Vamba Sherif

Het land van de vaders

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Vamba Sherif, 1999

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Uit het Engels vertaald door Manon Smits in samenwerking met de auteur

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Reinout van den Bergh

ISBN 978 90 445 2771 1

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vierde druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Hij werd geboren tijdens een seizoen vol stof. Het was een jaar waarin men voortdurend hoorde van struiken die spontaan vlam vatten. Op het heetst van de dag vlogen rieten daken in brand. Zelfs groene, weelderige akkers begonnen te vonken en brandden tot het laatste zaadje af. Na de middag kwam er vanonder een gouden lucht, terwijl uit keukens dunne rooksliertjes omhoog kringelden, vaak een stofstorm opzetten die het dorp geselde.

Zeventien jaar was zijn moeder toen de barensweeën haar overvielen. Ze huilde uit angst voor het irritante stof: ze was bang dat het haar zou verstikken en zo de geboorte zou belemmeren van het kind waar ze zo lang naar had uitgekeken. De eerste pijnscheut trof haar toen ze buiten, voor de keuken, rijst stond te wannen. De pijn was zo overweldigend dat ze de wanmand uit haar handen liet vallen. De rijst, die overal verspreid lag, trok hordes kippen aan. Ze slaakte een kreet die de mannen van de kraal uit hun siësta wekte en voor de vrouwen een teken was om haar naar een aparte hut te brengen. Er werd een kalebas vers water gehaald uit een put, iemand bracht haastig een lap zuiver katoen en de vroedvrouw werd geroepen.

Het was een gezette, oude vrouw die zo mooi was dat haar afkomst inmiddels een legende was. Er werd gezegd dat haar moeder uit het land van het zout kwam, en haar vader uit het geestenrijk. Hij verdween in het niets op de dag dat zij ter wereld kwam.

De vroedvrouw was gekleed in zwarte omslagdoeken en liep alsof ze onder een zware last gebukt ging. Ze bracht een mes, een amulet en haar ervaring mee. Het mes om de pasgeborene van zijn moeder te scheiden en de amulet om het kind te beschermen tegen boze geesten. Haar ervaring ging terug tot de tijd dat het dorp nog geen dorp was maar enkel een groepje hutten, en het nog geen naam had. Het was de tijd voordat de stichter, de leider van de nieuwe groep die zich er gevestigd had, besloot dat hij niet kon wonen in een dorp zonder naam. En voordat hij het doopte: het dorp van de leeuw.

De vroedvrouw, die getuige was geweest van dat alles, vertelde het verhaal vaak, en voegde er altijd aan toe dat de leider op zijn sterfbed zijn onbeantwoorde liefde voor haar had opgebiecht.

De barende jonge vrouw, die op een mat lag en versuft was door de toenemende pijn in haar hoofd en buik, verwenste iedereen en vervloekte het stof en de wind die pijn deden in haar ogen en neus. Jaren later, toen Halay al volwassen was, vertelde zijn moeder dat ze echt dacht dat hij zou overlijden en zij met hem.

Met de hulp van de vroedvrouw kwam Halay, na een middag van onzekerheid, ter wereld. Zijn tere huilen doorbrak het zwijgen dat over de kring van vrouwen was neergedaald. Zijn moeder verruilde haar sombere gelaatsuitdrukking voor een glimlach, die uitmondde in een uitbundige lach die haar zoveel pijn deed dat ze het bewustzijn verloor. Halays vader, het dorpshoofd, slachtte een aantal koeien en organiseerde een feestmaal dat vanwege de overdaad altijd in de herinnering van het volk gebleven is. Een week lang liep hij verdwaasd de hut in en uit, almaar de naam van zijn kind prevelend.

Halays geboorte maakte een einde aan de stofhoos. Die nacht raasde de wind door het dorp en veegde het stof en de hitte weg. Het begon te regenen. Drie dagen en nachten liet de hemel zijn woelige inhoud de vrije loop, de regen striemde de hutten. Het stond voor iedereen vast dat de hemel de regen stuurde als geschenk voor Halays geboorte. De droge periode, die een jaar, een maand en een dag had geduurd, was voorbij. Halays moeder en grootmoeder zongen elke nacht om beurten voor hem en vertelden verhaaltjes. In de liedjes die zijn vaders moeder, een vrouw met de stem van een nachtegaal, voor hem zong kwam steeds zijn naam voor.

Halay groeide op als enig kind in de beschutting van een zorgzame liefde. Als er een feest was, trok zijn moeder hem zijn beste kleren aan en liet hem voor de jaloerse blikken van zijn leeftijdgenootjes op en neer lopen. Bij het geringste gejammer stonden zijn vader en moeder al bij hem, en deden alles om hem te sussen.

Soms weigerde de jongen te eten en wachtte dan rustig op de dreigementen waarvan hij wist dat ze nooit zouden worden uitgevoerd. Op een keer kwam zijn vader thuis van het land en zag hem onverschillig voor een kom met sappig gerookt vlees in olie en aardappelloof zitten. Hij liet Halay een vogel zien die hij met een schot van zijn katapult had neergeschoten en zei: ‘Helemaal voor jou. Nu eten, drager van mijn vaders naam.’ Zijn ouders noemden hem nooit bij zijn echte naam. In plaats daarvan werd hij aangesproken met namen die zijn voorouders hadden gedragen. Maar Halay at niets.

Zijn moeder, net als zijn vader vastbesloten hem over te halen, nam haar zoon op schoot en vertelde vrolijke verhalen en verdrietige waarvan hij tranen in zijn ogen kreeg. Aan het eind smeekte ze hem te eten, en Halay gaf toe.

Andere keren ging ze de strijd uit de weg. Dan maakte ze haastig een speciale lekkernij van geprakte bospaddestoelen, gebakken in palmolie en vermengd met gedroogde garnalen en vlees, en voerde hem. Of zijn vader zette hem met een zwaai op zijn schouder en ging met hem uit wandelen door het dorp.

Als Halay overstuur was en niet wilde baden, maakte zijn moeder hem eerst verwijten en daarna vleide ze hem. Als ze hem zo niet kon ompraten, stroomden de tranen over haar wangen, en begon ze zichzelf verwijten te maken. In een eindeloze woordenvloed zinspeelde ze op fouten tijdens haar huwelijk die het gedrag van haar kind beïnvloedden, of ze jammerde dat ze tijdens haar zwangerschap zo dom was geweest iemand uit te schelden, of dat ze misschien onbewust een voorouder had beledigd met een ondoordachte handeling.

2

Het was een hete dag, met heel af en toe een windvlaag. Halay droeg een wijde korte broek en een hemd dat tot zijn navel kwam. Hij was net acht geworden en liep achter zijn vader aan door het dorp, dat werd omringd door een keten van enorme bergen. Paden verdeelden het dorp in vier gebieden die elk de naam van een familie, een persoon of een plaats droegen. Zoals op de meeste dagen werkten de mannen op het land en waren de vrouwen bezig met wieden, koken of kleren verven. Het was rustig in het dorp, afgezien van het luide kuchen van de smid, die nu en dan op zijn aambeeld hamerde, en de monotone stemmen van de islamitische geestelijke en zijn leerlingen die uit hun heilige boek zongen.

Ze kwamen aan bij de smid, een stevig gebouwde man wiens schouders uit een hemd puilden dat zwart was van de rook. Hij had een petje op dat hij onder het praten bedachtzaam aanraakte en over zijn voorhoofd op en neer schoof. Hij was scheel, en telkens als hij zijn blik op Halays vader wilde richten, knikte Halay ook. De smid hoestte en snotterde voortdurend. Soms schokte hij zo van het hoesten en niezen dat zijn hamer wegschoot naar het andere eind van de keet, en hij met zijn enorme, blote voeten stukken metaal en gereedschap alle kanten op schopte. Maar zijn vakmanschap was buitengewoon groot. Hij smeedde ijzer tot machetes, messen, kroezen, speren en dolken. Daarbij was hij een goede verhalenverteller. Hij vertelde Halay hoe hij als jonge man elke worstelaar in de omgeving had uitgedaagd en verslagen. Hij was door dorpen ingehuurd om deze op worstelwedstrijden te vertegenwoordigen, en als hij zijn tegenstanders had verslagen werd hij daar als een held ingehaald. Jonge meisjes stonden langs de kant van de weg te klappen en zongen zijn naam.

Terwijl de smid het ijzer smeedde met klappen die aanvankelijk ongericht waren, maar geleidelijk aan steeds preciezer werden, schudde hij voortdurend zijn hoofd. Hij dacht terug aan een tijd die hij nooit meer zou meemaken. Toen het ijzer van de oven naar het aambeeld en daarna weer naar de oven ging, zag Halay dat het steeds meer vorm begon te krijgen: een ruw model veranderde in een prachtige gladde kroes, die later zou worden versierd met afbeeldingen van dieren. Hij was vol bewondering voor mensen die iets maakten.

Halay vleide zich tegen zijn vader aan. De man ging met zijn hand door het haar van zijn zoon. ‘Ik zou graag het vak van smid willen leren, vader. Ik wil de wereld vormen zoals ik haar zie.’

Met een hartstochtelijke glans in zijn ogen vertelde Halay hoe hij de grootste kroes van het land wilde maken, en hoe hij alle dingen die hij in de wereld zag erop zou afbeelden: de bomen, de geurende bloemen en zelfs de lucht.

‘Geen slecht idee, Halay’, zei zijn vader. ‘Maar je moet wel bedenken dat een smid de schepper is van gebruiksvoorwerpen, niet van de wereld om hem heen. Jij bent geboren om dorpshoofd te worden en geen smid.’

Halay deed er het zwijgen toe, vastbesloten om toch het vak te leren dat van de goden heette te zijn.

Na het bezoek aan de smid ging het tweetal naar de blinde. De blinde kon Halay over bergen vertellen waarvan de toppen tot de hemel reikten, en over mensen die bergen beklommen die vreemd genoeg waren bedekt met een wolkachtige, witte, koude laag. Nee, deze laag leek niet op de wolken, ze leek meer op zout en deed pijn aan je voeten, ogen en handen. De blinde wist van over reusachtige boten die mensen over de zeeën naar die landen brachten. Hij zwoer dat hij er enige jaren zelf had gewoond en dat hij de talen van daar sprak.

De blinde had een prachtig, rond gezicht, alsof het uit hout gebeiteld was. Vrouwen fluisterden dat hij de diensten van geheimzinnige krachten had ingeroepen om ervoor te zorgen dat het altijd jong en mooi zou blijven, maar dat hij zijn veertigste jaar niet zou halen. Hij had een sikje en een glimlach die nooit van zijn gezicht verdween. Hij zag er altijd heel verzorgd uit. Er hing zweet aan zijn neus, en het viel Halay op hoe hij geërgerd, maar toch glimlachend, het zweet van zijn neus veegde. Soms mompelde hij onverstaanbare woorden waarna hij er voor lange tijd het zwijgen toe deed.

Die middag vertelde de blinde hun over een nieuwe regering. Er was een vreemd regime gekomen in de gebieden aan de zee. Halay had geen idee waar het over ging. Hij hoorde dat ook de mensen in de dorpen werden gedwongen om voor die regering te werken.

Ten slotte nam zijn vader hem mee naar het dorpshuis om recht te spreken. Ondanks de bezwaren van de klagende partijen dat er bij geschillen als die van hen geen kinderen van Halays leeftijd hoorden te zijn, regelde zijn vader ze altijd in zijn bijzijn. Hij beslechtte echtelijke twisten, ruzies over de grenzen van akkers, misverstanden over een verkeerd gebruik van woorden en over het feit dat een dorpsoudste niet als zodanig was aangesproken.

Daarna gingen ze naar huis. Onderweg maakte zijn vader met deze en gene vriend een praatje en Halay hoorde hoe in de meeste gesprekken zijn naam werd genoemd. Het was al laat toen ze thuis aankwamen. Halay ging meteen slapen.

3

Soms werd Halay ’s nachts geplaagd door beelden van zwevende maskers. Dan drukte er een zwaar gewicht op hem waardoor hij duizelig werd en niet meer kon praten of bewegen. In die nachten deden zijn vader en moeder geen oog dicht voordat hij sliep. Ze raadpleegden dan de geestelijke en kwamen terug met een kalebas heilig water waarmee ze Halay wasten. Zijn ouders vertelden hem nooit wat de geestelijke had onthuld. Als hij ’s ochtends wakker werd, lag zijn moeder met open ogen naast hem.

Hun leven kreeg een flinke klap toen Halay ziek werd. Op een ochtend was hij wakker geschrokken uit een droom waarin hij werd achtervolgd door een hevige storm. Zijn slaapplaats was doorweekt van de regen van de vorige avond. Door de halfopen deur scheen de ochtendzon. Zijn moeder was er niet. Toen hij uit bed kroop, kreeg hij een enorme niesbui. De wereld om hem heen veranderde in een waas van vurig karmijnrode rozen en hij voelde zich uitgeput.

Halay verwachtte een nieuwe niesbui, maar die kwam niet. Wat wel kwam was de hevige storm uit zijn droom. Die hield hem in de greep. Maskers gleden voorbij. Duidelijker en akeliger dan ooit tevoren. Hij zag een masker met duizend koppen, dat doodstil was. Het masker zweefde in een donkere leegte om hem heen en maakte hem bang. Halay zag dat hij zijn gemarmerde ogen opende. Er kwam vuur uit. Hij probeerde zijn ogen te sluiten, maar het beeld was al in hem. Het lukte hem niet om hardop te schreeuwen, hoe hij ook zijn best deed. Zijn stem klonk onderdrukt, gedempt. Met alle kracht die hij nog in zijn handen en voeten had, haalde hij uit naar het masker, hij vocht uit alle macht.

Pas na een uur eindigde het gevecht. Halay dacht dat hij het gewonnen had en probeerde overeind te komen. Maar het masker drong zijn hoofd binnen en vulde het met een enorme zwaarte, verdoofde zijn borst, bevroor zijn voeten en knaagde aan zijn tenen. Halay zag een mond met krokodillentanden die kwijlde van de honger en gruwelijke ogen. Hij lag te kronkelen op zijn slaapplaats. De gedaante verbood hem elke beweging, maar Halay vocht terug. Maar hoe meer weerstand hij bood, des te meer hij besefte dat het masker hem niet met rust zou laten. De aanval werd heviger. Zijn kracht nam af. Hij voelde geen pijn meer en bleef hulpeloos liggen. Op dat moment tilde de gedaante hem op. Halay zag zichzelf omhoog zweven tot hij het houten plafond raakte en daar van de ene naar de andere hoek bewoog. Het masker liet hem vallen om hem snel weer op te pakken, de hut uit te slepen en bewusteloos voor zijn moeder neer te gooien. Die zat met wijdopen mond hysterisch naar hem te gebaren. Toen ze haar stem weer terugvond, slaakte ze een lange kreet en verloor het bewustzijn.

Zijn vader kon de aanblik van zijn zoon al evenmin aan. Hij raakte door het dolle heen, rende de kraal rond en riep: ‘Hij is niet ziek. Hij is niet ziek.’ Iedereen die iets anders beweerde kreeg ervan langs. Hij sloeg zijn vriend de smid, die hem wilde kalmeren, ging tekeer tegen de blinde die probeerde hem tot inkeer te brengen en weigerde zelfs naar zijn eigen vader te luisteren. Hij bonsde met zijn hoofd tegen de wanden van de hut en sloeg op de grond tot het stof opwaaide en zijn handen bloedden.

Halay kwam weer bij. Zijn hoofd was gevoelloos. Hij ging zitten en zag dat er inmiddels een hele menigte in de kraal was. Maar de mensen bleven op afstand. Sommigen wezen naar hem. Hun gezichten draaiden weg als hij hen aanstaarde.

Hij hoorde gefluister dat voor zijn oren bedoeld was. Men beweerde dat zijn vader en grootvader allebei ooit gek waren geweest. Het was geen geheim dat er een geest rondwaarde in hun kraal. Soms bracht dat succes en roem. Het had zijn vader dorpshoofd gemaakt en rijkdom gebracht. Maar soms eiste het ook zijn tol. Zijn vader en moeder zouden geen kinderen meer kunnen krijgen omdat de geest ervoor had gezorgd dat zijn vaders zaad opraakte. De geest had er ook voor gezorgd dat zijn vaders eerste vrouw naar de rivier was gelopen, over een steen was gestruikeld, viel en nooit meer opstond. Halays moeder – die uit het niets was verschenen en over wier afkomst nooit iemand iets te weten kwam, zelfs haar echtgenoot niet – zou die geest nu met zich meedragen. ‘Heeft iemand wel eens gehoord hoe ze praat? Ze klinkt vreemd.’

Zijn moeder sprak inderdaad met vreemde klanken. Haar taal had een zonderling accent. Halay kende de verhalen over rare wezens die de gedaante van een mooie vrouw aannamen en met een man trouwden om hem uiteindelijk volledig in het ongeluk te storten. Hij keek naar zijn bewusteloze moeder en zag haar uitgespreide haren, haar gekreukte, besmeurde kleren en haar verdriet. Zou zij zo’n wezen zijn?

De zon kwam op en het werd heet. Halay gebaarde om water. Zijn grootvader kwam aanlopen, ging naar de grote hut en haalde water in de kroes. De lange man met holle, wijze ogen liep behoedzaam naar Halay toe. Hij droeg een lang kleed dat zijn lijzige figuur benadrukte. Met zijn knokige vingers raakte hij Halay aan. Er lag een aarzeling in zijn gebaar, angst zelfs. Hij liet zijn kleinzoon drinken.

‘Vertel wat je hebt gezien.’

‘Ik zag een masker.’

Er verscheen een zorgelijke uitdrukking op het gezicht van de oude man.

‘Hoe zag het eruit? Wat zei het tegen je?’

‘Het zei niets. Het praatte in tekens.’

‘Wat voor tekens?’

‘Ik zag vuur in zijn ogen, ik zag beelden. Verhalen.’

‘Wat voor verhalen?’

‘Ik zag een man. Hij stond in de duisternis. Ik zag zeven lange witte strepen naar hem wijzen. Ze zagen eruit als scherpe speren.’

‘Scherpe speren?’

‘Ze blonken en er druppelde donker bloed van af.’

‘Bloed?’

‘Volgens mij waren het tranen, grootvader.’

De oude man zweeg. Ergens in de kraal hoorde Halay zijn vader ruziën. Enkele vrouwen waakten bij zijn moeder. Een medicijnvrouw zorgde voor haar. Iemand fluisterde dat het kind van de hut was bezocht door krankzinnigheid. Een lang vergeten spook was teruggekeerd om de enige persoon op te eisen die voor voortzetting van de familielijn kon zorgen: Halay.

Na een poosje verscheen de smid met een zak waaruit hij bosjes kruiden haalde. Halay zag dat hij kalm was. De smid ging naar de keuken en kwam terug met een lemen pot en een kleine stamper. Hij vermaalde de kruiden in de pot totdat er een brij ontstond en zei: ‘Halay, mijn zoon. Word gauw beter, dan kan ik je het vak van smid leren.’

‘Kan ik dan de dingen smeden die ik zie?’

‘Ja. Maar eerst beter worden.’

‘Ik ben niet ziek. Ik zie alleen maar maskers.’

De smid zweeg. Hij nam een handvol gestampte kruiden en vroeg Halay zijn mond te openen. Vervolgens kneep hij het sap uit de kruiden in Halays mond.

Halay raakte bedwelmd en kreeg een draaierig gevoel. Hij slikte en slikte, maar bleef de bittere smaak proeven. Hij kokhalsde.

De rivaal van zijn vader kwam de kraal binnen, een man die het leiderschap ambieerde en beweerde dat hij tot de familie behoorde. Hij droeg een lange kaftan en een hoed versierd met gouden filigreinwerk. Halay hoorde hem zeggen: ‘Bind hem vast zodat hij zichzelf niets kan aandoen.’

De man kwam naar Halay toe. Hij had een misleidende blik, en een flauwe, spottende glimlach. Het was rustig in de kraal. Halays vader was weer tot bedaren gekomen. De smid keek toe hoe de rivaal van zijn vriend de leiding overnam en Halays voorhoofd aanraakte en aan zijn schouders en benen voelde. Terwijl de man over zijn hoofd streek, zag Halay oprechte bezorgdheid in zijn ogen. Ondanks de afkeer die hij altijd voor hem gekoesterd had, voelde hij zich ontvankelijk voor zijn aanraking.

‘Ik zeg: bind hem vast. Haal een touw.’

De woorden waren tot niemand gericht.

‘Je steekt je neus in onze zaken’, zei Halays vader.

‘Wij zijn verwanten’, zei de rivaal.

‘Jij bent geen familie van ons.’

‘Het kind is ook van mij. Ik ben zijn oom.’

‘Je verdraait ons verleden. Wij behoren niet tot hetzelfde volk.’

‘Ik ben niet gek. Onze geschiedenis wordt al sinds mensenheugenis verteld door de wijze dorpsoudsten. Je kunt de deur niet dichtslaan in het gezicht van een familielid.’

Halay wist dat de woorden van de man bedoeld waren om zijn vader te treiteren. Ziedend zei zijn vader: ‘Maak dat je wegkomt.’ Hij haalde naar de man uit. De smid hield hem tegen. Halays vader zei: ‘Als ik je hier ooit nog zie, zal het dorp voor eens en voor altijd weten wie hier de baas is.’

Maar de rivaal deed alsof hij hem niet hoorde en liep naar Halays moeder, die was bijgekomen uit haar bewusteloosheid.

‘Als je mijn hulp nodig hebt,’ sprak hij haar fijntjes aan, ‘ik ben thuis.’

Vroeger zou Halays moeder weerstand hebben geboden en haar echtgenoot hebben verdedigd, maar nu accepteerde ze de spot van zijn rivaal alsof het zo moest zijn. Zijn vader stormde op hem af, maar weer kwam de smid tussenbeide. Kronkelend in de greep van zijn vriend vervloekte zijn vader de man en schreeuwde dat hij geen greintje respect verdiende. ‘Van alle idioten op de wereld ben jij de grootste.’ Hij wierp hem alle grofheden toe die Halay ooit had gehoord en nog vele andere die hij niet kende. Toen rukte de vader zich los en ging naast de zoon zitten, zwaar hijgend alsof hij zojuist met een leeuw had gevochten. Halay keek naar zijn vader, wiens kleren doorweekt waren van het zweet en wiens lippen bloedden. Halay was bang.

Hij zag zijn leven tot dan toe als een weelderig paradijs dat werd verwoest door het vuur van de gebeurtenissen van die dag. De blinde had zich teruggetrokken en de smid nam haastig afscheid, met de belofte dat hij de volgende dag terug zou komen. Zijn familie, de hut, het dorp en zijn leven waren veranderd, en dat raakte hem diep.

Halay besloot geen acht meer te slaan op de bezorgde stemmen en de angst die schuilging achter de gezichten om hem heen. Zelfs toen zijn grootvader opperde dat ze met hem naar een kruidengenezer moesten gaan, reageerde Halay niet.

‘Welke kruidengenezer?’ vroeg zijn vader.

‘De man die een zieke geneest zonder hem aan te raken. Die gebroken beenderen heelt door met zijn vingers te knippen.’

‘Ik breng hem’, zei zijn vader.

‘Nee, jij moet blijven’, zei zijn grootvader.

‘Hij is mijn zoon.’

‘Denk aan je leiderschap. Als jij weggaat, weet je niet voor hoelang. Je moet je vijand nooit onderschatten.’

Maar Halays vader was onvermurwbaar: ‘Mijn zoon is ziek. Ik moet ervoor zorgen dat hij wordt genezen.’

Hij wilde erbij zijn wanneer het masker werd uitgedreven, zodat die zijn zoon voorgoed met rust zou laten. De alledaagse dorpszaken kon hij wel aan de smid overlaten.

‘De smid zal een greep naar de macht niet kunnen verijdelen’, voerde zijn grootvader aan. ‘Hij is niet bestand tegen druk. Blijf toch hier.’

Halays vader luisterde niet.

Die nacht maakten ze zich klaar voor de reis. Zijn moeder pakte een zak gedroogd vlees in en rijst, een blik olie en wat groenten. Ze stopte kleren in een bundel.

Halay lag alleen in bed en hoorde de zingende stemmen van meisjes. Wat zou hij graag bij hen zijn. Nadat de kraal en het dorp tot rust waren gekomen, voelde de jongen de aanwezigheid van het masker. Hij zou de opwinding die zijn verschijning veroorzaakte nog missen. Als het masker kwam of wegging, was dat een prachtige, betoverende gewaarwording. Zwijgend toonde het masker een caleidoscoop aan kleuren, alsof het een eindeloze sliert kleren was. Halay dacht ook aan de pijn, het prikkelende gevoel dat het masker in hem veroorzaakte, aan zijn onmacht om de verschijning die hem pijn deed te verjagen.

Hij sliep tot het middaguur en werd niet meer aangevallen. Toen hij wakker werd zag hij de glimlachende gezichten van zijn vader en moeder. Zijn moeder voerde hem rijst met een saus van aardappelloof. Bij de eerste hap realiseerde Halay zich hoeveel honger hij had, en tot stomme verbazing van zijn moeder at hij de kom helemaal leeg.

4

Voordat ze op pad gingen kwam het dorp afscheid nemen van Halay en zijn ouders. Bij de kruising die het dorp in vieren deelde, keek Halay naar de grote menigte. Hij zag zijn blinde vriend die werd geleid door een familielid. Verderop stond de smid, die met zijn schele ogen naar de grond staarde en niet één keer opkeek. Hij zag een groepje leeftijdgenoten, onder wie de jongen die altijd met hem wedijverde en hem vaak uitdaagde om te worstelen of naar de oevers van de levensgevaarlijke rivier te gaan. Het was dezelfde jongen die ’s nachts bij het zilverachtige schijnsel van de stille maan meisjes om zich heen verzamelde en liedjes zong waarvan ze tranen in de ogen kregen. Maar deze keer liep de zanger, net als de hele menigte en net als Halay zelf, zwijgend over de weg. Vlak achter Halay liep zijn grootvader, gehuld in een tijgervel. Ook de islamitische geestelijke was erbij, met een aantal van zijn leerlingen.

De lucht gaf de zon alle ruimte. Een trage wind floot een sombere melodie. Halay liep achter zijn ouders aan langs het plein en de werkplaats van de smid tot aan de indrukwekkende hut van zijn vaders rivaal. De rivaal sloot zich aan bij de menigte. Zijn aanwezigheid werd onmiddellijk opgemerkt. De rivaal zwaaide naar Halay en Halay zwaaide terug. Zijn vader zag het, keek hem woedend aan, maar liet het daarbij.

Bij de rivier hield de stoet stil. De mensen omhelsden de reizigers en wensten hen mompelend het beste.

Halay stapte in het lauwe water van de rivier, het reikte tot zijn borst, zijn nek, en toen tot zijn lippen. Zijn vader nam hem op de schouders.

Aan de overkant keek Halay om. De menigte liep terug in de richting van het dorp.

Zijn vader zette hem op de grond en gebaarde hem door te lopen.

Met zijn drieën sjokten ze verder onder de felle zon. Toen ze bij een hutje naast de weg wat rustten en de helende geur van het woud hen weer op adem bracht, kwam een groepje mannen in kaki kleding op hen af. De leider, een lange zwarte man met een pijp, stak zijn hand uit om hen te begroeten. Halay zag dat zijn lach geen warmte uitstraalde. Via een tolk zei de leider dat er een nieuwe republiek was gesticht en dat hij was uitgestuurd naar de binnenlanden om de stammen te vragen zich aan te sluiten. Halay zag de frons op het gezicht van zijn vader en begreep er niets van. De vreemdelingen vervolgden hun weg.

Ook het drietal ging weer verder. Een vogeltje vloog met hen mee. Telkens als Halay dacht dat het weg was, hoorde hij het weer zingen. Als ze gingen zitten om te rusten, zette het vogeltje zich fladderend op een tak neer.

De geur van het oerwoud en de struiken vergezelde hen. Aan de grootte van de bomen, aan het soort bomen, aan een pad of zelfs maar aan een vaag spoor kon zijn vader zien hoe ver ze waren.

Tegen het eind van de middag kwam er een dorp in zicht. Het lag stil onder een enorme berg en werd omgeven door moestuinen en akkers. Rook steeg op uit de keukens. Kakelende kippen en blatende schapen kondigden hun aanwezigheid aan. Op een plek die was gemarkeerd met witte klei trokken zijn vader en moeder hun sandalen uit en ze gebaarden Halay hetzelfde te doen. Blootsvoets volgden ze een smal weggetje door het dorp.

Bij een beekje stopte het drietal om te rusten. Halay werd overgoten met het lauwe water. Onder een boom werd voor hem een bed gemaakt, en zijn moeder zong tot hij sliep.

Toen hij wakker werd, was het nacht en deinde hij op de rug van zijn vader. Hij vond de duisternis doodeng.