Karin Alvtegen

Voortvluchtig

Uit het Zweeds vertaald door Pim Lukkenaer

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Saknad, verschenen bij Bokförlaget Natur och Kultur, Stockholm

Oorspronkelijke tekst © Karin Alvtegen, 2000

Eerste Nederlandstalige uitgave © Pim Lukkenaer en De Geus BV, Breda 2002

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Graham Hughes/Trevillion Images

isbn 978 90 445 2814 5

NUR 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tiende druk, 2002.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Als dienaar van Christus en als rentmeester van Gods geheimenissen, zo moet men ons beschouwen. Wat men verder van een rentmeester verwacht is, dat zo iemand betrouwbaar is. Voor mij echter heeft het weinig te betekenen dat jullie, of überhaupt enige menselijke rechtbank, rechter over mij spelen. Ik wil niet eens over mijzelf oordelen. Want zeker weet ik, dat ik niet schuldig ben, maar niet dáárdoor ben ik gerechtvaardigd. Het is de Here die mij oordeelt.

Oordeelt daarom niet eer de tijd daar is, niet voor de Here komt, Hij die aan het licht zal brengen wat in duister verborgen ligt en alle overwegingen des harten openbaren.

En dan zal eenieder van God de lof krijgen die hij verdient.

Dank, Here, dat Gij mij de moed hebt gegeven. Dat Gij mij Uw oor hebt geleend, mijn gebeden aanvaard, en dat Gij mij leidt op mijn weg.

Laat mij Uw instrument zijn. Laat mij hun zonden rechtvaardigen en laat mijn beminde U in het eeuwige leven mogen ontmoeten.

Dan pas kan ik mijn hoop terugkrijgen.

Dan pas kan ik tot rust komen.

#

Het mantelpakje dat ze droeg was groen en van een goed merk; niemand die haar zag kon vermoeden dat ze het voor een habbekrats had gekocht. Het knoopje waarmee de rok in de taille had moeten sluiten ontbrak en was door een veiligheidsspeld vervangen, maar ook dat kon niemand zien.

Ze wenkte de ober en vroeg nog een glas witte wijn.

Haar uitverkorene van die avond zat twee tafeltjes verder, maar het tafeltje tussen hen in was leeg. Ze was nog niet in actie gekomen, daarom kon ze niet uitmaken hoe bewust hij zich was van haar aanwezigheid.

Hij was pas bij het voorgerecht.

Tijd genoeg.

Ze nam een slok uit haar bijgeschonken wijnglas. De wijn was droog en precies op temperatuur. En vast heel duur ook. Ze had niet de moeite genomen naar de prijs te informeren, die interesseerde haar totaal niet.

Uit haar ooghoeken voelde ze dat hij naar haar keek. Ze liet haar blik boven het wijnglas als bij toeval de zijne kruisen, maar liet hem zonder al te veel interesse terug dwalen over het etablissement.

De Franse eetzaal van het Grand was echt een magnifieke gelegenheid. Ze was hier driemaal eerder geweest, maar na vanavond kon ze beter een tijdje wegblijven. Dat was jammer, want er lag altijd vers fruit in de kamers, de handdoeken waren ongewoon dik en zo talrijk dat je er zonder risico een paar in je tas kon laten glijden.

Maar je moest het lot niet tarten. Het zou catastrofaal zijn als het personeel haar zou herkennen.

Ze voelde hem weer kijken. Ze haalde haar agenda uit haar aktetas en sloeg de datum op. Licht geïrriteerd trommelde ze met haar roodgelakte nagels op het tafelblad. Hoe had ze nu twee afspraken tegelijk kunnen maken? En tot overmaat van ramp met haar twee grootste klanten!

Uit haar ooghoeken zag ze dat hij nog altijd naar haar keek.

Er liep een ober langs.

‘Hebt u misschien even een telefoon voor mij?’

‘Ja zeker.’

De ober liep naar de bar en zij volgde hem met haar blik. Toen hij terugkwam, had hij een draadloze telefoon bij zich.

‘Alstublieft. Toetst u eerst een nul.’

‘Dank u wel.’

Ze deed wat hij had gezegd en zocht vervolgens in haar agenda voordat ze een nummer intoetste.

‘Hallo, u spreekt met Caroline Fors van Swedish Laval Separator. Het spijt me erg, maar ik ben zo dom geweest voor morgenochtend een dubbele afspraak te maken. Ik wilde alleen zeggen dat ik twee uur later kom.’

Bij de volgende toon is het twintig uur, vijfentwintig minuten en dertig seconden. Piep.

‘Dat is uitstekend … Dan zien we elkaar. Tot morgen.’

Met een zucht schreef ze ‘Salami 14.00 uur’ op de regel onder ‘souterrainwoning’ en klapte de agenda dicht.

Toevallig ontmoetten hun blikken elkaar net toen ze haar wijnglas weer ophief. Ze merkte dat ze nu zijn volle aandacht had.

‘Twee tegelijk?’ vroeg hij lachend.

Ze lachte wat gegeneerd en haalde haar schouders op.

‘Dat overkomt de beste’, vervolgde hij en hij keek om zich heen.

Hij kwam al op het aas af, zijn blik liet haar niet los.

‘Bent u alleen of wacht u op iemand?’

‘Nee, nee. Ik wilde alleen even een wijntje drinken voor ik naar mijn kamer ging. Het was een lange dag.’

Ze stopte de agenda terug in haar aktetas. Nu hád ze hem bijna. Nadat ze de tas weer op de grond had gezet keek ze zijn kant uit, net toen hij het bord van zijn voorgerecht wegschoof en zijn glas naar haar hief.

‘Mag ik u misschien gezelschap houden?’

En ze was nog maar nauwelijks begonnen! Met een lachje begon ze haar buit binnen te halen. Maar niet te vlug. Enig tegenspel kon geen kwaad. Ze aarzelde enkele seconden voor ze zijn vraag beantwoordde.

‘Ja hoor. Maar ik kan het niet te laat maken.’

Hij stond op, nam zijn wijnglas en ging tegenover haar zitten.

‘Jörgen Grundberg. Aangenaam.’

Hij stak haar zijn hand toe. Ze drukte die en stelde zich voor.

‘Caroline Fors.’

‘Mooie naam. Voor een knappe vrouw. Proost.’

Er glinsterde een smalle trouwring aan zijn linkerhand. Ze hief haar glas.

‘Proost.’

De ober naderde met de hoofdschotel van de heer Grundberg. Hij bleef plotseling staan toen hij zag dat zijn gast was verdwenen. Jörgen Grundberg wenkte hem.

‘Hier ben ik. Het uitzicht was hier om zo te zeggen wat aardiger.’

Ze lachte hem geforceerd toe, maar gelukkig maakte de heer Grundberg niet de indruk over zoiets als een zesde zintuig voor de gemoedstoestand van zijn omgeving te beschikken.

Een wit bord met zilveren deksel werd op de tafel tussen hen in gezet, hij schudde het fraai gevouwen katoenen servet uit en legde het op zijn knieën. Toen wreef hij in zijn handen.

Echt een man die zich op zijn maaltijd verheugde.

‘Moet ú niets eten?’

Ze voelde haar maag knorren.

‘Ik was het niet van plan.’

Hij tilde de zilveren deksel op en een exquise geur van knoflook en rozemarijn vond zijn weg naar haar neusgaten. Het water liep haar in de mond.

‘Natúúrlijk moet u eten.’

Hij keek haar niet aan, was nu volkomen geconcentreerd op het afsnijden van een stukje lamsvlees.

‘Wie wil leven, moet eten’, vervolgde hij en hij stopte een volle vork in zijn mond. ‘Heeft uw moeder u dat niet geleerd?’

Dat, en nog heel wat meer, had haar moeder haar vast ooit geleerd. Kón ze er maar buiten. Maar ze was echt hongerig. Het fruit op de kamer kwam haar plotseling niet zo verleidelijk meer voor.

Met de eerste hap in zijn mond wenkte hij de ober naar zich toe. Die kwam meteen en moest wel blijven wachten tot Grundberg was uitgekauwd.

‘Kunnen we voor de dame hier net zoiets krijgen? Zet het maar op kamer 407.’

Hij lachte haar toe, trok de sleutelkaart uit zijn zak en zwaaide er even mee naar de ober.

‘407.’

De man draaide zich om en liep weg.

‘Ik hoop niet dat u er iets op tegen heeft?’

‘Ik kan bepaald mijn eigen eten wel betalen.’

‘Ja, dat geloof ik heus wel. Maar ik wil graag betalen voor mijn opdringerigheid.’

Dat deed hij meer dan graag.

Ze nam een slokje van haar wijn. De man was haast te goed om waar te zijn. Volkomen automatisch. Hij zat daar maar van zijn lamsfilet te smullen en maakte de indruk geheel in zijn maaltijd op te gaan. Een tijd lang leek hij te zijn vergeten dat hij niet alleen aan tafel zat.

Ze observeerde hem. Ze schatte hem in de vijftig. Zijn kostuum zag er duur uit, en aangezien hij zojuist, zonder met zijn ogen te knipperen, in de Franse eetzaal van het Grand twee hoofdgerechten had besteld, was er met zijn solvabiliteit vast niets mis.

Mooi. Hij was perfect.

Je kon het hem aanzien dat hij van goed eten hield. Zijn hals wilde niet binnen de kraag van het overhemd blijven, maar was over de rand gezwollen en had zich vlak boven de knoop van zijn das neergelegd.

Een ongetrainde blik zou zich misschien door zijn uiterlijk laten misleiden, maar haar kon hij niet bedotten. Het was beslist een parvenu. Zijn tafelmanieren verrieden duidelijk dat niemand er tijdens zijn opvoeding erg veel energie aan had besteed om hem te leren hoe je je aan een diner gedraagt. Niemand had hem op zijn elleboog getikt als hij die op tafel had laten rusten, en niemand had de moeite genomen hem erop te wijzen dat hij nooit zijn mes in zijn mond mocht steken.

De bofkont!

Bovendien at hij met het bestek van het voorgerecht.

Toen haar bord voor haar belandde, was hij bijna uitgegeten. De ober tilde het zilveren deksel op, en zij moest zich bedwingen om het voorbeeld van Jörgen Grundberg niet te volgen en zich op het eten te storten. Ze sneed een stukje filet af en kauwde dat vervolgens zorgvuldig. Hij schraapte de laatste druppel saus op met zijn mes en liet dit ongegeneerd tussen zijn lippen glijden.

‘Heel aardig van u’, zei ze. ‘Dank u zeer.’

‘You’re welcome’, glimlachte hij en hij probeerde een boer achter zijn servet te verbergen.

Hij duwde zijn bord van zich af en haalde een wit medicijndoosje uit zijn zak. Hij opende het, drukte er een langwerpige capsule uit in zijn hand en slikte die vervolgens door met een slok wijn.

‘Swedish Laval Separator. Hoorde ik dat goed?’

Hij stopte het doosje terug in zijn zak. Ze bleef dooreten, maar haalde even haar schouders op. Dit was een riskante fase.

‘En u? Wat doet u?’

Dat dit altijd weer werkte! Alsof alle mannen in dure pakken van dezelfde oervader waren gekloond. Zodra je zo’n carrièremaker de kans gaf over zijn eigen successen te praten, vergat hij alles wat hem zojuist eventueel nog had kunnen interesseren.

‘Importbranche. Vooral elektronica. Ik zoek nieuwe spullen waar ik in geloof en besteed de productie uit in Letland of Litouwen. U weet dat de productiekosten maar een derde zijn als je …’

Ze genoot van de maaltijd. Hij bleef doorzeuren over zijn geniale businessidee en ze keek hem soms aan en knikte geïnteresseerd, maar vanbinnen was ze een en al knoflook en rozemarijn.

Toen ze haar bord leeg had, merkte ze dat hij was stilgevallen en keek op. Hij zat naar haar te kijken. Hoog tijd om fase twee in te luiden. Haar wijnglas was nog halfvol, maar daar viel niets aan te doen.

‘Het was echt voortreffelijk. Heel erg bedankt.’

‘Een beetje hongerig was u toch wel.’

Ze legde het bestek goed op haar bord. Hier aan tafel zat er dan toch één die ze hadden ingeprent hoe je een maaltijd formeel diende af te sluiten.

Hij zag er belachelijk tevreden uit.

‘Meestal kan ik wel raden wat een vrouw nodig heeft’, glimlachte hij.

Ze vroeg zich af of dat ook voor zijn eigen vrouw opging.

‘Mag ik u hartelijk danken voor het lekkere eten en de gezelligheid, maar nu wordt het tijd dat ik me terugtrek.’

Ze vouwde haar servet op.

‘Kan ik u niet verleiden met een slaapmutsje op de kamer?’

Hij keek haar in de ogen boven de rand van het wijnglas.

‘Bedankt. Maar ik heb een lange dag voor de boeg.’

Voordat hij haar wist te weerhouden, wenkte ze de ober. Binnen de kortste keren was hij er.

‘Kan ik afrekenen?’ vroeg ze.

De ober knikte beleefd en begon de tafel af te ruimen. Hij wierp een blik op Grundbergs gekruiste bestek.

‘Bent u klaar?’

De bijna onmerkbare ironische toon dwong haar een lachje achter haar wijnglas te verbergen, maar Grundberg zelf knikte alleen even, zich niet van de hatelijkheid bewust.

‘Laat u mij dit nu regelen’, zei hij. ‘Daar waren we het toch over eens geworden?’

Hij probeerde zijn hand op de hare te leggen, maar ze trok die weg.

‘De wijn betaal ik zelf.’

Ze pakte haar handtas, die aan de stoelleuning had gehangen, maar hij gaf het niet op.

‘Nee. Geen denken aan.’

‘Dat maak ik toch echt zelf uit.’

De ober liep weg. Grundberg glimlachte naar haar. Hij begon haar nu te irriteren, maar ze had afwijzender geklonken dan in haar bedoeling lag. Ze mocht zijn interesse nog niet temperen, en daarom glimlachte ze terug. De handtas had ze op haar knie en ze deed hem open om haar portefeuille te pakken. Snel doorzocht ze beide vakken.

‘Mijn hemel!’

‘Wat is er?’

‘Mijn portefeuille is weg.’

Ze doorzocht haar tas nog eens grondig. Vervolgens verborg ze haar gezicht achter haar rechterhand en zuchtte diep.

‘Kalm nu maar. Weet u zeker dat hij niet in uw aktetas zit?’

Ze liet deze nieuwe hoop doordringen, tot haarzelf en vooral tot hem, voordat ze gauw de aktetas op haar schoot tilde en hem opende. Hij kon niet zien wat erin zat, en dat was maar goed ook, want wie weet zou het hem hebben verbaasd als hij had gezien dat de inhoud van de aktetas van Caroline Fors, afgezien van haar agenda, bestond uit een halve rookworst en een Victorinox-zakmes.

‘Nee, hier heb ik hem niet. Mijn hemel, ik moet bestolen zijn!’

‘Nou, nou, rustig maar. Dit regelen we wel.’

De ober kwam terug met twee rekeningen op een zilveren blaadje, en Grundberg haastte zich zijn American Express Card te voorschijn te halen.

‘Neem dit van me aan.’

De ober keek haar aan om te zien of ze ermee instemde en ze knikte gauw. Hij draaide zich om en liep weg.

‘Ik betaal u terug zodra ik …’

‘Geen probleem. We komen er wel uit.’

Ze verborg haar gezicht weer achter haar handen.

‘En laat nu ook mijn hotelvoucher in mijn portefeuille gezeten hebben. Nu heb ik zelfs geen kamer. Mijn hemel’, besloot ze met nadruk.

Ze schudde ontmoedigd haar hoofd.

‘Laat mij maar even. Blijft u hier zitten, dan praat ik even met de receptionist.’

‘Maar ik kan toch niet verlangen dat …’

‘Natuurlijk wel. We vereffenen dit als de portefeuille terecht is. Haast is er niet. Laat u het maar aan mij over!’

Hij stond op en verdween naar de receptie.

Zij nam een slok wijn.

Proost.

In de lift en op weg naar de deur gaf ze uitbundig haar dankbaarheid te kennen. Hij had twee glazen whisky meegenomen, en bij haar deur deed hij een laatste poging.

‘Niet op andere gedachten gekomen wat dat nachtmutsje betreft?’

Ditmaal knipoogde hij zelfs tegen haar.

‘Het spijt me, maar ik moet bellen om alle rekeningen te blokkeren.’

Dit leek zelfs voor hem een geldig excuus, want hij gaf haar het ene whiskyglas en zuchtte.

‘Jammer.’

‘Een andere keer misschien.’

Hij snoof even en haalde haar sleutelkaart te voorschijn. Zij nam die van hem over.

‘Ik ben echt dankbaar voor alle hulp.’

Nu wilde ze de kamer in. Ze stak de kaart in de gleuf onder de deurknop. Hij legde zijn hand op de hare.

‘Ik heb kamer 407. U weet me te vinden als u zich mocht bedenken. Ik slaap licht.’

Hij gaf het niet op. Met alle zelfbeheersing die ze kon opbrengen trok ze haar hand langzaam weg.

‘Ik zal het in gedachten houden.’

De kaart deed het niet. Er was geen verlossende tik van het sluitingsmechanisme te horen. Ze probeerde het nog eens.

‘O jee’, glimlachte hij. ‘U hebt vast mijn sleutel. Een voorteken misschien?’

Ze draaide zich om en keek hem aan. Hij hield haar sleutelkaart tussen duim en wijsvinger omhoog. Ze begon haar geduld te verliezen, dat voelde ze duidelijk. Ze nam het plastic plaatje uit zijn hand en stopte het andere in de zak van zijn colbert. De deur ging bij de eerste poging open.

‘Welterusten.’

Ze liep de kamer binnen en maakte aanstalten de deur achter zich dicht te trekken. Hij stond erbij als een teleurgesteld kind. Met de belofte van een zuurtje meegelokt. Per slot was hij heel aardig geweest, dat moest ze toegeven. Een snoepje kon er wel van af. Ze dempte haar stem.

‘Ik laat wel van me horen als ik me al te eenzaam zou voelen.’

Hij begon te stralen als een lentezonnetje, en met die aanblik voor ogen deed ze de deur dicht en vanbinnen op slot.

Have a nice life.

Nadat ze de badkranen helemaal had opengedraaid, kon ze geen moment meer wachten met het afzetten van de pruik. Die kriebelde op haar hoofdhuid; ze boog zich voorover en baande zich met haar nagels een weg door het haar. Toen ze weer overeind was gekomen, bekeek ze haar gezicht in de spiegel. Het leven had bepaald zijn tol geëist. Ze was nog maar tweeëndertig, maar zelfs zij zou daar een jaar of tien aan hebben toegevoegd als ze had moeten raden. De ontgoochelingen van het leven hadden een fijn net van rimpels om haar ogen getekend, maar ze zag er nog goed uit. Hoe dan ook goed genoeg om aantrekkelijk te zijn voor mannen als Jörgen Grundberg, en meer dan dat verlangde ze niet.

Het bad was vol, en toen ze zich in het warme water liet zakken, klotste het over de rand op de vloer. Ze strekte zich uit om haar jurk te redden die ze op de badmat had uitgegooid, maar daarmee ontstond een golfbeweging die het omgekeerde effect had. Ze zou hem over de handdoekdroger moeten hangen.

Ze leunde achterover en genoot. Zoiets gaf het leven zin. Grotere eisen dan dit stelde je dan misschien niet. Haar zwervend leven had haar de kleine genoegens van het bestaan leren waarderen. Dingen die voor de meeste mensen zo vanzelfsprekend waren dat ze niet eens merkten dat ze ze meemaakten.

Zo had ook zij eens geleefd, dus ze wist waar ze het over had. Ook al was dat inmiddels wel erg lang geleden.

Directeursdochter Sibylla Wilhelmina Beatrice Forsenström. Ook zij had iedere dag vanzelfsprekend gebaad, alsof dat iets was waar ieder mens recht op had. Misschien was dat ook wel zo, maar pas als de mogelijkheid niet langer bestond ontdekte je wat het waard was.

Sibylla Wilhelmina Beatrice Forsenström.

Was het vreemd dat het haar nooit was gelukt zich aan te passen? Al bij de doop hadden ze haar van een levenslange handicap voorzien.

Sibylla.

Zelfs zwakbegaafde kinderen op school in Hultaryd gaven blijk van een enorm talent als het erom ging op haar naam te rijmen. Dat de worstkraam in het centrum worsten met dezelfde naam verkocht – voorbijgangers werden daar met een verlicht bord op geattendeerd – maakte het er niet beter op. Ook op worst kon je toen rijmen. Aan alle uiteinden. Toen ook Wilhelmina Beatrice algemeen bekend werd, kwam er geen eind meer aan de inventiviteit.

Ons kind is uniek! Zeker. Maar wiens kind is dat niet?

Hoewel, dat spreekt vanzelf. Er mocht natuurlijk geen enkel risico zijn dat ze verwisseld zou kunnen worden met een van die alledaagse arbeiderskindertjes met wie ze heel haar jeugd de schooldag deelde. Sibylla’s moeder besteedde veel aandacht aan het beklemtonen van de speciale positie van haar dochter, wat op zijn beurt het afstand nemen van de andere leerlingen rechtvaardigde. Voor Beatrice Forsenström was het belangrijk dat Sibylla zich van haar plaats in de maatschappelijke hiërarchie bewust zou zijn, maar vooral dat haar omgeving daarvan op de hoogte was. Niets kon in de ogen van haar moeder ooit chic zijn, als het niet eerst begerenswaardig was in de ogen van anderen. Enkel door hun bewondering en afgunst kon wat dan ook zijn juiste waarde bereiken.

Bijna alle ouders van haar klasgenootjes werkten in haar vaders fabriek. Bovendien bekleedde hij een prominente functie in het gemeentebestuur, waar zijn woord zwaar woog. De werkgelegenheid in Hultaryd stond of viel met hem, en dat wisten alle kinderen. Maar zijzelf hoefden nog geen werk te zoeken, en de meesten van hen hadden op hun leeftijd grootser visioenen van het leven dan het overnemen van mamma’s of pappa’s plaats achter de machines van Forsenströms Metaal & Smederij. Ze konden zich best nog wat rijmpjes op de gang veroorloven.

Alsof het directeur Forsenström overigens een zorg zou zijn.

Hij had het al druk genoeg met zijn succesvolle familiebedrijf. Voor het opvoeden van kinderen had hij tijd noch belangstelling, en van de slijtage van het tapijt naar Sibylla’s kamer in het grote landhuis kon je hem nauwelijks de schuld geven. Hij ging ’s morgens weg en kwam ’s avonds thuis en ze aten hun maaltijden aan dezelfde eettafel. Hij zat daar aan het ene uiteinde, meestal diep in gedachten of in papieren en tabellen verzonken. Wat er zich daar binnen onder het correcte oppervlak afspeelde, daar had ze nooit enig idee van gehad. Zij at vlug haar eten op en ging van tafel zodra ze er toestemming voor kreeg.

‘Nou. Ga nu maar naar boven en naar bed.’

Sibylla stond op en maakte aanstalten haar bord weg te brengen.

‘Laat dat staan. Dat doet Gun-Britt straks.’

Op school moesten ze zelf na het eten afruimen. Het was altijd zo moeilijk je te herinneren welke regels daar en welke thuis golden. Nu liet ze haar bord staan, ging naar haar vader en gaf hem een vlugge kus op de wang.

‘Welterusten vader.’

‘Welterusten.’

Sibylla liep naar de deur.

‘Sibylla. Vergeet je niet iets?’

‘Komt u mij niet boven welterusten zeggen?’

‘Sibylla! Je weet dat ik op woensdag naar de Damesclub moet. Wanneer leer je dat toch eens onthouden?’

‘Het spijt me.’

Sibylla ging naar haar moeder en kuste haar vlug op de wang. Die rook naar poeder en vrijwel vervluchtigd ochtendparfum.

‘Als je hulp nodig hebt, vraag je het maar aan Gun-Britt.’

Gun-Britt, dat was de huishoudster die het huis schoonhield en eten kookte en haar bij haar huiswerk hielp, allemaal dingen waar mevrouw Forsenström geen tijd voor had. Hemeltjelief, zij moest toch aan haar liefdadigheid denken? Hoe zou het de stakkers van kinderen in Biafra vergaan als Beatrice Forsenström niet bestond?

Sibylla herinnerde zich hoe ze die kinderen had benijd, die zo ver weg woonden en zo bang waren dat oude dames aan de andere kant van de aardbol tijd hadden om zich voor hen in te zetten. Als zesjarige had ze besloten te proberen daar iets aan te doen en sliep ze een nacht op de donkere, griezelige landhuiszolder in de hoop ook zo bang te worden. Ze sloop met haar kussen naar boven toen iedereen was gaan slapen, en ging op de stapel lompenkleden liggen. Natuurlijk had Gun-Britt haar de volgende morgen gevonden en was ze het meteen aan Beatrice gaan overbrieven. Meer dan een uur lang was haar moeder tegen haar uitgevaren, en vervolgens was zij getroffen door een migraineaanval die verscheidene dagen had geduurd. Wat vanzelfsprekend ook Sibylla’s schuld was.

Maar voor één ding moest ze haar moeder dankbaar zijn. Na bijna achttien jaar in huize Forsenström had ze een welhaast onnatuurlijk vermogen ontwikkeld om stemmingen om haar heen af te lezen en te registreren. Als een levende seismograaf had ze uit louter drang tot zelfbehoud geleerd alle nukken en uitbarstingen van haar moeder te voorzien en te ontwijken, en dat had erin geresulteerd dat ze over een ongehoord gevoel voor de lichaamstaal en signalen van mensen beschikte. Iets waarvan ze in het leven dat ze was gaan leiden veel voordeel had.

Het badwater begon af te koelen. Ze kwam overeind en schudde met het water de herinneringen van zich af. Een dikke, zachte ochtendjas hing over een radiator naast de badkuip; ze sloeg die om en liep de kamer in. Op de tv werd een Amerikaanse comedy met toegevoegd gelach vertoond, en daar ging ze een poosje naar zitten kijken. Intussen verwijderde ze zorgvuldig haar nagellak.

Schoon en heel.

Regel nummer één.

Daarin verschilde ze al geruime tijd van andere daklozen in haar kennissenkring, en het had haar in staat gesteld zich iets boven de meest troosteloze misère te verheffen.

Wie je op het eerste gezicht léék te zijn, daar ging het om.

En om niets anders.

Respect was slechts weggelegd voor hen die volgens de conventies schenen te leven. Die niet te veel van de massa verschilden. Wie er niet in was geslaagd zich aan te passen, kon alleen maar verwachten daarnaar behandeld te worden. Zwakheid was altijd provocerend. Mensen schrokken zich dood als ze iemand zonder trots zagen. Die zonder schaamte in hun lijf gewoon maar wat deed. Zo kon je toch niet worden als je het niet verdiende? Je had immers een keuze. Je mocht gerust in je eigen troep liggen als dat was wat je wilde. Als jullie lief zijn, kunnen jullie een aalmoesje krijgen van ons belastinggeld, maar alleen om niet de hongerdood te sterven. We zijn tenslotte geen monsters, we betalen iedere maand om ervoor te zorgen dat jullie soort hulp krijgt. Maar kom ons jullie gore handen niet in de metro onder de neus houden om meer van ons te eisen. Dat is echt verdomd onprettig. Wij zorgen voor het onze en jullie voor dat van jullie. Hebben jullie iets te klagen, zoek dan verdomme werk. Word wakker. Wat huisvesting? Dachten jullie soms dat wij onze huizen over de post gestuurd hebben gekregen? Als het daarom gaat, dan moet er maar ergens een tehuis worden gebouwd waar mensen als jullie kunnen wonen. In mijn wijk? Nooit van mijn leven. We moeten immers aan onze kinderen denken. We willen in onze buurt geen massa uitvaagsel dat steelt en aan de drugs is en spuiten om zich heen smijt. Maar ergens anders met alle plezier.

Want het is heus verschrikkelijk dat mensen geen plek hebben om te wonen.

Ze smeerde zich in met haar blauw-witte huidcrème en keek naar het uitnodigende bed. Het was een fantastisch gevoel, hier warm en schoon te zitten en te weten dat je weldra in een echt bed mocht gaan liggen en de hele nacht ongestoord slapen.

Ze besloot van die wetenschap nog wat te blijven genieten.

#

Mamma wist dat ik anders was. Daarom was ze altijd zo bang dat ik teleurgesteld zou zijn. Iedere keer dat ik iets echt wilde, probeerde ze me erop voor te bereiden hoe het zou voelen als het me niet zou lukken. Ze probeerde me, om me tegen verdriet te beschermen, eraan te wennen niet te veel te verwachten.

Maar als je je bij alles wat je probeert op mislukking voorbereidt, wordt mislukking ten slotte het doel zelf.

Zo kan ik niet langer leven. Nu niet.

Rune was alles wat ik me ooit had gewenst. Heel mijn leven had ik erop gewacht iemand als hij te ontmoeten, en toen, plotseling, was hij er. Hij werd voor mij belangrijker dan het leven zelf.

Hoe vaak heb ik U niet gevraagd of het daarom was dat ik gestraft moest worden.

Was de vleselijke zonde zo groot dat Gij, Heer, er niet doorheen kon kijken en U niet kon verheugen om onze liefde? Gij hebt hem van mij weggenomen, maar hebt hem nimmer in Uw rijk begroet.

Ik heb U gevraagd, God, wat er nodig was om hem vergiffenis te doen krijgen.

Want waar er een testament is, daar moet bekrachtigd worden dat wie het heeft laten opstellen dood is. Een testament wordt immers pas geldig door de dood. Daarentegen mist het geldigheid, zolang wie het heeft laten opstellen nog in leven is. Daarom is ook het vorige verbond niet zonder bloed ingewijd. Aldus wordt volgens de wet bijna alles met bloed gereinigd, en zonder dat er bloed vergoten wordt, wordt er geen vergiffenis geschonken.

Ik dank U, Heer, dat Gij mij te verstaan geeft wat mij te doen staat.

#

Ze ontwaakte doordat er iemand hard op de deur bonsde. Klaarwakker kwam ze overeind en begon haar kleren te zoeken. Hoe had ze zich verdomme kunnen verslapen? De wekkerradio stond op kwart voor negen. Was Grundberg erachter gekomen dat ze hem had beetgenomen, of was hij slechts met een ongewoon dringende stijve wakker geworden?

‘Eén ogenblik!’

Ze haastte zich naar de badkamer en graaide haar kleren bijeen.

‘Hallo. Doet u open. Ik wil u een paar vragen stellen.’

Verdomme. Dat wás Grundberg niet, het was een vrouw. Vast iemand van het personeel die haar ondanks haar nieuwe pruik had herkend.

‘Ik ben nog niet aangekleed.’

Achter de deur werd het stil. Ze liep gauw naar het raam en keek naar buiten. Langs die weg kon ze er onmogelijk vandoor gaan.

‘Ik ben van de politie. Haast u zich alstublieft.’

Politie! Verdomd nog aan toe!

‘Ik ben zo klaar. Een paar minuten maar.’

Ze duwde haar oor tegen de deur en hoorde voetstappen die zich verwijderden. Vlak voor haar neus stonden op een geplastificeerde kaart de nooduitgangen aangegeven, en ze bestudeerde de plattegrond terwijl ze met de veiligheidsspeld haar rok vastmaakte. Ze zocht op de kaart en zag dat haar kamer zich twee deuren van de brandtrap bevond. Ze greep haar jack en haar handtas en luisterde weer met haar oor tegen de deur. Voorzichtig opende ze hem op een smalle kier en keek naar buiten. Niemand. Zonder te aarzelen duwde ze de deur helemaal open, sloop de gang op en deed hem zo zacht ze kon achter zich dicht. Even later bevond ze zich op een achtertrap en haastte zich omlaag naar wat, hoopte ze, een deur naar de straat zou blijken. Toen schoot het haar te binnen. Haar aktetas. Die stond nog op kamer 312. Ze hield plotseling in, maar aarzelde slechts enkele seconden voor ze inzag dat ze de tas moest afschrijven. Om nog maar te zwijgen van de pruik in de badkamer. Zevenhonderdveertig kronen naar de bliksem. Een investering waarvan ze vele nachten ongestoorde slaap had verwacht. Ze had zelfs geen kans gezien de zeep en de flesjes shampoo mee te nemen.

Beneden in het trappenhuis kwam ze onder het groene licht van een nooduitgang tot stilstand voor een metalen deur. Ze draaide de grendel om, zette de deur voorzichtig op een kier en gluurde naar buiten. Twintig meter verderop stond een politieauto geparkeerd, maar die was leeg, en dat besef gaf haar de moed om zich op straat te wagen. Ze keek om zich heen en begreep dat ze aan de achterzijde van het Grand was beland. Het verkeer op de Stallgata stond stil, en zonder een al te gespannen indruk te maken glipte ze tussen de auto’s door en vervolgde haar weg via de Blasieholmstorg. Bij de Arsenalsgata sloeg ze rechtsaf, passeerde Berns en liep verder naar de Hamngata. Niemand scheen haar te zijn gevolgd, maar voor alle zekerheid liep ze over de Norrmalmstorg en vervolgens de Biblioteksgata in. Ze vertraagde haar pas, en toen ze langs de Wienerkonditorei kwam besloot ze er binnen te gaan om haar gedachten te ordenen.

Ze ging aan een tafeltje zo ver mogelijk van het raam zitten en probeerde tot rust te komen.

Sinds ze zich haar hotelnachten was gaan gunnen, was het beslist nog nooit zo op het nippertje geweest. Het Grand kon ze voorlopig maar beter vergeten. Wat ze niet kon begrijpen was hoe Grundberg haar had betrapt. Had iemand van het personeel haar soms herkend en hem vervolgens op zijn kamer gebeld? Waarom had hij haar dan de hele nacht laten blijven? Ze zou het nooit te weten komen, en het was ook om het even.

Ze keek om zich heen.

Overal zaten mensen aan het ontbijt; had ze nu maar wat geld.

Ze voelde pijn in haar keel, vroeg zich af of ze misschien ook verhoging had en legde haar hand op haar voorhoofd. Moeilijk te zeggen.

Ze keek op haar horloge wat de datum was. Het was weer stil blijven staan. Ze had het sinds haar confirmatie, zeventien jaar geleden, altijd om gehad. Een geschenk van pa en ma. Voor een gelukkig en voorspoedig leven.

Ja hoor.

Hoewel, betrekkelijk gelukkig was ze niettemin. Nu, nadat ze had besloten te proberen iets aan haar treurig leven te doen, en het tot haar begon door te dringen dat ze het nog voor elkaar zou krijgen ook. Ze was hoe dan ook heel wat gelukkiger dan toen ze nog een welgemanierde directeursdochter was. Welgemanierd zijn, dat was het eerste waarmee ze was gestopt, al begreep ze indertijd niet goed hoe dat zo was gekomen. Toen ook haar andere gebreken werden ontdekt, kwam er een eind aan het geduld in het landhuis, en was ze ook opgehouden directeursdochter te zijn.

Maar elke maand, jaar in jaar uit, was er in een postbus aan de Drottninggata een witte envelop zonder afzender beland. En elke maand bevatte die exact vijftienhonderd kronen.

Nooit een woord, of enig blijk dat ze benieuwd was hoe ze zich redde. Haar moeder kocht haar geweten af, zoals ze dat ook bij de kinderen van Biafra had gedaan.

Haar vader wist hoogstwaarschijnlijk nergens van.

De huur voor de postbus was tweeënzestig kronen.

Per maand.

Een jonge dienster met een ring door haar neus kwam vragen of ze iets wilde bestellen. Dat had ze graag gedaan, als ze maar wat geld had gehad. Ze schudde het hoofd en stond op, liep de Biblioteksgata op en begon aan de wandeling naar het Centraal Station. Ze moest zich omkleden.

Ze was halverwege de Norrmalmstorg toen haar oog erop viel. Een knalgeel krantenbulletin met dikke, zwarte blokletters. Ze las het driemaal voordat helemaal tot haar doordrong wat er stond.

EXTRA EDITIE

Beestachtige moord in nachtelijk Grand Hôtel

TT STOCKHOLM – In zijn kamer in het Grand Hôtel in het centrum van Stockholm is gisteravond laat een man vermoord. De man, afkomstig uit een stad in Midden-Zweden, was op zakenreis en verbleef sinds twee dagen in het hotel. Volgens het personeel van het Grand zou de man vrijdag uit Stockholm vertrekken. De politie is zeer terughoudend waar het de moord betreft, maar onthult wel dat het lichaam kort na middernacht door het personeel werd ontdekt, gealarmeerd door een gast die op de gang buiten de hotelkamer van de vermoorde bloedvlekken had gezien. Volgens de politie was op het lichaam een soort schennis gepleegd.

De politie heeft nog geen enkel spoor van de moordenaar, maar hoopt dat het verhoor van het Grand-personeel en van andere gasten licht op de gebeurtenissen zal werpen. Bij het ter perse gaan van de krant was het onderzoek van de plaats van het misdrijf nog niet afgesloten, en het Grand Hôtel is tot nader order afgezet. Het lichaam is overgebracht naar het gerechtelijk laboratorium te Solna, waar het vandaag een autopsie zal ondergaan. Naar verwachting zal het verhoor van personeel en hotelgasten de hele dag duren, waarna de afzetting zal worden opgeheven.

Dat was alles.

Er was een paginabrede afbeelding van het Grand Hôtel, en de rest van het artikel ging over andere steekmoorden in de afgelopen tien jaar in Zweden, het geheel nauwkeurig gedocumenteerd met foto’s, leeftijden en namen van slachtoffers.

Dáárvoor hadden ze bij haar aangeklopt. Ze was meer dan dankbaar dat ze zich uit de voeten had weten te maken. Hoe had ze haar aanwezigheid in een van de duurste hotels van Stockholm kunnen verklaren? Zij die zelfs het geld niet had voor een kaal kopje koffie in de Wienerkonditorei. Hoe zou ze hen aan het verstand kunnen brengen dat ze zich van tijd tot tijd een nacht in een echt bed gunde? Altijd op kosten van iemand die het nauwelijks merkte? Nee, ze wist wel zeker dat niemand dat zou begrijpen. Niemand die zelf niet wist hoe dat voelde.

‘Het is hier geen bibliotheek. Wilt u die krant nou hebben of niet?’

De man in de kiosk zag er geïrriteerd uit. Zonder te antwoorden zette ze de krant gehoorzaam terug in het rek.

Het was koud buiten, en haar keel deed echt pijn. Ze ging op weg naar het Centraal Station. Ze had ook geld nodig. Pas over twee dagen zou de volgende termijn in de postbus belanden. Vóór maandag zou ze er niet bij kunnen komen.

Bij het bagagedepot op het Centraal Station stond een wisselautomaat; ze liep erheen en drukte een paar maal op de knop van de papiergeldautomaat.

‘Wat nú weer?’

Ze zei het zo luid en duidelijk dat haar irritatie niemand in de omgeving had kunnen ontgaan. Ze drukte nog een paar maal, zuchtte diep en keek om zich heen. Een man achter de balie van het depot keek haar kant uit. Ze ging naar hem toe.

‘Is er iets?’ vroeg hij.

‘Hij doet het niet. Ik heb er een biljet van honderd kronen in gestopt, maar wisselgeld ho maar, en mijn trein gaat over acht minuten …’

De man drukte op de kassa en de lade schoot naar buiten.

‘Dat ding heeft al vaker gehaperd.’

Wat een mazzel.

Hij telde tien munten van tien kronen af en legde die in haar uitgestrekte hand.

‘Nou. Nu haalt u uw trein wel.’

Ze glimlachte en stopte het geld in haar handtas.

‘Bedankt.’

De sleutel van de bagagekluis zat gelukkig in haar jaszak en niet in de aktetas die ze in het Grand had laten liggen.

Nadat ze haar rugzak eruit had gehaald, ging ze naar het damestoilet; een paar minuten later had ze zich omgekleed in jeans en een gewatteerd jack en besloten wat ze zou gaan doen.

Het moest maar een nacht bij de Johanssons worden.

Op weg naar het volkstuincomplex Eriksdal kocht ze een blik witte bonen, brood, twee appels, cola en een verse tomaat. Ze voelde de eerste regendruppels toen ze de Eriksdalgata overstak. De hemel was de laatste dagen loodgrijs geweest, en vandaag was geen uitzondering.

De zomerhuisjes op het terrein leken er verlaten bij te staan, en ze was dankbaar dat het betrokken maartse weer vandaag geen eigenaars had aangelokt om in de tuin te werken. Maar misschien was het daar ook nog te vroeg voor. Al lag er al lang geen sneeuw meer, de vorst was vast nog niet uit de grond.

Ze was hier nog nooit op klaarlichte dag naartoe gekomen, en het was zonder meer een risico, maar ze voelde zich moe en landerig en had behoefte aan rust. Intussen wist ze wel zeker dat ze koorts had.

De sleutel lag als altijd in de schaal voor hangplanten. De geranium die er de vorige zomer in had gepronkt was nu weggehaald, maar de sleutel was niet ergens anders verstopt. Het was de eerste plek waar ze had gezocht, toen ze voor het eerst bij het zomerhuisje was geweest. Bijna vijf jaar geleden.

Kurt en Birgit Johansson, contractuele eigenaars van het volkstuintje, hadden er geen idee van dat ze hun zomerhuisje met Sibylla deelden. Zij liet het altijd achter in de staat waarin ze het had aangetroffen en zorgde er wel voor geen van hun eigendommen kapot te maken. Dat ze juist dít zomerhuisje had uitgezocht berustte deels op de vondst van de sleutel, maar daarnaast op het feit dat de tuinmeubelen van de Johanssons buitengewoon dikke kussens hadden waar je altijd uitstekend op sliep, en dat ze bovendien op het goede idee waren gekomen om in hun kleine vrijetijdsdroom permanent een petroleumkachel met kookplaat te laten staan. Ze was intussen op de hoogte van hun gewoonten. Ze verbleven hier meestal in de zomermaanden. Als het geluk haar niet in de steek liet, zou ze hier een tijdje met rust worden gelaten.

Het voelde guur en vochtig aan in het huisje. Dat bestond uit één enkele ruimte van misschien tien vierkante meter; toch was het nog een van de grootste op het terrein. Langs de ene korte wand stonden een paar keukenkasten en een zinken gootsteentje. Ze opende het kastje eronder om te zien of de emmer op zijn plaats stond onder de afgezaagde afvoerpijp.

Bij het raam bevond zich een afgeschilferd tafeltje voor twee personen met twee verschillende Windsorstoelen. De bloemetjesgordijnen waren met vliegenpoep bespikkeld. Ze trok ze dicht, pakte een bronzen kandelaar van de kast en stak de kaars aan. Huiverend trok ze de rits van haar gewatteerde jack tot haar kin omhoog en liep naar de petroleumkachel. De jerrycan was bijna leeg, in de loop van de middag zou ze bij het pompstation meer brandstof moeten gaan kopen. Toen ze de kachel had aangestoken, haalde ze een porseleinen schaal uit de kast, legde de tomaat en de appels erin en zette hem op tafel. Het leven had haar de kleine dingen van het bestaan leren waarderen, en een daarvan was te proberen het zich zo gezellig mogelijk te maken. Ze trok haar slaapzak uit de rugzak en spreidde de dikke kussens op de vloer uit. Ze waren vochtig, dus legde ze haar kampeermatje erbovenop voordat ze ging liggen.

Met de armen onder het hoofd bestudeerde ze de plafondbetimmering en ze besloot het Grand Hôtel te vergeten. Niemand wist dat ze daar was geweest; wie ze was, daar zouden ze al helemaal niet achter kunnen komen.

Gerustgesteld door die overtuiging en zonder enig angstig voorgevoel zonk ze langzaam dieper en dieper in slaap.

Zodra ze het effectieve klopje op de klasdeur hoorde, wist ze wie erachter stond.

Ze zaten in de zesde en hadden aardrijkskunde; ieders blik ging naar de gesloten deur.

‘Binnen!’

De juf liet met een zucht haar boek zakken, Beatrice Forsenström deed de deur open en kwam binnen.

Sibylla sloot haar ogen.

Ze wist dat de juf een even grote hekel had aan haar moeders onaangekondigde bezoeken als zijzelf. Korte bezoekjes, die de aandacht deden verslappen en er altijd op uitliepen dat ze voor Sibylla een speciale behandeling opeiste.

Ditmaal ging het om de verkoop van kerst-korenschoven voor de vogels. Verscheidene ouders waren op een donderdagavond bijeengekomen om schoven en kransen te vlechten, en de leerlingen zouden op hun beurt langs de deuren gaan om zo geld voor het schoolreisje in de lente in te zamelen.

Beatrice Forsenström had niet meegedaan.

Collectieve ouderbijeenkomsten waren niets voor haar; het was ver beneden haar waardigheid om zich een hele donderdagavond met de bezigheden van het gewone volk in te laten, en voor haar dochter gold waarachtig hetzelfde. Dat die zou rondrennen en als de eerste de beste bedelaar bij mensen aankloppen, was volstrekt uitgesloten. Ze had de brief die Sibylla van school had meegekregen verfrommeld en in de prullenbak gegooid.

‘Hoeveel wordt iedere leerling verondersteld bij die verkoop aan de deur in te zamelen?’

De irritatie in de stem van Beatrice Forsenström kon niemand in de klas ontgaan.

De juf ging achter de katheder staan.

‘Nou, dat hangt ervan af,’ zei ze, ‘ik weet niet precies waarop we kunnen rekenen.’

‘Ik zou u dankbaar zijn als u me zou kunnen inlichten wanneer u het weet. Mijn dochter zal niet aan de verkoop meedoen.’

De juf keek naar Sibylla. Die sloeg haar ogen neer en staarde naar het boek dat op de bank lag opengeslagen. Rivieren: de Viska, de Ätra, de Nissa, de Laga.

‘Maar ik geloof dat de kinderen het juist spannend vinden’, hoorde ze de juf proberen.

‘Best mogelijk. Maar voor Sibylla gaat dat niet op. U krijgt het geld van mij, zodra ik weet om welk bedrag het gaat.’

‘Maar we hebben dit nu juist bedacht opdat de ouders niet extra zouden moeten betalen voor het schoolreisje.’

Beatrice Forsenström zag er plotseling tevreden uit. Sibylla zag in dat haar moeder de juf zover had gekregen dat ze precies de woorden zei waarop ze had gehoopt, en die haar in de gelegenheid zouden stellen te zeggen wat ze werkelijk van dit alles dacht.

Sibylla sloot haar ogen.

‘Ik moet zeggen dat ik het opmerkelijk vind dat de school zulke besluiten neemt zonder de ouders naar hun mening te vragen. Misschien vinden sommige ouders dit een goede noodoplossing, maar ik geef er de voorkeur aan zo nodig voor mijn kind te betalen. Voortaan zouden ik en mijn man geraadpleegd willen worden, voordat u zulke collectieve besluiten neemt.’

De juf zei niets meer.

Sibylla hoorde hoe haar moeder zich omdraaide en wegging.

En zij had nog wel samen met Erika mogen gaan. De juf had hen zo ingedeeld dat niemand uit de boot zou vallen. Ze had er een hele week naar uitgezien.

Nauwelijks was de deur dichtgeslagen, of de eerste tegenwerpingen kwamen.

‘Juf. Ik vind het niet eerlijk als Sibba niet hoeft te verkopen.’

‘Mag ik dan met Susanne en Eva mee?’

Erika klonk hoopvol.

‘Als je nou zo rijk bent, waarom betalen jullie dan het hele schoolreisje niet?’

Ze voelde het achter haar oogleden branden. Niets haatte ze zozeer dan plotseling alle blikken op zich gericht te zien.

‘Luister eens. Ik geloof dat we even pauzeren.’

Het rumoer van achteruitgeschoven stoelen. Toen Sibylla weer opkeek, was ze als enige in de klas achtergebleven. Alleen de juf stond nog achter haar katheder.

Ze glimlachte even naar Sibylla en zuchtte.

Die voelde iets uit haar neus stromen en moest snuiven om te voorkomen dat het op de bank zou druppelen.

‘Het spijt me, Sibylla, maar ik kan hier ook niets aan doen.’

Sibylla knikte en boog haar hoofd weer. Er kwamen twee bobbels in de afbeelding van de vesting Varberg, toen haar ogen overstroomden.

De juf kwam naar haar toe en legde haar handen op haar schouders.

‘Als je wilt, mag je deze pauze binnenblijven.’

Toen ze wakker werd voelde ze zich niet lekker. Ze moest naar gedroomd hebben. Haar keel voelde opgezet en slikken deed pijn.

De kachel was uitgegaan en ze besloot petroleum te gaan kopen. Haar jack had ze al aan, en ze reikte naar haar schoenen. Die waren ijskoud en de vochtige kilte trok op in haar benen. Ze lichtte de gordijnrand iets op en keek naar buiten. De omringende huisjes leken nog altijd verlaten. Op weg naar buiten griste ze een appel mee en opende toen de deur. Het regende niet langer, maar de hemel was zo grauw dat het een wonder was dat er nog wat licht doorheen wist te dringen. Ze stapte het trapje op en trok de deur achter zich dicht.

Het tuintje was goed winterklaar gemaakt. Geen moeite was hun te veel geweest om de aanbevelingen in het tuinboek op te volgen. Alle verwelkte bloemen waren afgeknipt en op de composthoop binnen de omheining gelegd, en delen van het bloembed waren met sparrentwijgen bedekt. Daar zouden de teerste scheuten van het echtpaar Johansson wel hebben overwinterd.

‘Zoekt u iemand?’

Ze schrok op en draaide zich om. Hij stond achter de omheining met een paar takken in zijn hand, aan de kant die je vanuit het raam in haar zomerhuisje niet kon zien.

‘Hallo. Oei, wat hebt u mij laten schrikken!’

Hij keek haar argwanend aan. Zij wist uit ervaring dat het Eriksdal-park bij tijd en wijle een toevluchtsoord voor drugsverslaafden was en begreep het dus wel.

‘Kurt en Birgit hebben me alleen gevraagd hun huisje een paar weken in de gaten te houden. Ze zijn naar de Canarische Eilanden.’

Ze liep op hem af en stak haar hand uit over de omheining. De Canarische Eilanden, was dat misschien overdreven geweest? Maar het was te laat om zich te bedenken.

‘Ik ben Monika. Mijn moeder is Birgits zus.’

Hij gaf haar een hand en stelde zich voor.

‘Uno Hjelm. Ik hoop dat u het mij niet kwalijk neemt, maar we houden elkaar hier goed in de gaten. Er sluipen vreemde types rond.’

‘Ja, dat weet ik. Daarom hebben ze me ook gevraagd een oogje in het zeil te houden.’

Hij knikte. Ze zag dat haar leugen in goede aarde was gevallen.

‘Dus ze zijn naar de Canarische Eilanden? Nee maar. Daar hebben ze me vorige week niets over verteld.’

Nee, dat geloof ik best.

‘Het kwam plotseling op. Ze wisten een goedkope last-minutereis te pakken te krijgen.’

Hij keek naar de lucht.

‘Het is wel te hopen dat ze daar beter weer hebben dan wij hier. Het zou nog zo gek niet zijn om er even tussenuit te gaan.’

‘Nee, inderdaad.’

Hij verzonk in reisdromen en zij maakte van de gelegenheid gebruik om een eind aan het praatje te maken.

‘Ik ga wat wandelen, maar kom straks terug.’

‘Ja, ja. Het is niet zeker dat ik er dan nog ben. Ik geloof dat ik het gauw opgeef. Ik kwam hier alleen even kijken.’

Ze knikte en liep naar het hekje. Het was nu maar te hopen dat Kurt en Birgit tijdens haar wandeling naar Statoil niet zouden opduiken.

Dat zou meneer Hjelm in verwarring kunnen brengen.

Ze liep zo snel ze kon. Op het etiket van haar slaapzak stond dat die tot min vijftien graden Celsius warm genoeg was, maar haar dutje had haar niettemin totaal verkleumd. Ze had graag wat Alvedon gehad voor haar keel. Misschien moest ze daar bij de Stadsmissie[1] om vragen.

Bijna was ze bij het Statoil-pompstation, toen het weer begon te regenen. Natte kleren waren een ellende om droog te krijgen, en ze rende de laatste stappen naar de overkapping. Had ze voor de terugweg maar een paraplu gehad. Bij dit weer moest de Stadsmissie maar wachten.

Naast de deur van het benzinestation hingen de bulletins van de avondbladen, en ze wierp daar in het voorbijgaan een blik op. Een ervan was geel en bevatte negen woorden, over twee regels verdeeld.

Ze bleef staan.

Het slachtoffer van de steekmoord

Politie zoekt mysterieuze vrouw

Onder die kop stond een foto, en er was geen twijfel mogelijk over wie daarop stond.

Het was Jörgen Grundberg.

‘Moet je daar net nú over beginnen?’ vroeg Beatrice Forsenström. ‘Trek liever je jurk aan.’

Sibylla zat in haar ondergoed op bed. Ze had de stoute schoenen aangetrokken en het moment zorgvuldig gekozen. Als er één moment denkbaar was waarop haar moeder toegeeflijk zou zijn, dan was dat vlak voor ze op weg zouden gaan naar de jaarlijkse kerstviering. Dan was ze altijd goedgehumeurd. Vol verwachting en uitgelaten stormde ze het huis door om te zorgen dat iedereen er piekfijn uitzag. Het was een van de jaarlijkse gelegenheden waarbij ze echt haar status kon tonen en ervan genieten, wat in het kleine Hultaryd niet altijd zo eenvoudig was.

‘Alstublieft, mag ik mee gaan verkopen? Al is het maar één dag.’

Ze hield haar hoofd schuin om er extra smekend uit te zien. Misschien zou dat ervoor kunnen zorgen dat haar moeder op dit uur van verwachtingen genade voor recht zou doen gelden en haar verzoek inwilligen.

‘Pak je zwarte schoenen’, antwoordde ze en ze liep naar de deur.

Sibylla slikte. Ze moest nog één poging wagen.

‘Alstublieft …?’

Beatrice Forsenström bleef op weg naar de deur staan en draaide zich om. Ze keek haar dochter aan met een rimpel tussen de wenkbrauwen.

‘Heb je niet gehoord wat ik heb gezegd? Mijn dochter hoeft niet als een bedelaar van huis naar huis te rennen om met een of ander schoolreisje mee te gaan. Mocht je beslist mee willen, dan betalen je vader en ik dat voor jou. En ik vind echt dat je wel wat meer dankbaarheid zou kunnen tonen in plaats van stennis te maken net nu we naar je vaders kerstfeest gaan.’

Sibylla sloeg haar blik neer en haar moeder ging de kamer uit.

Dit betekende dat de discussie over was. Voorgoed. Alsof er van discussie sprake was geweest. Dat ze hoe dan ook haar moeders besluit in twijfel had getrokken was het toppunt van brutaliteit, en ze wist dat ze er later die avond voor zou moeten boeten. Ze had haar moeders goede humeur weten te bederven, en dat deed je niet ongestraft.

Het voorspelde weinig goeds. Alsof het al niet erg genoeg was.

Het kerstfeest van Forsenströms Metaal & Smederij was een jaarlijks terugkerend evenement, waar Sibylla even verlangend naar uitzag als naar een wortelkanaalbehandeling. Het was bij die gelegenheid dat directeur Forsenström en zijn vrouw van hun welwillendheid blijk gaven door voor hun personeel met aanhang een feest te organiseren. Dat Sibylla daarbij aanwezig moest zijn, sprak vanzelf. Bovendien was haar plaats natuurlijk aan de eretafel op de verhoging in de gemeentelijke ontmoetingsruimte. Daar mocht geen enkel kind zitten, behalve zij natuurlijk weer. Alle andere kinderen en jongelui zaten aan een aparte tafel, en de afstand tussen hen en haar was in de kersttijd groter dan ooit.

Haar jurk lag als een hoon op bed. Haar moeder had hem in een of andere chique boetiek in Stockholm gekocht, en Sibylla zou nooit ook maar op het idee zijn gekomen om te vragen of ze hem bij het kerstfeest niet aan hoefde. Dat ze twaalf was en alle andere meisjes in jeans en Fruit of the Loom-truitjes met V-hals gekleed zouden gaan, daar kon je toch echt geen rekening mee houden. Zij moest daar naast haar ouders van haar verheven positie op het gewone volk zitten neerzien.

Ze trok de jurk over haar hoofd en bekeek zichzelf in de spiegel. Haar borsten, waar eindelijk wat groei in was gekomen, werden effectief in haar borstkas gedrukt.

Het zou een vreselijke avond worden.

‘En je doet die blauwe haarspelden in’, riep haar moeder. ‘Gun-Britt kan je ermee helpen.’

Een uur later, met de twee haarspelden naar behoren aangebracht, zat ze op haar plaats tussen de chef verkoop en diens kwalijk riekende vrouw. Ze gluurde naar de jongerentafel, terwijl ze tegelijk beleefd antwoord gaf op de flemerige vragen van haar tafelburen over hoe het op school ging. Ze voelde dat haar moeder haar geregeld observeerde en vroeg zich af hoe mamma haar misnoegen over haar dochters weerspannigheid zou gaan uiten.

Ze moest echter tot het dessert wachten voordat ze daar een antwoord op kreeg.

‘Sibylla. Jij kunt vast wel iets voor ons zingen?’

Er opende zich een kloof onder haar stoel.

‘Maar mamma, moet ik echt …’

‘Toe nou maar. Een van al die kerstliedjes die je kent.’

De chef verkoop glimlachte haar bemoedigend toe.

‘Een kerstlied zou gezellig zijn. “Glans over meer en strand”, ken je dat?’

Ze wist dat ze voor het blok stond. Geen kant kon ze op. Ze keek de tafel rond. Aller ogen waren vol verwachting op haar gericht. Iemand begon te klappen, en het nieuws dat Sibylla Forsenström iets zou zingen ging als een lopend vuurtje door de zaal. Alle gezichten aan de jongerentafel wendden zich naar de verhoging en er ontstond een spontaan spreekkoor om haar te laten opstaan.

‘Sibylla! Sibylla! Sibylla!’

‘Laat je je nog langer bidden?’ vroeg haar moeder. ‘Je ziet, iedereen wacht.’

Langzaam schoof ze haar stoel naar achteren en stond op. Het geroezemoes in de zaal viel stil en ze ademde diep in om het maar gauw achter de rug te hebben.

‘We zien niks’, riep iemand van de jongerentafel. ‘Ga op je stoel staan!’

Ze keek smekend naar haar moeder, maar die wuifde slechts als teken dat ze erop mocht klimmen.

Haar knieën knikten en ze was bang haar evenwicht te verliezen. Ze keek naar de tafel van de jongeren, de honende gezichten daar kon je niet over het hoofd zien. Dit werd het hoogtepunt van het feest.

Ze hapte weer naar lucht en begon met trillende stem te zingen. Al na de eerste regel besefte ze dat ze te hoog had ingezet. Zo kreeg ze de hoge tonen aan het eind van het lied er nooit uit. En dat lukte haar ook niet. Haar stem weigerde en het gegiechel in de zaal trof haar als een zweepslag. Met een vuurrood gezicht ging ze weer op haar stoel zitten, en na enkele seconden begon de chef verkoop te applaudisseren. Na enige aarzeling lukte het hem de anderen mee te krijgen. Ze ontmoette haar moeders blik over de tafel en zag dat de bestraffing voorbij was.

Nu zou ze met rust gelaten worden.

[1] De Stadsmissie is een kerkelijke liefdadigheidsinstelling in een aantal Zweedse steden