Kader Abdolah

Karavaan

Uitgeverij De Geus

breda 2013

© Kader Abdolah, 2003

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Deze columns verschenen tussen september 2000 en augustus 2003 in de Volkskrant

Omslagontwerp De Geus BV

Omslagillustratie © Henk Visch, www.henkvisch.nl

ISBN 978 90 445 2773 5

NUR 325

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2003.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

De treinen

Vaak ben ik de laatste passagier in de trein, heb ik de hele trein voor mezelf en maak ik een lange wandeling. Ik wandel vanaf mijn plek tot aan de laatste coupé en daarna terug tot aan de cabine van de machinist. Tijdens die wandeling pak ik de oude kranten. Ik lees ze niet, ben moe, blader.

In de trein kan ik niet slapen, ik wandel tot mijn station. Soms mis ik de laatste trein, zoals gisternacht. Dan moet ik in een van die stationshotelletjes slapen.

De laatste trein stond nog op het perron, ik rende ernaartoe, bereikte hem, raakte de deur aan, maar die sloeg dicht en de trein reed weg. Gisternacht had ik geen zin om in een hotelbed te slapen, ik wilde echt naar huis. Er stond nog een trein op het andere spoor, als ik die kon pakken, zou ik toch met een omweg naar huis kunnen gaan. Ik snelde naar beneden, holde door de lege hal en rende de trappen op, bereikte de trein, maar de treindeuren gingen dicht en hij vertrok. Ik dacht dat de nacht misschien wel iets voor mij verborgen hield.

Ik bleef een halfuurtje wachten tot er een stoptrein kwam. Die bracht me niet naar mijn bed, maar wie weet, misschien ging er iets gebeuren en bereikte ik alsnog mijn eigen kamer. Rationeel gezien was het niet meer mogelijk om naar huis te gaan, maar ik ben een Pers met een eigen oosterse levensbeschouwing. Dus stapte ik de trein in en ging door de lege coupés wandelen. Na een uurtje stopte de trein en ik stapte uit.

Er stond nog één trein, de allerlaatste. Ik stapte in, na een kwartiertje rijden stopte deze ook. Gelukkig was er geen stationshotel in dat dorp en dus gaf ik me over aan de nacht, wandelde langs de donkere ramen door de lege straten. Waar zocht ik naar? Waarvoor vluchtte ik weg? Ik wist het niet, misschien had de nacht iets voor mij in petto.

Wandelend kwam ik een café met een verlicht Heineken-bord tegen. Ik keek door het raam naar binnen, niemand te zien, alleen een jonge vrouw, de kastelein, stond nog achter de bar. Voorzichtig duwde ik de deur open.

‘Een goede … nacht. Mag ik …’

‘Eigenlijk niet, we zijn dicht, maar …’

Ik ging aan de bar zitten en bestelde hetzelfde als wat zij dronk.

‘Vannacht wilde ik thuis slapen, maar er reed geen trein meer richting huis. Is er in dit dorp misschien ergens een bed, een plek, een overnachtingsplaats te vinden?’

‘Soms, heel soms komt hier een vreemdeling opdagen, die de laatste trein gemist heeft. Daarom heb ik boven een bed geplaatst.’

Met mijn jas, pak en schoenen lag ik even later in bed en deed mijn ogen dicht. Opeens bevond ik me in mijn geboortestad, ik ging van een lezing naar huis. Hoewel ik al jaren niet meer thuis was geweest, had ik de sleutel nog altijd in mijn jaszak. Behoedzaam deed ik de deur open en ging zachtjes door de gang naar mijn werkkamer, waar mijn bed stond. Het licht was uit, maar mijn moeder lag wakker in bed op mij te wachten.

‘Ben je terug, jongen?’ riep ze zwak.

‘Ja, moeder. Ik ga slapen, ik zie u morgen. Welterusten!’

Een ingelijste zwartwitfoto van mijn jeugd stond op de schoorsteenmantel, ik liep met mijn vinger langs de boeken in mijn kast, hing mijn jas aan de kapstok, deed mijn pak, mijn kleren, mijn sokken uit, en kroop in bed.

Niet ruilen

Met 33 stemmen tegen stelde de Tweede Kamer het huwelijk voor mensen van gelijk geslacht open. Homo’s kunnen dus voortaan net als hetero’s trouwen. Jammer dat René er niet meer is.

Hij was de eerste homo die ik ontmoette, en de eerste van wie ik de billen zag.

Op de dag dat ik in mijn nieuwe Nederlandse tuintje ging staan, zag ik door onze kapotte omheining plotseling twee mannelijke blote billen. De zon scheen, een man, René, stond daar in zijn heel kleine onderbroek. Hij boog zich naar voren in zijn eigen tuin, stak zijn achterwerk uit in de richting van onze tuin. Ik sloeg mijn ogen even neer, daarna bleef ik ernaar kijken.

Een week later nodigde hij me uit voor een kopje koffie. Er stond een zwart tweepersoonsbed onder zijn raam en er hingen veel foto’s van vreemde mannelijke billen aan zijn muren: kale billen, harige billen, oude billen, jonge billen, zieke billen.

Later, toen ik in het Nederlands begon te schrijven, kreeg ik veel hulp van hem. Ik schreef en hij keek mijn teksten na. Daarom zijn er zoveel eenzame woorden in mijn eerste boek.

In mijn vaderland kende ik wel mannen die met andere mannen wilden slapen. Mijn kennis daarover had ik vooral door de oude Perzische literatuur gekregen. Als je sommige van die boeken leest, denk je gauw dat het vroeger heel normaal was dat mannen tussendoor ook met een man naar bed gingen. De grote meesters hebben er altijd met genoegen over geschreven. Hier: ‘Er was eens een bejaarde koning die een knappe slaaf had en hij kon niet van hem afblijven. Omdat hij met zijn ene been in het graf stond, zei hij tegen zijn vizier: help me, hou die jonge man uit mijn buurt, geef hem een vrouw en stuur hem weg, zo ver dat ik hem niet meer bereiken kan.’ Een van de mooiste verzen van onze literatuur is dat van Saadi, waarin de meester over zijn verlangen naar een jonge man vertelt. In onze boeken had ik alleen de stem van de mannen gehoord die dat deden, maar je hoorde niets over de andere mannen, ik bedoel mannen die een man ontvingen. Door de eeuwen heen hebben we geen woord van hen gehoord. De samenleving heeft hen verdrukt. Pas in Nederland hoorde ik hun stem en maakte ik kennis met hun woorden. Hier etaleerden ze hun blote billen en dwongen ze je om ernaar te kijken.

Later raakte ik bevriend met een professor die thuis altijd een strikje om deed en zijn pijp tussen zijn kiezen hield. Op een dag, of een nacht, zag ik bij hem een poster van een blote man in een gouden lijst aan de muur hangen. De man had zijn billen overdreven ver naar voren gebracht en stelde het zeer persoonlijke gedeelte van zijn lichaam voor. En als ik nu in Amsterdam van het station naar de Dam loop, kom ik meestal een man tegen die vanuit de verte met zijn skeelers op mij af rijdt. Hij draagt een lichtbruin leren jack en een leren broek. Zodra hij dichtbij komt, draait hij zich plotseling om. Zijn broek heeft geen achterkant, hij laat me zijn kale billen zien.

De Tweede Kamer keurde met 109 stemmen voor, het homohuwelijk goed. De stem van die mannen is gehoord. Gefeliciteerd. Maar ik zal de schoonheid van één enkele vrouw nog voor geen honderd mannen willen ruilen.

Om dat brood en die boter

Wanneer was het? Dertig jaar geleden, zeventig jaar geleden? Eeuwen geleden, denk ik, ik zat nog op de basisschool, in een arme wijk. De lokalen waren koud, en de winters duurden lang. We deden dikke wollen jassen, dikke sokken en goedkope rubberen laarzen aan, maar nog hadden we het koud, koud vanbinnen. Aan de muur van ons lokaal hing een kleine goedkope zwart-witposter van de toen nog jonge sjah. En we wisten absoluut niet dat we ondervoed waren. Zo gingen onze kinderjaren voorbij. Op een dag, toen we met de Perzische les bezig waren, en we net als alle andere dagen op niets nieuws wachtten, kwam de conciërge, met een goederenzak op zijn rug en een groot blik onder zijn arm, het lokaal binnen en zette die op de tafel van de meester. Een ongekende geur van brood vulde de klas.

De meester riep: ‘Sta op!’

Verbaasd stonden we meteen op.

‘Leve de sjah’, riep de meester.

‘Leve de sjah. Leve de sjah. Leve de sjah’, riepen we met z’n allen uit volle borst en we voelden dat onze koude dagen voorbij waren.

De meester maakte de zak open. Merkwaardige luxe stukken brood waarop etiketjes met vreemde letters stonden. Zelfs de meester kon zijn ogen niet geloven. Daarna maakte hij het blik open. Met het water in onze mond roken we de geur van een vreemd soort boter. De geur van dat brood en die zoute boter heb ik voorgoed onthouden.

‘De OPEC’, zei de meester.

En voordat we die heilige maaltijd nuttigden, moesten we naar een lange rede van hem luisteren, die over de olie ging en over de olieprijs. Hij maakte ons duidelijk dat onze sjah de rijke industrielanden gedwongen had meer te betalen voor de olie. Vandaar dat brood en die boter.

Pas na die maaltijd realiseerde ik me voor het eerst dat ik over grond liep waaronder een ongelooflijk groot olieveld lag.

In september van het jaar 2000 kwamen de leiders van de OPEC na 25 jaar voor de tweede keer bij elkaar om de prijs van de olie te stabiliseren. De president van Venezuela opende de vergadering: ‘We have not denied anyone our oil, and we are not going to, but we are asking for justice.’ En hij eindigde zijn rede met het volgende: ‘A barrel [159 liter] of Coca-Cola costs $78.80, a barrel of milk $150, ice $1105, good wine $1370. What do you think about a barrel of oil?’ Elke keer dat ik ga tanken, voel ik me medeschuldig aan de lage benzineprijs.

Clinton wil de komende maand elke dag een miljoen vaten olie op de markt brengen om de olieprijs verder te drukken. Minister Zalm was de eerste die dat toejuichte. En hij sprak als een echte Hollandse koopman het volgende: ‘We kunnen daar zelfs nog winst mee maken. Want als de olieprijs laag is, kopen we grotere voorraden en zodra de prijs weer omhooggaat, verkopen we die weer.’ De president van Venezuela uitte de volgende zin: ‘Tachtig procent van de 23 miljoen Venezolanen leeft in armoede.’

Voor minister Zalm van financiën is het moeilijk om die zin te begrijpen. Het heeft dus geen zin om nog meer voorbeelden over armoede in die landen te geven. Maar om de heilige herinnering aan dat brood en die zoute boter levend te houden, ga ik morgen uit protest de A28 blokkeren. Ik zet mijn fiets op de standaard en hou dit bord omhoog: ‘Don’t push oil prices down!’

Met kangoeroes

Even nadenken waar ik het deze week over wil hebben. Over ‘de revolutie in Belgrado’ misschien? Nee, die is bijna voorbij. Ik ben blij dat men daar van de geschiedenis geleerd heeft. Ik zou het ontzettend vinden als ze Milošević tegen de muur zouden zetten. Die fout hebben wij in het vaderland gemaakt. Maar ik wil het niet over Joegoslavië hebben. Waar dan wel over? Over de Olympische Spelen in Sydney. Die zijn ook allang voorbij. Maar mijn verlangen naar Australië is nog niet voorbij. Ik heb er altijd naartoe gewild, om daar een van die grote Australische hoeden op te doen, op een sterk paard te zitten en door dat grote magische land te trekken.

Dat heb ik inderdaad de afgelopen week gedaan. Vorige week ontmoette ik in Amsterdam een jonge Australische schrijfster, Julia Leigh. Ze gaf mij haar nieuwe boek, The Hunter. Ook reikte ze me een van die grote Australische hoeden aan, daarna bood ze me haar hand en hielp me op de rug van haar paard, toen begonnen we samen een onvergetelijke reis.

De Olympische Spelen zijn voorbij en de Nederlandse sportdelegatie is terug uit het volmaakte land van Julia. Koningin Beatrix ontving hen in het paleis en premier Kok riep: ‘Wij zijn apetrots.’

Diep in mijn hart ben ik het wel een beetje eens met de Amerikaanse zwemcoaches. Zij konden niet geloven dat de Nederlanders plotseling zo veel goud in het water te pakken kregen. Ze hadden het meteen over doping en dwongen de sporters om hun urine onmiddellijk naar het laboratorium te brengen. Niets gevonden.

Op dezelfde avond, of op de avond daarna, gebeurde opnieuw iets buitengewoons.

De 22-jarige Iraanse gewichtheffer Rezazade tilde in één verrassende beweging zomaar 260 kilo boven zijn hoofd. Dat kon niet. Onmogelijk. Hoe kan een Iraniër, die in een land woont dat door de geestelijken zwak en verziekt is, ineens een gewicht van 260 kilo boven zijn hoofd tillen en 35 seconden vasthouden? Terecht dwongen de Amerikaanse coaches gewichtheffen die Iraniër om onmiddellijk zijn urine in een glaasje te doen en naar het laboratorium te brengen. Niets gevonden.

De volgende nacht wonnen opnieuw twee Iraniërs goud. Dat kon echt niet. Volgens mij deugde dat Australische laboratorium niet. Ik vermoed dat men aan de apparatuur heeft gezeten. Misschien heeft iemand met de snoertjes van die dopingmeter geknoeid zodat in plaats van het groene lichtje het rode lichtje ging branden, of andersom. Hoe is het anders mogelijk dat drie Iraniërs die geen sponsors als Nike of Heineken hebben, geen geld om regelmatig te oefenen en geen hoop om eens door een koning of koningin verwelkomd te worden, opeens goud winnen.

Alles is mogelijk. Toen Rezazade, die Iraniër, 260 kilo boven zijn hoofd hief, riep hij met alle kracht: Yaaaaaaaaaaaaa Aaaaaaaaali! Alleen een Iraniër begrijpt wat hij bedoelde met die harde kreet. Ali, of Aaaaaaaali, is de heiligste heilige in het geloof van de sjiieten. Alleen de heilige Ali kon hem helpen om dat zware gewicht te tillen. Maar wie heeft de Nederlanders dan aan het goud geholpen?

De Olympische Spelen zijn voorbij, zo voorbij alsof ze nooit plaats hebben gevonden. De tijd van Milošević is ook voorbij, allang voorbij. Het is alsof hij nooit aan de macht is geweest, zo loopt het leven. Niets blijft, alles gaat voorbij, maar mijn Australië blijft. Hier een hoed, hier een sterk paard, kom, trek met mij en Julia mee door het magische Australië.

Al-Haram Al-Sharif

Het is oorlog en ik heb mijn broekzakken vol stenen. Ik kom net uit Palestina terug, en heb veel stenen gegooid. Ik moest wel. Ik stond daar met mijn Palestijnse vrienden toen die Israëlische helikopter die raket op ons afvuurde. Stil blijven kon ik niet, toekijken al helemaal niet. Net als alle anderen pakte ik de eerste de beste steen en gooide. Ik weet niet waarom, maar ik ben een Palestijn, en ik mag Yasser Arafat, die Aboe Ammar. Ik mag hem als een vader, als een oom, als een oudere broer. Het doet me pijn als ik zie dat zijn lippen steeds meer trillen. Ik ben altijd met hem, sta achter hem, vooral op het moment dat hij in zijn gebrekkige Engels iets belangrijks wil zeggen en hij het juiste woord even is vergeten. Ik schiet hem meteen te hulp, fluister: ‘The Noble Sancturay, Al-Haram Al-Sharif.’ Thuis hadden we het altijd over Al-Haram Al-Sharif, en over Al-Aqsa Al-Sharif, Al-Qods Al-Sharif. Als kind raakte ik verliefd op Al-Aqsa, de Hemelse Moskee op de Rots. En de volgende zin wekte mijn fantasie: ‘En God bouwde de rest van de wereld met de stenen van die rots.’ Ook dit stond op een pagina van het oude boek met donkerbruine kaft, dat op onze schoorsteenmantel lag: ‘Op een nacht bracht de engel Djbraiel het hemelse paard Boraaq voor Mohammad naar de aarde met een uitnodiging van God. Djbraiel hielp Mohammad in het zadel en hij galoppeerde naar de heilige rots. Vanaf die plek steeg hij te paard op naar de hemel. God ontving hem, leidde hem rond en liet hem Zijn hemelen, Zijn rivieren van sterren, Zijn paradijs en Zijn geheimen bewonderen.’ Ter herinnering aan dat bezoek bouwden de moslims later op die rots het magische heiligdom Al-Haram Al-Sharif, waarin de Al-Aqsa-moskee als een wonder schittert.

Jaren later maakte ik kennis met een paar clandestiene boeken van andere aard waarin stond dat we op een dag met onze geweren vanaf de bergen naar de stad af zouden dalen om de dictator te verjagen. In een van die boeken zag ik voor het eerst de naam van Aboe Ammar.

In die tijd was het een droom om naar Palestina te gaan om Aboe Ammar te ontmoeten en met zijn guerrillastrijders Al-Haram Al-Sharif te bevrijden. Maar het lot bepaalde anders. De revolutie begon in ons eigen land en we gingen eerst de sjah verjagen. En toen bepaalde het lot weer anders, ik kwam hier terecht en ik zag Aboe Ammar voor het eerst op tv. Hij was oud geworden en zijn lippen trilden. Vanaf dat moment ben ik overal met hem. Ik begeleidde hem in het Witte Huis en ik was met hem toen hij in het geheim naar Israël ging. Hij kuste mevrouw Rabin op haar hoofd en condoleerde haar met de tragische dood van haar man Yitzhak Rabin. En ik wandel met hem wanneer hij moe en kapot van die lange onderhandelingen terugkomt. In deze zware dagen sta ik met mijn zakken vol stenen naast hem.

Dertig jaar lang heb ik niet meer gebeden, maar ik denk aan de dag waarop ik met Yasser Arafat met trillende handen in Al-Aqsa bid.

Ik verklaar: Al-Haram Al-Sharif is van ons, is van mij. Maar vanavond heb ik een zeer geheime missie van Aboe Ammar. Diep in de nacht ga ik naar Jeruzalem. Ik deel mijn Al-Haram Al-Sharif met mevrouw Rabin. Misschien is de oorlog op die manier tegen te houden.