Marie NDiaye

Drie sterke vrouwen

Vertaald uit het Frans door Jeanne Holierhoek

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De vertaalster ontving voor deze vertaling een projectwerkbeurs van het Nederlands Letterenfonds. Zij dankt Henriëtte Gorthuis voor de assistentie.

Oorspronkelijke titel Trois femmes puissantes, verschenen bij Éditions Gallimard, Parijs

Oorspronkelijke tekst © Éditions Gallimard, Paris, 2009

Nederlandse vertaling © Jeanne Holierhoek en De Geus bv, Breda 2010

Omslagontwerp Diny van Rosmalen

Omslagillustratie © Getty Images/Bob Thomas

isbn 978 90 445 2819 0

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

I

En degene die haar ontving of die toevallig, zo leek het, op de drempel van zijn grote betonnen huis verscheen, in een aanzwellende, plotseling zo krachtige schittering dat zijn in lichte kleuren geklede lichaam die schittering zelf leek voort te brengen en te verspreiden, de man die daar stond, klein, zwaarder geworden, als een neonlamp omhuld door een wit schijnsel, die man, plotseling opgedoken op de drempel van zijn kolossale huis, had niets meer van zijn vroegere arrogantie, zei Norah meteen in zichzelf, was zijn fiere houding kwijt en ook zijn jeugdigheid, ooit zo raadselachtig constant dat ze onvergankelijk leek.

Zijn handen hield hij gevouwen op zijn buik, zijn hoofd helde zijwaarts, en dat hoofd was grauw, die buik puilde week uit onder het witte overhemd, boven de riem van de crèmekleurige broek.

Daar stond hij in een kille glans, hij moest op de drempel van zijn pretentieuze huis zijn neergekomen van de tak van een flamboyant die in de tuin stond, want toen ze het huis was genaderd, overwoog Norah, was ze door het hek heen strak naar de voordeur blijven kijken, en ze had niet gezien dat die deur was opengegaan om haar vader naar buiten te laten – en toch was hij voor haar verschenen in het kwijnende daglicht, die afgetakelde man in zijn stralenkrans, die zo’n zware klap op zijn schedel leek te hebben gekregen dat de harmonische proporties die Norah zich herinnerde, waren vervormd tot die van een dikke man zonder hals met plompe, korte benen.

Roerloos zag hij haar naderen en niets in zijn weifelende, ietwat starende blik duidde erop dat hij haar komst verwachtte, dat hij haar had gevraagd, haar had gesmeekt (voorzover, dacht zij, een man als hij in staat was om wat voor hulp dan ook af te smeken) of ze naar hem toe wilde komen.

Hij stond daar, meer niet, na misschien te zijn neergevlogen van de dikke tak van de flamboyant die het huis in een gele schemering hulde, om een logge landing te maken op de drempel van brokkelig beton, en het was of slechts het toeval Norahs schreden op dat moment naar het hek voerde.

En deze man, die de gave had zijn eigen smeekbeden te transformeren tot een verzoek dat hij genoodzaakt was geweest in ontvangst te nemen, keek toe terwijl zij het hek openduwde en de tuin betrad, met de houding van een gastheer die, lichtelijk verstoord, zijn best doet dat te verbergen, een hand boven zijn ogen, al wierp de avond reeds een schaduw over de deuropening, waarin zich het licht verspreidde van zijn eigenaardige gestalte die daar als geëlektriseerd stond te stralen.

‘Zo, ben jij dat’, zei hij met een doffe, zwakke stem, die in het Frans, de taal die hij toch zo voortreffelijk beheerste, altijd onzeker klonk, alsof zijn trotse angst om bepaalde lastig te vermijden fouten te maken, een angst die hem altijd had vergezeld, uiteindelijk had geleid tot een lichte trilling in zijn stem zelf.

Norah gaf geen antwoord.

Vluchtig omhelsde ze hem, zonder hem tegen zich aan te drukken, want de bijna onmerkbare manier waarop het weke vlees van haar vaders armen onder haar vingers verkrampte, bracht haar in herinnering dat hij een hekel had aan lichamelijk contact.

Ze meende een zweem van een muffe lucht te ruiken.

Een geur afkomstig uit de vermoeide bloemenweelde van de grote gele flamboyant, die zijn takken over het platte dak van het huis duwde en waarin die zelfingenomen, gesloten man misschien tussen de bladeren nestelde terwijl hij scherp lette, was Norahs ongemakkelijke gedachte, op het zwakste geluid van stappen die het hek naderden, om dan weg te vliegen en onbeholpen neer te strijken op de drempel van zijn ruime woning met de ruwbetonnen muren, of afkomstig, die geur, van het lichaam zelf of uit de kleren van haar vader, van zijn gerimpelde, askleurige oudemannenhuid, ze wist het niet, ze zou het niet hebben kunnen zeggen.

Hoogstens kon ze stellen dat hij die dag, tegenwoordig waarschijnlijk iedere dag, overwoog ze, een gekreukeld hemd droeg vol zweetvlekken, en dat zijn broek op de knieën glom, groenig zag en lelijk uitzakte, misschien omdat hij als een te zware vogel steeds viel zodra hij in aanraking kwam met de grond, of misschien, bedacht Norah met een enigszins mat medelijden, omdat ook hij uiteindelijk een slonzige oude man was geworden, onverschillig of blind voor smoezeligheid, al hield hij nog vast aan de gewoonten van een vormelijke elegantie door zich wit en roomkleurig te kleden, zoals hij altijd had gedaan, en door zich nooit, zelfs niet op de drempel van zijn onvoltooide huis, te vertonen zonder zijn stropdas te hebben gestrikt, uit welke stoffige kamer hij ook tevoorschijn mocht zijn gekomen, uit welke bloeiensmoede flamboyant hij ook mocht zijn neergevlogen.

Norah, die op het vliegveld een taxi had genomen en daarna nog lang door de hitte was blijven lopen, want het precieze adres van haar vader wist ze niet meer en pas toen ze het huis had herkend had ze zich weer kunnen oriënteren, voelde zich nu plakkerig, vies, miezerig.

Ze droeg een lindegroene, mouwloze jurk, vol gele bloemetjes die leken op de bloemen die vanuit de flamboyant op de drempel waren neergedaald, en haar open schoenen waren in dezelfde zachtgroene kleur.

Met een schok zag ze dat de voeten van haar vader getooid waren met plastic teenslippers, terwijl hij er volgens haar altijd een eer in had gesteld uitsluitend glimmend gepoetste schoenen te dragen, beige of gebroken wit.

Misschien was het omdat deze slonzige man geen enkel recht meer had om haar met een kritische, teleurgestelde of strenge blik te bezien, of omdat ze met de kracht van haar achtendertig jaren niet langer bovenal ongerust was over het oordeel dat haar uiterlijk zou oproepen, hoe dan ook zei ze tegen zichzelf dat ze zich vijftien jaar geleden opgelaten en vernederd zou hebben gevoeld wanneer ze zwetend en moe was verschenen voor haar vader, wiens uiterlijk en manier van doen in die tijd nooit werden ontsierd door het geringste teken van zwakte, van gevoeligheid voor de hitte, terwijl het haar nu niet kon schelen en ze haar vader zelfs, zonder het af te wenden, vrijuit haar onopgemaakte, glimmende gezicht toonde, ze had in de taxi niet de moeite genomen het te poederen, en verbaasd zei ze in zichzelf: hoe is het mogelijk dat dit allemaal zo belangrijk voor me is geweest, en daarna, met een wat zure, wrokkige vrolijkheid: laat hij maar van me denken wat hij wil, want ze herinnerde zich gemene, beledigende opmerkingen, losjes uitgesproken door die hooghartige man wanneer zij en haar zus, toen nog pubers, hem kwamen bezoeken, allemaal opmerkingen over hun gebrek aan elegantie en hun ongestifte lippen.

Op dit moment had ze wel tegen hem willen zeggen: realiseer je eens hoe je tegen ons praatte, als tegen vrouwen die de plicht hadden om verleidelijk te zijn, terwijl we opgroeiende meisjes waren, en ook nog eens jouw dochters.

Ze zou het hem graag luchtig hebben gezegd, met iets van knorrigheid, alsof het slechts een variant was op de enigszins barse humor van haar vader, en dat ze er dan samen om hadden geglimlacht, hij met een vleugje wroeging.

Maar toen ze hem daar zo zag staan, met zijn plastic slippers op de betonnen drempel, waar het vol lag met de verwelkende bloemen die hij misschien mee omlaag nam wanneer hij met een zware, vermoeide vleugelslag de flamboyant verliet, besefte ze dat hij er net zomin in geïnteresseerd was haar nauwkeurig te bekijken en een oordeel over haar uiterlijk te formuleren, als dat hij de nadrukkelijkste toespeling op zijn boosaardige appreciaties van vroeger zou hebben gehoord en begrepen.

Zijn ogen stonden hol, zijn blik was afwezig, starend.

De vraag kwam bij haar op of hij echt nog wel wist dat hij haar had geschreven of ze wilde komen.

‘Zullen we naar binnen gaan?’ zei ze, terwijl ze de tas met haar bagage over haar andere schouder hing.

‘Masseck!’

Hij klapte in zijn handen.

De ijsglans die zijn vormeloze lijf omgaf, een bijna blauwige glans, leek nog te verhevigen.

Een oude man in een bermuda en een gescheurd polohemd kwam met kwieke pas het huis uit, blootsvoets.

‘Neem jij die tas’, beval de vader van Norah.

En daarna weer tegen haar: ‘Dit is Masseck, weet je nog?’

‘Ik kan mijn tas zelf dragen’, zei ze, en meteen kreeg ze spijt van haar woorden, die alleen maar krenkend konden zijn voor een bediende die gewend was om ondanks zijn leeftijd de lastigste vrachten op te tillen en weg te brengen, waarna ze hem de tas zo bruusk aanreikte dat hij wankelde omdat hij er niet op bedacht was, zich vervolgens herstelde, de tas over zijn schouder gooide en kromgebogen terugging het huis in. ‘De laatste keer dat ik hier was had je Mansour’, merkte ze op. ‘Masseck ken ik niet.’

‘Welke Mansour?’ zei haar vader, met ineens een verdwaasde, bijna verbijsterde uitdrukking die ze vroeger nooit op zijn gezicht had gezien.

‘Zijn achternaam ken ik niet, maar die Mansour heeft hier jaren en jaren gewoond’, zei Norah, die voelde dat zich geleidelijk een kleverige, verstikkende beklemming van haar meester maakte.

‘Misschien was het dan de vader van Masseck.’

‘O nee,’ fluisterde ze, ‘Masseck is veel te oud om een zoon van Mansour te kunnen zijn.’

En omdat de verbijstering van haar vader steeds groter leek te worden en hij zich misschien zelfs zou gaan afvragen of ze hem voor de gek hield, zei ze er haastig achteraan: ‘Het doet er trouwens niet toe.’

‘Je vergist je, ik heb nooit een Mansour in dienst gehad’, zei hij met een sluwe glimlach, arrogant en minzaam, en hoezeer dat laatdunkende glimlachje van hem haar ook altijd had geërgerd, toch werd Norahs hart warm van dit eerste teken van haar vaders vroegere persoonlijkheid, alsof het belangrijker was dat die zelfingenomen man koppig het laatste woord voor zich bleef opeisen dan dat hij gelijk had.

Want ze wist zeker dat er aan de zijde van haar vader jarenlang een Mansour was geweest, toegewijd, geduldig, efficiënt, en al hadden haar zusje en zij vanaf hun kinderjaren alles bij elkaar niet meer dan drie of vier keer in dit huis gelogeerd, ze hadden er wel degelijk Mansour meegemaakt, nooit deze Masseck met zijn onbekende gezicht.

Norah was nog niet binnen of ze merkte hoe leeg het in dat huis was.

Het was intussen helemaal donker geworden.

In de grote huiskamer hing stil de duisternis.

Haar vader knipte een staande schemerlamp aan en in het karige licht, het soort licht dat uit een peertje van veertig watt komt, werd het midden van de kamer zichtbaar, waar de lange tafel met het glazen blad stond.

Aan de ongelijkmatig gepleisterde muren zag Norah de ingelijste foto’s van het vakantiedorp waarvan haar vader eigenaar en directeur was geweest en dat hem een vermogen had opgeleverd.

Steeds hadden er allerlei mensen in huis geleefd bij deze man die prat ging op zijn succes, en dat was niet zozeer omdat hij zo gul was, had Norah altijd gedacht, als wel omdat het hem met trots vervulde, te kunnen laten zien dat hij in staat was broers en zussen, neven en nichten en nog andere familieleden te huisvesten en te voeden, met als gevolg dat Norah nog nooit een lege huiskamer had gezien, op welk moment van de dag ook.

Altijd lagen er kinderen op de banken, als verzadigde poezen met hun buik omhoog, zaten er mannen thee te drinken en tv te kijken, liepen er vrouwen af en aan uit de keuken en de slaapkamers.

Maar vanavond toonde deze verlaten ruimte onverholen de hardheid van haar materialen, een glanzende tegelvloer, gepleisterde muren, langwerpige, smalle ramen.

‘Is je vrouw er niet?’ vroeg Norah.

Hij trok twee stoelen weg van de tafel, zette ze dicht bij elkaar, bedacht zich en schoof ze weer terug.

Hij zette het televisietoestel aan en weer uit, voordat er ook maar enig beeld kon oplichten.

Wanneer hij zich verplaatste, schraapte hij met zijn slippers over de tegels zonder zijn voeten op te tillen.

Zijn lippen trilden licht.

‘Ze is op reis’, bracht hij ten slotte uit.

O, dacht Norah ongerust, hij durft niet toe te geven dat ze waarschijnlijk bij hem is weggegaan.

‘En Sony? Waar is Sony?’

‘Ook’, zei hij met een zucht.

‘Is Sony op reis?’

En dat haar vader, die zo veel vrouwen had gehad, zo veel kinderen had gekregen, dat deze niet speciaal aantrekkelijke maar wel briljante man, die behendig was, meedogenloos en snel, zich uit zijn armoe had opgewerkt en, eenmaal gefortuneerd, altijd had geleefd in een gezelschap van dankbaren en onderworpenen, dat die verwende man nu alleen was, in de steek gelaten misschien, had bij Norah haars ondanks een aangenaam effect op een oude, vage wrok.

Haar vader leek eindelijk het lesje te leren dat het leven hem al veel eerder had moeten inprenten.

Maar wat voor soort lesje was dat?

Wanneer ze zo dacht, voelde ze zich bekrompen en laag.

Want dat haar vader onderdak had verschaft aan lieden die uit berekening hun intrek bij hem hadden genomen, dat hij nooit echte vrienden had gehad, noch eerlijke vrouwen (behalve haar eigen moeder, dacht Norah) en zelfs geen liefhebbende kinderen, en dat hij nu eenzaam zijn dagen sleet in dit naargeestige huis, oud en broos en waarschijnlijk ook met minder geld, kon toch geen ondersteuning bieden aan een fatsoenlijke, strikte moraal, en waarom zou Norah zich om dit alles gelukkig prijzen, in haar verheven deugdzaamheid van jaloerse dochter die eindelijk gewroken was voor het feit dat ze nooit tot de intieme kring van haar vader had behoord?

En omdat ze zich bekrompen en laag voelde, schaamde ze zich nu voor haar warme, klamme huid, voor haar jurk vol kreukels.

Als om het goed te maken dat ze zulke kwade gedachten had gehad, als om zich ervan te vergewissen dat hij niet te lang alleen zou blijven, vroeg ze: ‘Komt Sony gauw weer terug?’

‘Dat zal hij je zelf vertellen’, prevelde haar vader.

‘Hoezo, hij is toch weg?’

‘Masseck!’ riep hij, terwijl hij zijn handen tegen elkaar sloeg.

Gele flamboyantbloemetjes dwarrelden van zijn schouders en nek op de tegelvloer, hij drukte ze behendig fijn met de punt van een teenslipper.

Norah kreeg een gevoel of hij haar jurk aan het vertrappen was, daar zaten immers veel soortgelijke bloemetjes op.

Masseck duwde een wagentje naar binnen dat beladen was met gerechten, borden, bestek, waarna hij alles begon uit te stallen op de glazen tafel.

‘Neem plaats,’ zei haar vader, ‘we gaan eten.’

‘Eerst nog even mijn handen wassen.’

In haar manier van spreken hervond ze de vlotte beslistheid die ze alleen tegenover haar vader aan de dag legde en die beoogde elke poging van zijn kant te verijdelen om Masseck en vroeger Mansour te laten overnemen wat zij op het punt stond zelf te gaan doen, want hij had er, dat wist ze, zo’n hekel aan als de gasten die onder zijn dak vertoefden ook maar het kleinste karweitje deden en daarmee dus leken te twijfelen aan de bekwaamheid van zijn personeel, dat hij in staat was tegen haar te zeggen: Masseck zal voor jou wel zijn handen gaan wassen, zonder zich te kunnen voorstellen dat zij, anders dan wat jong en oud om hem heen altijd had gedaan, hem niet zou gehoorzamen.

Maar haar vader had haar nauwelijks gehoord.

Hij was gaan zitten en keek met een afwezige blik naar wat Masseck aan het doen was.

Ze vond zijn huid grauw, minder diepzwart dan vroeger, zonder glans.

Hij geeuwde als een hond, geluidloos, zijn mond opengesperd.

Nu wist ze zeker dat de zoetige stank die ze bij de voordeur had geroken, niet alleen van de flamboyant kwam maar ook van het lichaam van haar vader, want om hem heen hing vol en zwaar de trage verrotting van de oranjegele bloemen – terwijl die man, zei ze in zichzelf, zich zo had ingespannen voor een smetteloos uiterlijk, zich altijd uitsluitend met de fijnste oliën had geparfumeerd, die hovaardige en alerte man, die altijd zijn eigen geur had verheimelijkt!

De stakker, wie had kunnen denken dat hij zou veranderen in een oude dikke vogel, die stuntelig vloog en doordringende geuren afscheidde?

Ze liep naar de keuken door een lange gang van beton, in het flauwe schijnsel van een gloeilamp die zwart zag van de vliegendrek.

De keuken was het kleinste en meest onpraktische hok van dit slecht ingedeelde huis en ook dat kon Norah zich herinneren, ze had het genoteerd op de eindeloos lange lijst van grieven jegens haar vader, al wist ze wel dat ze die grieven nooit aan hem zou voorleggen, noch de ernstige noch de lichtere, dat ze in de feitelijke confrontatie met deze ondoorgrondelijke man nooit in staat zou zijn de stoutmoedigheid op te brengen die ze ver van hem vandaan toonde door hem met verwijten te overladen, en dit stemde haar ontevreden, teleurgesteld in zichzelf en nog bozer op hem dat ze voor hem door de knieën ging, niets tegen hem durfde te zeggen.

Haar vader kon het helemaal niet schelen dat zijn bedienden moesten werken in een primitieve, onhandige ruimte, hij en zijn gasten kwamen daar immers nooit.

Dit soort overwegingen zou hij niet kunnen begrijpen en hij zou ze toeschrijven, hield ze zich met getergde rancune voor, aan een overgevoeligheid die typerend was voor haar sekse en ook voor de wereld waarin ze leefde, een wereld met een andere cultuur dan die van hem.

Wij komen niet uit hetzelfde land, het zijn verschillende samenlevingen, zou hij ongeveer zeggen, neerbuigend en deskundig, en misschien zou hij Masseck erbij roepen om hem in haar aanwezigheid te vragen of de keuken hem beviel, waar Masseck bevestigend op zou antwoorden waarna haar vader, zelfs zonder Norah een triomfantelijke blik toe te werpen, want daarmee zou belang worden toegekend aan een onderwerp dat niet belangrijk kon zijn, het onderwerp simpelweg als afgesloten zou beschouwen.

Het dient nergens voor om iemand als vader te hebben met wie je je letterlijk niet kunt verstaan en wiens genegenheid altijd onwaarschijnlijk is geweest, dacht ze voor de zoveelste keer, maar nu rustig, zonder nog te huiveren van de onmacht, de woede en moedeloosheid die haar vroeger teisterden wanneer de omstandigheden haar keihard confronteerden met de onherroepelijke verschillen in opvoeding, standpunten en kijk op de wereld tussen die man met zijn kille passies, die maar een paar jaar in Frankrijk had gewoond, en haarzelf, die er al vanaf haar geboorte leefde en wier hart vurig en kwetsbaar was.

Toch was ze nu hier, in het huis van haar vader, toch was ze gekomen toen hij haar had geroepen.

En als ze wat kariger bedeeld was geweest met een gevoeligheid die hij ronduit verachtte, een verachting waarin hij zijn eigen dochter en het hele futloze, verwijfde Westen mede betrok, dan zou ze wel een of ander voorwendsel hebben gevonden om zich een dergelijke reis te besparen – … en het zou me een eer en een buitengewoon genoegen zijn wanneer je, als je krachten het toelaten, je voor enige tijd zou willen losmaken van je familie om naar mij, je vader, te komen, want ik heb belangrijke, ernstige dingen met je te bespreken …

O, wat had ze nu al een spijt dat ze was gezwicht, wat wilde ze graag terug naar huis, bezig zijn met haar eigen leven.

In de keuken was een mager meisje, dat een topje droeg en een versleten paan, in de kleine gootsteen pannen aan het schuren.

Op de tafel stonden gerechten die, naar Norah begreep, straks zouden worden opgediend voor haar en haar vader.

Verbouwereerd zag ze daar gebraden kip, couscous, rijst met saffraan, donker vlees in pindasaus en nog andere spijzen die zich onder de doorzichtige, beslagen deksels lieten raden, in zo’n overdaad dat haar benen er slap van werden en er een druk op haar maag kwam te liggen.

Ze maakte zich smal tussen de tafel en de gootsteen en wachtte tot het meisje met de nodige moeite een grote kookpan had schoongemaakt.

De gootsteen was zo krap dat de buitenkant van de pan voortdurend tegen de randen en tegen de kraan stootte, en bij gebrek aan afdruipvlak moest het meisje neerhurken om de vaat te laten uitdruipen op een doek op de grond.

Eens te meer ergerde Norah zich aan dit bewijs dat haar vader zich zo weinig bekommerde om het comfort van zijn personeel.

Vlug waste ze haar handen, terwijl ze intussen naar het jonge meisje bleef glimlachen en knikken.

En toen ze had gevraagd naar haar naam en het meisje, na even te hebben gezwegen (als om haar antwoord in een schrijn van importantie te plaatsen, dacht Norah) had gezegd: Khady Demba, had Norah zich verbaasd over de kalme trots van die vastberaden stem en van die rechtstreekse blik, waardoor zijzelf tot rust kwam en de irritatie, de gejaagde vermoeidheid en de wrok enigszins voelde wegtrekken.

De stem van haar vader klonk door de gang.

Ongeduldig riep hij haar.

Ze haastte zich naar hem toe en trof hem misnoegd aan, want hij wilde snel beginnen aan de taboulé met garnalen en vruchten die Masseck in de twee tegenover elkaar geplaatste borden had geschept.

Ze zat nog maar nauwelijks of hij ging gulzig van start, zijn neus bijna in zijn bord, en die vraatzucht zonder conversatie, zonder verdere plichtplegingen, paste zo slecht bij de vroegere gewoonten van een man die zich destijds als vanzelf extreem welgemanierd had gedragen, dat Norah bijna wilde vragen of hij misschien had gevast, want als zijn financiële problemen ook maar enigszins de kant uit gingen die zij vermoedde dan was hij, dacht ze, heel goed in staat geweest om alle levensmiddelen van de afgelopen drie dagen te bewaren voor dit diner, met de bedoeling haar te overdonderen.

Masseck bracht het ene gerecht na het andere, in een tempo dat Norah niet kon bijhouden.

Tot haar opluchting zag ze dat haar vader totaal geen aandacht besteedde aan wat zij at.

Hij tilde zijn hoofd alleen op om met een argwanende en tegelijk begerige blik te inspecteren wat Masseck nu weer op tafel had gezet, en toen hij toch een keer vluchtig naar Norahs bord keek, maakte de uitdrukking van kinderlijke angst op zijn gezicht haar duidelijk dat hij simpelweg wilde nagaan of Masseck voor haar misschien royaler had opgeschept dan voor hem.

Het trof haar diep.

Haar vader, die spraakzame man die zich graag verloor in holle frasen, bleef zwijgen.

In het uitgestorven huis was niets anders te horen dan het geluid van het bestek, het geschuifel van Masseck over de tegelvloer, misschien ook de hoogste takken van de flamboyant die over de golfplaten van het dak ritselden – riep die eenzame boom haar vader, vroeg ze zich vaag af, riep die boom hem voor de nacht?

Hij bleef eten, na het gegrilde lamsvlees de kip met saus, tussen twee happen door nauwelijks ademhalend, zichzelf vreugdeloos volstoppend.

Ten slotte serveerde Masseck hem een in parten gesneden mango.

Hij deed een stuk in zijn mond, daarna nog een, en Norah zag hem moeizaam kauwen en pogingen doen om te slikken, maar tevergeefs.

Hij spuugde de mangobrij op zijn bord.

Zijn wangen waren nat van de tranen.

Die van Norah begonnen te gloeien.

Ze stond op, hoorde zichzelf iets onduidelijks stamelen, posteerde zich achter hem en wist vervolgens niet wat te doen met haar handen, het was haar nooit overkomen dat ze haar vader had getroost of hem iets anders dan een vormelijk, stug, met wrok bezoedeld respect had betuigd.

Ze keek zoekend rond naar Masseck, maar die was met de laatste schalen uit de kamer vertrokken.

Nog steeds zat haar vader te huilen, zonder uitdrukking, zonder geluid.

Ze ging bij hem zitten, bracht haar hoofd zo dicht mogelijk bij dat natte, gegroefde gezicht.

Door de geur van het eten en van de gekruide sausen heen rook ze de weeë lucht van de rottende bloemen uit de grote boom, ze kon de vuile boord van het hemd zien omdat het hoofd van haar vader licht naar voren neigde.

Op dat moment schoot haar iets te binnen, iets wat ze twee, drie jaar geleden van haar broer Sony had gehoord, zonder dat haar vader het ooit opportuun had geacht het aan haar en aan haar zus te melden, wat Norah hem aanvankelijk kwalijk had genomen om vervolgens zowel het bericht zelf als de bitterheid die zijn zwijgen bij haar had gewekt te vergeten, maar nu ging het allemaal tegelijk weer door haar heen en haar stem kreeg er een wat scherpe klank van, al bedoelde ze het alleen als troost.

‘Vertel, waar zijn je kinderen?’

Ze herinnerde zich dat het een tweeling was, maar ze wist niet meer van welk geslacht.

Ontredderd keek hij haar aan.

‘Mijn kinderen?’

‘Die je het laatst hebt gekregen,’ zei ze, ‘tenminste, dat dacht ik. Heeft je vrouw ze meegenomen?’

‘De kleintjes? Ja hoor, de kleine meisjes zijn hier’, murmelde hij terwijl hij zich afwendde, en het was of hij teleurgesteld was, had gehoopt dat zij hem zou vertellen over iets wat hij niet kende of waarvan hij niet alle implicaties had overzien en wat hem op een vreemde, wonderbaarlijke manier zou redden.

Ze kon een lichte huivering van boosaardige, wraakzuchtige triomf niet onderdrukken.

Deze man, die niet erg gesteld was op meisjes en niet veel met ze ophad, had dus maar één zoon, Sony.

Overstelpt, overspoeld was hij met nutteloze en vernederende vrouwspersoontjes die nog niet eens aantrekkelijk waren, zei Norah kalm in zichzelf, denkend aan haar zus en aan haar, die in de opvatting van hun vader altijd een gebrek hadden vertoond dat, zonder opgaaf van reden, het tenietdoen van de band mogelijk maakte, het gebrek namelijk dat ze er te markant uitzagen, dus meer op hem leken dan op hun moeder en aldus de hinderlijke bewijzen vormden van het feit dat zijn huwelijk met een Française zinloos was geweest – want het enige wat die geschiedenis hem aan positiefs had kunnen brengen, dat waren toch nagenoeg witte kinderen en zonen van goede makelij?

Welnu, dat was mislukt.

Zacht legde ze een hand op zijn schouder.

Ze was niet alleen onthutst, maar voelde zich ook vervuld van een ironisch mededogen.

‘Ik zou ze graag ontmoeten’, zei ze, en meteen erachteraan, om te voorkomen dat hij zou vragen wie ze bedoelde: ‘Je twee dochters, de kleintjes.’

Haar vaders vlezige schouder week terug uit haar hand, een onwillekeurige beweging die duidelijk maakte dat geen enkele situatie een dergelijke vertrouwelijkheid billijkte.

Hij kwam moeizaam van zijn stoel, veegde met een hemdsmouw over zijn gezicht.

In een hoek van de kamer duwde hij een wrakke deur open waar een ruit in zat, en hij draaide het licht aan, één enkele gloeilamp, in weer een andere gang, een lange, smalle gang van niets dan grijs beton, waar als een soort cellen, herinnerde Norah zich, kleine vierkante kamers aan lagen, die ooit de omvangrijke maagschap van haar vader hadden geherbergd.

De manier waarop hun voetstappen en de luidruchtige, ongelijkmatige ademhaling van haar vader weerklonken door de stilte, gaf haar de zekerheid dat die kamers nu leeg waren.

Ze was voor haar gevoel al minutenlang onderweg toen de gang plotseling een bocht maakte en vervolgens weer in de andere richting boog, waar het zo donker en benauwd werd dat Norah bijna terug wilde.

Haar vader hield halt voor een dichte deur.

Hij pakte de kruk en bleef even roerloos staan, zijn oor tegen het hout, en het was Norah niet duidelijk of hij probeerde een geluid van binnen op te vangen of dat hij al zijn geestkracht verzamelde om zich ertoe te zetten die deur te openen, maar de houding van deze man, die voor haar nieuw was en die tegelijkertijd nog net zo ondoorgrondelijk was als altijd (o, die taaie overtuiging, wanneer ze hem een aantal jaren niet had gezien, dat de tijd een gunstige invloed op hem zou hebben gehad en hen dichter tot elkaar zou hebben gebracht!) ergerde en verontrustte haar nog meer dan vroeger, toen je nooit zeker wist of hij misschien op het punt stond om zich in zijn mateloze onbeschaamdheid, in zijn montere arrogantie, een humorloze en onvergetelijk wrede opmerking te laten ontvallen.

Met een bruuske beweging, als om te verrassen en te compromitteren, duwde hij de deur open.

Onmiddellijk deed hij een stap opzij, bang en vol weerzin, om Norah door te laten.

Het vertrekje werd verlicht door een schemerlamp met een roze kap, die op een nachtkastje stond tussen twee bedden waarvan het ene, het smalste, in beslag werd genomen door het jonge meisje dat Norah had gezien in de keuken, waar ze haar naam had verteld, Khady Demba, en dat een gespleten oorlel had, merkte Norah nu op.

Ze zat op de matras, haar benen onder zich gekruist, aan een groen jurkje te naaien.

Ze wierp een blik naar Norah en glimlachte vluchtig.

In het andere bed, onder een wit laken, lagen twee kleine meisjes met hun gezicht naar elkaar toe te slapen.

Met een lichte beklemming dacht Norah dat die twee kindergezichten de mooiste waren die ze ooit had gezien.

Misschien gewekt door de benauwde lucht die vanuit de gang in de gekoelde kamer drong, of door een bijna onmerkbare verandering in de rust die er hing, deden de meisjes allebei tegelijk hun ogen open.

Ze keken hun vader aan met een ernstige, onbarmhartige blik, zonder een zweem van warmte, zonder dat ze blij waren hem te zien, zonder angst ook, terwijl hij onder die blik leek te vervochtigen, constateerde Norah verbluft. Zijn schedel met het korte haar en zijn gezicht en de hals die uit het open hemd stak, dropen plotseling van het zweet, dat wrang en sterk naar vertrapte bloemen rook.

Deze man, die erin geslaagd was een sfeer van gedempte angst om zich heen te verspreiden, die zich nooit door wie dan ook had laten intimideren, leek nu doodsbang.

Wat had hij te duchten van zulke kleine meisjes, vroeg Norah zich af, van de wonderbaarlijke kinderen van zijn oude dag, wier schitterende schoonheid hem toch moest kunnen doen vergeten dat ze tot een mindere sekse behoorden en dat de eerste twee dochters, Norah en haar zus, niet erg aantrekkelijk waren – hoe konden zulke magnifieke kinderen hem angst aanjagen?

Ze liep naar het bed en knielde glimlachend neer ter hoogte van de twee eendere gezichtjes, die rond waren, donker, fijntjes als zeehondenkoppen op het zand.

Op dat moment klonken de eerste maten van ‘Mrs. Robinson’ door de kamer.

Iedereen schrok, zelfs Norah, al had ze de beltonen van haar eigen mobieltje herkend, en ze stak een hand in de zak van haar jurk met de bedoeling het apparaat uit te schakelen, maar toen ze zag dat er gebeld werd vanuit haar eigen huis bracht ze het toestel verlegen naar haar oor, terwijl de stilte in de kamer inmiddels leek te zijn veranderd van rustig, zwaar en loom in een sfeer van oplettendheid, die vaag onvriendelijk aandeed.

Als in afwachting van definitieve, duidelijke woorden, op grond waarvan ze zouden beslissen of ze me op afstand zouden houden of me in hun gezelschap zouden toelaten.

‘Mama, ik ben het!’ schreeuwde de stem van Lucie.

‘Dag lieverd. Je hoeft niet zo hard te praten, ik versta je wel hoor’, zei ze, zo opgelaten dat haar gezicht ervan gloeide. ‘Wat is er aan de hand?’

‘Niets. Nou ja, we bakken pannenkoeken met Grete. Straks gaan we naar de film. We hebben het erg naar onze zin.’

‘Fantastisch,’ fluisterde ze, ‘veel liefs, ik bel je nog.’

Snel klapte ze het toestel dicht en stopte het in haar zak.

De twee meisjes deden of ze sliepen, met trillende oogleden, hun lippen stijf op elkaar.

Teleurgesteld streelde Norah hun wangen, daarna kwam ze overeind, zei Khady gedag en verliet de kamer samen met haar vader, die zorgvuldig de deur sloot.