Rashid Novaire

Het lied van de rog

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De auteur ontving voor deze roman een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

© Rashid Novaire, 2007

www.rashidnovaire.nl

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Red Gate Gallery/Guan Wei

ISBN 978 90 445 2794 0

NUR 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2007.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Getuigenis van een oeverbouwer

Op een dag werd een vrouw uit Yin onze nederzetting binnengebracht. Ik was bij de rivier. Ik was in die dagen altijd bij de rivier. Iedere nacht neemt de stroom nieuwe modder mee van het grote vruchtbare plateau waaraan wij de goede grond voor gierstteelt danken. Maar zoals de goden beschikken, is de modder niet alleen een zege, het is ook een gevaar. Jaar na jaar hoogt de modder de rivierbedding op. Als de rivier dichtslibt en de regen komt, is het te laat en overstromen de velden. Daarom zorg ik ervoor dat ook de oevers worden opgehoogd en zo komt het dat de rivier in ons gebied door een diepe geul stroomt die hoger ligt dan de velden, hoger dan de huizen van de mensen van onze nederzetting. Mijn naam is Fu Chen, maar iedereen noemt mij ‘de oeverbouwer’.

Na mijn getuigenis zal ik teruggaan en de rivier om vergeving vragen dat ik zo lang ben weggebleven. Mijn eerstgeboren zoon zal ik offeren en in de stroom werpen, dat beloof ik u.

De ochtend waarop ik de vrouw uit Yin zag, hoorde ik eerst het geluid van paardenhoeven over de vlakte. Op het voorste rijdier zat Sutao, leider van onze stam, met de vrouw voor zich op de zadelboog. Hij lachte. Als hij lacht, rolt hij met zijn ogen als een drachtige ezel. Hij zei: ‘Hier zullen de leenheren zich over verheugen. Er is al zo lang geen vijand van de keizer meer opgehangen.’

Ik keek naar de vrouw. Haar polsen waren vastgebonden. Haar hemd was vies. Ik vroeg hun waar ze haar hadden gevonden en ze vertelden me dat ze had liggen slapen bij de lemen hutten. Dood, dachten ze, tot ze zich ineens had opgericht en tegen hen was gaan spreken.

Ik gooide mijn net in het gras en liep hun tegemoet. Ze sleurden haar van het paard. Ik doorzocht de zakken van haar reishemd. Ze probeerde weg te rennen, maar Hu Bin, zoon van Sutao, gaf haar een klap met een stuk hout. Ja, ik weet nog dat het een stuk drijfhout was, aangespoeld door het dikke water van de rivier, alsof Hu Bin zijn knuppels niet aan haar wenste vuil te maken. Ik denk dat ze hem had horen aankomen, want ze draaide zich om en ze beschermde zich zodat het stuk hout haar schouder raakte in plaats van net achter haar oor, de plaats waarop ik ook mik als ik dieren rustig wil krijgen. Verdoofd van angst en uitputting viel ze half in mijn armen. Er volgde geduw en getrek tussen Hu Bin en mij, omdat hij haar nogmaals wilde slaan en ik haar al meetrok. En ondertussen stond de dorpsoudste maar te lachen, alsof de vrouw als een geschenk uit de hemel was komen vallen. De vrouw rook naar schapenvet, een geur die ik meteen thuisbracht omdat ik iemand heb gekend die ook zo rook. Ze ademde zwaar en ze stribbelde tegen. Haar schouder bloedde en toen we een ogenblik geen van drieën bewogen, enkel aan elkaar hingen, zag ik onder die donkerrode schaafwond afdrukken van tanden in haar huid.

‘Wie heeft haar gebeten?’ vroeg ik. Niemand gaf antwoord en ik besloot haar de trappen van mijn huis op te hijsen en de anderen te vragen weg te gaan.

In mijn huis brengen gevangenen hun laatste dagen door voor we hen ophangen. Sutao wil dat ik de gevangenen verhoor en sla. Hij gelooft dat de leden van zijn eigen stam worden gespaard als de kwade geesten van de gevangenen zich ooit zullen wreken. Ik woon in de twaalfde nederzetting, maar heb niet hun bloed. Begrijpt u?

Ik sloot haar op in een van mijn bovenkamers en vergrendelde de deur.

‘Ze is op de vlucht’, hoorde ik Sutao nog zeggen en even dacht ik: ze is nergens schuldig aan; de dorpsoudste wil dat we haar helpen.

Ik wist nog niet hoeveel schuld een vlucht in zich kan dragen. Evenmin wist ik dat zij de dochter is van een kaartenmaker die het hele keizerlijke leger van Zhou Xin op de steppe heeft doen verdwalen. Ik kende toen ook Da Xue nog niet, de krachtige strijder die haar, Li Ting, zou overwinnen. Vandaag mag ik u echter wel vertellen dat Da Xue al van jongsaf aan meetrok met zijn vader naar het noorden. Om slaven te halen voor het bouwen van de stadsmuren. Barbaren af te slachten die zich niet wilden onderwerpen aan het keizerlijk gezag. Op een van die laatste reizen trokken de paarden dagenlang in cirkels rond over de eindeloze steppe, omdat Li Chung de kaarten zo had getekend dat niemand er ooit de weg nog zou vinden. Da Xue trachtte op die expeditie vergeefs de route aan te geven; hij kreeg zo veel slaag van zijn vader dat hij niet meer kon zitten. Ik geloof dat het vreselijke expedities voor hem waren. Hij was alle dagen stil. Hij wist nog niet waarom hij werd misleid. Wel kwam hem al snel ter ore dat Li Chung ooit een dochter had verwekt bij een vrouw van een barbaarse stam. De kaartenmaker had dat meisje meegenomen naar het hof. Het was een meisje over wie iedereen sprak, omdat zij ’s nachts de stad in ging en luisterde naar de verhalen van de mensen. ’s Avonds moet zij tegen haar vader hebben gezegd: ‘Laat de ruiters maar de mist in rijden. Niemand zal mijn mensen meer ombrengen.’ Ik denk niet dat Da Xue toen al zo krachtig was als nu, toch droomde hij van het generaalschap. Hij viel niet op aan het hof. Men sprak niet veel over hem.

Tegen de tijd dat de kaartenmaker om zijn vervalsingen werd opgehangen was het meisje een jonge vrouw geworden. Inmiddels had ze honderden aanhangers voor zich weten te winnen met het doel dit rijk ten val te brengen.

Een ziener aan het hof kondigde ooit aan dat een belangrijk denker zal beweren: in verandering vinden wij ons doel. Maar Li Ting heeft in verandering haar ondergang gevonden.

Ik ben met haar meegereisd. Ik was op de foute plaats. Vandaag toon ik u berouw. Maar toen ik haar die ochtend aan het begin van de warme maanden bewaakte, op de grond legde en af en toe sloeg, kende ik nog niet eens haar naam. En ook van koning Wu, bij wie ze zich een paar dagen eerder voor de oorlog tegen onze keizerlijke stad Yin had aangediend, wist ik niets. Ik was in die tijd als een kikker op de bodem van de waterput, die maar een klein deel ziet van de lucht. Dus u begrijpt dat het laatste wat ik toen vermoedde, was dat deze mensen mij zouden meevoeren in een stroom van bloed.

Ik vraag u: oordeel niet te hard over mij. Ik was niemand, niet meer dan pluis meegevoerd op de wind. Herinner me als de oeverbouwer, de jongen van de stroom. Al het andere was een dwaling.

Het mandaat van de hemel

Waarin Li Ting aansluiting zoekt bij het gevolg van koning Wu

Een hek van pijnhout scheidt de stad Feng van het landgoed in genade van de zonnegodin, van de rotstuinen waarin koning Wu’s concubines buiten spelen. Vijf meisjes drentelen over het tapijt van gras en azalea’s. Straks luidt een van hen de bel. Het teken waarop iedereen zich weer achter de muren van het huis zal verschansen. Een van de jonge vrouwen bindt een wilgentakje om haar enkel, twee anderen nemen hapjes van een meelballetje. Ze dragen wijde mantels met het borduursel van de jie, het getal dat honderd miljoen jaren aangeeft, zolang als koning Wens zonen over de tuinen zullen regeren. Lange hemden van zijde, in hun opgestoken haar een groene speld van jade. Een van hen wrijft in de felle zon met een vossenstaart haar bronzen spiegel op.

Achterin, achter de goddelijke wachttoren, geeft een vermiljoenrode poort toegang tot andere rotstuinen, andere vrouwen en ten slotte tot de erker waar de koning zijn volk ontvangt. Bij de poort staat een tafel waarachter een man vanochtend de zaken opsomt waarover gesproken zal worden op de jaarlijkse bijeenkomst van pachters.

Een jongen kerft vragen in het tafelblad: Welke maagd offeren we aan de riviergodin? Hoeveel zoutmunten komen een leerlooier toe? Wanneer deelt Wu zijn concubines opnieuw met de pachters? Wanneer raadplegen we de voorouders over de plaag van tandpijn? De twee overleggen, spreken af hoe lang over iedere zaak zal worden uitgewijd op de bijeenkomst. De jongen knikt goedkeurend en hij bedankt met een diepe kowtow.

Het is het eerste uur van de dag en toch moet Li Ting al in een lange rij aansluiten van mensen die koning Wu willen zien. De mensen praten over de keizerlijke vechtordes: aangeschoten dieven, uitgerust met messen en knuppels, die de nederzettingen langsgaan en willekeurig mensen afstraffen die aanspraak durven maken op een eigen lapje grond. Vrouwen, kinderen, zij ontzien niemand. Zij bezetten de waterputten. Zij laten de zieken wegteren. De mensen om haar heen zeggen dat ze niet eeuwig kunnen doorgaan met het bewenen van hun verliezen. Dat ze daarom vanuit alle delen van het rijk naar het landgoed van koning Wu stromen. Li Ting luistert en ze kijkt om zich heen. Waar eenmaal het geloof is ontstaan dat er iemand is met overzicht, denkt niemand meer zelf. Maar hopen kan iedereen. Hoop is in de witte ademwolkjes van landheren, in de gebogen rug van de trillende, oude man, en in de ogen van de jongens die de wacht houden bij de binnenplaats. Het is in de stemmen van de kinderen en het is in de zinderende lucht aan de andere kant van de poort, die voor haar geopend wordt omdat ze aan de beurt is. Opwinding, zinderend verlangen – alles wordt eindelijk anders.

Binnen in de grote erker waar Wu gasten ontvangt, hangen aan weerszijden van zijn troon de witte vlaggen. Wit, de kleur van de Shang-dynastie. Maar deze witte vlaggen zijn smettelozer. Ze kondigen het einde van de Shang-heersers aan. Net als de kalme houding van koning Wu. Het is of hij door een klein gaatje, geboord in de plotseling zwarte hemel, achter het gordijn van de laatste zonsverduistering, heeft gekeken. Recht in het oog van de goden. Toen is het hem geopenbaard: keizer Zhou Xin zal verdrinken in zijn eigen bloed. Wu weet het. In zijn tred bewaart hij de stilte voor de storm. Maar Li Ting denkt op het gezicht van de koning, in het haast doorzichtige wit van zijn huid, ook te zien hoe moe hij is van het alles moeten weten. Hij ziet eruit of hij al dagenlang in dit donker woont, de erker niet verlaat terwijl de hoop en pijn van heel het rijk aan hem voorbij trekken.

Koning Wu wenkt haar. Er is hem verteld over deze vrouw. Ze zou in Yin honderden mensen op de been hebben gebracht met haar wake: slechts gewapend met een rode lantaarn, was ze nachtenlang in de regen voor de tempel van de dode Li Chung blijven staan. Steeds meer mensen hadden zich bij haar aangesloten, beweerde men. Tot de keizer het was gaan wantrouwen. Er was een kleine volksopstand neergeslagen. Zij was gevlucht. Sindsdien zwierf zij rond door het rijk. Wu verwondert zich over haar kleine gestalte. Hij had een langere vrouw verwacht. Een verschijning waarvan een onmiddellijke kracht uitgaat. Ze heeft een doorschijnende huid, afhangende schouders. Maar haar ogen zijn fel, zoals je mag hopen bij een vrouw die alleen van plaats naar plaats trekt. Haar haren stromen tot over haar schouders. Haar borsten, ziet hij, zijn als ronde schelpen onder haar reishemd. Dan houdt hij op met naar haar te kijken. Ten slotte is zijn eigen vader net gestorven en zou hij eigenlijk tijd in zijn rouwhut moeten doorbrengen.

‘Eer aan koning Wen, moge hij in de hemelen rusten’, zegt ze en ze buigt haar hoofd tweemaal. Ze gaat op de stenen vloer zitten. Naast haar staat een mahjongspel. Benen schaakstukken, geordend op de zwart-witte vlakken van het marmer. Achter koning Wu’s bank staat een verzameling speren, een yue in de vorm van een bijl, en er ligt een ji-mes. Koning Wu slaat zijn ogen op maar kijkt haar niet aan. Hij staart naar haar borst. Pas bij zijn eerste vraag ontmoeten zijn starre ogen even de hare.

‘Naam?’

‘Li.’

‘Van ku li?’

‘Hoe zegt u, heerser?’

‘Li, van “bittere kracht”?’

‘Nee, Li van “gratie”.’

‘Je wilt je aansluiten bij onze gevechtstroepen?’

‘Dat is waar’, zegt ze.

‘Ben je op de vlucht?’

Li Ting knikt. ‘Ze vervolgden mijn vader; nu willen ze mij terechtstellen.’

‘Voor de rechters in Yin?’

‘Dit is voor hen geen zaak om een sluipschutter op af te sturen. Ze willen mij levend.’

‘Is er al een decreet uitgevaardigd?’

‘Nee.’

‘Is de aanklacht tegen u aan u bekendgemaakt?’

Li Ting buigt zich naar de koning over: ‘Ik weet dat ze me zoeken.’

‘En hoe komt het dat jij zoveel weet?’

‘Ik heb de mensen in Yin doen ontwaken. Als ik terugkeer zullen ze weer met mij in opstand komen. Daarbij ben ik in de vesting van de Tianzi in Yin opgegroeid. Ik weet wanneer er een vonnis in de lucht hangt.’

‘Concubine?’

‘Nee, heerser.’

‘Lid van de hofhouding?’

‘Ja, edele. Mijn vader werkte in de keizerlijke vesting. Hij tekende landkaarten.’

‘En nu?’

‘Nu heb ik gebroken met dat leven.’

‘Waarom?’

‘Omdat ik de misdadigheid van deze keizer onderken.’

Koning Wu wisselt een blik met de jongen aan de rand van de erker. De vaste toon van haar stem bevalt hem. Hij heeft het nog nooit zo krachtig horen zeggen. ‘Wat is er zo misdadig aan hem?’ vraagt hij.

‘Ik verwerp het denken in onderworpenen en mensen met een ziel. Ik weet net als u hoe angst het land regeert. Hoe de mensen gebukt gaan onder de oorlog met barbaren, onder het juk van religieuze wetten.’

Ting vertelt haar verhaal terwijl de koning zijn kin op zijn samengevouwen handen laat rusten. ‘Het land zingt niet meer. Kent u de geschiedenis van de nachtegaal die de lust tot zingen verloor?’

‘Zeker’, zegt Wu.

‘En wanneer verloor u die lust het laatst?’ vraagt ze.

‘Toen u de erker betrad’, antwoordt Wu en nadat hij is uitgelachen, zegt hij: ‘Nee, ik wil u niet grieven, maar zegt u eens: sinds wanneer kwamen zo veel inzichten tot zo’n jonge vrouw?’

Li Ting denkt na.

‘Er was eerst iets anders wat ik zag waardoor ik ben veranderd.’

‘Wat was het?’ vraagt koning Wu.

‘Ik ben opgegroeid met het idee dat alleen de edelen toegang hebben tot de hemelen en dat de onderworpenen, zoals mijn vader en ik, leven zonder ziel. Wij hoeven ons niet met rituelen aangaande de voorouders te bemoeien. Onze dierlijke geest hangt na onze dood nog wat rond bij ons lichaam en zwerft daarna eeuwig rond.’ Ze buigt haar hoofd: ‘Ik kan deze verschillen niet aanvaarden.’ Li Ting slaat haar armen over elkaar en perst daarbij de map met landkaarten die ze in haar handen houdt tegen haar bovenlijf. Ze zegt: ‘Als mijn ziel tot een vloeistof zou worden gegoten, zou het dezelfde vloeistof zijn als die van iedere mens.’

Koning Wu fronst zijn wenkbrauwen. Het is of een zwaarte in zijn borst wordt weggenomen door haar spreuken. Ze zou hem meer spreuken kunnen schenken. Hem misschien met die spreuken nog dichter bij de mensen brengen. Hij richt zich op. ‘Je zei dat je iets had gezien.’

‘Ik heb het niet over een wonder. Eerder heb ik het gewone gezien.’

‘Wat wil je me vertellen?’ vraagt de koning.

‘Misschien moet ik zeggen de gewoonte. De gewoonte waarmee verhalen en herinneringen uit alle mensen stromen. Toen mijn vader mist begon te praten, toen het in zijn kop niet meer op orde was, tekende hij nog steeds deze landkaarten.’ Ze houdt de map voor zich uit. Wu kijkt er niet naar. ‘Kaarten op bamboe van niet-bestaande streken. En hij vertelde me over die gebieden. Verzinsels, dacht ik. Laster, vond het hof.’

‘Je bent veranderd door gebieden te zien die niet bestaan?’ Koning Wu kijkt naar de jongen aan de rand van de erker. Die knikt geruststellend. Als Wu wil, trekt de jongen haar zo meteen naar buiten, van het landgoed af, de wildernis in. Daar mag ze dan dwalen, tot Wu haar op een dag weer zal laten oppikken, als ze nederiger is geworden, als ze zich zal voelen alsof ze haar boot op een zandvlakte vooruit probeert te roeien. Want op een dag kan ze hem van dienst zijn, dat voelt hij.

‘Het is of ik woon in die gebieden. In zijn verhalen en in de verhalen van zo veel andere eenvoudige mensen die ik na mijn vlucht heb leren kennen. Zij brengen me terug naar de streken waarover mijn vader sprak. Niet-bestaande plaatsen die iedereen toch herkent omdat ze in verhalen bestaan: ik vind daarin het bewijs dat we allemaal dezelfde ziel en bestemming hebben.’

Li Ting haast zich. ‘Aan het eind van het leven gaan we zelf naar de plek waar alle verhalen vandaan komen, als we zelf een herinnering, een verhaal worden, en …’

Koning Wu staat abrupt op. ‘Wat wil je van ons?’

‘Ik geloof net als jullie in het voorteken van de zonsverduistering.’

‘Wat weet jij van de sterren?’

Li Ting doet haar ogen dicht, bang dat de woorden zullen omvallen als de pionnen van het mahjongspel.

‘De stad Yin en keizer Zhou Xin zijn het mandaat van de hemel kwijt. En net als jullie eis ik een andere dynastie. Een ander hof, een zuivering van rituelen. Net als iedereen geloof ik dat je rust vindt na de dood, wanneer het lichaam in stof wordt gewikkeld en diep in de aarde wordt begraven. Maar ik geloof niet dat deze rituelen aan de hogere klassen zijn voorbehouden. Ik kan niet toestaan dat een man die zijn leven lang voor de keizer heeft gewerkt geen plek krijgt op het kerkhof buiten de westelijke poort. Dat het lichaam van een fatsoenlijk mens door de wilde honden wordt verscheurd en door vogels tot op het bot wordt kaalgepikt, omdat de keizer heeft beweerd dat zijn ziel niet eens de reis naar de voorouders kan maken. Ik wil het rijk overtuigen van een groter plan.’

Verschrikt kijkt ze op bij het plotselinge lachen van de koning. Als hij is bijgekomen, zegt hij: ‘Ik heb een paar belangrijke vragen, want ik heb nog niet genoeg nagedacht over het grotere plan.’

‘Vraag alles wat u weten wilt.’

‘Kun je belasting betalen met een ziel?’

‘Belasting?’ Li Ting ziet dat de volgenden uit de lange rij naar voren worden gewenkt. Twee kinderen betreden met gebogen hoofd de erker.

‘Ja, al die belasting die Zhou Xin ons oplegt. Of eten; kun je met een ziel je kinderen te eten geven?’

Hij neemt Li Tings hand en trekt haar overeind. ‘De mensen wachten niet op jou als verlosser. De meesten weten niet eens waar de hoofdstad ligt. Ze hebben hun eigen rituelen, hun eigen verbond met de goden. En die zijn veel krachtiger dan de keizer, die nog maar zelden een offer brengt aan zijn voorouders. Denk je dat het hun deert wat nobelen geloven?’ Koning Wu legt zijn hand op Li Tings onderrug en laat hem omhoog glijden naar haar schouders. ‘Op dit landgoed nemen we niet iedere vluchteling op. Bij ons hoor je niet thuis. Misschien vind je gehoor bij de rauwe barbaren in het noorden.’

Li Ting voelt woede opkomen in haar maag. Jeukend, scherp; ze duwt hem terug, dieper haar lijf in.

‘Het bloed van de barbaarse nomadenvolken stroomt al in mij. Mijn moeder is een van hen. Mijn vader voerde me van hen weg.’

Koning Wu knijpt zijn ogen tot spleetjes, alsof hij haar niet gelooft.

‘Dan weet je ook dat aan de andere kant van de bergkam meer ruimte is voor een man of vrouw met kleine gedachten.’

‘Gaat een omwenteling dan alleen om wijn en brood? U kunt uw oren niet sluiten terwijl u de bel luidt.’

Ze sist naar hem, voordat ze bij de arm wordt genomen. Ze duwt de jongen die haar pols pakt opzij. ‘Mijn vader is opgehangen. En als er niemand is die mij in bescherming neemt, pakken ze me op, stellen ze me terecht en doden ze mij ook voor de ogen van het volk. Wij zijn hetzelfde, koning Wu. Waarom staat u toe dat iemand met een nieuwe overtuiging vogelvrij is?’ Een andere jongen komt aansnellen en samen slepen ze haar de erker uit, terwijl koning Wu knielt bij de kinderen, die hem in gewijde stilte aanstaren.

‘Wij zijn niet hetzelfde’, zegt hij en zijn gezicht lijkt ineens uit hout gesneden. ‘Jij bent niet meer dan een mot die naar het vuur vliegt.’ Hij streelt langs de wang van het kleinste kind en zegt: ‘En misschien bespaar ik je die dodenvlucht.’

Later, in de schemering, heeft de vader van de twee kinderen die in de erker van Wu waren verschenen hun opgedragen te gaan spelen, terwijl hij zijn hoofd breekt over vruchtbaar land dat hem is afgenomen. Het vervloeken van de keizer gaat hem beter af als die twee rumoerig zijn in plaats van aandachtig stil.

Het kleinste kind heeft een lasso gemaakt en zwaait ermee in het rond. ‘Als ik later groot ben, heb ik net zulk haar als die vrouw en praat ik net als zij en dan sleurt niemand me weg.’

De ander kruipt door het gras als een dier dat gevangen wordt. ‘Ik ook, en als jij dan sterk genoeg bent, vlieg je door elk vuur heen.’

‘Jij ook.’

Hun vader kijkt verstoord om. ‘En ik, en jij, en jij, en ik: wat is dat voor dwaasheid?’ zegt hij. ‘Ik wil helemaal niets horen over die ongehoorzame vrouw.’

Het oudste kind laat de lasso vallen. Het andere staat op. ‘Waarom niet? Ze is even sterk als koning Wu.’

‘Ze is vandaag anders wel verjaagd’, zegt de vader. De kinderen staan, zonder hun spel, triest voor hem.

‘Maar ze zei nog …’

‘Niets meer.’ De vader hurkt neer bij zijn kinderen zoals hij koning Wu heeft zien doen. Hij is moe. Hij voelt zich als in een droom waarin hij blijft rennen zonder vooruit te komen. ‘Waarover zal ik jullie vanavond vertellen?’ Ze vinden alles goed. Ze luisteren naar hem, maar als ze onder hun vachten liggen, zegt het oudste kind weer: ‘Als ik groot ben, zie ik er precies zo uit als die vrouw. En jij ook.’

‘En ik’, antwoordt de ander.

Li Ting trok ondertussen verder door het land, omdat ze niet naar Yin kon terugkeren, maar ook omdat ze nieuwe mensen wilde bereiken: onderworpenen. Ze kenden haar nog niet in de meeste streken waar ze doorheen reisde. Ze was op zoek naar vrouwen en mannen die haar nodig hadden. Wanneer ze met haar handen onder haar hoofd gevouwen op de roodbruine aarde lag, dacht ze aan koning Wu als aan een blinde. Maar op een dag, daar bad ze voor, zou hij zijn zicht weer van de goden krijgen en haar zien. Het moest zo gaan, want wie of wat was zij zonder wapens of manschappen? Een dochter van de keizersstad met levensgevaarlijke opvattingen. Of, preciezer, een dochter van een gedode kaartenmaker. Of toch misschien slechts een mot die op het vuur afvliegt.

Als ze zich bij snelstromend water waste, dacht ze aan haar vader. De zon raakte de heuvels ver voorbij waar de beek uitmondde in een klein meer, maar was nog sterk genoeg om haar huid een olieachtige glans te geven. Li Chung en zij waren altijd als mannen met elkaar omgegaan. Hij had zelfs een keer, toen ze plaste, verwonderd naar haar vrouwelijkheid gekeken. Lang, zonder zijn blik weer naar haar ogen te verplaatsen. Toen had ze gedaan of ze niets merkte, maar ze was het niet vergeten. Ze wou dat hij haar hier nog eens zou zien. Inmiddels wist ze wat schroom was en zou ze zijn blik beantwoorden, waarna een lichte buiging van het hoofd hun weer tot vader en dochter zou maken.

Ze liep ’s nachts en rustte overdag. In de zesde nacht zag ze aan het einde van de weg vuren branden. Ze trof een nederzetting aan, in de bocht van een rivier. Uitgeput viel ze vlak bij de lemen hutten in slaap. De volgende morgen werd ze vroeg wakker van een paar jongemannen die met elkaar aan het praten waren. ‘Ik denk dat we vandaag wel vroeg kunnen stoppen, wat denk jij, Hu Bin?’

‘Er is niet veel te doen op de velden, nietwaar?’

‘Het is rustig.’

Ze richtte zich op en riep naar hen. Ze kwamen dichterbij en ze stond haastig op terwijl ze tegen hen sprak. ‘Ik ben Li Ting. Ik wil met jullie dorpsoudste spreken.’

‘Waar kom je vandaan?’ vroeg de oudste verbaasd.

‘Uit Yin.’

‘Ben je door de keizer gestuurd?’

‘Nee.’

‘Waarom ben je hier?’

Ze dacht na, en een laatste maal hoorde ze koning Wu’s dodenvlucht in haar echoën. ‘Ik ben voor jullie hierheen gekomen’, zei ze.

Een bezeten tong

Waarin Li Ting een gevangene wordt van de twaalfde nederzetting

Vanaf het moment dat het begint te schemeren boven de vlakten vol gierst, staat Fu Chen tot aan zijn middel in de stroom om modder, door de rivier meegevoerd van het grote plateau, in zijn net te laten glijden en op de oever te werpen. Zo zorgt hij ervoor dat de bedding niet dichtslibt, want dat is gevaarlijk als de regens komen. Bij de verderop gelegen elfde nederzetting is de rivier sinds het begin van de regentijd al drie keer buiten zijn oevers getreden. Hele hutten, kadavers van schapen, dode meisjes, alles was voorbij komen drijven. Zelfs de paalwoning waar Fu Chen als kleine jongen door de sneeuwvrouw heen was gebracht, kan bij zo’n overstroming makkelijk door de rivier worden meegesleurd.

Met het slijk hoogt Fu Chen de oevers op tot hellingen waar het water minder snel overheen kan stromen. Daartussen de diepe geul waarin de rivier stroomt. Wild. Geel. Kolkend.

Fu Chen waadt naar de kant en klimt, uitglijdend, de wal op, vanwaar hij uitkijkt over de grote vlakte. De heuvels in het oosten lijken op grote, grijze waakhonden. De pieken van het daarachter liggende koude gebergte zie je op heldere dagen ook oplichten, maar nu is de dag mottig, lauw. Fu Chen veert op en loopt naar huis. Hij ziet een klein varken, dat zich wentelt in de drassige aarde. Even nog houdt hij stil bij een diepe kuil langs de weg om te zien wat erin verborgen ligt: alleen visgraten; er hangt een fletse stank. Overal is het geluid van kikkers: het klinkt alsof iemand met olie ingesmeerde noten probeert te kraken.

Bij zijn huis aangekomen ziet Fu Chen dat er een paard aan een boom naast de vuurplaats is vastgebonden. Het is niet een van de mooiste paarden van de nederzetting: zijn mond bloedt door het slechte bit en het heeft dorst. Hij klopt het dier op de hals en haalt water uit de bron. Dan streelt hij de flanken en trekt het bit losser. Hij beklimt de touwladder gaat het huis binnen en eet gierst met gezouten vlees. Na het eten slaapt hij even en bezoekt dan de vrouw in de vergrendelde kamer. Hij maakt het touw rond haar enkels los en duwt haar op de grond. Ook vandaag ligt ze niet stil. Hij moet haar met zijn benen omklemmen, anders gaat het niet. Als een slak zonder huis ligt ze onder hem. Glibberig, haar ogen stijf gesloten. Kraaienpootjes tekenen zich af rond haar slapen, zo hard knijpt ze haar ogen dicht. Het leer dat haar beide polsen bijeen bindt, knijpt het bloed af dat naar haar kleine handen wil stromen. Koud en slap liggen haar vingers op haar borst, een bosje verlepte bloemstengels.

Eén arm klemt hij onder haar nek; met zijn vrije hand brengt hij zichzelf in haar. Ze opent haar ogen en spuugt naar hem. Ze trekt een holle rug en drukt haar borst omhoog tegen zijn borst.

‘Ga van me af.’ Ze herhaalt de woorden en de klanken rijgen zich aaneen als een snoer dat zichzelf langzaam aantrekt rond Fu Chens keel.

‘Rustig nou. Ik doe je geen pijn’, gromt hij.

Hij kijkt naar de benen speld die uit haar haardos is gegleden. Het is of de speld naar hem terugkijkt.

‘Ga van me af.’

‘Nog even’, hijgt hij.

Het is koud. Door een gat in het vermolmde dak waaien kille windvlagen de kamer binnen. Het is het enige geluid van buiten: de wind die jammert. Haar zweet heeft geen geur. Hij ruikt zichzelf. Zijn nagels dringen in haar schouders. En hij verslapt. Te vroeg.

Fu Chen glijdt van haar af. Hij pakt de speld en duwt die tussen haar slappe vingers. Dan geeft hij haar een trap tegen haar ribben. Haar ogen staan dof. Ze huilt niet. Hij pakt een kan met water. Misschien moet ze afkoelen. Hij dept haar voorhoofd. Ze staat het toe.

‘Heb je dorst?’ vraagt hij.

Hij laat haar achterhoofd rusten in de kom van zijn handpalm, tilt het een stukje op. Nu kan ze drinken. Ze richt zich verder op. Straaltjes, ze glijden uit haar mondhoeken.

Ze ontspant de spieren van haar hals en kijkt van hem weg.

‘Stop hiermee.’

‘Je moet je mond houden’, zegt Fu Chen. ‘Je bent als een kleine schildpad in een waterkruik.’

‘Laat me gaan.’

‘Ken je de dans van de dronken zwaan? Dan laat ik je gaan.’

‘Ik dans voor je.’

Fu Chen lacht. ‘Natuurlijk laat ik je niet gaan: de stamleider zegt dat je gevaarlijk bent voor ons. Wees blij dat ik je kop niet meteen in tweeën splijt.’

Hij kijkt door het gat in het dak naar buiten. De wolken worden snel donkerder. Ik zal het gat moeten dichten, denkt hij en hij zegt: ‘Ik ga terug naar de rivier.’

Fu Chen weet niet hoe oud hij is. Hij denkt dat het acht of misschien wel tien jaar geleden is dat de sneeuwvrouw hem op de markt kocht. Hij kan het haar niet vragen; ze is weg. Hij draagt schoenen van slangenhuid en een jas van schapenbont, die te dun is voor het winderige weer. Tegenwoordig naait hij zelf zijn kleren en woont hij alleen in het huis aan de rivier. Hij bezit nog een zak met zoutmunten, die Kafu voor hem heeft achtergelaten. Verder geen familie, geen kinderen. Maar in de nederzetting zeggen ze: op de dag waarop de zwaluwen terugkeren zoeken we voor jou een bruid.

’s Avonds blijft Fu Chen bij de oever. Terwijl hij zijn netten wast, luistert hij naar de stilte. Hij legt de netten op een boomstronk te drogen. De stilte bij de rivier en rondom zijn woning wordt alleen ’s nachts wel eens doorbroken door het snijdende gehuil van honden in de verte, zodat Fu Chen zich de laatste tijd heeft aangewend schelpjes in zijn oren te stoppen als hij naar zijn kang gaat. Toen hij als klein, ondervoed kind aan de hand van de sneeuwvrouw voor het eerst het huis was binnengelopen, was het gehucht groter geweest. Er waren andere mensen komen wonen, die net als hij niet afstamden van Sutao’s stam. In de afgelegen nederzetting zagen zij een veilige schuilplaats. Ze waren gehuwd met de mensen van de twaalfde nederzetting. Ze waren hier weldoorvoed geweest en hadden hard gewerkt op het land. Tot de nacht waarin de keizerlijke troepen kwamen. Een voor een was hun de keel doorgesneden. De kuilen waarin de rijst en gierst worden bewaard waren volgestroomd met bloed. Er dreven vijzels in die de vluchtenden hadden achtergelaten. Ze gebruikten die vijzels nog, voor altijd rood als de ondergaande zon. Sindsdien, weet Fu Chen, zijn er in de nederzetting mensen die keizer Zhou Xin vervloeken: de vrouwen en kinderen die achterbleven. Ook weet hij dat ze de laatste tijd spreken over onrust in het noordwesten, over een koning die Yin zal binnenvallen.

Fu Chen klimt in de boom en kijkt naar de andere zijde van de rivier. Wanneer de lucht paars kleurt en de horizon in het duister opgaat is de gelige stroom nog goed zichtbaar in de door hem uitgediepte geul. Alsof de nacht een grote bal is die langzaam nadert, maar nog niet dichtbij genoeg is om de velden en het huis weer voor een tijd onder zijn rollende beweging te verpletteren.

Hij laat zijn hoofd rusten tegen de stam. Hij probeert te zingen, maar geen enkel lied lijkt goed voor de avond. Met zijn ogen op de verte gericht ziet hij Ai Xiu niet die aan de voet van de boom naar hem staat te kijken. Ze roept zijn naam. In een paar sprongen is hij bij het meisje. Om haar smalle hoofd is een streng van dode musjes gevlochten. Van haar ogen ziet hij niets, ze knijpt ze dicht al is er geen tegenlicht. Het zijn de ogen van een meisje dat in de koude maanden aan een stuk weeft en niet veel buiten komt. Haar verlegenheid doet hem niets. Maar zij, dat is hem duidelijk, zij zoekt iets bij hem.

‘Je zag me niet’, zegt ze. In het rode avondlicht vlammen de vogeltjes op in haar haar.

‘Nee, ik zag je niet.’

‘Ik heb op je gewacht.’

‘Ik moet nog naar de gevangene.’ Hij lacht naar haar en legt uit: ‘Een afvallige. Een volgelinge van koning Wu in het noordwesten. We hangen haar op. Binnenkort.’

Zonder te antwoorden komt Ai Xiu naast hem lopen, zwaaiend naar de vissers die hun netten binnenhalen. Zelfs de honden zegt ze gedag, iedereen en alles moet weten dat ze aan de zijde van de oeverbouwer loopt. De lucht betrekt, en vrijwel meteen spoelt er een lichte regen over de rivier. Ze lopen samen tot aan zijn huis, maar als ze bij de touwladder komen houdt hij haar tegen: ‘Later op de avond mag iedereen naar haar komen kijken.’

De mensen van de nederzetting halen elkaar tegen de schemering op bij hun hutten om samen naar het huis van de oeverbouwer te gaan. Fu Chen ziet de stamleider Sutao, maar ook Ai Xiu en haar moeder over het veld aankomen. Hij herkent een paar vrouwen die hun mannen hebben verloren bij ‘de nacht van de rode vijzels’. Hun gezichten staan vertwijfeld, maar hij weet hoe wreed ze kunnen zijn als eenmaal is besloten dat er kwade geesten in een gevangene huizen. Ze hebben net als hij vellen van schapenbont over hun schouders geslagen tegen de avondkou. Beneden aan de touwladder gaan ze in een rij staan, de kinderen kauwen op suikerriet en vaalroze paddestoelen, sommige mannen roken een bamboepijp. Fu Chen laat zich zakken en belandt met een plof op de drassige aarde. Nog voor hij zich onder de menigte mengt, wordt hij al door Hu Bin, de zoon van de stamleider aangesproken, die voor in de rij staat en hem wenkt.

‘Fu Chen, vriend van me. Kan ik even met je spreken? Mijn vader is bezorgd.’

‘Hoeft niet’, zegt Fu Chen. ‘Ik bewaak haar goed.’

‘Het gaat niet om jou’, antwoordt Hu Bin. ‘Het gaat om de mensen. Het blijkt dat sommigen grote achting hebben voor de vader van die vrouw boven. Ze zeggen dat hij als kaartenmaker een zege was voor ons rijk. Dat hij de wegen maakte waarover de mensen kunnen reizen.’

Hu Bin lacht naar de andere, ongeduldige jongens onderaan de touwladder – hij is de eerste die naar boven mag.

‘Maar’, zegt Fu Chen, ‘gisteren vertelde je dat ze die man in Yin hebben opgehangen.’ Hu Bin gebaart dat hij daar later antwoord op zal geven. Eerst schreeuwt hij naar de mensen: ‘Ja, wij laten haar zo zien.’

Ze gaan samen de paalwoning in. Ze lopen in het halfdonker door het voorhuis, waar visnetten liggen uitgespreid over de krakende vloer. Hij fluistert. ‘Weet je, Fu Chen, er wordt beweerd dat er een strijd zal losbreken tussen een koning in het noordwesten en de keizer in Yin.’

‘Dat weet ik’, zegt Fu Chen. ‘Ik heb ook zoiets gehoord.’

‘Mijn vader wil nu Li Ting ophangen om de keizer te begunstigen, maar hij is ook bang dat de mensen straks in woede zullen ontsteken als die koning Wu zijn macht uitbreidt.’

‘Hoort zij dan bij die koning?’

‘Zij beweert van wel.’

‘En wat kan ik daaraan doen?’ zegt Fu Chen. Hij staat onzeker in het midden van de voorkamer, kijkend naar zijn tenen die blijven haken in de fijne mazen. Hu Bin gebaart dat hij hem moet volgen en maakt zwierige bewegingen terwijl hij verder het huis in loopt.

‘Niets’, lacht hij. ‘Zorgen dat de rivier niet overstroomt, dat is al moeilijk genoeg voor iemand als jij.’

Aan het eind van het voorhuis is de kamer in tweeën gedeeld door een schot; in het linkergedeelte ligt de vrouw. Het is stil en opeens voelt Fu Chen zichzelf volstromen met trage angst.

‘Waar is ze?’ vraagt Hu Bin.

‘Waar denk je?’

Ze ligt half weggezakt in een lege voederbak, zodat ze niet op de grond kan pissen. Haar gezicht heeft een hoogrode kleur en haar lippen zijn droog, er hangen velletjes aan.

‘Li Ting is je naam, volgens mijn vriend’, zegt Hu Bin. ‘Wat wil je van ons?’

‘Ik ben niet jullie vijand’, zegt de vrouw. ‘Help me. Maak mijn handen los.’

‘Waarom zouden wij iets doen voor ongedierte?’ zegt de zoon van de stamleider. ‘We nemen geen vreemden op in de nederzetting.’

‘Ik vraag jullie niet om mij op te nemen.’

‘Wat wil je dan van ons?’ schreeuwt Hu Bin en hij slaat haar twee keer hard met de rug van zijn hand in het gezicht. Het bloed spat uit haar neus. Met het kommetje van haar onderlip blaast ze een paar haren weg die door de klap voor haar ogen zijn gesprongen.

‘Op krachten komen. Ik heb een lange reis achter de rug.’

Hu Bin loopt om Fu Chen heen, die wijdbeens voor de vrouw is gaan staan, en trekt aan haar rechteroor. ‘Zweer je trouw aan de keizer?’ vraagt de zoon van de stamleider.

De vrouw schudt kalm haar hoofd.

Fu Chen stoot Hu Bin aan met een glinsterend ongeloof in zijn ogen. ‘Zie je? Ze is gek.’ Hij trekt zijn schouders door de opwinding steeds kort op, alsof er een aalscholver in zijn borst huist die met zijn vleugels klapwiekt. ‘Een idioot, als je het mij vraagt.’

Hu Bin pakt haar kin vast. ‘Mijn vader gaat je doodmaken’, zegt hij.

Dan ziet Hu Bin de reep leer die boven haar hemd uit komt. ‘Wat verbergt ze daar?’ vraagt hij aan Fu Chen.

‘Weet ik niet.’

‘Je moet beter op haar letten.’

‘Landkaarten’, zegt de vrouw.

‘Geef hier’, zegt Hu Bin.

Kalm kijkt ze hem aan. ‘Nooit.’ Li Ting staart naar de twee mannen. ‘Als de leden van jullie stam mij doden, is dat een ernstige vergissing.’

‘Hou je lelijke kop’, schreeuwt Hu Bin.

‘De laatste dagen van deze dynastie zijn geteld’, zegt ze. ‘Ik maak deel uit van een verzet dat ook jullie zal bevrijden.’

‘Je tong is bezeten’, zegt Hu Bin. Haar blik richt zich op Fu Chen.

‘Misschien hangen jullie nog een paar van ons op. Maar als onze krijgers hier binnenstormen …’ Ze lacht, een enkel ogenblik maar, als een flitslicht boven de velden: ‘Jullie betalen een prijs.’

Fu Chen zint op een antwoord, maar hij kan niets bedenken. Hij ziet alleen maar het slijk voor zich waarmee hij de oevers verstevigt. Hij loopt op Li Ting af en trekt de voederbak onder haar weg. Ze rolt op de vloer. Hij schopt haar in haar zij. Ze krimpt van de pijn. Uit haar keel komt een hees, piepend geluid, niet zangerig, niet smekend, maar dreigend als een opkomende storm die begint met zacht geritsel in de bladeren, en zal eindigen met het ontwortelen van de boom.

‘Je adem stinkt en je vlechten kleven’, zegt Hu Bin. ‘En toch zal ik je aan de mensen tonen.’

Buiten staan de vrouwen vooraan te wachten. De twee mannen trekken Li Ting naar het gat bovenaan de touwladder. Sutao, de dorpsoudste, staat beneden in de menigte en kijkt naar haar op.

‘Als stamleider van de twaalfde nederzetting ben ik hier gekomen om je te zeggen dat je hebt geweigerd trouw aan de macht in Yin te zweren en dat we je op de eerste dag van het nieuwe jaar zullen ophangen, in naam van de goddelijke keizer Zhou Xin’, zegt hij.

Het kost Li Ting moeite om zich staande te houden tussen Hu Bin en Fu Chen. De mensen bekijken haar nieuwsgierig, haast bedeesd. Een van de mannen van de dorpsraad verheft zijn stem en vraagt: ‘Ben je echt de dochter van Li Chung?’ Er gaat een gemompel door de menigte. Ze knikt. ‘Ik zal altijd voor zijn naam vechten’, zegt ze. Hu Bin geeft snel langs Fu Chens schouder een teken dat het genoeg is geweest: ze slepen haar weg. Maar ze draait zich nog eenmaal om en roept: ‘Gedenk de nacht van de rode vijzels. De zoon des hemels brengt u onheil.’ De mensen hebben het gehoord en ze blijven nog lang op het veld staan. Lang nadat Hu Bin zich opgelucht onder hen heeft begeven, vrienden aanstoot en naar de vrouwen blijft lachen, alsof hij dat licht, de plotselinge ernst in hun ogen niet bemerkt.

Als de mensen weg zijn gaat Fu Chen niet meer in de vergrendelde kamer kijken. Hij sleept bossen alsem aan en ontsteekt een vuur. In zijn handen ligt een schildpadpantser dat hij recht in de vlammen houdt. Met een steen heeft hij in het pantser een gat geboord. Hij moet goed opletten hoe het gat uitbrandt terwijl hij zijn vragen stelt. Vragen die belangrijk zijn voor de rivier en de nederzetting. Van de sneeuwvrouw heeft hij gehoord dat de zieners van keizer Zhou Xin veel tijd besteden aan vragen voor de goden.

‘Hoeveel regen zal er vallen voor het de maand lichun is?’ vraagt Fu Chen. ‘Hoe koud wordt het in de maanden van dahan?’

Vanachter de hutten aan de andere kant van het veld neemt de wind het geluid van huilende honden mee. Zijn voeten zinken weg in de zachte grond van rode aarde.

Is het waar wat sneeuwvrouw Kafu vertelde? Zal er ooit sneeuw vallen op de zonnige velden vol gierst? En komt zij ooit nog terug?

Fu Chen trekt het pantser terug uit het vuur en bestudeert de randen van het zwartgeblakerde gat.

Het duizelt hem van alle dingen die hij heeft gevraagd.

‘Hoeveel regen zal er vallen voor het de maand lichun is?’ zegt hij weer. Het gat is flink uitgebrand en de oeverbouwer ziet er een teken in dat ook de oevers van de rivier zich zullen verwijden.

‘Ik begrijp het,’ zucht hij in het donker, ‘regenbuien zullen de stroom verbreden tot de rivier buiten haar oevers treedt.’

‘Zal er veel vis zijn dit jaar?’ vraagt hij aan de goden en hij houdt het pantser weer in de vlammen voor een nieuw teken, maar al snel worden zijn armen moe en hij laat het pantser zakken.

Hij denkt aan de gezwollen rivier met de ontelbare karpers die in zijn bamboe visnetten terecht zullen komen. Hij zal wilgentwijgjes door hun kieuwen rijgen en ze in de zon te drogen zetten.

‘Hoe koud wordt het in de maanden van dahan?’ fluistert hij daarom nog maar een laatste maal voor hij de schildpadschelp in het vuur werpt. Morgen zal hij het antwoord weten aan de hand van de barsten in het pantser.

Het is al bijna licht als hij aan de andere kant van het schot gaat liggen, zijn armen tegen zijn oren gedrukt. De honden huilen nog steeds. In de ruimte naast hem slaapt de vrouw die Li Ting heet. Of ze slaapt niet, ze schuifelt, met samengebonden voeten, als een krab over de planken vloer. De oeverbouwer ligt op zijn rug. Hij is onrustig en wil naar de rivier. De stroom wacht op hem.

Hij loopt naar het venster. Het daglicht is nu niet meer wazig, maar helder. Hij kan het drassige veld met de magere bomen zien. Hij kan de hutten van de nederzetting zien. Een vrouw is bezig met het gladstrijken van de leem waarmee ze haar hut opnieuw bepleistert. De lemen muren zijn verstevigd met kaf dat door jongens in grote balen van de dorsvloer wordt weggedragen.

In dat kaf waren dikwijls nog goede zaden verborgen. De sneeuwvrouw zei altijd dat de zaden die in de muren terecht waren gekomen ’s nachts de dromen opzogen van de mensen en zo wonderzaden werden. Vroeger liep hij met haar langs de hutten en dan zei ze tegen hem: ‘Let op of je het wonderzaad ziet.’

Zingend pakt hij zijn net om naar de rivier te gaan. Het is een lied dat Kafu, de sneeuwvrouw, hem eens leerde.

‘Een rog aaien,

wil ik met jou,

ronde vis in zeewater

en als we oud en moe zijn

weten we het nog,

toen aaiden we een rog,

we weten het nog,

later.’

Hij denkt aan Li Ting. Hij zou de goden ook iets over haar willen vragen, maar als het over haar gaat weet hij niet waar hij met zijn vragen moet beginnen.