allemachtige nies uitstoten dat het tafelkleed bezaaid raakte met kleine stukjes wortel. ‘Wat is dit voor Relikwie?’

‘Ik weet het niet, Sir Robert’, zei Will, terwijl hij probeerde het stof te verjagen door met zijn misvormde vingers te wapperen.

‘Je weet het niet? Maar hoe is het dan in het huis gekomen?’

‘Kamermeisje, Sir.’

‘Je hebt het van een van de meisjes gekregen?’

‘Onder uw matras gevonden.’

Ik veegde mijn mond af, snoot mijn neus (met een gestreept, zeer verbleekt servet, me ooit geschonken door de Koning) en legde mijn handen op het pakje, dat er eerlijk gezegd uitzag als een voorwerp geroofd uit de Tombe van een of andere Farao, diep in de droge aarde. Ik had Will nog verder willen ondervragen over de onwaarschijnlijke herkomst en de plotselinge ontdekking ervan op juist deze dag, maar Will had zich al omgedraaid en was begonnen aan zijn trage en strompelende terugtocht van de eettafel naar de deur, en hem terugroepen had een fysieke Ramp kunnen veroorzaken, die ik niet durfde riskeren.

Weer alleen trok ik aan het lint, waarop ik een paar vlekken ontwaarde, als de keutels van een Muis of een Vlieg, en bij het idee dat een of ander beest zijn hele nederige bestaan onder mijn matras had doorgebracht, moest ik even lachen.

Toen was het pakketje open en zag ik iets voor me wat ik al zo lang was vergeten dat ik het me uit mezelf vast niet had herinnerd.

Het was een Boek. Liever gezegd, het had ooit aanspraak gemaakt op de onsterfelijke status van een Boek, maar een dergelijke onsterfelijkheid nooit bereikt, want het was een verzameling losse pagina’s gebleven, geschreven in mijn vlekkerige, krullige handschrift. Lang geleden, in het jaar 1668, toen ik uiteindelijk hier op Bidnold Manor terugkeerde, had ik overwogen dit Boek te vernietigen, maar deed het niet. Ik gaf het aan Will – met de instructie het te verbergen op een plek naar zijn keuze en ervoor te zorgen dat hij deze geheime plek zou vergeten.

De pagina’s bevatten het verhaal van mijn Vroegere Leven. Ik had dit verhaal opgeschreven in de turbulente periode voor mijn veertigste, toen ik voor het eerst de straling van Koning Karel II op mijn onbeduidende schouders voelde.

Ik had gehoopt dat het schrijven me deed begrijpen welke rol ik zou kunnen spelen in mijn hoedanigheid als Geneesheer, in mijn land en in de wereld. Hoewel ik geloofde dat ik met al mijn verwoede Geschrijf op weg was naar een soort Wijsheid, kan ik me nu niet herinneren die ooit te hebben bereikt. Ik werd als een hongerige hond van plaats naar plaats gedreven. Het was een miraculeuze en glorieuze tijd, boordevol zorgen. En nu ik mijn eigen woorden lees en dit Leven zich weer voor me ontrolt, raakt mijn hart bezwaard met een welhaast ondraaglijke last aan Gevoel.

Ik neem het Boek op en ga naar mijn Bibliotheek. Ik leg het Boek op mijn secretaire, richt mijn aandacht op het zwakjes brandende vuur en gooi er meer blokken op om het dringend te herinneren aan de reden waarom het was aangestoken – en die reden was mij te verwarmen. Maar ik ril nog steeds. Ik vraag me af of ik Will weer zal laten komen, want die weet door langjarige routine hoe je een vuur weer aan de praat krijgt. Maar nu we het jaar 1680 ruim zijn gepasseerd en ik bijna zevenenvijftig ben, heb ik er steeds meer moeite mee om Will welke opdracht dan ook te geven vanwege zijn extreem hoge leeftijd (vierenzeventig jaar) en zijn vele Kwalen.

De hele Kwestie van Will is er een die me toch al vreselijk dwarszit, want ik realiseer me terdege dat ik met betrekking tot deze trouwe Bediende van mij in een uiterst pijnlijk Dilemma verstrikt ben geraakt.

Ik ken William Gates (door mij altijd en onveranderlijk ‘Will’ genoemd) sinds het jaar 1664, toen de Koning me begiftigde met de Orde van de Kousenband, samen met mijn landgoed in Norfolk. Deze Beloningen kreeg ik voor een belangrijke dienst die ik Zijne Majesteit had bewezen, waardoor mijn leven een heel andere wending nam.

Will kwam dat bewuste jaar, samen met mijn kok Cattlebury, in mijn huishouden en heeft me in al mijn voor- en tegenspoed nooit anders dan een diep ontroerende trouw en zorgzaamheid betoond.

Hoewel mijn huis vroeger heel opzichtig en vulgair was ingericht, deed Will net of hij het mooi vond. En hoewel ik me tegenover mijn jonge vrouw Celia weerzinwekkend gedroeg, zowel in haar ogen als in die van de wereld, wierp Will me nooit ofte nimmer ook maar de geringste blik van teleurstelling of verwijt toe. En toen ik en mijn geliefde huis voor een aantal jaren van elkaar werden gescheiden vanwege mijn ontelbare stommiteiten, kwam het feitelijk onder de hoede van Will, die me trouw brieven schreef met de Nieuwtjes over het komen en gaan erin en over de veranderende kleuren in het park bij het wisselen der seizoenen. Kortom, geen mens had gedurende bijna twintig jaar lang een voortreffelijker, loyaler, oprechter en ijveriger Bediende aan zijn zijde kunnen hebben.

Nu is Will er lichamelijk en geestelijk echter sterk op achteruitgegaan. Hoewel ik hem ruim betaal, is hij niet langer in staat de Taken met betrekking tot mijn huis en persoon waarvoor hij zijn geld beurt enigszins naar behoren te verrichten. Hij kan slechts lopen met zijn knieën zijwaarts gericht en zijn ruggengraat gekromd, zoals de ruggengraat van een kleine rat, waardoor hij met veel moeite en pijn door een kamer loopt. Als hij probeert een Voorwerp te dragen, of het nu een terrine soep of een kan bier is, kun je er donder op zeggen dat hij die aan scherven laat vallen of dat hij morst, omdat zijn handen een of andere Verkrommingsziekte hebben en iets niet stevig kunnen vastpakken.

Hij heeft ook andere kwalen gekregen, te weten Vergeetachtigheid, bijna totale Blindheid en een zekere Doofheid, die denkelijk veeleer is ingegeven door Luim dan door werkelijk gehoorverlies. Want als ik Will een opdracht geef die hem niet zint, zoals me vergezellen op een van mijn bezoeken aan Patiënten, wendt hij voor geen woord van wat ik heb gezegd te horen, terwijl hij bij een opdracht die hem wel bevalt, zonder vraag of aarzeling gehoorzaamt.

Hij is erg bang geworden voor de wereld buiten de poort van Bidnold. Waar hij ooit op een gedenkwaardige dag met me meereisde per snelle koets naar Londen en geduldig in de tuinen van Whitehall wachtte, terwijl de Koning me onderhield op een manier die bijna mijn hart brak – en bovendien dat van Will – sluit hij zich nu op in het huis en zie je hem haast nooit een luchtje scheppen in het park, ‘uit angst’, zegt hij op een dag tegen mij, ‘dat ik een zware Winterkoorts oploop, Sir Robert, of dat ik struikel over een graspol, mijn Scheenbeen breek en val, en niet meer overeind kan komen en tot de avond onopgemerkt in de openlucht lig, of tot de ochtend, en volledig verdwijn onder rijp of sneeuw.’

‘O, zo denk jij over mij, Will,’ zeg ik hierop, ‘dat ik je moederziel alleen en gewond zou laten liggen onder de sterren of in de sneeuw?’

‘Inderdaad ja, Sir,’ zegt hij, ‘om reden dat u niet van mijn val zou wéten, want ik ben een Bediende, Sir Robert, en heb deze twintig jaar de Kunst van de Onzichtbaarheid beoefend, opdat u nooit gestoord zou worden door de aanblik van mij, rechtop of liggend.’

Ik wilde opmerken dat ik de laatste jaren alléén maar gestoord werd door de Aanblik van Will, maar deed het niet. Want ik lijk niet bij machte iets kwetsends tegen Will te zeggen. En als ik bedenk wat ik eigenlijk zou moeten doen, namelijk hem ontslaan, voel ik een vreselijke Pijn in mijn hart. Want de waarheid is dat ik een diepe genegenheid voor Will voel, als was hij een soort Vader voor mij die in zijn goedheid heeft verkozen mijn vele tekortkomingen over het hoofd te zien en me te beschouwen als een Eerzaam Man.

Wat moet ik dan doen?

Als ik Will zijn senioriteit in de Hiërarchie van Bedienden op Bidnold Manor ontneem en hem aan lichtere taken zet, die een eenvoudige Knecht gemakkelijk kan verrichten, weet ik dat hij de pijn van deze degradatie tot in het diepst van zijn ziel zal voelen. Hij zal eruit concluderen dat ik hem niet meer waardeer. Zijn zachte aard zal verbitterd raken jegens degenen die dan boven hem staan.

Als ik hem bij me roep en hem opdraag er voortaan zijn Gemak van te Nemen en geen werk meer te verrichten, maar van een welverdiende Rust te gaan genieten hier in mijn huis, waarbij ik zal voorzien in al zijn pecuniaire behoeften, bestaat de kans dat hij – met de hevige pijnen die hij lijdt – aan mijn voeten zal vallen en me zal prijzen en tranen van dankbaarheid plengen en me zeggen dat er op de wereld geen vriendelijker wezen dan ik, Sir Robert Merivel, rondloopt.

Maar al moet ik toegeven dat ik me graag een voorstelling maak van dit tafereel, met mijn arme oude Bediende aan mijn voeten geknield als was ik de Koning Zelve, in al zijn onmetelijke macht, voorzie ik bovendien helaas grote beroering uit een andere hoek, namelijk de rest van mijn Huishouden, met inbegrip van Cattlebury, die in ouderdom en Mentale Verwarring niet ver achterligt op Will, en die me af en toe schrik aanjaagt met zijn agressieve, opruiende taal, waarin hij graag tekeergaat tegen de Vorst en het Huis Stuart en al zijn verdiensten.

Ik ben zelfs bang het mikpunt te worden van een jaloerse Muiterij, waarbij me niet alleen mijn onrechtvaardigheid en gebrek aan consideratie jegens Cattlebury, maar ook jegens de dienstmeisjes, lakeien, wasvrouwen, houthakkers, stalknechten, keukenmeisjes et cetera et cetera worden verweten. En dan ontrolt zich voor mijn geestesoog een verschrikkelijke Optocht van al mijn bedienden (zonder wier aanwezigheid dit huishouden al snel in chaos zou vervallen) die verdwijnt over de oprijlaan, en ik blijf alleen achter met Will, van wie ik na verloop van tijd Verzorger zou worden … aldus een fraaie maar vervelende draai aan het Rad van Fortuin gevend.

Het is beter, zeg ik tegen mezelf, mijn hart te verharden en Will zijn eenzame Aftocht te laten maken, met bestemming ‘Werkhuis’ op zijn vertrekkende rug geschreven. Maar zelfs aan dit idee kleeft een Dilemma. Want die Werkhuizen heb ik gezien. Nou en of. Het zijn niet alleen koude en onherbergzame oorden, vol ongedierte en lawaai en stank, maar volgens de wet moeten ze ook nog hun naam waarmaken en dus van hun inwoners eisen dat ze wérken. En zo zijn we via een angstwekkende cirkel terug bij dat ene ding waartoe Will Gates bijkans niet meer in staat is: arbeid.

Ik vraag opnieuw: wat moet ik doen?

Ik kan Will er niet uitzetten zodat hij moet gaan bedelen langs de velden en wegen van Norfolk. Hij heeft nergens familie (en zover ik weet ook nooit gehad) die hem kan opnemen.

En dus kom ik tot de conclusie, zoals bij veel vervelende zaken in dit leven: de enige weg is níéts doen, in de ijdele hoop dat de Kwestie Will op de een of andere manier wordt opgelost door de Natuur.

Maar zodra bij me opkomt dat Will weleens gauw dood kan gaan, word ik overvallen door een hevige Paniek en laat ik Will terstond bij me komen in de Bibliotheek, om vast te stellen dat hij nog níét dood is.

Er verstrijkt enige tijd tussen mijn opdracht en het moment dat Will bij mijn deur verschijnt. Terwijl die tijd maar duurt – wegens de Traagheid waarmee Will zich voortbeweegt – wordt mijn blik weer getrokken naar het Boek op mijn secretaire en herinner ik me dat de pagina’s talloze voorbeelden bevatten van Wills goede zorgen voor mij, zoals toen ik opdracht kreeg in allerijl naar Londen te rijden voor een Audiëntie bij de Koning zonder mijn avondmaal te hebben genuttigd, en Will twee Gebraden Kwartels in de zak van mijn rijmantel stopte en een veldfles Alicante aan het zadel van mijn merrie, Danseuse, bond, zonder welk maal ik in zwijm had kunnen vallen toen ik uiteindelijk bij Zijne Koninklijke Hoogheid werd ontboden.

Het is eigenlijk alsof Wills geest bijna twintig jaar over de mijne heeft gewaakt om de vele lacunes en tekortkomingen ervan voor te zijn en te proberen deze te verhelpen voordat ze tot mij waren doorgedrongen. En dit besef brengt me plotseling tranen in de ogen, waardoor Will, als hij eindelijk de Bibliotheek binnenkomt, me snotterend bij de haard aantreft. Hoewel hij slecht ziet, weet hij meteen dat ik huil en zegt: ‘O nee, niet weer, Sir Robert! U zult zo nog voor het einde van het jaar al uw zakdoeken hebben versleten.’

‘Gelukkig is het al November, Will,’ zeg ik, ‘dus is er niet zo veel van het jaar over om ze te verslijten.’

‘Inderdaad, Sir,’ zegt hij, ‘maar ik noch iemand anders hier op Bidnold weet waarom u altijd moet huilen.’

‘Nee’, zeg ik, mijn neus snuitend in een zijden foulard, me ooit gegeven door mijn voormalige Minnares, Lady Bathurst, en inmiddels tot op de draad versleten. ‘Ik weet het net zomin. Welnu, Will, ik heb je laten komen om je iets te vragen over dit Boek. Het is hetzelfde Boek, door mij geschreven in de jaren van 1664 tot 1667, dat ik aan jou overdroeg toen dit Huis aan mij werd teruggegeven in 1668. Heb jij het toen onder mijn matras gelegd?’

Wills ogen dwalen door de ruimte voor hem, als was het een donkere grot waar geen licht toetreedt. Ten slotte valt zijn blik op het pakket met het Boek.

‘1668?’ zegt hij. ‘Dat is lang geleden, Sir Robert.’

‘Dat weet ik. Vijftien jaar, om precies te zijn. Heb jij het pakje toen onder mijn matras gelegd?’

‘Moet haast wel, Sir.’

‘Maar je weet het niet zeker?’

‘Wat in de wereld kan een mens zeker weten, Sir Robert?’

‘Nou. Er is zoiets als een Geheugen. Heb je er enige herinnering aan dat je dit ding in mijn bed stopte?’

‘Ja, Sir.’

‘O ja?’

‘Ja. Ik nam het aan en legde het onder uw matras, op een plek waar u het niet zou zien.’

Ik ga weg bij de haard en begin door de kamer te ijsberen, mijn foulard wegstoppend om mijn persoon nog enige schijn van Waardigheid en Kordaatheid te geven. Dan draai ik me om en staar beschuldigend naar Will.

‘Bedoel je daarmee te zeggen’, zeg ik, ‘dat mijn matras in geen zéstien jáár is gekeerd?’

Will beweegt niet, maar staat bij de secretaire en houdt zich vast aan de rand daarvan, alsof hij op het punt staat te vallen. Uiteindelijk zegt hij: ‘Het is niet mijn taak matrassen te keren, Sir Robert.’

‘Dat weet ik. Maar dan nog, Will. Zestien jaar! Vind je niet dat jij als hoofd van het personeel op Bidnold een zekere verantwoordelijkheid zou moeten dragen? Hadden zich daar niet vlooien en bedwantsen kunnen ophopen en me schade berokkenen?’

‘U schade berokkenen?’

‘Ja.’

‘Ik zou u nooit schade berokkenen, Sir Robert.’

‘Dat weet ik, Will. Ik vraag alleen maar …’

‘Maar er is nog iets.’

‘Ja?’

‘Iemand ziet niet altijd iets als het er is.’

‘Wat bedoel je?’

‘Ik bedoel … dit Boek van u, het is zo verschoten en besneeuwd met stof en tijd dat het er – voor het kamermeisje – misschien heeft uitgezien als gewoon een Wig om de hoeken van het ledikant bij elkaar te houden.’

Een Wig om de hoeken van het ledikant bij elkaar te houden.

Ik geef volmondig toe dat ik bij deze laatste uitspraak van Will een glimlach niet kan onderdrukken. Mijn glimlach verandert al snel in een lach, waarop Will geweldig opgelucht kijkt. Het zal wel niet zo prettig werken zijn voor een Baas die zo veelvuldig wordt overweldigd door Melancholie en kinderachtige tranen, en ik weet dat ik moet proberen wat opgewekter te worden in mijn leven. Vooralsnog heb ik echter geen idee hoe ik dat moet doen.

Ik stuur Will weg. Ik sla het Boek (dat ik voortaan De Wig zal noemen) weer open en begin te lezen.

Ik lees zo lang door dat de Novemberduisternis begint te vallen. Er komt geen bediende naar de Bibliotheek om een lamp aan te steken, waardoor de kamer zich vult met diepblauwe schaduwen.

En één nog donkerder schaduw kruipt uit het Verhaal en lijkt in stilte naast me te gaan staan. Ik stel me voor dat ik het bombazijn van zijn kleren kan ruiken en zijn witte handen kan zien, gevouwen om een object dat naar ik weet een blauw-met-witte porseleinen soeplepel is. Zijn naam is John Pearce.

2

Ik kan niet aan John Pearce denken zonder het gevoel te krijgen haast te stikken. Om die reden doe ik mijn best helemaal niet aan hem te denken. Maar dat lukt me niet altijd.

Hij was ooit mijn vriend en studeerde samen met mij geneeskunde in Cambridge. Zijn hele leven bleef hij trouw aan de Quakergodsdienst, waarmee ik hem heel vaak plaagde, in de hoop op de zwaarmoedige landkaart van zijn trekken een kleine kerf van een Glimlach te graveren of zelfs zijn volle lach te horen, die klonk als een eigenaardig kwakend geluid, als het gefoeter van een kikker.

Hoewel Pearce heel goed voor me was, weet ik nu dat hij nooit echt gehouden heeft van de Persoon die ik ben, met al mijn onbedwingbare lusten, mijn bespotting van de Wereld en onvermogen om mijn chronische Melancholie te overwinnen.

Toen hij me bezocht hier op Bidnold, keek hij om zich heen naar al mijn scharlaken en gouden Meubilair, naar mijn vergulde spiegels, mijn wandtapijten, marmeren beeldjes en tinnengoed, en zei me dat Luxe ‘mijn Levensvlam doofde’. En toen Will en ik zevenendertig uur Waakten aan Pearce’ bed omdat hij was geveld door koorts, gunde hij ons geen van beiden een woord van dank.

Ik ging echter naar Pearce toen het de Koning behaagde me te verbannen uit het Paradijs waarin hij me had geplaatst.

Ik deed mijn best me nuttig te maken in het Quaker Gesticht te Whittlesea, waar Pearce en zijn Vrienden zich ontfermden over sommigen die onder de last van de wereld tot waanzin waren vervallen. Maar de stommiteiten die ik daar beging waren gigantisch, en als uit verdriet over alle Losbandigheid en Domheid waartoe ik in staat was, ontwikkelde Pearce’ zwakke lichaam een zware Tering, waaraan hij stierf.

We legden perenbloesemtakken in zijn kist. In zijn handen plaatste ik de blauw-met-witte porseleinen soeplepel, waaraan hij hartstochtelijk gehecht was geweest, want het was het enige Ding dat hij nog had van zijn Moeder. Hij werd bedekt onder de donkere aarde van Fenland.

Van tijd tot tijd keer ik terug naar Pearce’ graf. Toen mijn geliefde dochter Margaret negen of tien jaar oud was, nam ik haar een keer mee om haar voor te stellen aan de Quaker Vrienden, die zo goed voor mij waren geweest. (Ze is en was altijd al een heel mooi kind, met een zachte blanke huid, een weelderige bos wilde krullen en een vreselijk lieve lach met kuiltjes in de wangen.) Ik ben buitensporig trots op haar.

Toen we bij de damweg kwamen die Earls Bride werd genoemd en voerde naar de plek waar ooit het Gestichtsgasthuis was, zag ik meteen dat de gebouwen verlaten waren en de landerijen eromheen overwoekerd en dat er geen sterveling meer was. Toen we uit de koets stapten, gierde een ijzige wind om ons heen. Ik nam Margaret bij de hand en betrad met haar het eerste van de Huizen, waar nog steeds enkele strozakken lagen, en ik zag haar ogen groot worden van verbazing en verwarring, en ze vroeg me: ‘O, Papa, waar zijn alle mensen? Zijn ze verdronken?’

‘Margaret,’ zei ik, ‘ik weet het niet. Maar weg zijn ze zeker.’

En toen stond ik voor een Dilemma. Ik was van plan geweest Margaret een poosje toe te vertrouwen aan de zorg van de Quaker Hoeders, teneinde naar buiten te lopen en bij het graf van Pearce te gaan staan. Ik wilde niet dat ze naar zijn droeve grafheuveltje moest kijken (want tot dan toe had de Dood nog geen enkel spoor in haar onschuldige geest achtergelaten), maar toch reed ik na deze lange reis liever niet weg zonder een moment onder de blote hemel te staan om te praten met mijn gestorven vriend.

Margaret en ik baanden ons samen een weg over het terrein, waar het onkruid hoog en welig tierde, en ik toonde haar de knoestige, kromme eikenboom op het erf, waar ik ooit op mijn hobo en mijn jonge vriend Daniel op zijn fiedel speelden en wij – de Hoeders en de gekken allemaal samen – een Tarantella dansten – maar ik vertelde haar niet dat haar Moeder een van de gekken was.

‘Wat is een Tarantella?’ vroeg Margaret.

‘O,’ zei ik, ‘het is een wilde, wervelende horlepiep, zo …’ En ik nam haar bij haar beide handen en begon met haar rond te springen, en zij hopte en huppelde vrolijk mee en haar gelach was als een tros belletjes geschud onder het immense hemelgewelf. En toen tilde ik haar op, droeg haar naar de koets en zei tegen haar: ‘Wacht hier even, terwijl ik nog een laatste ronde langs de huizen maak, om er zeker van te zijn dat niemand is achtergebleven, en ik ben in een mum van tijd terug.’

Ik had een zakje krenten meegebracht, en ik gaf haar daar een handvol van, waar ze gehoorzaam van begon te eten terwijl ik de Koetsier opdracht gaf op me te wachten, en ik beende weg naar de plek waar Pearce ligt.

Het graf, gemarkeerd door een eenvoudig houten kruis (omdat alles bij de Quakers Eenvoudig moet zijn), was helemaal overwoekerd door Vlier en scherpe Doornen, en ik kon me er niet van weerhouden om te proberen die te verwijderen. En zo hoorde ik, terwijl ik in mijn haast de huid van mijn handen schaafde, in mijn hoofd Pearce’ laatdunkende woorden over mijn bezigheid: ‘Merivel, zeg me eens wat voor nut je werk heeft. Want dat zie ik waarachtig niet.’

‘Nee’, zei ik. ‘Geen enkel. Behalve dat deze dingen me Tegenstaan.’ En vervolgens schreeuwde ik uit: ‘Waar is iedereen, Pearce? Waar zijn ze toch!’

Maar er kwam natuurlijk geen antwoord van onder het verwaarloosde heuveltje. Ik haalde alle onkruid weg, verbond mijn hand met een zakdoek en ging met mijn vingers over de zwarte klei.

‘John Pearce,’ zei ik, ‘je bent altijd bij me.’

Margaret is inmiddels zeventien jaar. Ze heeft haar hele leven hier bij mij op Bidnold gewoond en ik heb getracht zowel Vader als Moeder voor haar te zijn, en tot mijn vreugde en opluchting constateer ik – zonder grootspraak of vaderlijke Verblinding – dat ze een buitengewoon mooi, kuis en aanhankelijk jong meisje is, goed van vertrouwen zoals ikzelf, maar op wonderbaarlijke wijze gespeend van haar vaders Dwaasheid.

Ze houdt van me, weet ik, zo veel als een vader maar van zijn kind kan verwachten, maar nu ze wat ouder wordt brengt ze steeds meer tijd door in het Huis van mijn naaste Buurman in Norfolk, Sir James Prideaux, Baronet, een zeer geacht Rechtsgeleerde die drie keer per week presideert in het Gerechtsgebouw te Norwich.

In dit huis van Prideaux, Shottesbrooke Hall, is het een gezellige boel vanwege de aanwezigheid van zijn charmante vrouw, Arabella, en hun vier dochters, Jane, Mary, Virginia en Penelope. En ik begrijp heel goed dat er daar voor Margaret meer te beleven valt dan hier bij mij op Bidnold.

Dat Prideaux geen zoon heeft moet voor een man van zijn aanzien en ambitie een teleurstelling zijn, maar hij spreekt er nooit over. Zijn meisjes toont hij niets dan warme genegenheid en hij probeert hun alles te geven wat hun hartje begeert. Het is in Shottesbrooke een komen en gaan van Muziekmeesters, dansleraren, jonge professoren in de Wiskunde en Geografie, maar ook Patroontekenaars, Naaisters en Fourniturenhandelaars (wat mijn dierbare ouders ooit waren), en de meisjes Prideaux leggen alle vier een buitengewoon groot verlangen naar kennis over de wereld aan de dag.

Jegens Margaret, die dezelfde leeftijd heeft als Mary, toont het hele gezin een uiterst roerende bezorgdheid – alsof ze echt een van de huisgenoten is. Ze begrijpen dat Margaret, ondanks de moeite die ook ik me heb getroost voor haar opvoeding – zodat ze nu prachtig klavecimbel speelt, vloeiend Frans spreekt en danst als een Elfje in het Bos – haar dagen bij mij vaak wat saai moet vinden. Ze verdiept zich nu samen met Mary in de Geografie, wat haar zo lyrisch maakt dat ze tegen mij zegt: ‘O, Papa, pas nu zie ik dat de wereld onmetelijk groot is. En pas nu weet ik dat de Grote Rivieren beginnen als kleine Bronnen midden in de bergen, en wist u dat er op Aarde meer dan tweehonderd talen worden gesproken?’

‘Nee,’ zei ik, ‘goddank wist ik dat niet. Frans is al moeilijk genoeg voor mij.’

Margaret logeert in Shottesbrooke Hall op dit moment, in deze grijze Novembermaand, nu De Wig zo plots in mijn bezit is gekomen.

Ik merk op dat ik me, toen ik begon aan mijn Verhaal, afvroeg of het misschien meer dan één Begin had. Ik opperde zelfs een Vijfvoudig Begin. Want ik begreep destijds dat geen enkel leven pas begint wanneer het begint, maar heel wat andere aanvangen kent, en elke daarvan bepaalt wat er komen gaat.

En nu zie ik even duidelijk dat een mensenleven meer dan één Einde kan hebben. Maar helaas, de einden die ik mogelijkerwijze verdien, zie ik stuk voor stuk in een somber licht. Als er vijf zijn, net zoals het Vijfvoudig Begin, zijn het ongetwijfeld deze.

Een Einde door Eenzaamheid. Ik houd me vast aan Margaret. Zij staat tussen Mijzelf en een allesoverheersend gevoel van Leegte om me heen. Al wat goed of nobel in mij is, zie ik louter in haar. Maar ik weet dat Margaret binnen afzienbare tijd zal trouwen. Ze zal Bidnold verruilen voor een ander (en beter) leven.

Ik loop al vooruit op deze Toekomst, overleg met Prideaux en andere Norfolkse kennissen over de geschiktheid van bepaalde jonge zonen van de Landheren – of zelfs de Adel – in het Graafschap als echtgenoot van de dochter van een Ridder in de Orde van de Kousenband en Vertrouweling van de Koning.

Hugo Mulholland, zoon en erfgenaam van Sir Gerald Mulholland, een knappe jongeling, maar met een vreemde, stotterende spraak, is al meer dan eens bij Margaret op bezoek geweest. Ik merk dat ze Niets in hem ziet en als hij weg is, lacht om zijn gestotter dat ze volmaakt kan nabootsen.

De laatste keer dat deze arme Hugo langskwam, sloeg Margaret, toen hij veilig en wel in zijn Vertrekkende Koets zat, haar armen om mijn hals en zei: ‘Papa, ik smeek u, vergooi me niet aan een stotterende echtgenoot!’ En ik gaf haar een kus op haar haar en verzekerde haar dat ze alleen hoeft te trouwen als ze dat zelf wil en dat ik haar, wat mij betreft, tot het einde der tijden bij mij op Bidnold zou houden. Maar ik weet dat ik dit eigenlijk niet moet doen. Margaret zal op een dag trouwen en daarmee uit.

Een Einde door Armoede. Hoewel ik nog steeds de Geneeskunde beoefen en de kwalen en klachten van mijn buren in Norfolk zo goed mogelijk behandel, ben ik kennelijk zo iemand bij wie anderen liever in het Krijt staan dan dat ze hem betalen wat ze hebben afgesproken te betalen.

Van tijd tot tijd maak ik Berekeningen van wat ik nog te goed heb en dat zijn altijd hoge bedragen, en gedurende een korte periode tracht ik dan Kordaat en Krachtig jacht te maken op mijn schuldenaren. Sommige zijn zo vriendelijk hun rekeningen te betalen, maar stukje bij beetje, wanneer de rest van het geld uitblijft, word ik minder Kordaat en Krachtig en krijg ik genoeg van mijn jacht, alsof het een in de wouden van de Legende verscholen Eenhoorn is die ik nooit zal vinden.

Zo kan op den duur mijn inkomen teruglopen tot bijna niets, en – tenzij de Koning doorgaat met de zeer genereuze Toelage, of loyer, die hij me toekende toen hij me in 1668 mijn huis teruggaf om zich ervan te verzekeren dat ik te allen Tijde in staat zou zijn hem te ontvangen op Bidnold Manor – kan ik vervallen in een Staat van Armoede waar geen kruid tegen gewassen is. Zonder de loyer was ik ongetwijfeld een nooddruftig man.

Een Einde door Vergiftiging. Mijn kok, Cattlebury, doet – zoals reeds vermeld – in menselijke Warrigheid niet veel onder voor Will, zodat ik betwijfel of hij nog in staat kan worden geacht zijn werk als kok enigszins vakkundig en bekwaam te verrichten. Vorige week deed hij suiker in een vleespastei en bakte een haring in stroop. Toen ik deze brouwsels terugstuurde naar de keuken, verscheen Cattlebury als een Wildeman in mijn Eetkamer, druipend van zweet en stoom, met in zijn hand niet een knuppel maar een houten Vergiet, door de gaten waarvan zijn hersenen leken te zijn weggeglibberd, om me te vragen waarom ik zo minachtend deed over de nieuwe gerechten die hij met zo veel moeite voor mij had Bedacht.

‘Cattlebury,’ zei ik. ‘als dit Bedenksels zijn, kook dan alsjeblieft weer wat al bedacht is.’

Will stond aan zijn zijde, half dubbelgevouwen en met droeve blik. ‘Hij bedoelde het niet kwaad, Sir Robert’, zei Will.

‘Hij heeft het misschien niet kwaad bedóéld,’ zei ik, ‘maar kwaad is er wel degelijk gedaan. Een goede haring en een portie rundvlees zijn verspild.’

‘Hij bedoelde het niet zo’, herhaalde Will.

‘Als hij het niet zo bedoelde’, zei ik, ‘dan deed hij het uit onoplettendheid of verwarring, allebei Ingrediënten die ik niet overvloedig in een keuken wens aan te treffen.’

De twee mannen leken zich geen Raad te weten, de ene gekromd in een haakse hoek, de andere met een blik als was hij gekookt in een kuip bouillon, en ik keek naar hen en dacht: jullie zijn nog eens mijn Dood. Ik zal de Chaos die jullie veroorzaken niet overleven.

Een Einde door Zelfmoord. Ik weet van Sir James Prideaux, die aanwezig was bij menige Executie op het schavot op Mouse Hill, achter Norwich, dat slechts weinigen van al de rovers, valsemunters, zakkenrollers, schuldenaren, piraten en moordenaars die door de mensenmenigte heen op weg naar hun Einde gaan, dat doen zonder wat hij noemt ‘een element van Trots’. Het schijnt dat de Veroordeelde Mens zijn laatste tocht op deze aarde als een waar Moment van Glorie beschouwt, alsof hij plotsklaps op het schild werd verheven om zijn wondere daden, in plaats van te worden opgeknoopt voor zijn schurkenstreken en bedrog.

Hij draagt dan de beste jas die hij bezit, en zijn pruik – als hij die bezit – wordt gepoederd en zijn schoengespen worden opgepoetst, en op zijn gezicht – zo zegt Prideaux – ligt steevast een gelukzalige glimlach. Dan wuift hij naar de massa, als was hij een Prins van den Bloede, en wanneer het moment daar is dat hij het schavot op moet, beklimt hij zwierig de trap, nog steeds wuivend, en pronkend met het smerige kant aan zijn manchet of de verfomfaaide pluim van zijn hoed.

En dat verwondert me echt en ik denk bij mezelf: als dergelijke lieden niet bang zijn voor de Dood, Merivel, waarom krimp jij dan ineen alleen al bij de gedachte eraan? En dus neem ik mij nu voor deze angst af te werpen en mijn laffe ziel te harden, om mijn voorbeschikte einde te snel af te zijn door als een Struikrover in de armen van mijn Schepper te rennen. Ik heb alleen moeite om me die Schepper voor te stellen. Ik zie hem altijd en uitsluitend als mijn arme Vader, die in 1662 omkwam bij een brand en met de veren en linten van zijn nederige Fourniturenhandel in vlammen opging.

Een Einde door Zinloosheid. Dit is denkelijk het eventuele einde dat me nog het meest tegenstaat. Ondanks een welhaast allemachtige Worsteling met God en met mijn Roeping, altijd op zoek (daar ooit door de Koning toe aangezet) naar Nut en Zin van mijn bestaan, eindig ik heel vaak met het vermoeden dat mijn leven onbeduidend en verdorven is, een en al Onbegrip, Uitspatting en Luiheid, en me alleen maar dieper en dieper in een afgrond van Verwarring en Ledigheid voert, waarin ik niet meer weet waarom ik leef. En iemand die dat niet meer weet, is ongetwijfeld al snel gedoemd tot de Ultieme Vergetelheid.

Vandaag komt Margaret terug naar Bidnold.

Toepasselijk genoeg opent zich een doorgang tussen de wolken, en in mijn park schijnt de zon koper en goud op de beuken en eiken. Ik maak een ommetje door mijn tuinen, waar ik onlangs een laan van ineengevlochten Haagbeuken heb aangelegd, waarmee ik geweldig in mijn sas ben, en kijk naar de tevreden grazende Herten, ongestoord door de novemberwinden, met hun staarten zwiepend in het mooie licht. En ik merk op, zoals ik al honderdmaal heb opgemerkt, hoeveel schoonheid daar is.

Wanneer de koets met Margaret de oprijlaan op komt, haast ik me terug naar het huis, waar ik Will aantref die al probeert zijn krachten bijeen te rapen om zijn jonge Mevrouw te begroeten. Margarets meid, Tabitha, komt ook naar buiten en strijkt haar schort recht en haar haar glad om te herstellen wat de wind in de war heeft gemaakt, en op allebei deze gezichten ontwaar ik een uitdrukking van grote blijdschap.

Margaret stapt uit, in een nieuwe bruine Mantel die wel een geschenk van Lady Prideaux zal zijn, en ik haast mij naar haar toe, sla mijn armen om haar heen en zeg haar hoe blij heel Bidnold is om haar te zien. Hoewel het mijn eigen kind is, ben ik iedere keer dat ik haar zie opnieuw onder de indruk van de Stralende Schoonheid die ze met zich draagt. Ze is als een regenboog, of als een verblindend licht dat er voorheen niet was.

Bij het avondeten zegt Margaret tegen me: ‘Papa, ik heb een nieuwtje voor u: Sir James en zijn gezin gaan de hele maand December tot na Driekoningen naar zijn moeders landgoed in het Graafschap Cornwall. En ze hebben me uitgenodigd mee te gaan.’

We eten een Grillade, een van de weinige gerechten die Cattlebury zelden verknoeit of laat aanbranden. Tot dat moment had ik zitten genieten van dat heerlijks, maar nu verlies ik meteen mijn eetlust.

‘Cornwall?’ zeg ik wezenloos.

‘Ja’, zegt Margaret. ‘Mary zegt dat er in dat deel van het land warme winden zijn die het hele jaar door waaien, en bloemen die bloeien met Kerstmis en zandpaden met kamille die van het huis naar de zee lopen …’

Ik zeg niets. Voor mijn geestesoog zie ik Margaret deze geurige paden afdalen naar de zee, in haar nieuwe bruine Mantel, en maar lopen en lopen, steeds verder en verder van mij weg tot ze uit het zicht is.

‘Papa,’ zegt Margaret, ‘ik hoop dat u me toestemming geeft om te gaan. Er is daar een eiland waar we in een kleine bark naartoe kunnen zeilen, en op dat eiland zijn Papegaaiduikers, en ik heb nog noot een Papegaaiduiker gezien.’

‘Ach’, zeg ik. ‘Ik ook niet.’

Ik denk dat ik bleek ben geworden, want Margaret staart me aan en vraagt: ‘Voelt u zich wel goed, Vader? Is er iets?’

‘Nee … niets …’ stotter ik (als Hugo Mulholland). ‘Ik probeerde me alleen maar de kleuren van Papegaaiduikers te binnen te brengen, en wat voor staartveren ze hebben.’

‘Hun kleur is zwart-met-wit, met een gele of oranje snavel, volgens Penelope, maar wat staartveren betreft, als u me naar Cornwall laat gaan zal ik proberen wat tekeningen of schilderijen van de vogels voor u te maken, en dan hebben we allebei zekerheid over Papegaaiduikers.’

Ik neem een teug wijn. ‘Dat zal een Grote Opluchting zijn,’ zeg ik, ‘als iedere onzekerheid omtrent Papegaaiduikers is weggenomen!’

We lachen, en ik probeer verder te eten van de Grillade terwijl ik tegen Margaret zeg dat ze natuurlijk mee mag naar Cornwall, een van de lieflijkste oorden in heel Engeland. En aldus wordt afgesproken. Margaret zal een maand of twee weg zijn. En ik hoor mezelf haar geld beloven voor nieuwe kleren en een nieuwe sjaal van bont, voor het geval het aan boord van de bark wat winderig is. Maar de hele tijd denk ik niet aan Margaret, maar aan mijzelf, en ik zie het spookbeeld van mijn Dood door Eenzaamheid voor me opdoemen, en ik kan niet anders dan de droefenis en trage kilte ervan voelen.

De ochtend voordat Margaret vertrok naar Shottesbrooke – een dag van koude winden en een hagelstorm die het hele park met zijn witte steentjes besprenkelde – zat ik met haar bij het haardvuur in de Bibliotheek en probeerde de moed erin te houden door voortdurend te nip-nippen van een uitstekende Alicante, hoewel ik wist dat mijn Melancholie akelig zichtbaar was op mijn gezicht. (Sinds kort heb ik me, door lezing van de Franse filosoof Michel de Montaigne, aangewend te proberen mezelf de près, of ‘van dichtbij’, te beschouwen, door niet alleen naar buiten te kijken, maar ook naar binnen, naar mijn eigen gedrag en mijn eigen reacties, altijd met het doel enige wijsheid te vergaren over de Persoon die ik ben of kan worden.)

Om me wat op te beuren beloofde Margaret dat ze me regelmatig uit Cornwall brieven zou sturen, met beschrijvingen van de schoonheid van geheime baaien waar de zee aanspoelt en wegebt in haar eeuwige rusteloosheid, en van de ingewikkelde schelpen die zij en Mary daar misschien zouden ontdekken.

‘Ha,’ zei ik, ‘en van de ingewikkelde Scheepswrakken aangevallen door Piraten en daarna vergaan op de rotsen, en van alle aangespoelde Doden …’

Margaret keek bedroefd naar me, als een moeder teleurgesteld in het gedrag van haar kind. ‘Vader,’ zei ze na een moment van stilte, ‘ik heb eens zitten nadenken.’

‘Daar ben ik blij om,’ zei ik, ‘want een geest zonder gedachten kan de verschrikkelijkste Vergissingen maken.’

‘Stil nou even en hou voor één keer op met dat gespot.’

‘Papegaaiduikers dan weer? Heb je daarover nagedacht?’

‘Nee. Ik heb nagedacht over iets wat Sir James tegen me zei toen ik de laatste keer op Shottesbrooke was, en dat ging over het Belang – in de korte tijd van een mens op aarde – om een aanvang te maken met een Levenswerk.’

‘Dat ben ik met hem eens. Maar kijk je vader niet zo beschuldigend aan, Margaret. Je weet dat ik al heel veel werk héb en …’

‘Hij bedoelde schrijven, Papa: het opstellen van een traktaat over een Belangwekkend onderwerp. Zelf is hij begonnen aan een heel groot en diepgravend Werk met als titel Observaties betreffende de Armen en de Wijdverspreide Misdaad in Engeland. En hij vertelde me dat deze arbeid hem veel voldoening schenkt, want die doet hem zijn eigen wereld vergeten …’

‘Dan toch niet volledig’, bitste ik. ‘Sir James is een magistraat, zoals je weet, en daarom heeft hij veel te maken met de Misdadige Armen.’

‘Dat klopt. Maar hij is niet een van hen. Hij hoeft niet te overleven in de wereld door oesters te verkopen of kruimeldiefstallen te plegen. Hij wordt niet almaar doorgeschoven van de ene gemeente naar de andere, omdat niemand de kosten voor zijn onderhoud op zich wenst te nemen …’

‘Zeker. Maar …’

‘Wat ik wil zeggen, Vader, is dat u, als ú een groot Schrijfproject zou aanvangen, volgens mij niet zo in uzelf verzonken zou zijn en tevredener met de wereld.’

Ik gaapte mijn dochter aan. Ik heb haar weliswaar geleerd een zekere Onafhankelijkheid van Denken na te streven, maar wanneer diezelfde Onafhankelijkheid als een Pijl met weerhaken op mijzelf gericht lijkt, voel ik … tja, wat voel ik eigenlijk? Ik denk dat ik me gewoon Beduusd voelde. Maar het is een Beduusdheid vermengd met Bangheid. (Was het leven van die goeie ouwe Koning Lear niet volledig te gronde gericht door een Onafhankelijkheid van Denken van zijn meest geliefde dochter?)

Ik ging dichter bij het haardvuur zitten en strekte mijn handen uit om ze te verwarmen. Op een haar na had ik Margaret verteld – als een zielig soort Verdediging van wat zij als luiheid en gebrek aan vrolijkheid ziet – dat ik ooit had geprobeerd het Verhaal van mijn Leven vast te leggen in De Wig, maar ik herinnerde me op het Nippertje dat deze Biografie veel van mijn Dwaasheden en Zonden onthult in al hun naakte verschrikking, inclusief de Zonde die ik heb begaan jegens haar eigen moeder. Dus deinsde ik ervoor terug haar het Boek te laten zien.

Ik begon weer van mijn Alicante te nippen. Enigszins hierdoor verwarmd zei ik: ‘Het is heel lief van je dat je je gedachten wijdt aan mijn Welzijn en denk niet dat het me niet raakt. En je hebt gelijk dat we met de wereld verbonden blijven door alles wat we in de wereld ondernemen, en toch …’

‘En toch wat?’

‘Ach, Margaret,’ zei ik, ‘je hebt me niet gekend toen ik jong was! Want toen was ik Een en Al Ondernemingszin. Iedere seconde van mijn Bestaan werkte ik aan een of ander groots en Meeslepend Plan. Ik heb zelfs geprobeerd Kunstenaar te worden – tot een of andere verwaande portrettist me vertelde dat ik geen talent had. Er waren niet genoeg uren in de dag, noch dagen in het jaar, voor al mijn Projecten. Maar nadat jij was geboren en ik Bidnold had teruggekregen, besloot ik kalmer te gaan leven en me hier in Norfolk te vestigen om voor jou te zorgen en mijn beroep uit te oefenen, en niet meer te denken aan Glorie of Status, of enige andere wereldse zaak.’

Margaret stond op uit haar stoel en knielde aan mijn voeten, haar armen steunend op mijn knieën. ‘Papa,’ zei ze liefdevol, ‘ik had het niet over Glorie.’

Ik bleef nog lang in mijn stoel zitten nadat Margaret naar bed was gegaan. ‘Merivel,’ zei ik tegen mezelf, ‘zo alleen te zitten, dag na dag, terwijl Margaret in Cornwall is, zal je voorwaar in diepe wanhoop storten. Je moet opstaan en om je heen kijken, ergens op een nieuwe plek.’

Misschien kwam het doordat Margaret het woord ‘Glorie’ in de mond had genomen dat het idee bij me opkwam om naar Frankrijk te reizen, naar het Hof van Lodewijk XIV? Ik besefte dat ik me in deze jaren van aftakeling wilde laten begoochelen door Wonderen. In Versailles zou ik die zeker vinden.