Christian Jungersen

De uitzondering

Uit het Deens vertaald door Gerard Cruys

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Undtagelsen, verschenen bij Gyldendal

Oorspronkelijke tekst © Christian Jungersen, 2004

Eerste Nederlandstalige uitgave © Gerard Cruys en De Geus BV, Breda 2006

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Published by agreement with Leonhardt & Høier Literary Agency aps, Copenhagen

Omslagontwerp De Geus BV

Omslagillustratie © Christian Jungersen c/o Harvey Macaulay

ISBN 978 90 445 2835 0

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2006.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

‘Hebben ze niets anders aan hun hoofd dan elkaar doodslaan?’ vraagt Roberto. Normaal gesproken zou hij nooit zoiets zeggen.

De auto met de vier zittende hulpverleners en twee gijzelnemers in de laadbak staat hier al minstens een uur. De weg voor hen is versperd door uitgebrande autowrakken, maar het zou te doen moeten zijn om achteruit te rijden of direct door de armzalige hutten aan weerszijden van de weg heen te scheuren.

‘…Ik bedoel, waar wachten we op? Waarom rijden ze niet gewoon door de menigte heen?’

Roberto’s Engels is anders altijd perfect. Voor het eerst valt er een oorspronkelijk Italiaans accent te beluisteren. Hij hapt naar adem, het zweet loopt hem over de wang en naar zijn ene mondhoek.

De sloppenwijk om hen heen heeft de kleur van een vertrapte en volgescheten omheining voor koeien. De modder onder de auto is door de zon bijna tot keramiek verbrand, er zitten diepe sporen in van de afgelopen regentijd. Op de stoffige vlakte hebben de Nubiërs een wirwar van grijsbruine hutten gebouwd, gevormd uit koeienstront op skeletten van afgeknaagde takken.

Roberto, die hier in Afrika Ibens naaste chef is, kijkt naar zijn drie medegevangenen: ‘Of waarom rijden ze ons ten minste niet de schaduw in?’ Na zijn uitbarsting beweegt hij zijn hand langzaam naar de onderkant van zijn zonnebril.

Een van de gijzelnemers wipt een beetje met zijn scherp geslepen, een halve meter lange machete. Hij keert zijn ogen af van de sloppenbewoners en kijkt naar Roberto op een manier die hem ertoe brengt zijn arm net zo overdreven langzaam te laten zakken als hij hem optilde.

Iben zucht, en ze moet zweetproppen in haar oren hebben, want ze hoort het geluid van zichzelf, lawaaierig als een startende ventilator. Tegen de wand van de dichtstbijzijnde koeienstronthut ligt een metershoge stapel rottend groenteafval vermengd met menselijke uitwerpselen. Het is de sloppenstank zoals ze die kent. En hier is die penetrant.

‘Oh glorious Name of Jesus, gracious Name. Name of love and power! Through you sins are forgiven, enemies are vanquished, the sick …’ reciteert de jongste van hun ontvoerders.

Iben slaat haar ogen naar hem op. Hij is niet als de kindsoldaten over wie ze schreef toen ze nog in Kopenhagen was.

Iedereen kan zien dat hij onervaren is en niet tegen de druk is opgewassen. Voortdurend is hij stoned geweest door een of andere drug, nu slaat de angst hem kapot. Hij heeft zijn blik gericht op de alsmaar toenemende en alsmaar meer bewapende mensenmenigte, die op een afstand de auto heeft omsingeld. De tranen lopen hem over de wangen. Zijn ene hand omklemt het onder de krassen zittende machinepistool terwijl de andere tegen het kruis aan wrijft dat hij om de hals draagt op zijn rood-blauwe ‘I love Hong Kong’-T-shirt.

De jongen moet lid van een Engelstalige kerk zijn, want hij is overgeschakeld van zijn eigen taal en rafelt aaneengeweven Engelse gebeden en lange bijbelcitaten af op reciterende toon als was het Latijn.

‘…Surely goodness and love will follow me all the days of my life. And I will dwell in the house of the Lord for length of days …’

*

In Denemarken zijn de woningen van iedereen ingericht als tevoren. Ibens vriendinnen dragen dezelfde kleren en hebben het over dezelfde dingen. En zelf is ze allang teruggekeerd naar haar normale werk. Kopenhagen is verrassend onveranderd – afgezien van het feit dat het herfst is geworden.

Het is drie maanden geleden sinds Iben gegijzeld werd en in een Afrikaans hutje in de buurt van Nairobi gevangen werd gehouden. Toen wist ze niet of ze ooit nog zou thuiskomen. Dat is wat ze zich herinnert. Ze herinnert zich de diarree, de bewapende wachten, de warmte, de angst. En verder herinnert ze zich dat het de hele wereld in beslag nam.

Nu zegt iets in haar dat het niet waar kan zijn. Want het neemt niets in beslag. De belevenissen uit Kenia weigeren hun plaats in te nemen in het kalme leven dat ze in Denemarken leidt. Zijzelf kan dat onmogelijk geweest zijn die daar met het machinepistool tegen haar slaap aan lag. Ze denkt eraan terug op dezelfde manier als je terugdenkt aan een oude experimentele film die je jaren geleden tijdens een nachtfilmfestival moet hebben gezien.

Iben bevindt zich in de woning van haar beste vriendin, Malene. Zo meteen gaan ze naar vrienden van hen met wie ze een paar jaar geleden op dezelfde gang in het studentenhuis woonden.

Ze hangt rond in de huiskamer van Malene en Rasmus en wacht erop tot Malene terug zal komen uit de slaapkamer met kleren aan die er in haar ogen mee door kunnen. Iben heeft twee grote mojito’s gemixt en heeft haar eigen glas al bijna leeggedronken tijdens de laatste nummers op de cd met afrofunk van Fela Kuti.

Malene holt de kamer in en uit, nu gaat ze voor de spiegel staan en zegt: ‘Waarom zijn de kleren die ik thuis aanheb voordat we naar het feest gaan altijd interessanter dan wat ik aanheb als we er zijn?’

Ze kijkt naar zichzelf met een zwarte, gedeeltelijk doorzichtige jurk aan die beter bij een nieuwjaarsfeest past dan bij een vrijdagavond bij een vriendin die zelf altijd truien draagt en net is afgestudeerd als bioloog.

Iben antwoordt: ‘Omdat we naar saaie feesten gaan.’

Malene is al op weg terug naar haar slaapkamer om iets ingetogeners te vinden. Iben roept haar achterna: ‘En vanavond kun je ervan op aan dat het stil wordt … bij Sophie!’

Ze pauzeert alsof ze met Sophies naam alles heeft gezegd, en hoort hoe Malene haar in de slaapkamer met een dwaze stem na-aapt: ‘Ja, bij Sophie.’ Ze lachen.

Iben nipt aan haar glas terwijl ze nogmaals de boekruggen in de kast bestudeert. De boeken zijn vaak het eerste waar ze naartoe gaat wanneer ze in een nieuwe woning komt. Bij feesten gaat ze voor de boekenkast staan en neemt discreet de lectuur van de bewoners door terwijl ze door de wirwar van titels en schrijversnamen op de boekruggen het inleidende gebabbel van de andere gasten hoort.

Malenes boekruggen kent ze, dus ze peutert een dikke bundel antropologische artikelen uit de kast en wiegt ermee rond bij een langzamer nummer. Ze heeft genoeg gedronken om een blij, kriebelig gevoel in haar lichaam te hebben.

Terwijl ze met het boek danst, drukt ze met een pols het koude rumglas tegen haar borst en leest over de Xingu-indianen, waar de meisjes als overgangsritueel naar het volwassen leven in donkere hokjes worden opgesloten. Daar liggen ze zo’n drie jaar. Wanneer ze weer naar buiten komen in het zonlicht, zijn ze mollig en bleek en hebben lang piekerig haar. Nu pas zijn ze in de ogen van de stam echte vrouwen.

In de boekenkast ligt ook de videoband met Ibens televisieoptreden dat Rasmus opnam nadat ze uit Kenia was teruggekeerd. Het Deens Centrum voor Informatie over Volkerenmoord, waar zij informatiemedewerker is, had haar uitgeleend aan een internationale organisatie die verzoeningsprocessen steunt en onderzoek pleegt naar de inleidende stadia van volkerenmoord.

Ze pakt een biscuitje uit een pakje op het canapétafeltje en doet de band in het apparaat zonder de muziek zachter te zetten.

Eerst gaat ze midden op de vloer staan en kijkt naar haar eigen gezicht op het televisiescherm. Dan gaat ze op de grote bank van Malene en Rasmus zitten.

Wanneer Iben die videoband ziet, moet ze af en toe lachen. Het is alsof er een kleine marionet-Iben op Het nieuws van TV2 en Het journaal wijs en ernstig zit te doen. Alsof Iben toen honderduit over de belevenissen van een vreemde vrouw vertelde.

Maar dan zijn er ook de beelden van de sloppenwijk, van de aankomst van de bevrijde gegijzelden bij de Amerikaanse ambassade. En van de persbijeenkomsten daar.

Ze bestudeert de beelden – elke keer zijn ze nog net zo nieuw en vreemd.

Malene komt terug, met een zwakke geur van parfum en een dunne nogakleurige jurk aan. Ze heeft een figuur die geschikt is voor jurken, daarbij heeft ze dik roodbruin haar en altijd wat kleur op haar gezicht. Het is best te begrijpen wat de mannen in haar zien. Malene heeft iets appetijtelijks over zich. Alsof ze een grote, goudbruine en gladde karamel is.

Malene ziet dadelijk wat Iben in de videorecorder heeft gedaan. Ze zegt niets, geeft haar schouder alleen maar een kneepje en gaat naast haar op de bank zitten.

Iben zet de muziek zachter zodat ze Roberto aan de journalist van Het journaal kunnen horen vertellen: ‘Iben zei dat we tijdens onze gevangenschap door moesten gaan elkaar te vertellen wat er was gebeurd. We moesten onszelf aan één stuk door herhalen tot we de woorden vrijwel van inhoud hadden ontdaan …’

Het interview met hem speelt zich af op de Italiaanse ambassade in Nairobi. Na de bevrijding had Roberto meer tijd nodig dan de anderen voordat hij na behandeling door psycholoog en dokter klaar was om naar huis te gaan. Tijdens het interview heeft hij voor deze ene keer zijn zonnebril afgezet, hij ziet er mager uit en glimlacht: ‘Iben legde uit dat een reeks onderzoekingen uitwijst dat dit de beste manier is om posttraumatische stressstoornis te voorkomen.’

Het journaal keert terug naar de studio in Kopenhagen, waar Iben aan de presentator vertelt: ‘Het doorslaggevende voor de preventieve behandeling van posttraumatische stressstoornis is dat je zo snel mogelijk je debriefing inleidt. We wisten immers niet of we maanden achtereen opgesloten zouden zijn, dus we moesten al tijdens de gevangenschap een verloop structureren waar we …’

In Malenes huiskamer slaakt Iben een diepe zucht. Ze reikt naar haar drankje: ‘Ik ben gewoonweg onuitstaanbaar.’

Malene zegt: ‘Je bent helemaal niet onuitstaanbaar. Je weet gewoon iets wat de meesten niet weten.’

‘Maar dat is precies wat de journalisten altijd naar voren moeten halen. Alsof ik een soort psychologie-nerd ben. Alsof ik geen gevoelens heb omdat ik mijn hersenen gebruik.’

Malene geeft Iben een vriendelijk kneepje in haar ene hand terwijl ze haar drankje terugzet op tafel. Ze glimlacht: ‘Of misschien zijn ze wel gefascineerd door het feit dat jij zo efficiënt was in een hutje van koeienstront. Jij bent een held. Je bent er alleen niet aan gewend om een held te zijn. Wie kan er in de huid van een held kruipen?’

Iben weet niet wat ze moet zeggen. Ze lachen, en Iben knikt naar Malenes jurk: ‘Je weet best dat je die niet aan kunt hebben bij Sophie, hè?’

‘Ja.’

De volgende verslagen op de band zijn Ibens optredens in Goedemorgen, Denemarken en in Deadline. Op de beelden lijkt ze echt op een buitenmens – iets wat hier in Denemarken nooit het geval is geweest. Iben heeft schouderlang blond haar, het is dik, maar mist gewoonlijk het spel van warme nuances dat de zon aan de meeste andere blondines geeft. Pas in Afrika was het licht sterk genoeg om haar reflecties in het haar te bezorgen. Ze heeft besloten dat ze in het vervolg wil proberen het op dezelfde manier door een kapper lichter te laten maken.

Op de televisie heeft ze ook een mooie huidskleur, bijna net als die van Malene. Sinds het interview werd opgenomen, heeft ze hier in Denemarken snel haar gebruikelijke bleekheid teruggekregen en daarmee bij periodes haar donkere wallen onder de ogen – een grote vaalblauwe halvemaan onder elk oog.

De wallen zijn markanter dan ze volgens haar dienen te zijn vóór je dertigste. Na haar thuiskomst kocht ze daarom onmiddellijk net als Malene een knipkaart voor een van de vele solaria in haar wijk, Nørrebro. Nu moest ze het uiterlijk zien te houden dat ze had gekregen. Maar ze moest erkennen dat ze het niet kon opbrengen om in een lawaaierige machine te liggen zweten. Dus het project was al op niets uitgelopen.

Alle journalisten hebben natuurlijk dezelfde standaardformule voor de manier waarop een verhaal als dit moet worden gebracht: Iben kon wat dan ook zeggen, ze zouden het toch redigeren tot een verhaal over een idealistische jonge vrouw die in de confrontatie met de grote, gevaarlijke wereld een held bleek te zijn.

Ze benadrukten vooral dat zij, na zichzelf in veiligheid te hebben gebracht, niettemin terugholde naar de gijzelnemers en de andere gevangenen in de bak van de auto. Hoe zij midden in het tumult naar de gewelddadige politiemannen riep om hen van partij te doen veranderen.

Vervolgens citeerden de media hoe de andere gegijzelden Iben als ‘de sterke in de groep’ beschreven.

Een van de gegijzelden werd thuis in de VS door de Kopenhaagse ochtendkranten opgebeld en onder druk gezet om te zeggen: ‘Als Iben niet in de groep was geweest, is het de vraag of het goed was afgelopen.’

Na een week verdween de belangstelling van de media weer. Net zo snel en oncontroleerbaar als die was ontstaan. De gevangenschap van de groep duurde maar vier dagen, dus Iben werd nooit een van die grote gijzelberoemdheden, en nu zijn er geen journalisten meer die zich nog voor haar interesseren.

Iben voelt hoe Malene aan haar gezicht tracht af te lezen of ‘er iets is’.

Iben zegt: ‘Het is goed, hoor. Trek maar iets anders aan.’

‘Weet je het zeker?’

‘Ja ja.’

De flat van Malene en Rasmus is in een overgangsfase: over de rugleuningen van twee van de goedkope IKEA-klapstoelen liggen nog steeds indiaanse tapijten, gekocht in de winkel van Samenwerking van Volk tot Volk, ‘De wereldhoek’. Net als de goedkope Polynesische figuren in de grenen boekenkast stammen ze uit de tijd dat Malene college liep in internationale ontwikkelingsstudies op het RUC, het Universiteitscentrum Roskilde.

Nu is het drie jaar geleden dat ze haar examen deed. Haar studentenbaan op het Deens Centrum voor Informatie over Volkerenmoord werd tegelijkertijd een echte baan, zodat ze later ook Iben een baan in het centrum kon bezorgen. In dezelfde kamer staan de dure nieuwe Italiaanse bank en twee door een architect ontworpen leunstoelen uit de jaren zestig. Zowel Rasmus als Malene verdient aardig, en ze hebben het zich kunnen permitteren om de flat geleidelijk aan exclusiever te maken.

Van Rasmus’ smaak valt echter weinig te bespeuren. Toen hij klaar was met zijn opleiding in de filmwetenschap waren er geen banen, dus nu werkt hij op beurzen en bijeenkomsten in heel Europa in de verkoop van hardwarecomponenten die de overdrachtssnelheid van computers naar en van glasvezelkabels verbeteren. Hij brengt meer dan de helft van het jaar in het buitenland door en heeft vooral zijn stempel op de flat gedrukt met twee boekenkasten vol met filmboeken en een enorme stapel rommel die nu al een halfjaar in de slaapkamer ligt.

De telefoon gaat, en Iben weet dat ze gewoon moet opnemen. Ze herkent de mannenstem aan de andere kant van de lijn, de diepe Jutse toon daarvan heeft ze gehoord in Oriëntatie, het programma met buitenlandse journalistiek op P1. Het is Gunnar Hartvig Nielsen.

Iben roept Malene, die terugkeert in een spijkerbroek en een discreet gekleurde zijden blouse. Dat moet haar definitieve kledingkeuze zijn voor vanavond, want ze heeft oogschaduw aangebracht, maar nog geen lipstick.

Iben hoort Malene nee zeggen tegen een voorstel dat Gunnar en zij die avond uit eten gaan. In plaats daarvan nodigt ze hem mee uit naar Sophie.

Wanneer Malene heeft opgehangen, vraagt Iben verwonderd: ‘Heeft hij daar zin in?’

‘Ja, hoor.’

‘Ja maar, wat moet hij daar?’

‘Mensen ontmoeten, mij zien, plezier hebben net als wij.’

‘Ja, natuurlijk.’

Iben doet de televisie uit en gaat met Malene naar de badkamer, waar Malene haar make-up verder op doet.

De eerste keer dat Iben op Gunnar Hartvig Nielsens naam stuitte, was een jaar of wat geleden in het studentenhuis. Zijn vele artikelen en kronieken over internationale politiek werden nauwkeurig gelezen in de gemeenschappelijke krant van hun gang, Information. Vooral de verslagen uit Afrika werden bewonderd en bediscussieerd in de keuken.

En dan was er zijn eigen geschiedenis, die je van tijd tot tijd te horen kreeg in krantenportretten. Net als Malene was hij naar de stad gekomen vanuit Midden-Jutland – maar een heel stuk verderop op het platteland. Zijn ouders waren boeren, na zijn eindexamen gymnasium reisde hij als negentienjarige met een ontwikkelingsproject naar Tanzania, waar hij Swahili leerde en vervolgens drieënhalf jaar lang verder trok door Afrika.

Toen hij terugkwam, schreef hij een boek over Afrika, Het ritme van de overleving, dat populair was bij jonge rugzaktoeristen en mensen met belangstelling voor internationale politiek – vooral de meer links georiënteerde.

Op de leeftijd van vijfentwintig werd hij een bekende journalist en commentator bij het dagblad Information. Sindsdien woonde hij verscheidene malen in Afrikaanse landen. Hij probeerde een universitaire opleiding te volgen terwijl hij voor Information topconferenties en andere congressen in New York en Dar es Salaam versloeg. Maar na ruim een jaar liet hij de studie links liggen.

In de latere studiejaren van Iben en Malene hield hij echter op met zijn vaste bijdragen in de kranten, en hij verloor iets van zijn positie als een van de gevierde journalisten van links.

Toen Malene vier jaar geleden een studentenbaan in het Deens Centrum voor Informatie over Volkerenmoord kreeg, kon ze Iben vertellen waar hij was gebleven. Ze interviewde hem voor een artikel over de kolossale en onopgemerkte volkerenmoord in Soedan. Gunnar was nu in de veertig en werkte als redacteur bij Danida’s tijdschrift Ontwikkeling.

Hij vertelde dat hij de baan als redacteur in de Deense organisatie voor ontwikkelingshulp had genomen omdat hij na zijn echtscheiding genoodzaakt was een inkomen te hebben waarmee hij zowel alimentatie als een flat met twee kinderkamers kon betalen. Nu schreef hij minstens zulke goede artikelen voor Ontwikkeling, maar buiten de kring van speciaal geïnteresseerden waren er niet veel die dat ontdekten.

In die tijd was Iben, die nog steeds literatuurwetenschap studeerde, best wel afgunstig op haar vriendin, die via haar werk zoveel interessante mannen ontmoette en op grond van haar uiterlijk aandacht van een aantal van hen kreeg. De afgunst werd er niet minder op toen Malene op een dag vertelde dat Gunnar haar uit eten had gevraagd.

Er volgden meerdere etentjes, Malene en Gunnar met zijn tweetjes in restaurants in de hele stad. Maar daar bleef het bij. Malene was dol op hun etentjes, maar Gunnars forse lichaam, zijn ‘gedesillusioneerde socialist’-stijl en vooral zijn leeftijd maakten dat Malene zich niet seksueel tot hem aangetrokken kon voelen. Soms deed ze ook haar beklag bij Iben: ze voelde zich wel eens gegeneerd onder de druk van zijn grote smekende hondenogen.

Iben had toen gezegd: ‘Het is misschien niet helemaal in de haak om telkens op zijn kosten uit eten te gaan wanneer hij verliefd op jou is en jij niet met hem naar bed wilt.’

‘Ja maar, we hebben het allebei vreselijk gezellig samen. Hij heeft zelf gezegd dat hij niet verwacht dat het seksueel wordt.’

‘Maar moet hij dan betalen?’

‘Nee, dat gebeurt ook alleen maar wanneer hij graag naar een restaurant wil en ik blut ben. Ik zou ook voor hem betalen als hij geen poen had.’

Toen Malene verkering kreeg met de mooie jonge Rasmus, kon hij haar etentjes met de oudere bewonderaar niet stoppen. Iben hoorde Malene zeggen: ‘Rasmus, je moet er niets seksueels achter zoeken. Hij is gewoon een goede vriend.’ Rasmus drong er echter op aan dat ze elke keer haar deel van de rekening betaalde, en dat deed ze toen daarna.

Terwijl Iben en Malene het erover hebben wie er die avond zullen komen, verorberen ze snel een paar restjes in de keuken.

In de hal, naast de jampotten en lege mineraalwater- en wijnflessen die in de glasbak moeten, trekt Malene andere schoenen aan: dure orthopedische schoenen die noodzakelijk zijn vanwege de gewrichtsreumatiek. Ze slaan hun mojito’s achterover – en gaan op pad.

*

Iben en Malene hangen hun jassen aan de haakjes in de nauwe gang, waar het al naar chips, mensen en wijn ruikt.

Sophie komt de kamer uit. Na de eerste ‘Hallo’s’ en omhelzingen krijgt ze Malenes kleding en make-up in het oog. Ze zegt: ‘Het is geen echt feest, hoor.’

Een paar vrienden van Sophie wringen zich door de deur achter haar en duwen haar in de rug. Ze is even afgeleid en kijkt dan weer naar Iben en Malene met haar grote ronde ogen: ‘Het is gewoon een bijeenkomst. Ik vertrek overmorgen.’

Sophie, die lang haar heeft en wier enige bovenkleding bestaat uit een blauwe anorak, woonde vier jaar geleden op de gang van het studentenhuis met Iben en Malene, ze heeft door de telefoon verteld dat ze op weg naar Canada is, waar haar vriend, die ook bioloog is, de volgende twee jaar werkt.

Een van Sophies vrienden roept: ‘Ha, daar hebben we de held!’

En van een groepje kennissen uit het studentenhuis achter in de gang hoort Iben zoiets als: ‘…holde terug om de anderen te beschermen in plaats van zichzelf te redden.’

Iben glimlacht en herhaalt voor de zoveelste keer: ‘Ik had geen idee wat ik deed. Het was totaal onoverzichtelijk en verwarrend.’

‘Dat maakt je nou juist tot een held, Iben. Je instincten. Wanneer je maar een seconde hebt om te kiezen.’

Sophie geeft Iben een extra knuffel, ze kijkt haar in de ogen en zegt: ‘De meeste anderen zouden op de loop zijn gegaan.’

Sophies huiskamer is vol met bekende gezichten. Vijf jaar geleden waren ze allemaal studenten van een jaar of twintig. Iben herinnert zich hoe ze ’s zondags in het gras lagen wanneer er een concert was in Fælledparken, het grote stadspark. Bijna iedereen is nu klaar met de opleiding, een aantal heeft een baan, maar een groter aantal heeft een uitkering – of een aanvullende uitkering. Velen van hen zijn gestruikeld op de arbeidsmarkt, maar de uitkering is hoger dan de studiebeurs waaraan ze gewend waren, daarom zijn ze nu toch minder arm. Carrièrewegen en -sloppen tekenen zich af, een enkeling heeft kinderen gekregen, sommige levens zijn in totaal onvoorziene richtingen geworpen.

Overal in het gedempte licht van zwakke lampen staan en zitten ze, pratend met een glas wijn of een biertje in hun hand. Iben en Malene kijken elkaar aan: dansen is uitgesloten, drie moeders lopen rond met een baby op de arm.

Iben krijgt nog steeds vragen over Nairobi.

Ze glimlacht terug: ‘Weet je, ik ben daar al zo vaak naar gevraagd. Ik heb geen zin om nog meer te vertellen. Een andere keer. En jij, hoe ging het met …?’

Na een ronde stelt ze zich op in een hoek, waar ze half zittend tegen een tafelrand aan staat. Samen met een pas afgestudeerde, maar reeds drankzuchtige tandarts wisselt ze herinneringen uit van nachten in café Rust, en dan ziet ze Gunnar in de deuropening staan aan het andere eind van de kamer.

Ooit noemde Malene hem ‘een beer van een vent’, waardoor Iben de indruk kreeg dat hij groot van postuur was, à la John Goodman. Nu ziet ze dat hij in plaats daarvan het postuur van Gérard Depardieu heeft.

Malene komt overeind uit een opblaasbare leunstoel en loopt hem tegemoet. De tandarts draait zich naar haar om. Iben bijt een chipje door en denkt: een aantal vrouwen zou geïrriteerd raken over een vriendin die dat effect heeft op elke vent die ze tegenkomen. Ze ziet hoe Malene Gunnar terug naar de hal trekt, waar ze ongestoord kunnen praten.

Later zit Iben op de bank met een goede vriend van Rasmus te praten. De vriend heeft een neonblauw jasje met gemarkeerde naden aan, hij vertelt trots dat hij tekstschrijver op een reclamebureau is geworden. Hij praat luider dan de vorige keer en lacht nadrukkelijker: ‘Al dat humanitaire en humanistische gedoe – daar zit geen geld in.’

Hij ziet Ibens gezichtsuitdrukking en bindt in: ‘Er is mee te leven. Maar de werkloosheid is niet vol te houden, en de manier waarop werkgevers je behandelen. Die weten dat ze kunnen kiezen uit duizend doctorandussen. Het maakt hun geen bal uit.’

Een paar mensen in hun buurt draaien zich om en luisteren mee. Daarom praat hij ook tegen hen.

‘Op een goed reclamebureau word je heel anders behandeld! De directeurs weten dat er maar weinigen zijn die talent voor reclame hebben en het tegelijkertijd in de branche kunnen uitzingen.’ En dan zegt hij met een glimlach: ‘Die kan best vrij rottig zijn.’

Het reclamebureau heeft een naam die Iben blijkbaar dient te kennen: ‘We zijn op de televisie geweest – net als jij.’

Iben schenkt sap in haar lege plastic beker terwijl ze Gunnar in de gaten houdt, die terug is gekomen in de kamer. Hij wordt niet omzwermd door meisjes zoals ze zich had voorgesteld voordat ze hier kwam. Misschien zijn ze verlegen, of misschien vinden ze dat hij er alleen maar wezen mag in de keuken van een studentenhuis en niet in de werkelijkheid. Misschien is hij gewoon te oud voor hen geworden – net als voor Malene.

Rasmus’ vriend illustreert zijn pointe door te vertellen hoe alle medewerkers op zijn reclamebureau werden uitgenodigd voor een drie dagen durende kerstlunch in Barcelona en hoe dat rendabel is voor het bureau omdat het maar een heel kleine uitgave is in vergelijking met hun salarissen.

Misschien komt het door de blikken van de toehoorders dat Iben met een verstrooide routine in de bres springt voor datgene wat alle anderen vertegenwoordigen. Ze bestookt hem met het gebruikelijke arsenaal: de ware waarden van het leven. Geld is niet het belangrijke. Waar leef je eigenlijk voor? Waar brengt die keuze jou naartoe?

Maar al tijdens de discussie merkt ze dat ze deze oude levensstijlconfrontatie op repeat afdraaien. Alsof ze allebei versleten politici zijn tijdens de laatste dagen van de verkiezingsstrijd, waar de argumenten van de ander veel te saai en voorspelbaar zijn.

Ze leidt bewust haar ogen weg van de discussie en probeert in plaats daarvan aansluiting te vinden bij een gesprek tussen twee vreemden die aan de andere kant van de salontafel zitten.

Maar Rasmus’ vriend is nog niet uitgepraat: ‘Ik zou ook best zo’n baan als die van jou willen hebben. Informatiemedewerker. Iets humanitairs, iets zinvols, iets goeds doen, zoiets.’

Hij haalt een hand over zijn blauwe jasje: ‘De wereld helpen. Maar dat is niet te doen. Daar is geen behoefte aan.’

Hij stopt en vermaakt zich met een lachje over het paradoxale van wat hij zelf zegt, gaat dan door: ‘Als je de wereld wilt helpen, krijg je nooit een betrekking.’

Wanneer hij eindelijk zijn mond houdt, ziet hij er vreemd afwezig uit. Tot hij met een plotselinge ruk zijn gezicht weer naar haar toe draait: ‘Ja, afgezien van jij en Malene natuurlijk!’

Op een gegeven moment belandt Iben voor een opklapbaar kinderbedje, dat op een campinguitrusting van aluminium en nylon lijkt. Ze balanceert met een bijna vol wijnglas en drie gebroken biscuitjes, en plotseling staat Gunnar naast haar.

Zijn vraag is anders en kort: ‘Hoe is het om weer thuis te zijn?’

De kalme stem van de telefoon.

Ze kijkt hem aan. Grijsblauwe ogen.

Ze zegt: ‘Ik weet niet helemaal of ik dat wel ben.’

Ze lachen.

Iben weet niet welke kant ze op moet kijken. Sophie speelt een Buddha Bar-cd. Aan het andere eind van de donkere kamer begeeft Malene zich naar een ongemakkelijke houten stoel en gaat zitten. Iben weet als enige hier hoe het eruitziet wanneer Malene pijn in haar voeten heeft. Ze ziet dat Malene zo dadelijk naar huis wil.

Gunnar vertelt over zijn interview met Rwanda’s president Habyalimana in Dar es Salaam. Hij nam het interview af kort voordat het presidentiële vliegtuig werd neergeschoten en de weduwe van de president de vermeende wraakmoorden op vijfhonderdduizend Tutsi’s in het land begon.

In zijn eigen handen heeft Gunnar de zware, met spijkers bezaaide houten knotsen gehouden waarmee de schedels van veel slachtoffers werden doorboord. Hij zegt: ‘Je weet vermoedelijk dat veel moorden plaatsvonden in de kerken waar de Tutsi’s naar binnen waren gevlucht. Het duurt enige tijd om iemand dood te slaan met die landbouw- en huishoudgereedschappen waarover men beschikte. Het was daarom de gewoonte dat men, geconfronteerd met honderden mensen die doodgeslagen moesten worden, meteen beide achillespezen doorsneed. Dan konden ze niet weglopen. Daarna hadden de moordenaars alle tijd om rond te lopen en ze een voor een dood te slaan. Dat kon met gemak een hele dag duren.’

Samen met Gunnar herinnert Iben zich haar drie maanden in Nairobi vóór de gevangenneming. Het verblijf daar was iets wat háár overkwam. Ze vertelt over al het fantastische daar dat veel mensen niet begrijpen. Gunnar houdt van Afrika.

Ze trekken zich een eindje terug naar een plek waar ze allebei tegen Sophies boekenkast aan kunnen leunen. Alsof ze naast elkaar lagen op een loodrecht bed van boeken. Ze weet niet hoeveel tijd er verstrijkt.

Hij draagt een grijs T-shirt onder zijn overhemd zodat er geen borstharen zichtbaar zijn in de halsopening, maar op zijn polsen steken gouden haartjes tevoorschijn uit de mouwen van het overhemd.

Er komt iemand langs die Iben per ongeluk een duw geeft, en ze ontdekt dat ze met halfopen mond iets te lang met haar blik aan Gunnars regelmatige gezicht en lange boeiende uiteenzettingen is blijven hangen. Ze schudt kort haar hoofd, als een hond die uit het water komt waar hij vanaf een vlonder in is gevallen.

Ik kan maar beter ergens anders naartoe gaan, denkt ze. Maar ze ontdekt dat Malene al naast hen staat. Iben denkt: dit is niet zo best.

Malene kijkt Iben niet aan. In plaats daarvan vertelt ze Gunnar over een grappige belevenis die ze op het Deens Centrum voor Informatie over Volkerenmoord met een van zijn collega-journalisten heeft gehad.

Iben wil naar de keuken om wat water te halen.

Gunnar pakt haar pols beet: ‘Misschien loop ik je tegen het lijf in de Metrobar.’

‘De Metrobar?’

‘Ja, heb ik je daar niet gezien? Het café ligt naast het Radiohuis. Ik kom daar zelf meerdere keren per week.’

‘Nee, daar …’ Iben ontdekt wat hij zegt, en werpt een korte blik op Malene.

Malene klopt Gunnar op zijn grote schouder: ‘Ik kwam eigenlijk ook alleen maar om te zeggen dat ik er nu vandoor moet. Mijn voeten …’

Malene glimlacht breed bij wijze van afscheid, zonder de zin af te maken.

Gunnar en Iben knikken. Ze kijken zwijgend naar haar door reuma geteisterde handen en voeten.

Malene glimlacht opnieuw naar hen en vraagt: ‘Iben, heb je zin om met me mee te gaan?’

2

Het Deens Centrum voor Informatie over Volkerenmoord (DCIV) heeft tot taak informatie over volkerenmoord te verzamelen en door te geven aan onderzoekers, politici, hulporganisaties en andere belangstellenden zowel in Denemarken als in het buitenland. Daarom beschikt het centrum over de grootste Scandinavische boeken- en documentencollectie over dit onderwerp.

De kantoren en bibliotheek van het centrum nemen de hele omgebouwde zolderetage in beslag van een oud rood bakstenen gebouw in een zijstraatje van de Kopenhaagse wijk østerbro. Eerder heeft de gemeente Kopenhagen haar archief gehad in de lokalen.

De boeken hebben zich verspreid vanuit de oorspronkelijke bibliotheekruimte, zodat de wanden in de gang naar de keuken schuilgaan achter blauwgrijze stalen kasten met boeken en tijdschriftcassettes. Dat geldt ook voor de wanden in het zogenaamde Kleine Vergaderlokaal en in het grote gemeenschappelijke kantoor van Iben, Malene en Camilla.

In de ontoegankelijker hoeken van het centrum staan bovendien zwaardere en diepere groene industriekasten met dozen vol met buitenlandse afschriften van gerechtelijke stukken, verslagen en allerlei documentatiemateriaal.

Te midden van al deze leesstof zijn ze maar met zijn vijven. Iben is informatiemedewerker, Malene is projectchef, en verder zijn er hoofd van het centrum Paul, secretaresse Camilla en bibliothecaresse Anne-Lise.

In de lichtste en meest open ruimte – afgezien van Pauls kantoor – staan de in hoogte verstelbare bureaus van Iben en Malene tegenover elkaar. Hier zijn geen smalle boekenkastengangen als in de bibliotheek, maar bevinden zich toch nog bijna overal hoge boekenkasten langs de wanden. Malene zorgt voor kamerplanten in alle drie de vensterbanken, en daarom wordt het lokaal ‘de Wintertuin’ genoemd – de grap is dat het kantoor meer aan een bibliotheek dan aan een wintertuin doet denken, ongeacht hoeveel planten erin worden gezet.

Behalve met de planten hebben Iben en Malene het lokaal wat vriendelijker proberen te maken door een enkele boekenkast die het dichtst bij hun tafels staat van de wand af te schuiven. Aan de wand hebben ze in plaats daarvan een prikbord opgehangen met foto’s, oude toegangsbewijzen tot humanitaire conferenties, krantenknipsels en plagerige ansichtkaarten waarop staat te lezen dat ze waarschijnlijk hard aan het ploeteren zijn terwijl de afzender van de kaart van zijn of haar vakantie geniet.

Maandagochtend na de ‘bijeenkomst’ bij Sophie werken Iben en Malene zoals gewoonlijk, waarbij ze om beurten commentaar op het een en ander geven tegen elkaar en tegen Camilla aan het andere eind van de Wintertuin. Het lokaal is zo groot dat het bijna acht meter is van Iben en Malene naar Camilla’s bureau voor Pauls deur.

Anderen zullen niets anders kunnen merken dan dat hier een stel collega’s zit die het prettig met elkaar hebben. Maar Iben merkt het – er is iets met Malenes ogen.

Op een gegeven moment zucht Malene diep, en Iben kijkt op: ‘Wat is er?’

‘O, niets.’

Malene print de tekst die ze aan het schrijven is, haalt hem uit de printer en begint er correcties in aan te brengen eerst met een groene, dan met een rode viltstift.

Kort erna zucht ze net zo luid.

Iben kijkt op van haar scherm, ze staat op het punt haar voorzichtig toe te lachen om een eind te maken aan de afwijzingen van haar vriendin.

Misschien heeft Malene zich voorgenomen niet te glimlachen, maar ze zijn zulke goede vriendinnen van elkaar en kennen elkaars gezichten zo goed dat ze het niet kan laten.

Iben laat haar handen op het bureau rusten en vraagt: ‘Hoe gaat het nou?’

Malene smijt de uitdraai op de polssteun voor haar toetsenbord: ‘Het wil gewoon niet worden zoals ik het wil.’

‘Wat is er aan de hand?’

‘Op een tentoonstelling over reddingswerkers tijdens de holocaust moet ik minstens drie wandplaten hebben over de inzet van de Denen om de Deense joden te redden. Maar het wordt zo verdomde zelfingenomen en pedant!’

Iben buigt zich voorover en is blij dat Malene schijnbaar hun controverse vergeet zolang ze het hierover heeft.

Malene gaat door: ‘Ik heb het vier keer opnieuw geschreven, maar hoe ik het ook formuleer, het lijkt zo … Hoe vermijd ik het om “Het enige land ter wereld” en zo te schrijven?’

‘Kun je het misschien combineren met de strenge Deense asielpolitiek tegenover buitenlandse joden in de jaren dertig?’

‘Dat probeer ik ook. Maar dat vertroebelt het centrale idee van de tentoonstelling volledig. Dat is ook niks.’

Malene richt haar aandacht weer op haar uitdraai. En dan keert Iben ook terug naar haar scherm. Maar ze ontspant zich niet helemaal, ook al weet ze dat hun geschil vermoedelijk niets om het lijf heeft en dat Malene misschien alleen maar een slechte ochtend heeft.

De tentoonstelling waaraan ze allebei werken, is gebaseerd op een idee dat Malene kreeg terwijl Iben in Afrika was. In hun baan is het soms destructief elke dag nieuwe kennis te moeten opsporen over de inventiviteit van de menselijke slechtheid. Ze zouden graag meer nadruk willen leggen op de opbeurende uitzonderingetjes in de wereld van de volkerenmoorden.

Daarom kwam ze op het idee een tentoonstelling met wandplaten te produceren over reddingswerkers tijdens de holocaust – over de kleine minderheid van mensen in door nazi’s bezette gebieden die ‘het goede’ deden.

Ze kreeg Pauls goedkeuring en sprak een periode af met de Kopenhaagse hoofdbibliotheek. Later kunnen de wandplaten gemakkelijk worden ingepakt en opgehangen in onderwijsinstellingen en op andere plaatsen waar men belangstelling mocht hebben.

Iben zegt: ‘Misschien zou de beschrijving van de ambtenaren achter de asielpolitiek van de jaren dertig persoonsgerichter kunnen worden gemaakt – net zoals jij dat hebt gekozen in de beschrijving van de reddingswerkers.’

Malene aarzelt even, en Iben wil niet betweterig zijn: ‘Het is maar een idee.’

Als informatiemedewerker schrijft Iben ook teksten voor Malenes wandplaten. Ze is de laatste hand aan het leggen aan een tekst over de Poolse herder Antoni Gawrylkiewicz, die zijn leven op het spel zette door onderaardse schuilplaatsen te graven voor zestien overlevenden van de massacre in het joodse getto in de stad Radyn. De joden waren de dans ontsprongen door zich op een zolder te verschuilen. De Duitsers kwamen het huis binnen terwijl ze daar zaten, en de joodse vader was genoodzaakt stilletjes zijn jongste zoontje te wurgen toen hij begon te huilen.

Zoals zo dikwijls bij het werk hier krijgt Iben het gevoel dat ze zelf verwend is. Hoe kan iemand vinden dat de dingen die zij in Nairobi meemaakte, iets bijzonders zijn?

Toen ze thuiskwam na vier dagen gevangenschap betaalde de organisatie waarvoor ze daar had gewerkt alle therapiegesprekken die ze maar wilde hebben. Die vorm van zorg kreeg Antoni Gawrylkiewicz nooit.

Niet dat die gesprekken iets bijzonders opleverden. De therapeut informeerde naar de angstaanvallen en de depressie die Iben negen jaar tevoren had gehad in verband met de dood van haar vader. Toen had ze veel gehad aan de gesprekken met een psycholoog en haar vriendinnen, maar na Nairobi vindt ze niet dat er met de nieuwe therapeut iets op tafel is gekomen wat ze niet bij voorbaat wist.

Tijdens de holocaust stonden de mensen die ingrepen echter ontzettend alleen met hun angst. Iben las over een man die zonder waarschuwing op straat werd neergeschoten door een SS-officier omdat hij water gaf aan de dorstige joden in een jodentransport dat hij toevallig passeerde.

Toch hadden Antoni Gawrylkiewicz en die anderen jarenlang vreemde joden over de vloer. Avond na avond vielen ze in slaap met de wetenschap dat hun gezin wegens die reddingspoging in de loop van de nacht uit bed kon worden getrommeld en samen met de geheime gasten naar een concentratiekamp kon worden gedeporteerd.

Niemand durfde elkaar te vertellen over het levensgevaar waaraan ze zich blootstelden. Twee jaar achtereen kookte Antoni Gawrylkiewicz eten voor die zestien joden en droeg hun ontlasting weg uit de ondergrondse holen om alle sporen te verbergen.

Veel groepen in de Poolse verzetsbeweging waren net zo vol jodenhaat als de nazi’s. Toen een verzetsgroep hem ervan verdacht joden te verstoppen, onderwierpen ze hem aan foltering. Maar hij liet niets los.

Na de bevrijding konden de joden die hij had gered, naar huis terugkeren. En hoewel een aantal van hen na thuiskomst door antisemitische verzetslieden werd doodgeslagen, waren er niettemin verscheidenen die uitsluitend door zijn toedoen ook het eind van de oorlog overleefden. En zoals dat in verschillende religieuze tradities gezegd wordt – waaronder de joodse – ‘Wie een mensenleven redt, redt de wereld’.

*

Het is merkwaardig dat Iben er zo’n behoefte aan heeft om heel even met Malene te kunnen lachen. Eigenlijk is er immers niets aan de hand. Ze hebben het over dingen op hun vakgebied. Niet op een manier alsof ze mot met elkaar hebben, en als dat wél het geval was, dan had Iben net zo goed degene kunnen zijn die boos op Malene was, omdat zij, die al zo in trek is bij de mannen, van een mug een olifant maakt.

Camilla zegt met haar vriendelijke stem vanaf haar eigen bureau: ‘Paul heeft gebeld en gezegd dat het hem niet lukt hier vanmiddag te zijn. Hij komt morgen pas.’

‘Bedankt, Camilla.’

Camilla is ruim tien jaar ouder dan Iben en Malene. Ze hebben niet veel met elkaar gemeen, maar toch mag Iben haar erg graag. Camilla is aardig, zeer bekwaam, altijd in voor een geintje, en verder heeft ze – misschien omdat ze in een koor zit – een stem waar je met plezier naar luistert, ook wanneer ze het over dingen heeft die je normaal gesproken saai zou vinden.

Iben strekt de benen door even naar de keuken te gaan en de thermoskan met koffie te vullen voor hen alle drie. Wanneer ze terugkomt, zegt ze: ‘Ik dacht eraan dat de tentoonstelling zou kunnen heten “Iedereen kan een verschil uitmaken”. Het doel van de tentoonstelling is immers niet vast te houden aan een oud verleden. Het doel is de toekomst te veranderen. En dat zou met die naam onderstreept kunnen worden.’

Camilla is er meteen voor te vinden: ‘Dat is een hartstikke goeie naam.’

En Malene zegt: ‘Tjaaah.’

Ze kijkt op van de teksten voor haar die haar blijkbaar nog steeds irriteren. Ze draait haar stoel zodat ze Camilla kan zien, en draait hem vervolgens terug naar Iben. Dan omklemt ze met haar ene hand de knokkels van de andere hand en herhaalt: ‘Ik noteer hem op de lijst. We moeten al die verschillende ideeën binnenkort met Paul doornemen.’

Paul is zelf een meester in het vinden van namen en hij weet zich kort en bondig te formuleren in de media. Op Het journaal hield hij op een keer een pleidooi voor de overleving van het centrum door te zeggen: ‘De bedoeling van het Deens Centrum voor Informatie over Volkerenmoord is het winnen van een vaccin uit de ergste politieke ziektes van het verleden. Het is ons doel de samenleving van de toekomst resistent te maken.’

Paul is achter in de dertig, mager, bleek en met heel kort haar, hij draagt vrijwel altijd een zwarte pullover – met of zonder een zwart jasje erover, al naar gelang de situatie – precies wat nodig is om zijn rol waar te maken als politiek geëngageerd en intellectueel mediapersoon.

Het grootste gedeelte van een typische werkdag is hij niet op het centrum aanwezig. Zijn taak als hoofd van het centrum is allereerst de Denen meer informatie te verschaffen over volkerenmoorden, en dat doet hij vooral door op te treden in de media in verband met actuele gebeurtenissen. Het is ongelooflijk voor hoeveel publiciteit hij kan zorgen door het onderhouden van zijn relaties met een reeks journalisten en redacteurs. Dat vereist bijeenkomsten, en veel van die bijeenkomsten zijn lunchafspraken in de stad.

Iben vertelde aan vrienden dat Paul naast zijn serieuze image in een Alfa Romeo rijdt en zijn gsm aan heeft terwijl hij aan het joggen is in de bossen bij de chique Kopenhaagse voorstad waar hij woont. Dat ontlokte aan hen de uitspraak dat hij ‘een patser’ is.

Maar daar is Iben het niet mee eens: het is Pauls taak om een bepaald sjabloon in te vullen, en dat doet hij voor de volle honderd procent omdat hij er met hart en ziel in opgaat. Zonder hem zou de conservatieve regering het DCIV na de verkiezing vermoedelijk bij het Deens Instituut voor Internationale Studies hebben ondergebracht. Of ze zou het centrum zonder meer hebben opgeheven zoals ze met zoveel andere informatiecentra heeft gedaan. Dat gebeurde niet. Hoogstwaarschijnlijk omdat Paul een paar werkdagen gebruikte om met de juiste personen op de juiste momenten in de stad te lunchen.

Iben ziet al voor zich hoe hij reclame maakt voor de tentoonstelling in een krantenartikel. De titel ‘Iedereen kan een verschil uitmaken’ zal hem ertoe aanzetten om zoiets te zeggen als: ‘De opvatting dat je handelingen geen consequenties hebben wordt steeds wijdverbreider. En daarin is het belang van de nieuwe tentoonstelling van het DCIV gelegen. Die moet ons herinneren aan de persoonlijke verantwoordelijkheid. Dat het een kolossaal verschil maakt hoe je zelf handelt.’

*

Omdat Malene als student-assistent op het DCIV begon, is zij degene die hier al het langst is. Na haar afstuderen wist iedereen in het bestuur dat zij een zeer competente medewerker was, en op die manier kreeg ze de betrekking als projectchef met als hoofdverantwoordelijkheid het helpen van de onderzoekers en ambtenaren die gebruikmaken van het centrum.

Toen de betrekking als informatiemedewerker twee jaar geleden vacant was, vertelde Malene haar collega’s niet dat Iben haar beste vriendin was. In plaats daarvan zei ze in de benoemingscommissie van het DCIV dat ze Iben kende van een paar werkgroepen in het studentenhuis, en ze prees haar als iemand die buitengewoon getalenteerd en efficiënt was en gemakkelijk om mee samen te werken.

Op die manier, en ook omdat Malene inside-information gaf over het beste wat je bij een sollicitatiegesprek kon zeggen, slaagde Iben erin de baan te krijgen te midden van tweehonderdzesentachtig sollicitanten.

De eerste tijd op hun gemeenschappelijke werkplek deden ze daarom alsof ze elkaar niet zo goed kenden. Ze wendden voor dat ze als collega’s in recordtijd de nauwe vriendschap ontwikkelden die ze in werkelijkheid al jarenlang hadden.

Na een paar weken nam Paul de tijd om bij hun bureau te staan praten. Midden in het gesprek hield hij zijn mond en bestudeerde hen terwijl hij glimlachte. Hij zei: ‘Het is goed om te zien hoe snel jullie elkaar hebben gevonden.’

Hij tikte snel met zijn knokkels op Ibens nieuwe computer: ‘Dit is een span waar ik trots op ben. Dit zal goed gaan, reken maar van yes.’

Door Iben aan een baan op haar werkplek te helpen, deed Malene iets terug voor de jaren dat Iben haar had geholpen met haar ziekte.

Zes jaar geleden werd Malene wakker met drie vingers die rood en gezwollen waren. In de loop van de nacht werd het erger, en rond vieren waren de vingers enorm opgezwollen en onbeweeglijk. Ze liep de gang op van het studentenhuis en klopte met haar andere hand op de deur van Ibens kamer. Iben was degene die een uur later naar de dienstdoend arts belde.

De volgende dagen was Malene opgenomen in het ziekenhuis, en daar konden ze constateren dat ze totaal onverwacht door gewrichtsreuma was getroffen.

Pas drie dagen later keerde ze naar het studentenhuis terug. De pijnen waren weg, maar ze moest regelmatig voor controle, en ze moest erop ingesteld zijn dat de ziekte de rest van haar leven gedurende kortere of langere periodes de kop zou opsteken. Misschien zijn het de handen, misschien de voeten, de knieën, ellebogen of schouders. Alle gewrichten kunnen stijf worden en net zoveel pijn doen als haar vingers dat die nacht deden. Er is geen duurzame kuur.

Zo ongeveer om de maand begonnen er dagen te komen dat zij ondanks pijnstillende medicijnen niet op de computer kon werken, niet op het fietsstuur kon leunen zonder speciale handvatten en geen kracht in haar handen had. Die dagen moest Iben haar helpen met het dragen van boodschappentassen en wat dies meer zij.

Over een ander effect van de ziekte stond niets te lezen in de brochures die Malene in het ziekenhuis kreeg. Haar eetlust nam af, en in de loop van het volgende halfjaar viel ze bijna negen kilo af. Ze veranderde van de mooie maar enigszins forse Jutse jonge vrouw met wie Iben oorspronkelijk bevriend was geraakt in een linkse Barbie met grote ogen die omzwermd werd door geïnteresseerde mannen.

Soms is haar ziekte wreed, soms is ze mild en iets wat je vergeet. Iben voelde zich als de lijfwacht van haar vriendin wanneer ze samen naar feesten gingen, en wanneer Malene haar op onaangekondigde reumaochtenden om hulp vroeg. Zonder dat de anderen op hun gang in het studentenhuis het aan de weet kwamen, was Iben degene die op die ochtenden doppen losdraaide die Malene niet open kon krijgen, die broekknopen dichtknoopte die zij niet dicht kon krijgen, die lastige deur- en fietssloten openmaakte.

*

Vlak voor de lunchpauze belt Malene Frederik Thorsteinsson op, de knappe (upperclassachtige) chef van het onder het ministerie van Buitenlandse Zaken ressorterende Centrum voor Democratie. Frederik is net zo oud als Paul, bovendien is hij vice-voorzitter van het bestuur van het DCIV, en vandaag is Frederik jarig.

Omdat Malene hier al het langst werkt, is zij ook degene die Frederik het best kent. Het is duidelijk dat zij op betere voet met hem staat dan Paul. Malene en Frederik maken wat lol samen door de telefoon, en Iben roept luid genoeg om door hem te worden verstaan: ‘Gefeliciteerd, Frederik!’

Iben geeft met geluidloze gebaren aan dat ze een verjaardagslied kunnen zingen. Camilla snapt meteen wat ze bedoelt en komt overeind om dichter bij de telefoon te zijn wanneer ze zingen, maar Malene wimpelt het idee af terwijl ze verder praat.

Na de lunchpauze gaat de middag van start: Iben schrijft een recensie van een nieuw boek over ‘Systematische foltering als onderdrukkingsmethode met accent op Chili 1973-76’; ze praat met een vertaler die ze een artikel van een Letse professor wil laten vertalen over de volkenrechtelijke consequenties van de opvatting of je de zesenhalf miljoen vermoorde koelakken in de Sovjet-Unie als een klasse dan wel als een etnische groep beschouwt; ze test een nieuw programma om teksten op de homepage van het centrum te zetten; ze maakt tekst en lay-out voor uitnodigingen en affiches voor een evenement met een van de gebruikers van het centrum die zojuist een dissertatie heeft geschreven over ‘het belang van de sekse in de Bosnische volkerenmoord’. In de loop van de dag wordt Iben ook een beetje kortaf, niet omdat ze iets wil duidelijk maken maar gewoon omdat ze er behoefte aan heeft op zichzelf te zijn.

Kort voordat Camilla ervandoor gaat, vindt ze echter een sketch met Chris en de chocoladefabriek op internet. Camilla speelt die luid zodat iedereen hem kan horen.

Dat heeft ze eerder gedaan op een van die dagen dat Paul er niet is, en elke keer heeft iedereen het verwelkomd als aanleiding voor een pauze.

Iben is meteen van de partij, dus zet Camilla het geluid nog harder, en Anne-Lise komt de bibliotheek uit gelopen. Ze staan rond Camilla’s bureau, kiezen met zijn drieën welke sketches ze nog meer willen horen, en lachen om de telefoonstem van Chris: ‘Ja maar, baas, er is ook een andere reden waarom ik vandaag niet op mijn werk kan komen … Het is gewoon te gek om los te lopen. Maar wat moet ik doen, baas?’

Malene sluit zich bij hen aan, en even later improviseert ze met de stem van Chris: ‘Het is irritant dat ik me in die hangmat heb gewikkeld. Ik zou er zo graag uit willen komen, maar wat moet ik doen, baas?’

Malene is altijd enorm goed geweest in het imiteren van stemmen. Van tijd tot tijd onderhoudt ze hen met het parodiëren van de gebruikers van het centrum, Paul of het bestuur.

Ze praat als de kleine, morsige Erik Prins, die hier vaak komt. Ze beweegt haar onderarmen heen en weer zoals wanneer Erik Prins ergens in opgaat: ‘Dan vraag ik: “Is dit soms een groot hoofd? Heb ik een groot hoofd? Ja maar, dat weten jullie best! Dat heb ik niet!”’

Malene is blijkbaar weer bijgetrokken, en ze lachen allemaal.

Malene gaat over op een van haar beproefde glansnummers, namelijk Paul wanneer hij het meest met zichzelf ingenomen is: glimlachend, met rechte rug en toch met ernstig gefronste wenkbrauwen klopt ze met haar knokkels tegen Camilla’s computer. Ze kijkt hen alle drie een voor een in de ogen, en na een korte pauze – precies zoals Paul dat doet – zegt ze: ‘Het is goed om te zien hoe snel jullie elkaar hebben gevonden. Dit is een span waar ik heel trots op ben.’

Ze knipt met haar vingers en schudt zachtjes op een speciale Paul-manier met haar hoofd: ‘Ja, dit zal goed gaan, reken maar van yes.’

Ze vermaken zich allemaal over haar, en Iben, die Malene beter kent en daarom de kleinste details kan aflezen in de manier waarop haar gezicht verandert, schatert het uit van het lachen.

3

Iben is de enige die tot na zevenen op het kantoor blijft hangen. Tegen achten sleept ze twee grote Føtex-zakken haar flat binnen. Die zijn volgepropt met rijst, honing, toiletpapier, drie pakken ecologisch knäckebröd die in de aanbieding zijn, yoghurt en groente.

Hoewel ze geregistreerd staat op het postkantoor met haar ‘Geen reclame a.u.b.’-bordje, ligt er zoals gewoonlijk weer een hele hoop drukwerk op de vloer achter de deur. Ze legt het op de stapel met kranten. Dan doet ze wat groente met olijfolie, kruiden en vandaag een bevroren kabeljauwblokje in de magnetron. Ze heeft nog niet zoveel met haar flat kunnen doen. De wanden zijn wit zoals toen ze hier introk. De weinige meubels die ze heeft, zijn geërfd of tweedehands.

De magnetron bromt terwijl ze naar haar antwoordapparaat kijkt – geen berichten – en na het belletje van de magnetron controleert ze haar mail.

Er is maar één bericht. Er staat:

YOU, IBEN HOJGAARD, ARE FOR YOUR ACTIONS

RECOGNIZED AS:

‘SELF-RIGHTEOUS AMONG THE HUMANS’

IT IS THEREFORE MY PRIVILEGE AND MY JOY

TO BRING YOU DEATH.

NOW

Wat is dat? Ze buigt zich voorover en leest het nog eens. Zonder na te denken weet ze al dat ze nergens aan moet komen.

Dit moet vermoedelijk als een bedreiging met de dood worden opgevat. Nog steeds komt ze nergens aan. Verroert zich amper.

Je hoort soms verhalen over journalisten die mails krijgen van neonazistische teenagers en zo. Misschien heeft ze zoiets gekregen.

Ze leest de afzender: revenge_is_near@imhidden.com. Alles is in vlekkeloos Engels geschreven. Deense neonazi’s schrijven zo niet. En de uitdrukking ‘Self-Righteous Among the Humans’ is een woordspeling op ‘Righteous Among the Nations’, het grootste eerbewijs van het Israëlische holocaustmuseum. De mail is vermoedelijk geschreven door een volwassene die op de hoogte is van volkerenmoorden – en vermoedelijk geen Deen.

Haar eerste reactie is niets anders dan puur verdriet. Ze voelt haar gezicht verslappen, net als de spieren in haar lichaam. Ze voelt er nog het meest voor om bij de pakken neer te gaan zitten.

De afschuwelijke warmte is terug. Het moeten Omoro’s vrienden zijn, denkt ze. Misschien zijn familie of andere Luo’s. Ze wordt duizelig van de hitte en de stank, ze ziet de hut waarin ze gevangen werden gehouden, de vliegen, de militie, de hoge bomen en zijn bloed. Nu hebben ze eindelijk gehoord wat er gebeurde. Nu weten ze eindelijk wie zij is. Ze komen vanuit Nairobi hiernaartoe. En zij zal zich erbij neerleggen dat ze dood moet, als ze dat vinden.

Ze kijkt om zich heen in de flat. De slaapkamerdeur staat open. Ze is daar niet geweest sinds ze thuiskwam. En ze had hem die ochtend dichtgedaan.

Ze verroert geen vin. Scant de kamer: er is niets veranderd aan de boekenstapel, de kast of de boeken in de boekenkasten.

Maar het bureau? De ene papierstapel ligt ordelijker dan ze hem achterliet. Iemand heeft hem doorgenomen.

Ze hoort haar eigen ademhaling. En het zwakke geluid van de tv van de benedenbuurman. Haar neusgaten voelen droog aan. Zoals toen het warme stof voorbij haar woei. In het sterke Afrikaanse licht. De stank van boze, zwetende mannen die weten dat ze in gevaar zijn.

Ze kan niet zeggen hoe, maar ze heeft duidelijk het gevoel dat er ergens in het flatje een ander is.

Ze doet de computer níét uit. Ze holt níét naar de hal om haar jas te halen. In plaats daarvan gaat ze stilletjes de keuken in. Ze doet haar best zich niet te haasten, maar in een natuurlijk tempo te lopen – alsof ze gewoon haar avondeten uit de magnetron wil halen die op de koelkast staat vlak bij de achterdeur.

Lange, diepe ademhalingen.

Ze besluit haar gsm mee te nemen, die op de keukentafel ligt. De keukendeur weet ze vrijwel geluidloos en snel open te krijgen. Er staat niemand op de overloop. Dan verandert ze van tempo.

Ze holt de smalle keukentrap af in één lange, vrije val, slechts zwakjes ondersteund door de bewegingen van haar voeten. In één ruk holt ze zo snel mogelijk, zodat de man in de flat er niet in kan slagen haar in te halen, en tegelijkertijd holt ze zo geluidloos dat het misschien een tijdje langer duurt eer hij in de gaten heeft dat ze weg is.

Ze heeft veel te weinig kleren aan voor een oktoberavond. Ze heeft niet met de keukendeur gegooid – ze heeft hem niet eens dichtgetrokken.

Ze bereikt de deur die op de binnenplaats uitkomt. Een paar stappen vóór de overloop blijft ze stilstaan.

Misschien is het niet zo waarschijnlijk dat Omoro’s vrienden in haar flat zijn ingebroken.

Ja, er is iets met haar op de loop gegaan. Ze moet tot zichzelf komen en zich afvragen: kunnen het anderen zijn?

Ze weet dat dat mogelijk is.

Maar dat maakt haar situatie er niet beter op! Integendeel.

Ze heeft altijd geprobeerd het uit haar hoofd te zetten, maar al die daders van hedendaagse volkerenmoorden over wie ze schrijft op de website van het DCIV kunnen immers zelf lezen wat daar staat.

Overal ter wereld waar een van hen in Google zijn eigen naam intoetst, vindt hij binnen een seconde al haar artikelen. Zowel in het Deens als het Engels. Geschreven in een Kopenhaags kantoortje zonder speciale bewaker of veiligheidsdeur. En in de telefoongidsen op internet staan Ibens adres, telefoonnummer en e-mail.

Maar kan een ervaren massamoordenaar op het idee komen naar Denemarken te gaan? Natuurlijk kan hij dat. Voor een beroepssoldaat kost een vliegreis naar Denemarken niet veel.

Vlak bij de deur die op de binnenplaats uitkomt staat ze stil.

Is dit niet de plek – aan de andere kant van die deur – waar een geoefende soldaat zich zou opstellen?

Hiervandaan zal zijn vluchtweg veiliger zijn dan in de flat. Hier zal het moeilijker zijn sporen van hem te vinden. Hij kan Iben die mail hebben gestuurd enkel en alleen om ervoor te zorgen dat zij langs deze trap naar beneden zal stormen en op dit moment de deur zal openen.

Ze luistert. Er is niets.

Er klinkt de gebruikelijke, veel te snelle tik van het relais, en dan wordt het pikkedonker. Maar haar ogen slagen er niet in aan de duisternis gewend te raken. Op de trap boven haar komt iemand naar buiten en doet het licht weer aan.

Ze wacht een seconde. Want ze wil zo graag dat er niemand in haar flat is. Ze wil zo graag dat die persoon op de overloop het niet op haar heeft voorzien.

Zware mannenlaarzen komen de trap af gesprongen. Ze zijn met veel kabaal de eerste overloop gepasseerd voordat zij erin slaagt het slot om te draaien. Er is geen tijd om te denken. Als iemand daar in de duisternis op haar wacht, moet ze hem proberen te overrompelen.

Ze haalt diep adem. Boven haar is de man al twee overlopen lager. Ze doet de deur van het slot en rent in één vaart door over het asfalt. Naar het hek van de aangrenzende binnenplaats.

Op de een of andere manier weet ze over fietsen, vuilnisemmers en hek heen te komen. Ze holt nog een binnenplaats over, vindt een poort en komt uit in een andere straat dan haar eigen. Ze holt nog steeds.

Na honderd meter kijkt ze achterom. Er zijn mensen op straat, maar er zijn geen goedgetrainde hardlopende mannen bij. Nu is ze moeilijker te vinden.

Over wie heeft ze de afgelopen weken op internet geschreven?

Ze schreef over Barzan Aziz, een tandartsje met een penthouse en een zwarte snor dat eigenhandig minstens honderdtwintig Koerden heeft omgebracht – velen van hen met een stalen kabel om hun nek en sommige met spijkers door hun hoofd. Hij heeft eerder journalisten en intellectuelen in Irak vermoord. Ze schreef over Romulus Tokay van de vroegere Roemeense veiligheidspolitie, die als anderhalfjarige al in een kindertehuis woonde en die een van zijn leraren doodsloeg en nu in Colombia werkt, waar hij verscheidene mensen in de bomen heeft opgehangen met hun hoofd naar beneden, waarna hij er een vuur onder stookte. Ze schreef over George Bokan, die in de VS opgroeide en football speelde in het eerste team van zijn college, maar die terug naar Servië reisde toen de oorlog uitbrak en een korps van honderd sluipschutters trainde in het doden van de burgerbevolking vanaf de heuvels rond Sarajevo. Ze heeft getuigenverklaringen op internet gezet over massamoordenaars als Najo Silvano, Bertem Ygar, William Hamye en vele anderen die al met al honderdduizenden mensen hebben vermoord. En verder heeft ze een reeks militaire korpsen en militaire regimes veroordeeld. En eerzuchtige dictators met enorme lijfwachten.

Hebben ze dat werkelijk gelezen? Hebben ze zelf achter hun computers gezeten in Servië, Liberia, de Filippijnen, Irak en Turkije en haar artikelen gelezen?

Ze kijkt naar alle kanten en loopt in de richting van de Nørrebrogade. De herfstlucht waait door haar dunne blouse heen zodat het zweet haar doet rillen van de kou.

In de Nørrebrogade zijn er mensen om haar heen. Ze haalt een bleek meisje in met een ring in haar neus, legerlaarzen aan en roze strepen in het haar. Iben belt 112.

Na haar korte verklaring zegt de vrouw aan de andere kant van de lijn: ‘Iemand heeft je een mail gestuurd en nu ben je de straat op gehold?’

‘Nee, mijn leven is door iemand bedreigd, waarschijnlijk een oorlogsmisdadiger – misschien uit Irak!’

De vrouw praat met een nuchter stemmetje: ‘Dit is een alarmnummer, alleen bedoeld voor serieuze telefoontjes. Hang alsjeblieft op en bel morgen naar het dichtstbijzijnde politiebureau – als je dat tegen die tijd nog steeds nodig vindt.’

Iben legt uit dat haar werk bestaat in het schrijven over internationale oorlogsmisdadigers. Het gaat hier niet om een idiote practical joke van een ex-vriendje – of wat de vrouw zich ook mag voorstellen.

Maar de vrouw aan de andere kant van de lijn praat heel snel: ‘Je blokkeert een belangrijke alarmlijn, daar kun je een boete voor krijgen, ik zie je nummer hier voor me. Als je nu niet ophangt, geven we je een bekeuring.’

Iben staat op het punt te antwoorden, maar de vrouw heeft zelf opgehangen.

Heeft die vrouw gelijk? Is Iben gewoon hysterisch? Dat zou heerlijk zijn. Dan kon ze omkeren en naar huis gaan.

Ze loopt snel en is al ver voorbij het meisje met het roze haar. Nog steeds kijkt ze uit naar verdacht uitziende mannen. Maar die zijn overal. Donkere mannen in groepjes rijden heen en weer door de Nørrebrogade in opgevoerde auto’s. Ze springen de shoarmazaken in en uit. In zwarte leren jasjes voegen ze voor en achter haar op het trottoir in.

Wie weet hoe een oorlogsmisdadiger reageert wanneer hij de beschrijving leest die het DCIV van hem geeft? Wat betekenen Ibens teksten voor zijn eer? Voor zijn familie? Misschien veranderen die zijn kans op asiel in Europa? Of beïnvloeden eventuele komende rechtszaken?

Sommigen van die mannen zullen bij het afsnijden van haar keel niet veel meer voelen dan bij het doodmeppen van een vlieg. Ze heeft foto’s van de slachtingen gezien. Ze heeft deelgenomen aan conferenties met overlevenden. De moordenaar hoeft geen haat te voelen. Een beetje irritatie is genoeg – of liever gezegd: het is genoeg dat hij de moeite neemt.

Voor een kroegje weet Iben ternauwernood een hoop braaksel te ontwijken van iemand die patat heeft gegeten.

Maar waarom zou een van hen de moeite nemen? Iben moet zo weinig voor hen betekenen.

Aan de andere kant: haar artikelen beschrijven gebeurtenissen waarbij honderdduizenden ervaren, maar psychisch labiele massamoordenaars betrokken zijn.

Als maar één van hen geld voor het kaartje heeft en op het idee komt ‘de moeite’ te nemen, is zij zo goed als dood.

Er zijn geen politieauto’s op straat, en bij het plein Nørrebros Runddel besluit ze nog een keer 112 te bellen. Misschien kan ze dit keer beter uit haar woorden komen of wat meer begrip krijgen aan de andere kant van de lijn. Maar voordat ze erin slaagt het nummer in te toetsen, gaat de telefoon. Op het display ziet ze dat het Malene is: ‘Iben! Ik heb je proberen te bellen. Waar ben je?’

‘Ik sta zonder jas te vernikkelen op Nørrebros Runddel …’

Iben vertelt wat er is gebeurd, maar wordt bijna onmiddellijk door Malene in de rede gevallen: ‘Ik heb ook een dreigmailtje gekregen! Ze schrijven dat ik slecht ben en dat ik dood moet. Ik heb het net ontdekt!’

‘Dan kun je toch niet in je flat blijven?’ roept Iben.

Malene klinkt verward: ‘O nee? Ik heb het waarschijnlijk niet zo serieus genomen … Is dat verkeerd?’

Maar nu weet Iben niet wat ze moet antwoorden. Het heeft een kalmerend effect op haar dat er meerderen zijn die mailtjes hebben gekregen; misschien heeft iedereen op het centrum er wel een gekregen. Misschien hebben soortgelijke centra in het buitenland ze ook gekregen.

Iben zegt: ‘Ik had het gevoel dat er iemand in mijn flat was. Misschien was het maar … Als er niemand in die van jou is … Ja, ze zijn er vast alleen maar op uit ons aan het schrikken te brengen. Het is stom om eerst een mailtje te sturen als je werkelijk iemand wilt ombrengen.’

‘Dat dacht ik ook zo.’

Twee ongeveer twintigjarige meisjes, het ene in een indiaanse wollen anorak, krijgen Iben in het oog. Ze zenden elkaar blikken toe. Iben bekijkt zichzelf: niemand anders heeft buiten zo weinig kleren aan. Ze zegt: ‘Maar dat kon ik hiervoor niet weten.’

‘Natuurlijk niet.’

Iben weet al wat haar vriendin Grith, die psychologie heeft gestudeerd, hierover zal zeggen. En Iben heeft geen zin om daarnaar te luisteren. Grith zal zeggen dat Ibens reactie in werkelijkheid is te wijten aan de gijzelneming in Nairobi. Ze zal zeggen dat overdreven waakzaamheid – hyper alertness – een typische nawerking is van eerder gevaar.

Malene vraagt: ‘Denk je dat het vanwege Nairobi is dat je zo reageert?’

‘Best mogelijk.’

‘In Afrika is dat vermoedelijk de juiste manier van reageren.’

‘Mmm.’

‘Iben, je kunt een taxi naar mij toe nemen. Dan sta ik op straat en betaal wanneer hij komt.’

‘Maar als iemand inbreekt om jou te vinden, dan vinden ze ons allebei.’

‘Ja maar, dat doen ze vast niet.’

Iben zegt niets terug, en Malene aarzelt voordat ze vraagt: ‘Wat wil je dan?’

‘Wat zeg je van een café?’

Iben heeft er een hekel aan om ‘de bangebroek’ te zijn in een gesprek. En zeker met Malene. Ze zegt dat er een heleboel mensen moeten zijn bij wie ze kunnen slapen tot ze zich een beeld hebben gevormd van het gevaar.

‘Ach, Iben.’

Ze spreken af in café Props, ook al heeft Malene wasgoed in de machine.

Iben heeft haar vriendin onder druk gezet, en ze durft Malene niet ook nog te vragen goed uit te kijken dat ze niet gevolgd wordt terwijl ze naar het café rijdt.

Terwijl ze langs de kerkhofmuur van Assistens Kirkegård loopt, begint Iben zonder enige reden hard te lopen. Ze loopt zelden hard, ondanks pogingen van vriendinnen om haar mee te slepen heeft ze nooit veel opgehad met trainen en sporten. Nu voelt het juist aan. Hier in het donker met de autolampen, de verlichte winkeltjes en de lichtreclames. En tussen de andere donkere voetgangersschimmen die ze inhaalt op het brede trottoir.

Ongeveer tien meter vóór haar remt een witte auto. Twee mannen springen zo snel naar buiten dat een van hen bijna wordt aangereden door een fietser. De fietser scheldt ze luidkeels uit. En tijdens de seconde dat die twee terugroepen, glijdt Iben door de stroom auto’s naar de overkant van de straat.

Ze zou om de dichtstbijzijnde hoek kunnen verdwijnen zoals een gedeelte van de menigte. Maar nu moet ze proberen tot bedaren te komen.

In plaats daarvan draait ze zich om en ziet dat de twee mannen met een derde praten die ze kennelijk vanuit de auto in de gaten hebben gekregen. Ze hebben alle drie zwarte bakkebaarden, een van hen draagt een rond metalen brilletje.

Ze loopt langzamer. Het trottoir aan deze kant van de straat is veel smaller, het is er drukker en het is bezaaid met fruitkistjes van groenteboeren, fietsenrekken en verschillende reclameborden.

Misschien hoeft die mailman niet ver te reizen om haar te vinden. Duizenden inwoners in Kopenhagen zijn politieke vluchtelingen. Al deze mensen hebben in hun familie gewapende conflicten of vervolging meegemaakt, ze hebben vrienden of familieleden die vervolgd, vermoord of gemarteld zijn. Of die misschien zelf daders zijn geweest. Er kunnen grote gevoelens in het geding zijn als zij van mening zijn dat Iben hen te kijk heeft gezet.

Ze is buiten adem en moet weer langzamer gaan lopen. Ze stapt zwaar, met grote, snelle passen over de tegels. Probeert gelijke tred te houden met een lange, magere man met onverzorgd lichtblond haar en een haveloos legerjasje. Hij ziet er ziek uit.

In de hele wereld zijn er de afgelopen tien jaar bijna vijfhonderd journalisten gedood. Hebben sommigen van hen van tevoren mails van revenge_is_near@imhidden.com ontvangen? Journalisten worden doorgaans in ondemocratische staten gedood. Iben heeft niet gehoord dat ze in West-Europa worden opgespoord. Wie zal daar het meest vanaf weten?

Gunnar natuurlijk.

De banden krijsen wanneer twee BMW’s accelereren vanaf een kruispunt en een paar seconden om het hardst rijden tot de volgende kruising, waar ze opnieuw op de rem trappen, en ze hoort iemand op het trottoir lachen.

Ze heeft zin om hem nu op te bellen. Het te vragen.

Het hele weekend heeft ze een vreemd gevoel gehad. Ze heeft zich zijn flat voorgesteld en het leven daar. En ze heeft het gedaan met het ongewone gevoel dat ze zo bij hem zou kunnen intrekken. Vanaf de eerste avond bij hem zou passen.

Hoe komt ze erbij om zo te denken over een man die ze maar één keer heeft ontmoet en met wie ze misschien een uur heeft gepraat?

Maar – houdt ze zichzelf voor – ik heb regelmatig, sinds het moment dat ik in het studentenhuis in Kopenhagen ging wonen, gelezen wat hij schrijft. Op die manier ken ik al jarenlang zijn manier van denken, zijn favoriete woorden, zijn associaties en toon.

Ze gaat met een boog om een groepje luid roepende opgeschoten jongens heen.

En ze denkt aan het woord in het mailtje: Self-Righteous – eigengerechtig. Ze hebben blijkbaar andere woorden voor Malene gebruikt.

Ze begint weer hard te lopen.

Waarom schrijven ze juist ‘eigengerechtig’ over mij? Malene