Barbara Voors

De aardbeibeet

Uit het Zweeds vertaald door Janny Middelbeek-Oortgiesen

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Oorspronkelijke titel Smultronbett, verschenen bij Ordupplaget

Oorspronkelijke tekst © Barbara Voors 2003

Eerste Nederlandstalige uitgave © Janny Middelbeek-Oortgiesen en De Geus bv, Breda 2003

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp De Geus bv

Omslagillustratie © Fotostock bv

ISBN 978 90 445 2782 7

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de derde druk, 2008.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

En dan wordt het boek gelezen

en de wereld wacht vol vreze

hoe het vonnis wordt gewezen.

Is de rechter dan gezeten,

dan zal Hij ’t verborgene weten.

Alle straf wordt toegemeten.

– Uit Mozarts Requiem

Scheepseiland

‘Wat ligt het ijs vandaag mooi over de baai. Kijk, hoe de hete lucht van de gasfabriek opstijgt; het is net een wollige streep tegen die helderblauwe hemel. De auto’s aan de overkant van het ijs, zie je hoe langzaam die rijden? Ze zijn door de gladheid verrast – hoewel de winter toch in feite een terugkerend fenomeen is – en de mensen op de trottoirs houden hun aandacht er goed bij, hun blikken beurtelings gericht op de ijspegels en op de gladde plekken. Vanaf hier heb je een beetje perspectief; het ziet er op de een of andere manier allemaal zo belachelijk uit. Zie je hoe bang ze zijn dat ze die ijspegels op hun hoofd zullen krijgen? Ik bedoel: hoe groot ís die kans?’

‘Leg die kijker weg.’

‘Waarom hebt u die dan?’

‘Hij is voor privé-gebruik.’

‘En dit is niet privé, bedoelt u?’

‘Nee, alles behalve dat. Kom, ga zitten. En weet je, tutoyeer me maar gewoon.’

‘Weet u wie ik ben? Zeer gezien en onmetelijk vermogend – een belachelijke uitdrukking; als er iets is wat je meten kunt, is het wel een vermogen – en voor het eerst thuis in …’

‘Dat doet er nu verder niet toe, dat laten we buiten beschouwing. Maar je bent gekomen om te blijven, nietwaar?’

‘Inderdaad, ik heb hier iets te doen. Kan ik openlijk met u spreken? Met jóú?’

‘Daarom zit je hier immers.’

‘Bent u zich er wel van bewust dat dit als het ware een doorlopende biecht wordt, terwijl er iets vreselijks aan de gang is? Nee, geef maar geen antwoord. Ik wil niet dat u er zich meer mee bemoeit dan noodzakelijk is. Ik wil ook geen boetedoening of vergiffenis, daar is het te laat voor. Dit requiem staat al heel lang gepland. Ik ben hier om er toezicht op te houden, en ik zal zelfs bij de uitvoering aanwezig zijn wanneer de tijd rijp is. Ik vind dat het materiaal waarover ik beschik – kunnen we dat zeggen over een mens? – meer dan voldoende is. Hoewel ik deze Molly slechts één keer heb ontmoet, heb ik het gevoel dat je, wat dramatiek betreft, op haar kunt rekenen. We hebben allemaal ons eigen beeld van een vrouw zoals zij, en dit is mijn beeld. Ik zou nog uren kunnen doorgaan, maar dat zal ik niet doen. Laat mij maar afwachten en observeren. Laat mij de teerling werpen, de juiste mensen het podium op sturen, de partituur instuderen, de instrumenten stemmen, het publiek uitnodigen – dat bent u waarschijnlijk? – en het concert laten beginnen.’

‘Ik zou …’

‘Onderbreekt u mij alstublieft niet. Mijn rol in het geheel is die van de immorele verteller. Niet ieder spel of werk heeft er een, maar zo iemand zouden ze wel moeten hebben. Ik ben een van die stemmen waarnaar u zult mogen luisteren, maar u weet nog niet welke. Voor wie het requiem bestemd is? Over haar zult u weldra meer horen. Molly lijkt op veel andere mensen, maar met bepaalde wezenlijke verschillen natuurlijk. U krijgt meestal niet te horen wat de mensen van u vinden, maar dat moet zij wel wanneer de boekjes komen. O, doe geen moeite; zij heeft voor mij ook nooit enige empathie gehad. Natuurlijk waren er verzachtende omstandigheden: jong, naïef, onervaren. Maar moet ze dat nog steeds zijn? Ik heb het initiatief tot deze dodenmis genomen en ik zal u naar het einde ervan leiden. Aanvankelijk sta ik in de coulissen, het zij zo. Maar ik ben wel de drijvende kracht hierachter. De muziek, het was die verschrikkelijk mooie muziek die ons bij elkaar bracht. Luister naar het koor, nu beginnen ze te zingen, eerst zachtjes, nauwelijks meer dan een fluistering door de mist die over het koude water ligt, hoor hun stemmen: “Requiem aeternam dona eis, Domine, et lux perpetua luceat eis.” Tranen wellen weer op in de ogen, een brok in de keel, ga niet dood, lieve schat, blijf hier, blijf …’

#

REQUIEM

Requiem aeternam dona eis, Domine,

et lux perpetua luceat eis.t

Te decet hymnus, Deus, in Sion,

et tibi reddetur votum in Jerusalem.

Exaudi orationem meam.

Ad te omnis caro veniet.

*

Heer, geef hun eeuwige rust,

en laat het eeuwige licht over hen schijnen.

Een lofzang, o God, zal U toekomen in Sion,

en U zult aanbeden worden in Jeruzalem.

Hoor mijn gebed,

tot U kome iedere mens.

1 januari 1999

Ik ben een vrouw met erg weinig beperkingen. Althans in materieel opzicht. Zoiets kun je onbelangrijk vinden, maar wanneer je de middelbare leeftijd nadert – vreselijke woorden, maar godzijdank behoor ik nog tot de jóngeren – krijgt zoiets grote betekenis. De villa hier in Zeewijk heeft een fantastische ligging aan zee. Misschien een tikje overdreven, maar mijn man Herman zou ‘de wereld wel eens wat laten zien’, wat een van zijn grootste hobby’s is. Een stuk grond dat afloopt naar onze steiger en een boothuis dat een kopie in het klein is van ons wat hoger gelegen huis, zo ver verwijderd als je maar kunt komen van muggen, plassende kinderen en ijswikkels. Rood met witte hoeken, maat extra large, de Scandinavische idylle. Vanbinnen zijn de kleuren licht en gedempt (een dure verfspecialist), en de meubels vormen een perfecte mix van antiek en modern. Twee auto’s op de oprit (plus een sportief modelletje in de driedubbele garage) in deze mondaine voorstad, slechts dertig kilometer van Steenstad en het Concertgebouw, en Herman is zo op het vliegveld.

Wij vormen een gezelschap genotzuchtige mensen met stevige bankrekeningen, wat ik af en toe vermoeiend comfortabel vind. Toch was het wat zowel Herman als ik onze kinderen wilde bieden: boottochtjes naar de eilanden, op blote voeten lopen op gepolijste lichthouten vloeren, brandende kaarsen voor ramen met witte kozijnen. Ouders willen hun kinderen veel geven, de prijs is hoog en de werkdagen zijn lang. En voor dat leven zijn de ouders zo druk in de weer, dat ze nauwelijks tijd hebben om eraan deel te nemen.

Ik concentreer me op de damp van mijn derde kopje koffie van vanochtend; ik ben een cafeïnist. Het kan erger; ik ken hier een heleboel vrouwen die veel zijn dat op -ist eindigt, nog een prijs die we betalen voor wat we onze kinderen willen geven. Soms vraag ik me af of het allemaal niet gewoon een smoes is voor wat we eigenlijk voor onszelf willen hebben. Wíj willen dit goeie, luie leventje met villa’s die anderen versteld moeten doen staan en – gênant genoeg vooral dat – jaloers moeten maken. Nee, waardig is het niet en helemaal eerlijk ben ik ook niet.

Herman zit altijd in een vliegtuig ergens naartoe om deze villa boven water te houden. Nou ja, niet de villa, maar ons en ons leven hier. Hij is altijd zijn koffers aan het pakken voor optredens over de hele wereld – godzijdank dirigeert hij mij zelden – en soms dringt het tot me door dat ik hem een afscheidskus geef voordat ik gelegenheid heb gehad om hem thuis te verwelkomen. Wij zijn een stel geworden dat elkaar met droge zoenen begroet en de smaak van de ander niet meer proeft. Het kan waarschijnlijk erger.

Ja, Rosanna, ik zal mijn belofte voor het nieuwe jaar houden. Dit jaar word ik veertig, Rosanna wordt veertien en Marvin vijftien. Herman, tja, die wordt? Ik heb moeite met rekenen, ik raaskal nu een beetje: al vijfenvijftig jaar. Op mijn goede voornemen voor het nieuwe jaar. Met kerst heb ik van Rosanna dit dagboek gekregen. Ik sloeg de eerste bladzijde op en daar stond: ‘Voor mijn lieve mama Molly. Voor een oprechter leven. Je dochter Rosanna.’ Wat moet je met vroegrijpe pubers? Hun ter wille zijn, natuurlijk. Maar ik legde het dagboek gewoon op mijn nachtkastje en vergat het, tot mijn goede voornemen voor het nieuwe jaar. Dus zij wil dat ik ga schrijven over een oprechter leven. Ik weet niet of ze begrijpt hoe complex het leven met de jaren wordt. Iedere pool krijgt zijn tegenpool, iedere kleur zijn contrast, ieder kruis zijn munt. Een volwassen leven bestaat uit ‘anderzijds’. Daar is niets mis mee, maar evenmin veel goeds aan.

Soms zou ik een overzicht op de koelkast willen hangen, naast Rosanna’s lesrooster, zodat ze zou kunnen zien wat het leven van een volwassen vrouw eigenlijk allemaal moet omvatten: tijd voor het huwelijk, tijd voor de kinderen afzonderlijk, tijd voor de kinderen samen, tijd voor je werk, voor repetities, tijd voor vrienden, sport, zelfontplooiing, tijd om jezelf op contractbasis aan te besteden (bij de mensendiecktherapeut, de gynaecoloog, de bottenkraker, de manicure, de personal trainer, de accountant, de financieel adviseur), tijd om te reizen, te dromen, te koken, kleren te kopen voor de kinderen, kleren te kopen voor jezelf, tijd om aan familieleden te denken, niemand teleur te stellen, mensen uit te nodigen, nogmaals uit te nodigen en ten slotte tijd voor therapie tegen de gewetenswroeging waaraan wij vrouwen schijnen te lijden, als een tweede natuur, in de wetenschap dat we het nooit allemaal voor elkaar krijgen.

Ik leef zo goed als ik kan. Doe ik dat echt? Het ergste van pubers is dat hun tegenvragen voortdurend in je hoofd nagonzen. Rosanna wil dat ik mijn leven opteken, maar ze wil er niet over lezen. Het dagboek is uitsluitend voor mij bedoeld, beweert ze, voor mijn ontwikkeling. Goeie genade, als ze eens wist hoeveel ontwikkeling ze zelf nog voor de boeg heeft. Je wordt niet als vrouw geboren, zegt men. Nee, en daar kun je ook maar beter blij om zijn! Dat betekent dat er althans in het begin een paar jaren van spel zijn. Spelletjes als meisje, waarbij je op je kop in bomen mag hangen en jongens mag uitlachen die je voortdurend achternazitten. Dat je mag spelen in een lichaam dat nog niet geëxplodeerd en veranderd is, gebloed heeft en je allerlei hormonale poetsen heeft gebakken.

Ik zou over mijn leven schrijven, over wat er is gebeurd en wat er gebeurt. Ik schuif onrustig heen en weer hierboven in de torenkamer, waar ik neerkijk op de dijk, die bedekt is met een harde laag sneeuw en ijs. De zee begint dicht te vriezen, de boten liggen onder gemakkelijke plastic pyjama’s te wachten om in het voorjaar gecuretteerd te worden.

Mijn leven met Herman. Het kost me bijna moeite om me een leven zonder hem te herinneren. We leerden elkaar kennen toen ik bijna vierentwintig was en hij bijna veertig. Ik kreeg tranen in mijn ogen en werd halsoverkop verliefd, hij opende zijn leven met veelbelovende mogelijkheden voor me, ik stapte uit een eenzame en kille eenkamerflat en algauw verhuisden we naar deze villa hier. Ik werd vrijwel meteen zwanger; Marvin werd een jaar daarna geboren, in 1984. Datzelfde jaar zijn we getrouwd, op oudejaarsdag en tevens mijn vijfentwintigste verjaardag. Rosanna kwam een jaar later. Het ging allemaal vlug, daar had iedereen belang bij (snel, maak het eerzaam, zodat het geklets ophoudt!). Hermans scheiding van zijn eerste vrouw ging even snel.

Kun je er iets aan doen wanneer je hartstochtelijk verliefd wordt? Is passie als malaria? Daarover kun je twisten. Over de vraag dus of passie ons overkómt, of dat wij die opzoeken. Het is nu zo lang geleden dat ik geen zinnig antwoord kan geven. Maar ik heb wel het gevoel dat het gewoon gebeurt; ik werd overrompeld, omvergeworpen, stond door de liefde stijf van de hormonen, en ik dacht geen moment aan zijn eerste vrouw, die ik trouwens nooit ontmoet heb en die meteen het land verliet. Wat moet ik zeggen? Niet als verdediging, alleen als verklaring. Het overkomt je of je zoekt het op. Misschien móéten we zeggen dat passie ons overkomt, want een bewuste keuze komt zo berekenend over. Nee, sla dan liever de grond onder mijn voeten weg, laat me af en toe even naar adem happen en voer me naar vreemde landen, stop exotische vruchten in mijn mond en bet mijn voorhoofd met jouw speeksel.

Passie, ja. Daar wist ik veel van. Tegenwoordig iets minder. Die zijdelingse blik, die jaagt me op. Dat is Hermans blik, het lijkt een grimas.

‘Wat is er, Herman?’

‘Niets, Molly. Je ziet er … anders uit.’

‘Ik word ouder.’

‘Dat is het niet. Alleen … ik weet niet.’

We geven elkaar snel een kus; dat doen we altijd bij stiltes. Maar die blik is er nog. Een huwelijk op drift, stationair draaiend, het spoor bijster. Wat dan ook, maar zonder drive. Daar maak ik me zorgen over. Een gepassioneerd stel, ooit waren wij dat.

Oprechter leven. Ben ik een goed mens? Misschien is een betere vraag: heb ik tijd om goed te zijn? Het overzicht dat niet op de koelkast hangt, geeft misschien al voldoende antwoord. O, lieve hemel, ik probeer het heus wel! Ik probeer anderen binnen te halen, de hele mens te zien en dat soort dingen. Toch word ik overvallen door het hinderlijke besef dat we er alleen maar op uit zijn een glimp van onszelf op te vangen. Geef me aandacht, hou van míj. Wij mensen van middelbare leeftijd proberen heus wel wijzer en waardiger te worden, maar tegelijkertijd getuigt onze maatschappij van het tegenovergestelde: wees jong, denk niet na, ga met een zachte huid en een opgepompt lichaam op jacht naar seks en snelle bevrediging, de hersens gericht op consumptie. Overdreven, zeker. Maar waar zijn de ouder wordende mensen die met een wijze blik stil over de zee zitten uit te staren? In reclames voor incontinentieverband en pensioenverzekeringen. Meer zeg ik niet.

Herman en ik, hij dirigent en ik celliste. We werken niet vaak met elkaar, maar we volgen elkaar wel. We hebben elkaar in de muziek leren kennen; hij was gastdirigent in het Concertgebouw en hief zijn handen toen hij met het orkest kennismaakte, bij de uitvoering enkele weken later deed hij dat opnieuw met zijn dirigeerstokje, en uiteindelijk deed hij het ook toen ik zijn navel kuste en zijn overhemd over mijn hoofd trok. Het bijzondere van passie? Ik krijg het al benauwd als ik eraan denk.

‘Die fantastische nek van jou’, zei hij. ‘Buig je voorover.’

Wanneer ik me vooroverbuig, legt hij nog steeds zijn hand op die plek, als een omgekeerde wurggreep, mijn ravenzwarte haar valt een beetje uiteen over mijn schouders en daar is mijn blanke nek. Wanneer hij me daar vasthoudt, komt het allemaal weer boven. Wanneer hij me daar kust, ga ik in mijn bestaan geloven. Als het maar niet zo weinig voorkwam.

Toen we elkaar leerden kennen zei hij dat ik hem aan een geisha deed denken, met mijn donkere, symmetrisch geknipte haar, met een rechte pony boven donkere wenkbrauwen, dat verder supersteil tot precies twee centimeter boven mijn schouders valt. Al twintig jaar hetzelfde kapsel, met een beetje extra verf als tegenwicht tegen het grijs dat de laatste jaren is ontstaan. Grijs haar; ik had niet gedacht dat het me zo zou raken. Maar de laatste tijd lijk ik me over veel dingen te verbazen. Het beginnende verval van mijn lichaam en de manier waarop ik ben gaan kijken naar de reclameposters, met hun aanhoudende stroom van jonge mensen (met glimmende buiken van het zweet). Vroeger kwamen ze op mij lachwekkend over met hun glimlach die eeuwige jeugd beloofde bij de aanschaf van … Nu werp ik er een verstolen blik op met een gevoel van, ja, van wat eigenlijk? Wrok. Hangen jullie daar maar, denk ik, hang daar maar en glimlach maar lekker, want binnenkort komen het verval, de curettages en de pensioenverzekeringen.

Wrok en afgunst. Maar dat fanatisme!? Ik weet niet waarom, ik ben bezeten van maar één gevoel: mijn lichaam staat me niet meer, in dit lichaam heb ik geen plezier. Dat besef maakt me ademloos verdrietig. Een paar weken geleden hoorde ik mezelf tegen een jongere man zeggen: ‘Zou je geloven dat dit lichaam twee kinderen heeft gebaard?’

Het was met een lachende stem, met ogen die bedoeld waren om te schitteren, maar die vooral schrijnden. In de taxi naar huis moest ik huilen, van schaamte en razernij. Ik weet niet meer wat hij antwoordde; origineel zal het wel niet geweest zijn. Maar wat ik me afvraag is: zou het echt een compliment zijn geweest als hij nee had gezegd? Dat je het niet zou kunnen zien dat ik heb geleefd en mijn kinderen heb gebaard? Waardigheid en ouderdom. Waarom zijn die twee woorden zo moeilijk te combineren? Rosanna, ik wil hier onderuit. Ik zit met te veel losse eindjes om het nog aan elkaar te kunnen knopen. Toch voel ik haar wil en liefde; zij ziet heus wel dat ik deze leeftijd niet kan uitstaan.

Ik loop naar de hal om de post te halen; tegenwoordig een van de hoogtepunten van de dag. Laat er gewoon iets gebeuren. Iets wat me overkómt, wat door een gelukkig toeval op mijn pad komt. Iets waardoor er vuur ontstaat, besef ik opeens, iets wat het droge gras verbrandt om plaats te maken voor iets nieuws. Iets wat die rusteloosheid wegneemt die me in de benen gaat zitten wanneer ik Herman weer een koffer zie pakken voor weer een vliegtuig. ‘Maar ik dan,’ wil ik schreeuwen, ‘kun je mij niet inpakken en ergens anders weer uitpakken. Neem mij mee hiervandaan!’ Ik schaam me. Droge lippen op de mijne; tot ziens of welkom thuis?

‘Ik ben aan het schrijven, Rosanna.’

‘O’, zegt ze met neutrale stem; superslank in een zwarte spijkerbroek, met donker haar dat voortdurend in een staart wordt gedraaid en weer naar beneden valt, en weer omhooggaat.

‘Mijn goede voornemen?’ kwebbel ik en ik verafschuw mijn opgewekte stem.

Ze kijkt me lang aan.

‘Je begint zo’n burgerlijke, nerveuze lach te krijgen, mama.’

Die zit. Ik slik en spring in mijn regenlaarzen. ‘Benader je puber met een redelijke dosis nonchalance.’ Daar moet ik mezelf aan herinneren. Maar wat doe je met de mensen van wie je houdt tot ze helemaal murw zijn? Er zit niets bij de post, behalve wat reclame. Ik leg de folders in de hal, maak een rondje door het huis, kijk even uit over zee, daarna weer terug naar de hal. Herman weg voor zijn werk – ik geloof dat het Puccini in Rome was, of was het Wagner in Wenen? – Marvin op de plek die ik niet kan noemen, Rosanna waar ze zich tegenwoordig altijd bevindt: ‘nergens’.

Maar mijn rusteloosheid komt niet alleen door Hermans blik en een beginnend besef van mijn slijtende lichaam, die komt ook door de nachtmerrie die me voortdurend achtervolgt. Ik sta in een donkere kamer, maak deel uit van een grote kring mensen, en ik hou de handen van twee vreemdelingen vast. Het is de bedoeling dat iemand zich laat vallen, maar niemand weet wie. Het is stil, er wordt in- en uitgeademd. De vrouw naast me mompelt iets over ‘waarschuwende woorden’, maar ik kan niet verstaan wat ze zegt. ‘Ben ik nu aan de beurt om te vallen?’ roep ik de donkere kring in, maar niemand geeft antwoord. Telkens opnieuw: ‘Zal iemand míj opvangen?’ Ik word ’s ochtends wakker met stijve kaken en een manische blik. Het onaangename is dat de droom mij doet denken aan iets wat een keer gebeurd is. Maar mijn geheugen is erbarmelijk slecht, schemerig, lijkt het wel, en vol foute koppelingen.

Ik sta op het punt de reclamefolders weg te gooien wanneer ik onder aan de stapel een gekopieerd briefje zie liggen. Het ziet eruit alsof het handmatig gemaakt is, alsof een vroegrijp kind een schatkaart heeft getekend met nauwkeurige instructies, en vervolgens papa’s kopieerapparaat heeft gebruikt. In de kantlijnen staan simpel getekende mensen; ze vliegen door de lucht boven een stad die op de onze lijkt. Naïef, maar voor een kind een beetje te gedetailleerd. Helemaal bovenaan staat: aan alle medemensen in zeewijk, en daaronder: supergeheim. Geamuseerd schiet ik in de lach, en dat gebeurt tegenwoordig niet vaak. Daaronder een bloemetje en in ieder kroonblad staat een piepklein woord. Samen vormen ze een zin: het is nooit genoeg.

En een kleinere kop: midlifecrisis. Ik word er een beetje onrustig van. Daaronder een lijstje:

Reden: vreugdeloosheid en naïviteit

Toestand: koorts

Symptomen: sport; panische angst voor ouderdom; ontrouw en een verlammende doodsangst

Helemaal onderaan loopt een heg van hartjes, die iemand geprobeerd heeft in de rechterkantlijn voort te zetten, maar die onderweg botsen met de vliegende mensen. Verder niets meer.

Ik word door een lichte misselijkheid overvallen, als bij een schokkend bericht. Toch neem ik het briefje mee naar mijn slaapkamer, leg het naast het dagboek op mijn nachtkastje en kijk er af en toe naar. Iemand doet de buitendeur open. Ik mime met mijn lippen: nergens. Toch kan ik het niet laten door het huis te roepen – klinkt mijn stem niet gebroken? –: ‘Waar ga je naartoe, Rosanna?’

Wat het bijzondere is aan het hebben van kinderen? Dat je blijft vragen zonder dat je verrassende antwoorden verwacht.

26 januari 1999

Ik denk dat ik weet wanneer die rusteloosheid is begonnen. Dat was toen Marvin nog thuis woonde; we hoefden elkaar maar te zien of het dak ging eraf, zo wanhópig deden we ons best om een gelukkig gezin te zijn. Herman was voor de verandering thuis, en het besef dat we met z’n vieren aan tafel zaten op een gewone doordeweekse dag, maakte dat ik volledig in de stress schoot om alles … ja, gezellig te maken. Ik sjouwde en sleepte, en bakte en braadde, en flambeerde en serveerde me suf. Elegante timbaaltjes op vier voorverwarmde borden, en vier uur moeite achter de rug om twintig minuten onverschilligheid en stilte te kunnen laten beginnen. Ik weet nog dat ik over de tafel heen Hermans blik zocht: help me nou. Maar hij leek verzonken in gedachten over zijn werk; die frons tussen zijn wenkbrauwen die in het begin zo heerlijk ervaren op mij overkwam, is tegenwoordig zo diep dat hij nooit meer verdwijnt. Iedereen zat te eten en te kauwen, en dat was het enige geluid dat je hoorde. Maar toen legde Rosanna haar bestek neer en stond op.

Eindelijk, dacht ik, eindelijk heb ik iemand aan mijn kant.

‘Dat káúwen van jou kan ik niet uitstaan, mama. Ik kan het niet uitstaan!’

Daarna begon ze te huilen en liep ze van tafel weg. Marvin haalde zijn schouders op: ‘Wat zeggen jullie dan altijd? Púbers. Godverdomme’, voegde hij eraan toe, alsof dat nodig was.

De buitendeur sloeg dicht. Het zorgvuldig gerangschikte voedsel bevroor op mijn bord. Herman keek voornamelijk verward, als iemand van wie de auto in de sloot is terechtgekomen en die geen idee heeft hoe die daar is beland en al helemaal niet hoe hij zijn medepassagiers zou kunnen helpen.

‘Een nagerecht, Molly?’ was het enige wat hij wist uit te brengen.

Ja, geflambeerde vrouw, wilde ik antwoorden, maar de woorden bleven steken en ik gooide het voedsel in de afvalbak en liep naar buiten.

Dus Rosanna kan het niet uitstaan om mij te zien kauwen. Ook een besef. Ik denk eigenlijk dat ze mij helemaal niet kan uitstaan. Daar begon het mee. Jawel, ik weet het allemaal wel: noodzakelijke bevrijding en grenzen verkennen, dat je uit liefde je kinderen moet loslaten, en wat niet al. Maar bij mij heeft het alleen maar een gevoel achtergelaten dat ik voor de ene helft een moeder ben die propvol zit met onvoorwaardelijke liefde, en voor de andere een grensbewaker op wacht na het Akkoord van Schengen. Ik ben daar niet op gebouwd. De tekortkomingen van een moeder – dat is een beetje een taboe. De afwezigheid van een vader eveneens. Maar wanneer ze eenmaal opduiken kunnen afwezige ouders zich de luxe van onbegrip permitteren, terwijl de rest van ons zich erin moet schikken om beurtelings met een douanepet op of een gebloemde ochtendjas aan de kinderen te wiegen.

Die avond dook Rosanna in onze slaapkamer op. Herman was weer vertrokken, en zij stond daar te trillen. Ik stond op om voor haar te zorgen, maar het vreemde was dat ik op mijn knieën viel en zij mij met mijn hoofd tegen haar borst wiegde terwijl ik huilde. Alsof de rollen plotseling waren omgedraaid zonder dat we begrepen hoe die rolwisseling eigenlijk tot stand was gekomen. Dit moet niet, dacht ik nog, maar ik kon niet meer ophouden.

Ik kleed me aan om naar het Concertgebouw te gaan voor de repetities voor de twee concerten van deze week. Dat gaat meestal als volgt: ongeveer vier dagen repeteren (met daaraan voorafgaand je eigen voorbereiding), een generale repetitie, een of twee concerten en daarna een paar dagen vrij, waarna we weer opnieuw beginnen. Zo gaat dat maar door, en soms krijg ik het gevoel dat alles zich herhaalt. Na bijna twintig jaar in een orkest is dat ook zo. Maar dit programma met die gastdirigent hebben we toch al eens gespeeld? Wacht even, heb ik nou net mijn strijkstok weggelegd of is het de bedoeling dat ik die weer oppak? Net als een huwelijk dat in een dodendans ontspoort: dezelfde replieken worden continu herhaald: jij bent moe en ik ben chagrijnig, de kinderen zijn hangerig en het weer is slecht; jij beledigt mij en ik huil … Maar goeie genade, dit hébben we toch al eens gehad? Dat realiseer ik me opeens wanneer Herman en ik dezelfde ruzie herhalen. Mijn eens zo geliefde werk staat mij tegenwoordig al net zo tegen. Maar dit hébben we toch al eens gespeeld? Ik bekijk de nieuwe musici in ons orkest met dezelfde weerzin als waarmee ik de reclameposters bekijk. Ik benijd hen om hun enthousiasme en kennis. Ik zie echter ook hoe ze naar mij kijken, maar dat zijn geen blikken van afgunst. Ik weet best dat ik niet meer het niveau van vroeger heb.

Ik ben begonnen als een soort wonderkind. Een vijfjarige die geeuwend Mozart op de piano speelde, met een absoluut gehoor en bungelende voetjes in rode sandalen. Er werd geapplaudisseerd. En wat schattig trouwens, dat ravenzwarte haar. Mijn ouders droegen mij door de salons, mijn voeten raakten vrijwel nooit de grond. Maar gek genoeg is het met mijn talent net als met mijn ouder wordende lichaam: het past mij niet meer. Het was net of ik er niet in kon rijpen en ik vermoed dat ik uit luiheid en nuffigheid nooit goed met mijn talent heb gewoekerd.

Ik zei dat mijn ouders mij op handen droegen. Dat deden ze op alle mogelijke manieren. Verrukt en verleid door dit talent dat uit onmuzikale ouders werd geboren, bereidden ze een plaats voor mij in het leven. Ze liepen voor me uit om het pad te effenen, knipten de doorns af en strooiden zaagsel voor mijn blote voeten. Ik mocht me nergens aan bezeren. Particulier onderwijs, privé-leraren en voortdurend een steuntje in de rug. Ik stapte over op cello, en dat ging nog beter. Er lag een carrière als soliste in het verschiet; dat zeiden anderen. Ik werd gewoon op handen gedragen en oefende, en dat ging maar door. Voor alle zekerheid vermaakten mijn ouders al vroeg een erfdeel aan mij, precies genoeg om nooit de waarde van geld te leren kennen. Ik weet niet hoeveel uren je in een kiosk moet staan om genoeg te sparen voor een reis. In theorie wel, maar niet fysiek. Ik had geen idee hoe schadelijk dat kan zijn.

Ik zei dat ik op handen werd gedragen, maar ‘opgetild’ is een beter woord. Ik werd over en door het leven getild. Het is net als met passie, neem ik aan. Het leven is mij altijd overkomen, ik heb het nooit zelf opgezocht. Er zijn dingen gebeurd en die heb ik laten gebeuren; ik heb weinig actieve keuzes gemaakt. Wanneer er kansen op mijn pad kwamen, keek ik waar de wind vandaan kwam, en wanneer iemand een deur dichtgooide, zorgde ik ervoor dat ik aan de goede kant stond.

Toen ik twintig was, solliciteerde ik als celliste bij het roemruchte Concertgebouworkest en werd aangenomen. Ik moest moeilijke stukken voorspelen achter schermen en ik repeteerde angstwekkend weinig, maar kreeg meteen een aanstelling met een proeftijd van een jaar, waarin ik het er uitstekend van afbracht. De bedoeling was eigenlijk dat ik ervaring zou opdoen om vervolgens aan een carrière als soliste te beginnen, maar dat was de ambitie van mijn ouders, niet de mijne. Ik ben nooit ambitieus geweest en had al vroeg het vermoeden dat mijn talent van het verblekende soort was. Opnieuw: het overkomt me, ik zoek het niet op. Ik ben niet zoals Herman, ik ben geen klimmer. Dus bleef ik bij het orkest, met zijn vaste aanstellingen en zekerheid. Ik had een aantal optredens als soliste achter de rug die de aandacht hadden getrokken en daar heb ik altijd een zekere verzadiging aan overgehouden. Want die schijnwerpers gingen immers weer uit, en de complimenten van anderen duren hoelang? Ik was niet eerzuchtig, niet zoals Herman. En ik hoefde mezelf ook niet te onderhouden; een niet geheel onbelangrijk feit.

Toen ik eenentwintig was kwamen mijn ouders om bij een auto-ongeluk, en toen was ook hun stimulans er niet meer. Het orkest werd mijn familie en daar was ik blij mee; alle andere plannen werden opzij geschoven. En toen kwam Herman. Hij wist wat hij wilde, ik was zijn jonge trofee en we hebben een hofhouding om ons heen, als een paraplu van comfort. Op ons regent het niet, wij hebben al wat ons lust. Kun je spreken van verspild talent? Ik oefen precies zoveel als nodig is. Wat me beklemt zijn de blikken van de nieuwe musici. O, ik weet toch precies wat ze denken. Als ze mij nu weer auditie zouden laten doen voor mijn plaats in het orkest, zou ik dan de tweede ronde überhaupt halen?

Ik weet niet waar dit zwelgen in zwakheden toe moet leiden, ook al heb ik heus wel meer inzicht in mijzelf dan Rosanna schijnt te denken. Maar anders dan bij pubers doet het mij geen plezier om daarin te zitten wroeten. Mijn zelfbeeld baart me zorgen. Ik heb het gevoel dat hoe meer ik schrijf, des te moeilijker het wordt om vast te houden aan dat zelfbeeld van: de goede moeder, de succesvolle musicus, de gelukkige echtgenote.

De muziek bracht Herman en mij bijeen, heb ik dat al gezegd? Vóórdat de passie begon, wat in feite bijna meteen gebeurde. Ik had gedacht dat onze passie voor elkaar net zo langdurig zou zijn als onze passie voor de muziek. Nu ben ik van geen van beide zeker meer. Maar ik denk dat muziek een verlangen naar schoonheid en perfectie uitdrukt, iets waarvan we weten dat het leven die nooit kan bieden – behalve op gouden momenten. We zoeken de muziek op in de hoop die momenten terug te krijgen, een glimp van de andere kant. En wij musici zijn er als de verlengde arm van de schoonheid, maar daar betalen we wel een prijs voor: oorsuizingen, zere ruggen en schouders, en, voor sommigen, versleten lipspieren. ‘Ergonomische waanzin.’ Met die woorden beschreef een oudere collega eens het leven in een orkest. Cynisch, vond ik, maar ik vergat ze niet. Vaak denk ik dat het met de muziek net zo is als met de liefde: in het beste geval is het een serie bewegingen die een geluksgevoel voortbrengt, andere keren is het een heerlijke chaos van misverstanden en het verkeerde tempo, waarbij de bewegingen die we maken in de hoop op intimiteit voornamelijk belachelijk zijn.

De muziek raakt mij echter nog steeds diep. Wanneer ik niet hoef te spelen en zie hoe in de foyer van het Concertgebouw de garderobedames via de koptelefoon met gesloten ogen zitten mee te luisteren naar het spel van het orkest, dan treft de muziek mij. Ik word erdoor opgetild van onder de marmeren zuilen waar ik sta, ver weg van de soms venijnige blikken over de muziekstandaards. De muziek door mijn lichaam, spier na spier ontspant zich, mijn keel gaat dicht zitten, mijn ogen beginnen te tranen, opeens een snik. Ik voer je mee, is wat de muziek zegt, ik voer je weg. Net als de onderstroom een eind uit de kust. Maar dan sterft het geluid weg, ik land weer en open de zware glazen deuren van het Concertgebouw, zie het plein met het mastodontstandbeeld en laat de muziek achter mij.

Ik hoor een claxon op straat; ik kan meerijden naar het centrum van Steenstad. Kristin Roberts stapt uit haar auto en zwaait. Lang blond, hoog opgestoken haar, tweeëndertig, en twee kleine kinderen tussen de twee jaar en tanden wisselen; iedere keer dat we elkaar zien lijkt het wel of hun armen om haar lichaam zitten vastgesnoerd. Hoe houdt ze het vol. Hoe heb ik dat volgehouden! We verdringen dingen, we verdringen zelfs dat we dingen verdringen. Maar Kristin ziet er stralend uit, die verlichte glimlach.

‘Kinderen’, zegt ze altijd, alsof het woord alleen al erom vraagt gecursiveerd te worden. Haar alles, dat zegt ze. Ik ben onder de indruk en verschrikt, tegelijkertijd. Natuurlijk hield ik van ze, maar …

Kristin beweegt zich tegen een achtergrond van pap. Wanneer we elkaar tegenkomen, ontluikt die op haar; spuugsporen van de kinderen, en ik wil niet weten wat, op haar schouder. Ze is invaller in een professioneel koor dat wel eens met ons orkest optreedt. Ze heeft een fantastische stem die ze niet ten volle benut. ‘De kinderen kwamen ertussen’, zulke dingen zegt ze. Daar zeurt ze niet over, het is gewoon een constatering. Daar bewonder ik haar om. Eigenlijk is zij mijn enige vriendin hier in Zeewijk, en ik zou haar stevig moeten vasthouden. Ik behandel haar als een jongere zus, beurtelings liefdevol en met machtsvertoon. Net als de weinige andere vrienden die ik heb.

‘Heerlijk om er even uit te zijn!’ roept ze terwijl ze me kort omhelst.

Ze klinkt als een langgestrafte gevangene die voor het eerst verlof heeft.

‘Ik heb een gevoel alsof ik twee weken niet buiten de deur ben geweest’, vervolgt ze, terwijl ze het portier opent.

‘Vervelend’, knik ik.

‘Niet dat ik wil klagen, hoor.’

‘Nee, God verhoede het.’

Daar moeten we om lachen. Ze heeft een mooie lach, ze is trouwens een sprookjesachtig mooie vrouw; dat zegt Herman tegen haar man Johannes, die sinds ruim een jaar bij mij in het orkest speelt.

Ik begin te rebbelen, dat doe ik bij Kristin altijd. Over Rosanna’s nukkigheid, Hermans afwezigheid en over Marvin natuurlijk; ik zeg wel dat ik niet over hem kan praten, maar doe dat uiteraard toch.

‘Je hoeft je niet te schamen, Molly’, zegt ze terwijl ze een blik in de achteruitkijkspiegel werpt, van rijstrook wisselt en vlug de snelweg op rijdt. ‘Er is geen mens die het ooit goed doet.’

Behalve jij dan, denk ik zuur.

‘Wie heeft het over schaamte?’

‘Niemand. Dat gevoel kreeg ik alleen.’

‘Jij was toch degene die riep dat ze graag wat eerder wilde vertrekken?’ antwoord ik snel.

Altijd hetzelfde liedje: ik zet de deur wijd open, word overdreven intiem en dan trek ik de deur weer hard dicht en zit iemands vinger ertussen. Niemand komt erin. Zwijgend rijden we verder.

‘Hebben jullie ook zo’n raar briefje over de midlifecrisis gekregen?’ zeg ik in een poging de sfeer te herstellen.

‘“Aan alle medemensen in Zeewijk”? Zijn die er dan? Medemensen, bedoel ik. Misschien dat ze daar op uit was.’

‘Ze?’

‘Ik vond dat het op het handschrift van een vrouw leek. Maar ik heb er geen verstand van.’

‘Ga verder’, zeg ik en ik ben zelf verrast door die aansporing. ‘Wat heb je nog meer opgemerkt?’

Ze denkt na.

‘Dat die vliegende mensen mij deden denken aan een tentoonstelling die ik een keer in Londen heb gezien. Daar hingen tekeningen van patiënten uit een Duits krankzinnigengesticht uit de jaren veertig. Er zaten keurig nette agendaatjes bij van een patiënt die voor de komende honderd jaar alle data en weekdagen had uitgerekend. Dat briefje deed me aan die tentoonstelling denken’, zegt ze schouderophalend.

‘En de tekst?’

‘Daar heb ik niet zoveel over nagedacht. Iets over een midlifecrisis. Dat voelt nog een beetje … ver weg’, zegt ze.

‘Ik begrijp het. Ver weg, zo noem je dat natuurlijk.’

We parkeren naast het Concertgebouw. Het grote plein strekt zich voor ons uit, in de winterkou hult het standbeeld ons in grauwheid. Kristin gaat doen wat ze moet doen en ik loop de marmeren hal in; de borsten van de standbeelden wijzen naar mij, in de verte is iemand een toonladder aan het oefenen. Johannes Roberts is al lang aanwezig: lang, donker, en welwillend op zo’n gepaste manier dat het soms ongepast is. Hij heeft een speelse charme, met dat licht hulpeloze maar toch altijd correcte. Hij lijkt voortdurend verrast: over zijn mooie vrouw, zijn kinderen, de villa in Zeewijk en zijn baan. Alsof hij te midden van dat alles in grote verwondering ontwaakt, waardoor hij af en toe een misstap maakt. Veel vrouwen in het orkest werpen hem echter steels waarderende blikken toe: een solotrompettist met zulke bovenarmen en een platte buik.

Johannes heeft al gerepeteerd voor de samenkomst met de dirigent. Hij is nog jong, denk ik met een zeker sarcasme, en ik schaam me. We nemen allebei een kop koffie en gaan zwijgend zitten. Ik geeuw; we hebben weinig gemeen behalve de muziek, en zelfs die nauwelijks.

Maar dan overvalt het me. Hetzelfde gevoel dat ik had toen ik dat gekopieerde briefje las: onrust en misselijkheid. Ik kijk in mijn kopje alsof daar het antwoord ligt. Ik slik en slik nog eens, alsof er gras in mijn keel zit.

‘Lieve Molly, wat is er met je? Ben je ziek?’

‘Nee, helemaal niet. Er is alleen …’ zoek ik naar de juiste woorden, ‘iets wat niet klopt.’

Iets in mijn ooghoeken, ik draai me snel om. Niemand. Iemand in het zwart, er wás iets. Er gaat een gegeneerde huivering door mijn lichaam. Johannes legt zijn hand op de mijne, de misselijkheid trekt weg. In plaats daarvan een licht gevoel van duizeling, we ademen allebei snel in. Zijn hand, mijn blik in de zijne. Daar was het: begeerte. We worden er allebei door verrast en staan op; er vallen kopjes om, we mompelen iets over repetities en gaan uiteen.

IJskoud water op mijn verhitte wangen. Het meest verrassend van alles? Voelde het zó? Eeuwen geleden, met een volwassen leven ertussen. Een steek van gemis. Ik was het vergeten: het belangrijkste ingrediënt van begeerte is vrijheid. Een overweldigend gevoel van vrijheid.

3 februari 1999

In de dameskleedkamer van het Concertgebouw laat ik me in een stoel zakken. Ik denk terug aan mijn ontmoeting met Johannes. Net koorts, denk ik verwonderd, een koorts die door mijn lichaam trok en mij rillend achterliet voordat hij naar de volgende ging. De aanvoerder van de cellisten, de eerste cellist, is een slanke oudere vrouw met een harde stem genaamd Marianne. Ze komt binnen en werpt mij een korte blik toe. Zij is degene die gedeeltelijk verantwoordelijk is voor het niveau van de cellogroep. De laatste tijd komt ze een beetje waakzaam over, alsof ze mij in de gaten houdt.

‘Ik voel me goed’, zeg ik resoluut, hoewel ze niets gevraagd heeft. ‘Wat gaan we vandaag repeteren?’ vervolg ik, mij er pijnlijk van bewust dat ik dat natuurlijk van tevoren had moeten oefenen. ‘Ik bedoel: wat gaan we éérst repeteren?’

‘We gaan een treurmars spelen,’ antwoordt ze kortaf, ‘de vijfde Mahler.’

‘Natuurlijk’, zeg ik, terwijl ik mijn cello uit de instrumentenkast ga halen.

Ze loopt met me mee. Een korte mededeling door de intercom: ‘Plaatsnemen op het podium. De repetitie gaat beginnen.’

‘Hoe is het, Molly? Het lijkt wel of het je moeite kost om je … te concentreren.’

‘Het komt door mijn zoon. Marvin. En misschien ook door mijn dochter, Rosanna, die ken je wel, hè?’

Ik zwijg wanneer ik haar opgelaten blik zie.

‘Jij bedoelt het werk. Gewoon een dipje. Zoals je zelf zegt: er zijn betere en slechtere dagen.’

‘Zeker, maar zorg ervoor dat het nu tijd is voor de betere’, zegt Marianne.

Pas wanneer we op het podium tegenover de bok van de dirigent op onze roodfluwelen stoelen hebben plaatsgenomen, begrijp ik de waarschuwing. Schuin rechts van ons zitten de eerste violen, daarnaast de tweede violen, met de altviolen tussen ons en hen in. Een paar rijen schuin achter mij zit Johannes met zijn trompet klaar. Achter mij heb ik verder de hout- en koperblazers en de contrabassen, helemaal achteraan het slagwerk en aan de zijkant de harp, voor de weinige keren dat die nodig is.

De concertmeester staat op en wij stemmen onze instrumenten. Dan komt onze chef-dirigent Maarten van Eijken binnen, een hoffelijke, niet al te ambitieuze man (komt mij prima uit) van in de zestig, die hier al vijf jaar woont. Erg vriendelijk, verheft nooit zijn stem, wat ook niet nodig is. Het orkestleven wordt niet gekenmerkt door democratische stemmingen en uitbarstingen, althans niet hier op de bühne waar hij bij is. Dirigenten zijn vaak een beetje langharig, zodat hun grijze manen op de maat van de muziek kunnen golven. Verder een zwarte broek en een coltrui, ook Hermans doordeweekse tenue. In het orkest zitten een heleboel mannen met een bril, een baard en een beginnende kaalheid; de jongere zijn iets vlottere kopieën. De meeste jongere vrouwen zijn mooi op een buitengewoon nietszeggende manier; de oudere zien er keurig en als het ware goed gerenoveerd uit.

Zo komen we bijeen, onze groep van mensen die in het beste geval functioneert als één lichaam van muziek waarvan alle delen een scherp gehoor hebben; we bewegen ons in dezelfde maat in dezelfde richting en er zijn geen kieren of foute inzetten te horen. Wanneer dat lukt is het fantastisch, maar de weg daar naartoe is soms pijnlijk lang.

We beginnen te spelen. Eerst Johannes, die zijn trompet oppakt en een soort doodsfanfare speelt, lang en uitgerekt. Dan zetten de violen in, als stemmen van gene zijde, even afwachten, dan is de beurt aan ons, de cellisten, en we zijn op weg. Zachtjes glijden we een zee op, ons bewust van het feit dat dit vaartuig zal zinken, maar waarom zouden we nu terugkeren? Het wiegen is rustgevend: laat mij hier los, zink met mij, laat mij in zee zakken tot ik loslaat, sleep mij langs het zeewier op de bodem. Nu de hout- en koperblazers, dan de harp, eerst heel zachtjes, daarna harder, tempo, huil met mij, want weldra ben ik er niet meer, we weten immers dat het einde nadert, vanwaar dan deze weeklacht? De treurmars. Op deze weg worden we allemaal vernietigd. Nu hoor ik de trom. Kort, niet meer dan een klop. Wie is daar?

Ik schrik op doordat de dirigent zijn armen opheft om ons te onderbreken. Waar zit ik met mijn gedachten!? Concentratie, Molly. De dirigent maakt een opmerking: ‘Mag ik de fagotten nog eens horen? Duidelijker daar. Sterker. We beginnen weer bij het begin. Allemaal tegelijk, dames en heren.’

We komen op gang. Stoppen. Opnieuw een instructie, we haperen, onrust verspreidt zich. Net een plaat die blijft hangen. Maar dan blaast iemand het stof onder de naald vandaan en daar gaan we opeens weer. De bewegingen van de strijkstok volgen onze ademhaling, in en uit. Opnieuw steekt de dirigent zijn handen recht omhoog om ons te onderbreken.

‘Denk eraan dat het hier zwaar moet zijn. Lángzaam. Jullie zetten te snel in. Nog een keer? En nu beter.’

Terwijl wij spelen gebruikt hij zijn lichaam om te illustreren wat hij wil zeggen. De muziek wordt in zijn gezicht weerspiegeld: kracht, zwakte, schoonheid, verdriet, ongenoegen. Met heel zijn lichaam probeert hij over te brengen wat hij van ons wil; nu eens verheft hij zich krachtig, dan weer stokken zijn bewegingen en sluit hij zijn ogen. Zijn handen bewegen als kooivogels in de lucht, rond, rond.

We nemen weer een aanloop. Ik heb moeite om het bij te houden. Mijn vingers voelen zweterig en glad aan op de snaren, de strijkstok is zwaar in mijn rechterhand, alsof hij op de grond wil vallen. Mijn ene voet slaapt, voelt dood aan onder mij. Dat niemand kan ontkomen, dat wist ik heus wel. Maar waarom die plotselinge fixatie? Het zweet loopt tussen mijn borsten; mocht ik maar even stoppen om dat weg te vegen. Warm onder mijn pony, net plaksel. Ik probeer mijn pony omhoog te blazen. De cellist met wie ik mijn muziekstandaard deel schrikt op. Waar zítten we? vraag ik me plotseling af. Een snelle blik op de aanvoerder, daarna weer op het blad. Onderbreek ons nou, denk ik vertwijfeld. Hij breekt het hier toch altijd af, maar nu verwacht hij een vloeiend geheel en ik doe niet mee.

Nu onderbreekt hij ons eindelijk, maar ik realiseer me dat ik allang met spelen gestopt ben. Mijn strijkstok bewoog alleen maar in de lucht en mijn vingers zijn bevroren alsof ze verkrampt zijn. Mijn voet nog steeds dood.

‘Mijn voet’, fluister ik tegen mijn buurman.

Een blik van de eerste celliste; ze leunt naar me over: ‘Ben je ziek?’

‘Nee, het gaat prima met me.’

Waar ben ik mee bezig? Een heleboel lampjes aan het plafond van het Concertgebouw, als symmetrisch uitgestrooide sterren aan een firmament. De schijnwerpers boven ons.

‘Dank je’, fluister ik.

Hoezo, dank je? Geïrriteerd zwijgend heeft de dirigent zijn stokje weggelegd. Zo dadelijk zegt hij … o, dat trek ik niet: ‘Mag ik de cello’s weer horen?’ Ik sta snel op.

‘Je hebt gelijk, ik ben ziek. Ik stop.’

Ik schraap mijn keel en zeg tegen het verbouwereerde orkest: ‘Het gaat wel weer over. Gewoon een beetje koorts.’

Wanneer ik me met mijn cello voor me een weg baan door de musici, kruist mijn blik die van Johannes. Hij begint een beetje te blozen, ik ook, met een glimlach als om te zeggen: ‘Koorts?’

Zoals altijd wanneer ik me rusteloos of onzeker voel, wil ik winkelen. Ik berg de cello op en ren snel het Concertgebouw uit zodat niemand gelegenheid krijgt om te vragen wat er aan de hand is. Gewoon een van mijn slechtere dagen. Opvliegers, oververhitting, zweten – hoe moet ik het weten? Mijn lichaam bakt me een poets en ik ben er niet meer in thuis. Ik ben verhuisd en het beweegt zonder mij. Nog een hoed, een jurk, een bankstel erbij – en ik ben weer als nieuw.

Als een barbaar die een gehavende stad binnentrekt, zo ga ik te werk. Jaren van training hebben mij wel min of meer tot een expert gemaakt. Eerst was er het geld van mijn ouders dat in mijn zakken brandde; dat wilde ik over de balk smijten. Op vrienden die aan het eind van de maand klaagden en zwaar zuchtend geld van elkaar leenden, was ik eigenaardig afgunstig. Ik miste die geldloze kameraadschap, hetgeen mij smakeloos gul of boosaardig zuinig maakte.

Daarna kwam Herman die erop aandrong, erop aandringt, te betalen zodat ik ons leven kan decoreren en een smaakvolle omlijsting kan geven. De wereld eens wat laten zien. En dat is precies wat ik deze bijna vijftien jaar heb gedaan. Ik heb behangen en geverfd, afgebroken en opgebouwd, ingericht en opnieuw gedecoreerd, en timmerlieden laten komen en afgezegd. Al snel kwamen de kinderen en daarmee ontstonden er nieuwe, ongekende mogelijkheden tot aankopen: aankleedkussens, kasten, jurkjes, skipakken, tuinbroeken, beren, poppenwagens, schaatsen, helmen, sleetjes, computers. Er kwam geen eind aan. De kinderen werden de spil waar onze economie om draaide. En toen ze die zelf begonnen te regelen, ging ik me weer richten op mijn eigen consumptie. Maar wanneer Rosanna binnenkomt in kleren die niet goed bij elkaar passen, moet ik me nog steeds inhouden. Ik zou er zo graag even aan willen frunniken, ze in het juiste kleurenpalet schikken. Wat Marvin draagt weet ik niet meer. Ik voel schaamte, ik verdoof dat, ik winkel. Ik stop het weg en zet me nogmaals schrap: een jurk misschien, of nog een?

Het is uitverkoop en als een zwerm sprinkhanen die op pas ingezaaid gewas afkomt, nemen wij consumenten Steenstad in bezit. Het komt doordat ik bij Marvin gefaald heb dat ik fanatiek van winkel naar winkel wordt gedreven. Maar ook door het probleem met mijn werk, de muziek die mij ontglipt, mijn vingers die bevriezen en het feit dat ik er stom bijzit en het niet kan bijbenen.

‘Een zwart topje misschien?’ zegt een winkelbediende die bij een klant altijd de beginnende paniek herkent van niets nodig hebben, maar alsjeblieft, bied me wat aan.

‘Een topje’, mompel ik zonder haar aan te kijken, en ik onderwerp het kledingstuk aan een onderzoek alsof het een meesterwerk is dat van een kopie moet worden onderscheiden.

‘Een zwart topje kun je bijna overal bij dragen. Ik zou willen beweren: eigenlijk bij álles’, zegt ze gul tijdens het intieme moment van consumptie.

Ik koop het. Het maakt niet uit wat ik koop en dat weet ze. Ik ben in een verdovingsstemming. Tien zwarte topjes en een roze, als zij dat wil. ‘Een leuk heupsieraad van bont’, glipt ook mee. Geen idee wat ik daarmee moet.

‘Het allernieuwste’, voegt ze eraan toe.

Ik heb zin om te zeggen: dat heb ik niet nodig.

‘Dat kan er ook nog wel bij’, zegt ze onverwacht en ze schrikt er zelf van, als een acteur die per ongeluk een zin uitspreekt uit een stuk dat niet meer gespeeld wordt.

We kijken elkaar verlegen aan, maar ik verdwijn snel uit de winkel en ik bedoel: ik heb toch betááld! Ik ben een gehoorzame consument, en nu sta ik daar met tassen die stijf uitstaan van mijn lichaam; er gaat een gloed door mij heen wanneer ik anderen met dezelfde hoeveelheid tassen tegenkom – ik kan niet ophouden.

Doornat van het zweet en met zere benen zit ik ten slotte in de bus naar Zeewijk, de tassen stil op de stoel naast me als een stelletje keurig opgevoede kinderen. Ik doe mijn ogen dicht en wacht op de verzadiging die na manisch winkelen optreedt. Evenals een licht knagend gevoel van schaamte. En dat drijft ons er opnieuw op uit. Een vreemde gedachte: wie moet anders het hummeltje troosten?

De bus rijdt door winters duistere buitenwijken. Ik kijk door het raam en mijn gezicht wordt geprojecteerd op de huizen waar we langsrijden. Mijn ogen in jullie huizen, mijn lippen raken lichtjes de auto’s, mijn hand drukt tegen de ruit en een heel winkelcentrum verdwijnt. Ik stap uit bij mijn halte, zet de tassen neer om mijn handschoenen aan te trekken en dan zie ik opeens het aanplakbiljet. Het zit naast de dienstregeling en is groter dan het briefje dat in mijn brievenbus zat. Dezelfde hartjes en nu ook vogels, maar geen: ‘Het is nooit genoeg.’ In plaats daarvan wordt er op de poster een zin voortdurend herhaald, over de gehele breedte: ‘Wie is de besteller?’

Mijn eerste gedachte is: maar ik heb toch niets besteld? Opnieuw die naïviteit in de illustraties, maar toch een manische, repetitieve stijl met al die kleine details. Van een afstand moet het haast een patroon vormen. Ik stap achteruit en inderdaad, van een meter afstand kun je niet meer zien wat er staat. Met een kriebelend gevoel van angst doe ik nog een stap achteruit en daarna nog een paar, totdat ik aan de overkant van de weg sta. Nu zie ik het. De vogels, de hartjes en de tekst vormen vaag maar onmiskenbaar een naam: molly. Ik knijp mijn ogen stevig dicht en kijk opnieuw. Met een schuin hoofd: molly.

Ik wil naar huis, naar Rosanna. Ik begin op een drafje te lopen. Ik moet die topjes passen, een bad nemen, kaarsen aansteken. Weer dat gevoel dat ik in de gaten wordt gehouden. Er is niemand, lieve Molly! Ik draai me snel om. Wat onnozel, waanzinnig dom. Ik ren nu met de sneeuw plakkend onder mijn voeten, alsof ik ver uit de kust aan het watertrappelen ben.