Kader Abdolah

Een tuin in de zee

Mirza

Uitgeverij De Geus

breda 2013

© Kader Abdolah, 2001

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp De Geus BV

ISBN 978 90 445 2776 6

NUR 325

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2001.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

De Volkskrant belde: ‘Wil je een wekelijkse column voor ons schrijven?’

Ik zei meteen nee. Ik was met een nieuw boek bezig.

Dat was waar, maar eigenlijk durfde ik gewoon niet een rubriek te beginnen in een taal die niet de mijne was. Ik was bang dat ik zou vallen.

Faalangst.

Opnieuw belde de Volkskrant. Nee, ik wilde het niet.

Maar wat ik dan dacht van een gesprek tijdens een etentje?

Zo ging het.

Waarom was ik eigenlijk bang om met de rubriek te beginnen? Kijk, ik werd in het diepe gegooid. In het diepe van de vrijheid. Het was heel anders dan verhalen schrijven. Ik moest mijn veilige schrijvershokje verlaten en mijn voet op de grond zetten, op de harde grond van de Nederlandse samenleving.

Hier heb je de krant! Hier de pen! Laat zien wie je bent. O God, wat angstaanjagend.

Als ik in mijn vaderland gebleven was, had ik die vrijheid misschien honderd jaar later gekregen, wanneer ik niet meer bestond.

De column is voor mij een serieuze oefening in vrijheid. Een kwestie van nu of nooit. De angst, die faalangst heb ik nog steeds niet helemaal onder de duim.

Mijn minderheden

Geweld heeft nooit etnische conflicten kunnen oplossen. De wortels van die conflicten liggen meestal in gebrek aan kennis van elkaar.

In mijn vaderland zijn er drie etnische minderheden die zwaar onder druk leven: Armeniërs (christenen), joden en Bahai’.

Armeniërs mochten veel beroepen niet uitoefenen, met name beroepen die met voedselhandel te maken hadden, want wat zij aanraakten aten wij niet. Ikzelf heb minstens een miljoen keer van mijn grootmoeder gehoord dat ze onrein waren. We gaven hun geen hand en als wij dat wel deden spoelden we ’m meteen af. Hoewel ze vijftien huizen verderop woonden en hun voorouders er al vierhonderd, vijfhonderd jaar woonden, kenden we ze niet. Sorry, sorry.

Joden werden meer geaccepteerd, zij zaten met z’n allen in de textiel. We gaven ze wel een hand, maar behalve ‘het stof kopen’ hadden we verder geen contact. ‘Wees niet zo gierig, je lijkt wel een jood’, heb ik wel een miljoen keer in mijn omgeving gehoord. ‘Slaap je nu al, ben je soms een jood?’ De rest van mijn kennis over joden bestond uit roddels en onwetendheid.

Bahai’-volgelingen stonden onder de grootste druk zodat ze praktisch niets van zich durfden te laten horen. Wat ze deden, waar ze woonden, hoe ze eruitzagen was voor mij totaal onbekend. Ik wist alleen van mijn grootmoeder dat ik op tijd naar bed moest want dat er buiten een Bahai’-vrouw met een lege aardappelzak rondliep om een kind te stelen, in haar zak te stoppen, mee naar huis te nemen en er lekkere koekjes van te maken. Ik schaam me, weet er nog altijd niets meer van dan die lege aardappelzak.

De moslimjongens in mijn land droomden over Armeense meisjes, maar zij waren verboden vruchten. Ik was een jaar of veertien en de zoon van onze buren had iets ongelofelijks gedaan: trouwen met een Armeense. Zijn moeder huilde zich bijna blind bij ons.

Op de avond waarop hij zijn bruid thuis bracht, stonden honderden kinderen en vrouwen op de daken om de bruid te bewonderen. ’s Nachts kroop ik op het dak om uit het dakgat naar de bruid te kijken. O mijn God … o mijn grote God … ik die nog geen blote teen van een moslimvrouw had gezien, zag ineens een bloot christelijk been. De volgende dag kwam ze bij ons, liep met die christelijke benen ons huis binnen, en gaf mijn moeder een bord warme zelfgebakken koekjes om zo met haar kennis te maken.

Van joden heb ik ook iets moois bewaard. In mijn militaire dienst werkte ik als marineofficier bij de Kaspische Zee. Al mijn dienstgenoten hadden met z’n tweeën of drieën een huis gehuurd. Ik bleef alleen over, blijkbaar wilde niemand met mij samenwonen. Maar er was nog iemand die alleen stond.

‘Zullen we samen een …?’

‘Ik ben een jood’, zei hij meteen.

Twee jaar lang woonden we samen en dat was een goede cursus voor mij. Hij had een zusje. Iedereen van zijn familie kwam langs, maar zij niet. Ik hoorde alleen haar stem toen ze eens belde. Tot over mijn oren was ik verliefd op haar geworden door een fotootje in de portemonnee van haar broer.

Ik denk vaak aan joden, vooral aan die onbereikbare.

Laatst kwam ik een mooie jonge vrouw tegen in Amsterdam.

‘O, een landgenote!’

‘Een Bahai’’, reageerde ze meteen.

Zij was de eerste Bahai’ in mijn leven, ineens begon mijn hart te sidderen. Ik ontsnapte met een snelheid van 160 km en zocht mijn toevlucht bij mijn computer.

Sorry, sorry, sorry.

Wat wilde hij zeggen?

Koerden, de Koerden hebben me de afgelopen weken beziggehouden.

Als ik mijn hoofd op een kussen legde, dacht ik aan hen. Als ik de trap afliep, dacht ik aan hen. En als ik mijn vrienden tegenkwam, had ik het over hen. Ik had niet verwacht dat ik me zo betrokken zou voelen. Waarom was dat?

Ben ik misschien een Koerd?

Nee, maar een van mijn overgrootvaders was wel een Koerd.

Een echte, traditionele Koerd. Naar buiten kijkend zweeg hij altijd.

‘Wacht u op iemand?’ Hij zei niets, alsof hij een spreekverbod had.

En hij neuriede:

Be sahara bengaram, sahara té binom

be darja bengaram daarja to binom …

als ik naar de bergen kijk, zie ik je,

als ik naar het land kijk, zie ik je.

Als ik naar de zee kijk, zie ik je.

Waar ik ook naar kijk, ik zie je.

Wie was die overgrootvader? Ik weet niets van hem, ik ken alleen dat liedje.

Ikzelf draag een Koerdische naam: Kader Abdolah. Maar dat ben ik niet. Ik ben een ander. Ik verschuil me achter twee Koerden, twee vrienden: Kader en Abdolah.

Kader was een Koerdische arts. Een arts te paard met een tas op zijn rug.

‘Dokter Kader, haast je. Een pishmarge (strijder) is gevallen.’

Hij sprong op zijn paard en reed weg.

‘Dokter Kader, haast je. Mijn vrouw kan niet bevallen.’

Hij sprong op zijn paard en reed weg.

Abdolah was een stedenbouwkundige. Hij had plannen voor zijn Koerdistan. Hij tekende bruggen voor een trein die in zijn dromen door de bergen denderde.

Het ontwerp van de Koerdische universiteit, die eens zou komen, hing in zijn werkkamer.

Tijdens de oorlog, toen Koerdistan een paar seizoenen onafhankelijk was, was ik daar. Ik ging, als schrijver, van het ene huis naar het andere om de stem van de Koerden te laten horen.

Ineens kwamen de oorlogsvliegtuigen en ze bombardeerden alles plat. De imam Galgali die een stoel onder zijn arm droeg, stapte uit een tank.

Hij zette zijn stoel op het plein van de stad om honderden gearresteerde Koerden op één middag te berechten.

‘Naam?’

‘Kader.’

‘Beroep?’

‘Arts.’

‘O, dus dat ben jij. Die dokter op het paard.’

‘Maar ik moet iets uitleggen’, zei de dokter. ‘Ik wilde eigenlijk zeggen dat …’

Die kans kreeg hij niet. Hij werd geblinddoekt en geëxecuteerd.

Volgende.

‘Naam?’

‘Abdolah.’

‘Beroep?’

‘Stedenbouwkundige.’

‘O, jij bent dat. Die …’

‘Maar ik wil iets uitleggen. Ik wilde eigenlijk zeggen dat …’

Ook hij kreeg geen kans.

Ik vluchtte weg. Om hun woord te laten horen. De titel van mijn eerste Perzische boek luidde: Wat zeggen de Koerden?

En omdat de Koerden nooit de kans hebben gekregen om zich te uiten is de pijn sterk in hun liedjes:

Je zei dat je zou komen

zodra de eerste bloem ontkiemt.

Alle bloemen van de wereld zijn uitgebloeid,

waarom ben jij er niet?

Een berg in de polder

Salman Rushdie heeft van de CPNB de opdracht gekregen het boekenweekgeschenk 2001 te schrijven. Het motto is prachtig: Het land van herkomst – schrijven tussen twee culturen. Slim bedacht. En op tijd.

Ik zat in mijn auto, reed en wist nog niets over Rushdie en dat motto. De telefoon ging. Een journalist: ‘Wat is uw mening over Rushdie en de keuze van de CPNB?’

Ik reed opeens naar de stoep, bijna een botsing.

‘Mag ik uw reactie?’ hoorde ik de journalist opnieuw zeggen.

Nooit rijdend telefoneren. Dat was mijn eerste reactie.

De keuze voor Rushdie is een gevolg van het ‘multiculturele drama’. Intellectueel Nederland kan zich er nog niet bij neerleggen dat er in dit land duizenden en nog eens duizenden zijn die tussen twee culturen wonen.

Vorig jaar tijdens de Frankfurter Buchmesse liep één Nederlander naar Rushdie toe.

‘Meester! Wilt u het zesenzestigste boekenweekgeschenk voor Dutch people schrijven?’

‘Waar gaat het over?’

‘Schrijven tussen twee culturen.’

‘Hebben jullie zelf geen schrijver van buitenlandse afkomst die dat kan?’

‘Ja … maar … u weet … eigenlijk … ze … zijn of Surinamers, of Antillianen, of Marokkanen, of Turks, of ze komen uit van die arme Afrikaanse landen waar oorlog heerst en hongersnood. Allemaal vreemde types, rare Chinezen, verdachte vluchtelingen met hangende snorren.’

‘Schaamt u zich voor … eh …?’ reageerde Rushdie.

‘Nee hoor, helemaal niet.’

‘Oké, dan is het goed, geef de cheque maar.’

Zeven jaar geleden was ik getuige van een lezing van een donkere schrijver in de bibliotheek van Roosendaal. Het publiek bestond uit twee personen. Een Turk en ik. De schrijver ging achter de lessenaar staan en hield zijn lezing. Vervolgens nam hij de laatste trein en ging. Onlangs had hij een lezing in de bibliotheek van Harmelen. Het was vol. ‘Record aantal bezoekers’, schreef de plaatselijke krant. ‘Bomvol. Stoelen te kort.’

De Nederlandse samenleving is aan het veranderen. De Nederlandse literatuur ook. Wie dat niet wil zien, moet zijn ogen sluiten. Wie dat niet wil horen, moet zijn handen tegen zijn oren houden. Over tien, vijftien jaar is het afgelopen met de dominante rol van de blanke literatuur. Laat ze Rushdie maar om hulp vragen.

Een wanhopige actie.

Luister, de Nederlandse literatuur is niet meer het privé-domein van blanke personages. In het afgelopen jaar zijn meer dan duizend lezingen gegeven door donkere schrijvers als Halil Gür, Astrid H. Roemer, Mustafa Stitou, Abdelkader Benali, Lulu Wang, Hafid Bouazza, Mozes Isegawa, Nasim Khaksar, Hans Sahar, Naimé Al Bezaz, Vamba Sherif, Yasmine Allas, Sadeq Yemni, Naser Fakhteh, A. Elian, Rashid Novaire, Dubravka Ugrešić, Nahed Selim, Salah Hassan, Ibrahim Selman, A. Ill Bagi, Gabriel Inzaurralde, Malika Al Houbach, Gerda A. Havertong, Irina Grivnina, Qader Shaviq, Masoeme Abbari en nog tientallen anderen.

De Nederlandse samenleving is aan het veranderen. Ook de hemel, de aarde, de straten, de ramen, de deuren, de mannen en vrouwen, de bomen en de vogels van de Nederlandse literatuur zijn aan het veranderen. Er rijzen bergen op in de polders en de dijk loopt door de woestijn.

De oudste oosterse omschrijving van kunst luidt als volgt: ‘Kunst kun je vergelijken met moshk, de goddelijke muskusgeur die zich in de navel van het hertachtig dier Moschus moschiferus bevindt. Zodra de voorjaarswind waait, neemt hij die geur mee en verspreidt die overal op aarde en niemand die dat tegen kan houden.’

Nee, niemand kan de kunst tegenhouden, geen CNBP of CBNP of CPBN of CCCPPPNB of CCCPPNNNBBBBB. Nee, niemand.

Voor de Hollandse keuken

Ik heb een boek toegestuurd gekregen, een leuk Perzisch kookboek voor de Nederlandse keuken. Geschreven door Afshin Afkari.

‘Perzen gebruiken wat de natuur en de omgeving hun te bieden heeft.’

O, dat wist ik niet.

En: ‘De Perzische keuken is gebaseerd op kruiden, kruiden en nog eens kruiden.’

O ja?

Op zoek naar mijn favoriete gerecht bladerde ik door het boek. Het was kort en zonder uitleg. Zal ik het oorspronkelijke recept aan u geven? Zullen we het samen maken om een beetje stemming te geven aan deze sombere zomerdagen?

Het heet áb ghoesht en het is een oeroud Perzisch recept.

Ingrediënten: lamsvlees (rundvlees gebruikten we vroeger niet, dat was voor arme mensen. En als u per se rundvlees wilt hebben, moet u het stiekem kopen want het past niet bij het gerecht), kikkererwten, witte bonen, uien, aardappelen, tomaten, zout, peper en koriander.

Het recept moet eigenlijk door de grootmoeder gemaakt worden, maar als zij er niet is, kan de vrouw des huizes haar plaats in de keuken innemen.

Bereiding: Als het eten voor de middag is bestemd, kan oma direct na haar ochtendgebed beginnen. Eerst vlees en uien in stukjes snijden en afspoelen. De bonen en tomaten wassen en de aardappelen schillen. Vervolgens alles in een pan doen en voor de zekerheid nog een keer afspoelen want afspoelen hoort bij de Perzische keuken.

Nu het water erbij en de pan op het vuur zetten. Het water moet tot zo’n halve wijsvinger van de grootmoeder boven die ingrediënten komen te staan. Zout en peper en koriander naar smaak toevoegen. Het vuur moet zacht zijn en gedurende de bereiding moet het deksel op de pan blijven. Als dat alles geregeld is, kan oma weer naar bed gaan en slapen tot de zon opkomt.

Áb ghoesht eet je in twee fasen. Als de tafel gedekt is, brengt oma de pan. Dan komt de moeder aan de beurt. Ze schept het vochtige deel voor iedereen in het bord. Je eet het met vers brood, het is het smakelijkste als je Perzisch brood neemt. Met het praten erbij duurt deze eerste fase zo’n vijftien minuten.

Daarna begint de volgende fase: de man des huizes is aan de beurt. Hij stampt het vlees en de bonen en aardappelen fijn en deelt het resultaat uit. Stampen is een eervol mannenwerk, dat moet je niet aan vrouwen overlaten. Op het moment dat de man stampt, is het beter als de vrouw de thee en de dadels klaarzet.

Pas op! Dit oude Perzische gerecht haalt je meteen onderuit. Dus leg een paar dekens klaar want zodra je de laatste slok van je thee opdrinkt, word je gegrepen door een zachte, zoete slaap en kruip je voor een dutje onder de wol.

Áb ghoesht is een gerecht om gezellig met vrienden te eten. En je hoeft je nooit zorgen te maken over onverwachte gasten want zodra ze binnenkomen, doet oma meteen stiekem één of twee extra kannetjes water in de pan.

Normaal vertelt opa na het eten zijn herinneringen, maar de kans is groot dat hij dit keer zijn wandelstok pakt, zijn hoed neemt, zonder gedag te zeggen weggaat en dat je hem nooit meer terugziet.

Vraag uw vrienden eens, doe alles in een pan, zet hem op een zacht vuurtje, en geniet van het moment op Perzische wijze.

Niet ruilen

Met drieëndertig stemmen tegen heeft de Tweede Kamer het huwelijk opengesteld voor mensen van gelijk geslacht. Homo’s kunnen dus voortaan net als hetero’s trouwen. Jammer dat René er niet meer is.

Hij was de eerste homo die ik ontmoette, en de eerste van wie ik de billen zag.

Op de dag dat ik in mijn nieuwe Nederlandse tuintje ging staan, zag ik plotseling twee blote, mannelijke billen. De zon scheen, een man, René, stond daar in zijn piepkleine onderbroek. Hij boog zich naar voren in zijn eigen tuin, maar omdat de omheining kapot was, stak zijn achterwerk in de richting van onze tuin. Ik deed mijn ogen even dicht, daarna bleef ik ernaar kijken.

Een week later nodigde hij me uit voor een kopje koffie. Er stond een zwart tweepersoonsbed onder zijn raam en er hingen veel foto’s van vreemde mannelijke billen aan zijn muren, kale billen, harige billen, oude billen, jonge billen, zieke billen.

Later, toen ik in het Nederlands begon te schrijven, kreeg ik veel hulp van hem. Ik schreef en hij keek mijn teksten na. Daarom zijn er zo veel eenzame woorden in mijn eerste boek.

In mijn vaderland kende ik wel mannen die met andere mannen wilden slapen. Mijn kennis had ik vooral van de oude Perzische literatuur gekregen. Als je sommige van die boeken leest, denk je al gauw dat het vroeger heel normaal was dat mannen tussendoor ook met een man naar bed gingen. De grote meesters hebben er altijd met genoegen over geschreven. Hier: ‘Er was eens een bejaarde koning die een knappe slaaf had en hij kon niet van hem afblijven. Omdat hij met zijn ene been in het graf stond, zei hij tegen zijn vizier: help me, hou die jonge man uit mijn buurt, geef hem een vrouw en stuur hem weg, zo ver dat ik hem niet meer bereiken kan.’

Een van de mooiste verzen van onze literatuur is dat van Saadi, waarin de meester over zijn verlangen naar een jonge man vertelt.

In onze boeken had ik alleen de stem van de mannen gehoord die dat deden, maar je hoorde niets over de andere mannen, ik bedoel mannen die een man ontvingen. Door de eeuwen heen hebben we geen woord van hen gehoord. De samenleving heeft hen verdrukt.

Pas in Nederland hoorde ik hun stem en maakte ik kennis met hun woorden. Hier etaleerden ze hun blote billen en dwongen ze je om ernaar te kijken.

Later raakte ik bevriend met een professor die thuis altijd een strikje omdeed en zijn pijp tussen zijn kiezen hield. Op een dag, of een nacht, zag ik bij hem een poster van een blote man in een gouden lijst aan de muur hangen. De man had zijn onderbuik overdreven ver naar voren gebracht en stelde het zeer persoonlijke gedeelte van zijn lichaam voor.

Als ik nu in Amsterdam van het station naar de Dam loop, kom ik meestal een man tegen die vanuit de verte met zijn skeelers op mij af rijdt. Hij draagt een lichtbruin leren jack en een leren broek. Zodra hij dichtbij komt, draait hij zich plotseling om. Zijn broek heeft geen achterkant, hij laat me zijn kale billen zien.

De Tweede Kamer keurde met 109 stemmen het homohuwelijk goed. Uw stem is gehoord. Gefeliciteerd.

Maar ik zal de schoonheid van één enkele vrouw nog voor geen honderden mannen willen ruilen.

Onvermijdelijk

Achtenvijftig Chinezen van een jaar of twintig, vijfentwintig, zijn in een tomatencontainer omgekomen en de politie heeft vijf personen aangehouden die worden verdacht van betrokkenheid bij deze mensensmokkel. Tegelijkertijd wachten er nog duizenden in Moskou, Istanbul, Teheran, Karachi, Delhi en in alle Afrikaanse hoofdsteden om per vliegtuig of in een container naar het Westen te komen.

Ik was een van hen die in Turkije wachtte en naar een smokkelaar zocht. Na een tijdje zoeken, vond ik een spoor. Iemand vertelde me: ‘Je moet elke dinsdag naar dat café gaan en op de stoel gaan zitten die voor de deur staat. Als hij komt, komt hij precies om zes uur en gaat dan onder die oude boom staan, hij gaat niet zitten, bestelt een kop thee en steekt een sigaretje aan.’

Vijf dinsdagen ging ik naar dat café, maar hij kwam niet opdagen, de zesde dinsdag verscheen hij en ging onder die boom staan. Ik verwachtte een misdadiger met enge ogen, maar het was een aardige man van een jaar of veertig met een broederlijke glimlach. Hij keek in mijn ogen en wist meteen dat ik geen politieagent was.

‘Kan ik u even spreken?’

‘Ja, hoor! Sigaretje?’

‘Ja, dank u wel. Ik wil …’

‘Hoeveel kun je betalen?’

‘Hoeveel is genoeg?’

‘Hangt van je keuze af. Amerika? Europa? Vliegtuig? Schip? Of met een vrachtwagen?’

Die achtenvijftig Chinezen hadden voor het allergoedkoopste vervoer gekozen. Zij waren van het soort van de armste wachtenden.

Volgens de wet van het normale leven had die tragedie nooit mogen plaatsvinden en zouden de smokkelaars zwaar gestraft moeten worden. Ik ben het met u eens, met alle kracht tegen de smokkelaars die misbruik maken van de onmacht van hun klanten. Maar in een wereld waar de rijke landen zowel de welvaart als de democratie hebben, kan niemand de reis van de nieuwsgierige mens tegenhouden. Dood, verlies en bedrog hoort dan onvermijdelijk bij zo’n reis, en wie gesmokkeld wil worden, mag zijn smokkelaar niets verwijten. Want wat een mensensmokkelaar doet, doet hij niet in zijn eentje. Het is een doelbewuste samenwerking tussen beide partijen. Ze plegen de illegale daad samen. Hoewel de smokkelaars alles voor geld doen, kun je ze niet met drugssmokkelaars vergelijken, want mensensmokkelaars spelen met hun illegale macht een bepalende rol in de samenleving. Voortdurend brengen ze duizenden vreemdelingen met allerlei vervoermiddelen het land in. Ze zijn er in geslaagd de kleur van Amsterdam en Den Haag te veranderen. Nu zijn ze bezig om ook de samenstelling van de andere steden te wijzigen en ze doen indirect veel stof in de samenleving opwaaien. Is wat ze doen goed? Is het slecht? Hangt ervan af wie ertegenaan kijkt.

Er zijn veel misdaden begaan, maar mensen van deze tijd hebben de smokkelaars meer dan ooit nodig.

Nu alle grenzen onophoudelijk digitaal worden gecontroleerd, zijn slimme smokkelaars gevraagd.

Helaas zijn er 58 doden gevallen, maar dat hoeft niet, ik ken persoonlijk tientallen mensen die met hulp van smokkelaars aan de dood zijn ontsnapt.

Ik condoleer de onbekende Chinese families met het verlies van hun dierbaren. En ik pak de wet van de illegaliteit en doe de groeten aan de families van die vijf Nederlanders die gearresteerd zijn.

Stiekem laat ik ze weten dat ik bereid ben bij de rechtbank te getuigen dat die verplaatsingen onvermijdelijk zijn.

Weer & Keer

De heer Kok ging weer in het torentje. Ik schreef dat ik blij was met de verkiezingsuitslagen. En dat ik zou gaan oefenen om geleidelijk met mijn hart van de mensen in Nederland te gaan houden.

De columnist Stephan Sanders heeft daarover een opmerking gemaakt: ‘Het is veel liefde en nog meer volk. Houden van een land of van een volk? Dat doe je maar van je moeder of je cavia.’

Maar met één ding bracht hij mij in grote verlegenheid: ‘Zou het een rol spelen bij Abdolahs populariteit?’

Sanders is de enige die me af en toe in mijn zij schopt.

Ik begrijp waar het probleem ligt. Er zijn twee verschillende benaderingen van het woord ‘volk’.

Ik geef een voorbeeld. In Vrij Nederland van deze week staat een interview met Farage Sarkoehi, een Perzische schrijver. Hij werd het afgelopen jaar in het geniep door de molla’s gearresteerd, gemarteld en bijna kapotgemaakt. Na zijn vrijlating zegt hij tegen de interviewer: ‘Mijn ervaring heeft me geleerd niemand te vertrouwen, behalve het volk.’

Volgens de theorie van Stephan Sanders had hij moeten zeggen: ‘Mijn ervaring heeft me geleerd niemand te vertrouwen, behalve mijn cavia.’

Het woord ‘volk’ gebruik je niet zo gauw in Nederland. Het is een verdacht woord, een beladen begrip. Maar toch wilde ik het in mijn tekst hebben.

Ik kom uit een land waar de schrijver heel dicht bij zijn volk staat.

De schrijver voelt veel verantwoordelijkheid. Toen ik de column over de verkiezingen schreef, had ik een knipsel bij de hand waarin stond: ‘Meer dan 70% van de kiezers heeft een negatieve houding jegens de vreemdelingen.’ Ik dacht: ik doe het anders, deze keer verander ik mijn houding. Ik mocht niet constant op WIJ en ZIJ hameren, en altijd een negatieve opmerking maken zoals: ‘Meneer, uw waarheid is leeg.’

Ik moest leren om ook ‘houden van’ eens te gebruiken. Dus ik probeerde het uit in mijn tekst.

Aan de andere kant: als ik het over liefde heb, dan is het niet voor iedereen bestemd, maar voor de geest van de cultuur en de wetenschap van het volk, wat bijvoorbeeld de Nederlanders onderscheidt van de Perzen.

Weg met de cavia van Stephan Sanders. Als ik het over liefde heb, heb ik het bijvoorbeeld over Hans Andreus en dit gedicht:

Vertel dan aan de bomen

hoeveel ik van je hield

Vertel het aan de wind,

die in de bomen klimt …

Maar zeg het aan geen mens

Ze zouden je niet geloven …

Ze zouden niet willen geloven

dat een mens een mens zo lief had

als ik jou[1]

Stephan Sanders schreef dat Abdolah te veel dank toonde in zijn tekst.

Mijn tekst had niets met dankbaarheid te maken. Maar met observatie. Een streep trekken onder een goede daad. En dat waarderen.

Hij had ook een advies voor mij: ‘Je woont in een land, je maakt er deel van uit, en als er mensen zijn die dat betwijfelen, zwaai je met je paspoort.’

In zijn advies zie ik een ‘ik’, een dikke IK. Dat heb ik niet nodig.

Toch bedank ik hem voor zijn schop in mijn zij.

Ik ben er wakker van geworden, maar het doet wel pijn.

[1] Uit: Hans Andreus, Muziek voor kijkers (Uitg. Holland, Amsterdam 1954)