Erik Fosnes Hansen

Het leeuwmeisje

Uit het Noors vertaald door Kim Snoeijing en Lucy Pijttersen

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Løvekvinnen, verschenen bij J.W. Cappelens Forlag A/S

Oorspronkelijke tekst © Erik Fosnes Hansen, 2006

Published by agreement with Leonhardt & Høier Literary Agency A/S, Copenhagen

Eerste Nederlandstalige uitgave © Kim Snoeijing, Lucy Pijttersen en De Geus BV, Breda 2008

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Arcangel Images/[image]store

ISBN 978 90 445 2852 7

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2008

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

AANPRIJZING

A ja ja jajajaja, dames en heren, komt dat zien, komt dat zien. U ook, beste man, en u dames, komt u maar verder, kom gerust verder. De gebroeders Schwan laten u vanavond kennismaken met de Beljajevs, een familie van koorddansers en acrobaten uit Kiev, van wie zelfs de jongste telg, de vijfjarige Pjotr, een buitengewoon lief en fraai gebouwd kereltje, de spectaculairste evenwichtskunsten vertoont; voorts laten wij u kennismaken met de olifanten Kerba en Bella, rechtstreeks uit Hyderabad, en hun mahout Abdul; en met onze amazone mejuffrouw Schumann uit Salzburg met haar vier Arabische hengsten, alle wit als sneeuw en snel als de weerlicht. Er is iets bij voor ieders smaak, voor de ganse familie. Kom verder, kom gerust verder. Ook goochelaar Victor el Greno is net als vorig jaar weer van de partij, met nieuwe, verbluffende illusies, die hij onlangs op het paleis in Stockholm aan de Zweedse koninklijke familie heeft vertoond.

Dat is waar, dat heeft hij echt gedaan. Dat doet hij elk jaar, ze kunnen maar niet genoeg van hem krijgen. Vreemd eigenlijk, want zijn trucs zijn heel eenvoudig.

Ja ja ja, kom verder, u ook, kom gerust verder. In de pauze presenteren wij u voorts Antonius uit Genève, de man met twee hoofden, en bovenal generaal Minuscolo, de kleinste mens ter wereld, die pijp rookt, pony rijdt en nog vele andere kunsten vertoont.

Een stomvervelend nummer, om eerlijk te zijn. Maar hij is inderdaad erg klein.

Kom verder. Toegangskaarten zijn er voor elke klasse en voor elke beurs, vanaf slechts 25 øre per stuk. Vergelijk uzelf met Simson Grimson uit Telemark, de langste man van Europa, en zie hoe de Hottentottenpotentaat Gareeb en zijn vrouw – ooit kannibalen maar nu bekeerd tot het christelijk geloof – in hun hut hun dagelijks leven leiden,

Volgens mij kwamen zij ook uit Telemark.

… en niet in de laatste plaats presenteren wij u Inghildur, de vrouwelijke weerwolf uit IJsland, opgevoed door wolven en wolventaal sprekend; mijne heren, haar hele lichaam is bedekt met haar, jazeker, u kunt dat zelf in de pauze controleren, haar hele lichaam. Bewonder ook ons wastableau van de geboorte van Jezus Christus in Betlehem en dat van het leven in een karavanserai, kom verder.

Kom verder. Kijk, daar hangt een rood gordijn. Kijk, daar brandt een booglamp in dramatische kleuren, hoor, daar klinkt tromgeroffel, almaar door. Nu. Nu gaat het rode doek open. Kijk. Kijk naar mij.

Kom verder, jij, die ik nooit heb ontmoet en die alleen ik ken. Ken je mij?

Kijk naar die gesloten deur.

Kom verder, dames en heren, jongens en meisjes, wij presenteren u een wereldsensatie, rechtstreeks uit de IJslandse wildernis, u kunt het zelf zien, met uw eigen ogen. Kom verder. Zij spreekt elf talen.

Ik spreek elf talen.

Ze heeft een stem zo schoon als een menselijke nachtegaal, volstrekt tegennatuurlijk.

Volstrekt tegennatuurlijk.

Ga naar de deur toe, naar die gesloten deur. Iemand klopt hard, duwt de kruk van de garderobedeur omlaag, het ruikt naar toneelstof en goedkope schmink, een stem zegt: Nu moet je komen, kleintje. Het is jouw beurt.

De deur antwoordt: Ik wil niet. Ik kan het niet.

De hand: Kom, kom. Nu moet je komen. Het is nu te laat om je te bedenken.

Maar de deur huilt: Ik kan het niet. Ik kan het gewoon niet.

De hand (geïrriteerd): Doe open! Hier hebben we geen tijd voor. Je gedraagt je als een klein kind.

Ik kan het niet. Kijk dan toch hoe ik eruitzie!

Ik kan niet door de deur heen kijken, zegt de stem, iets rustiger nu. Doe open en laat me eens kijken. Goed zo, dat is beter. Daar ben je dan.

Kijk dan! Ik kan het niet! Ik kan me hier toch niet in vertónen. Kijk dan hoe ik eruitzie!

Dat komt alleen maar omdat je er nog niet aan gewend bent, kleintje. Je ziet er prachtig uit, vind ik.

Maar iedereen zal naar me kijken.

Ja.

Ja, maar kijk dan toch naar me. Ik zie er toch niet …

Het staat je. Je ziet er exotisch uit. Nu moet je komen. Het is nu te laat om spijt te hebben. Je hebt er toch zelf voor gekozen.

Ik heb er zelf voor gekozen.

Kom verder. Zie de grote wereldsensatie, de menselijke pekinees, rechtstreeks uit Borneo, mijne dames en heren, rechtstreeks uit de Siberische wouden, van de toendra van Alaska, uit de moerassen van Sumatra, kom verder.

Kom verder. Dit is de waarheid, zo waarlijk helpe mij God de Almachtige en Alwetende. Over wat mijn leven en jonge jaren heeft gekenmerkt, wil ik niet langer leugens verspreiden. Mijn ouders kwamen uit Rusland, waren bovendien van goede afkomst; mijn vader was de graaf van Oblovsk-Trimovsk. Rijk waren we niet, hoewel onze familie grote achting genoot, en ons leven in het teken van religie en zuinigheid stond. Wij woonden in een woest gebied dat geteisterd werd door wilde dieren; toen mijn ouders op een avond in de trojka over de steppe naar huis reden, werden ze aangevallen door wolven, die de paarden verscheurden. Mijn vader, een voortreffelijk jager, verdedigde mijn moeder, eerst met de kogels uit zijn geweer, daarna met een mes en met vuur en ten slotte met de blote vuist. Toen bij het ochtendgloren hulp kwam opdagen, had mijn vader de strijd tegen de klauwen en tanden van de roofdieren moeten opgeven en lag hij aan stukken gescheurd in de sneeuw, maar mijn moeder was gered. Drie maanden later werd ik geboren. Arm maar eerlijk moest ik omwille van mijn moeder en mijn broers en zusters de dienst aanvaarden waarin u mij thans aanschouwt.

Je bent een poesje. Ik vind het heerlijk dat je kontje helemaal behaard is, dat je rug net die van een poezenbeest is. Ik geef je alles wat je hartje begeert.

Dit is de waarheid: ik zweer bij de grondwet van Arkansas, die ik als een heilig document beschouw, geschreven door verstandige en godvruchtige mannen, dat ik van Scandinavische afkomst ben zoals zovelen in dit land, maar dat mijn uiterlijk het gevolg is van de ontmoeting van mijn moeder met een lynx, die vreemde en zeldzame Scandinavische bosleeuw, de Felix Lynx, die ze tijdens een wandeling door het bos tegenkwam; juist op het moment dat ze mij voor het eerst voelde trappen en wist dat er leven in haar zat: toen ontmoette haar blik die van de lynx, op een kruising van wegen, vlak bij een waterval. En heren, u kunt straks zelf met eigen ogen zien dat mijn hele lichaam op dat van een lynx lijkt.

Zeer interessant, zeer zeldzaam. Ik wil u verzoeken of mijn collegae en ik een onderzoek zouden mogen verrichten, wanneer het u maar schikt, mejuffrouw, zodat de wetenschap voor eens en voor altijd …

Dit is de waarheid: ik verzeker u naar eer en geweten dat mijn ontvangenis plaatsvond op de Afrikaanse savanne, op de dag dat mijn ouders samen een leeuw velden; mijn vader was een Duitse jager op groot wild en mijn moeder een Engelse lady; hun liefde was verboden, want beiden waren getrouwd, maar de dood van de leeuw onder hun handen gaf hun een ongelooflijke inspiratie; terwijl de leeuw werd gevild, genoten zij van elkanders lendenen; zo is het gegaan, dames en heren, zo en niet anders vond mijn ontvangenis plaats.

Kom eens hier, leeuwtje, dan neem ik je zoals leeuwen dat doen.

Dit is de waarheid: mijn moeder geloofde zo in Jezus Christus dat zij op het moment van sterven Zijn beeltenis in mij heeft geprent, en ik geboren werd met de beharing en baardgroei van een man, nee, niet van een man, van een engel, en bovendien met haren als een aura over mijn gehele lichaam.

Jezus heeft met alles een bedoeling en ik vergeef jou je zonden.

Kom verder. Rechtstreeks uit een kleine, saaie provincieplaats, een doodgewoon, vertrouwd Scandinavisch stadje, waar nooit iets gebeurt en men de normen en waarden in ere houdt, komt dat zien, kom verder, sper uw ogen open, kom verder. Zo dadelijk gaat het doek open.

*

Kom verder, ook jij die ik niet ken en ongetwijfeld heb ontmoet. Zie je mij? Kun je me nu zien? Kom verder.

1

1

HET KORTE LEVEN VAN RUTH ARCTANDER

Het was de beeltenis van Christus maar ook iets anders. Terwijl ze, zo snel ze kon, over de kaarsrechte weg naar huis liep, dacht ze ook aan iets anders. De sneeuw knerpte onder de zolen van haar winterschoenen, in het blauwzwarte gewelf boven haar trok het noorderlicht een gelijkmatig stromende sluier van groen tussen haar en de sterrenhopen. Af en toe vlamde het op in een onverwachte kleurschakering. Ze bleef staan en keek omhoog, terwijl ze haar neus met haar want afveegde. Een spiraal van licht omgaf de wereld, en de wereld was een weg. Die weg strekte zich uit vanaf de heuvel waar Fredheim lag, dat iets boven de bebouwing uitstak, tot aan het stadje met het treinstation aan de rivier, waar ze woonde.

Wat is het mooi, dacht ze. De ronde blauwe golven van de sneeuw op de grond, slechts hier en daar onderbroken door verticale zwarte lijnen, bomen, kreupelhout en hekken. Het licht dat gestaag langs de hemel trok, als tere opwellingen. Opeens kon het veranderen, eerst in een gouden rozet, vervolgens in een roze gloed, maar zonder de tussenliggende schakeringen op het kleurenspectrum over te slaan. Ze stond stil. Wat een kleurenpalet, dacht ze. Ze glimlachte de hemel toe. Het wonderlijke, tere licht kwam in het noorden samen en vormde torens en kantelen. En in haar, ergens tussen haar hart en haar keel, weerklonk nog steeds het lied van de koorrepetitie van die avond, even zacht als het licht: Gij poorten, heft uw hoofd omhoog, aloude deur, maak wijd uw boog. Een vaste burcht is onze God. Wellicht, dacht ze, is die burcht gebouwd van heel glanzend en vluchtig materiaal. De beeltenis van Jezus in Fredheim was die avond zo mooi geweest; ze wist niet precies hoe dat kwam. Het was hetzelfde schilderij als anders, een eenvoudige schildering van Jezus die de kleine kinderen om zich heen verzamelt. Zijn ogen waren intens blauw geweest en zijn haar en baard, die glansden alsof ze pas gewassen waren, staken tegen zijn kiel af. Ze legde haar handen op haar buik, concentreerde zich; het was eigenlijk een tamelijk slecht schilderij, maar vanavond had het haar ontroerd. Jezus, dacht ze, is het licht en de verlosser van de wereld. Hij is de weg en de waarheid. Alle poorten en deuren gaan voor hem open. In zichzelf neuriede ze: ‘Hij komt, Hij maakt bij ons Zijn woning.’

Het noorderlicht wenkte haar. Toen ze klein was had ze een oude Finse vrouw horen vertellen dat je er niet te lang naar moest kijken. En zingen mocht al helemaal niet wanneer het noorderlicht scheen. Dan kon je gehaald worden. Het was daarboven nu helemaal rood geworden en het poollicht leek vanaf één punt te schijnen, bijna in het zenit. Ze kwam weer in beweging, trok de sjaal steviger om haar hals tegen de snijdende kou en zong niet, maar neuriede in zichzelf. De weg liep door een vlakte met grote, kale akkers, nog één lage heuvel en dan kon ze op grote afstand haar huis zien liggen.

In de verte, net buiten haar gezichtsveld, meende ze de metalen klank van het noorderlicht te horen. Dat was natuurlijk niet zo, dat wist ze wel, het was de trein van half tien die afremde; als het zo koud was, zongen de wielen luider dan gewoonlijk. De trein was op tijd en Gustav zou verheugd zijn. Nee, niet verheugd, vergenoegd; stil en vergenoegd.

Ze glimlachte bij de gedachte.

Weldra zou de controleur alle wagons langsgaan, eerst aan de kant van het perron, daarna aan de andere kant, met een lamp en een stalen hamer met lange steel, om met grote precisie een paar keer op elk wiel te slaan, een ogenblik te wachten en aandachtig naar de nagalm van de klap te luisteren, om vervolgens weer verder te lopen. De locomotief zou geduldige pufgeluidjes uitstoten, de stoker en de machinist zouden op de stationsplee hun boodschap doen en in de restauratie een bord warme pap of soep naar binnen werken. Er waren waarschijnlijk niet veel passagiers, de machine zou worden bijgevuld, de hoofdconducteur en zijn assistent zouden de wagons aflopen en de naam van het station roepen; Gustav zou als stationschef in zijn uniform voor de toegangsdeur van het kantoor staan en bedaard toezicht houden. Stoker en machinist zouden terugkomen, erop toezien dat de tank volgens de voorschriften gesloten werd en dat de druk in orde was, naar de stationschef gaan en zich vriendelijk saluerend melden. Ongeveer op hetzelfde moment zouden de hoofdconducteur en zijn assistent hun voorbeeld volgen, terwijl Gustav daar kalm en tevreden stond en hun groet beantwoordde. Kalm en tevreden. Ze glimlachte. Dan zou hij de blinkende zilverkleurige fluit tussen zijn tanden steken en met de seinlamp in zijn hand naar de trein toe stappen. Hij zou een ogenblik vooroverbuigen, dacht ze, de lamp tussen zijn laarzen neerzetten en het groene glas ervoor draaien, net zo groen als het licht boven mij, nee, nog groener, fel en doordringend. Dan zou hij de lamp optillen en vervolgens op de fluit blazen.

Nog steeds hoorde ze de zangerige toon. De trein die afremde. Ze lag nu op haar rug. Het was niet goed te zeggen hoelang ze zo had gelegen. Ze deed haar ogen open. Nog steeds remde de trein af. Of was er al voor vertrek gefloten? Boven haar spande het licht zich uit over de wereld en de wereld was een weg. Daar lag ze. Het deinde zachtjes in haar, als een soort nagalm van de smak die ze had gemaakt toen ze op haar rug viel.

Het deed niet erg zeer, het stak een beetje en ze kalmeerde. Maar ze merkte dat ze moeilijk overeind kon komen en misschien was ze toch een beetje bang. Haar rug en heupen waren gevoelig. Haar naam was Ruth Arctander, ze was die avond, 13 december 1912, precies zevenentwintig jaar geworden, ze was de vrouw van de stationschef en pianolerares.

Ik kan hier niet lang gelegen hebben. Ik kan beter nog even blijven liggen, dacht ze. Zodat alles weer tot rust komt. Voor ik overeind kom. En ik heb het niet koud.

Het is eigenlijk wel mooi.

Daarboven trok het noorderlicht zijn bleekgroene spiralen eventjes terug achter de horizon, en Ruth Arctander kon de Grote Beer in zijn volle glorie in het noordoostelijk deel van de nachthemel zien. Volstrekt onbeweeglijk, als bevroren in zijn machtige sprong. Wat had die oude leraar van haar ook alweer verteld? Ja, ze wist het weer, ze werd eventjes helemaal warm van binnen, ach, die arme Callisto, dacht ze, die voor eeuwig in haar berenhuid moet rondlopen en zich op zo’n vreemde, onmenselijke manier verborgen moet houden. Toen dacht ze weer aan Jezus, die vanavond zo mooi was geweest, en aan de muziek. Gij poorten, heft uw hoofd omhoog, aloude deur, maak wijd uw boog. Help ons. Help mij. Jezus, verlosser en licht van de wereld, de weg en de waarheid.

Opeens hoorde ze geknerp van voetstappen op de weg achter haar en ze draaide haar hoofd om.

‘Hallo?’ zei ze tegen de duisternis, haar anders altijd zo luide stem klonk merkwaardig iel en zonder draagkracht. Nu leek hij alleen in haar hoofd te zitten of als een bel op haar lippen te liggen. Een vaste burcht. Toch moest die persoon haar hebben gehoord, of haar misschien hebben zien liggen, want de voetstappen versnelden en waren weldra bij haar.

Ze zette haar rechterhand neer op de grond, op de platgetrapte, gladde weg en hees zich een eindje overeind, terwijl ze zich half omdraaide. Het was de vrouw van apotheker Birgerson, die zich naar haar toe spoedde.

‘Maar kind toch’, zei ze.

‘Ik ben geloof ik gevallen’, zei Ruth Arctander.

‘Ach, lieve hemel. En dat in jouw toestand.’

‘Het is glad.’

Mevrouw Birgerson hielp Ruth in een zittende positie. Ze hurkte naast haar neer, ondersteunde haar door een hand behoedzaam tegen haar onderrug te leggen. Onmiddellijk voelde Ruth haar hele lichaam pijn doen.

‘Je hebt geluk gehad’, zei mevrouw Birgerson met haar hese, raspende stem, ‘dat ik hier langskwam. Anders had je hier nog heel lang kunnen liggen. Het is al laat.’

‘Dan moeten we zeker dezelfde kant op.’

‘Ik ben net bij Pedersen geweest om medicijnen te brengen. Voor ik naar huis ga, moet ik naar de trein om een pakje op te halen. Mijn man heeft geen antitoxineserum meer.’

‘Is er iemand ziek?’

‘Kleine Jan van Pedersen heeft difterie en overleeft het misschien niet. Er zijn trouwens nog twee andere kinderen die eraan lijden.’

‘De stakkers.’

‘Ja, zeg dat wel. Het loopt meestal fataal af.’

‘Als de medicijnen maar helpen.’

‘Vast en zeker. Maar nu genoeg gepraat. Eerst moeten we jou weer overeind zien te krijgen. Doet het pijn?’

‘Nee hoor, het gaat prima. Een klein beetje maar.’

‘Zo, ja, nog een stukje. Eerst je ene been. Zo. Daar ben je dan. Wanneer komt het?’

‘Over een week of twee, drie.’

‘Maar kind, je moet in jouw toestand toch niet in het holst van de nacht alleen op pad gaan!’

‘Het koor heeft alten nodig.’

‘En ook tenoren, naar ik gehoord heb. Maar ik heb me nog niet aangemeld’, zei mevrouw Birgerson met haar rauwe stem.

Ruth moest lachen. Mevrouw Birgerson veegde de sneeuw van haar mantel van schaapsbont.

‘Kun je lopen?’

‘Ik denk het wel.’

‘Nu gaan we jou eerst naar huis brengen,’ zei mevrouw Birgerson, ‘doe maar rustig aan, en daarna bellen we dokter Levin.’

‘Dat is denk ik niet nodig’, zei Ruth. ‘Het gaat goed, echt waar.’

Ze begonnen langzaam de flauwe helling op te lopen. Opeens merkte Ruth dat een deel van het tere licht in haar was achtergebleven en nu weg begon te stromen. Het sijpelde uit haar en kwam in de sneeuw terecht, eerst voorzichtig, als een zacht kietelend stroompje vanuit haar binnenste, daarna in zachte golven.

‘Ach, kind toch’, hoorde ze mevrouw Birgerson van heel ver weg zeggen. ‘Ach, kind toch.’

‘Misschien moeten we dokter Levin toch maar bellen’, zei Ruth Arctander.

‘Ik weet waar hij is’, zei mevrouw Birgerson.

‘Ik hou zo veel van Jezus.’

‘Sst, kindje, niet praten.’

‘Ik denk de hele avond al aan Hem.’

‘Sst, sst. Sla je arm maar om mijn schouders, dan gaat het wat gemakkelijker. Zo, ja.’

‘Denkt u dat Hij me zal helpen?’

‘Stil maar. Niet huilen.’

‘Maar Hij moet me helpen.’

‘Stil. We bellen de dokter. Ik weet waar hij is.’

Nu konden ze het station zien liggen.

*

Het duurde een hele tijd voor dokter Levin kwam. Ondertussen dommelde Ruth in haar bed weg in een roes van kleuren en pijn. Ze hadden haar de trap op gedragen, ze herinnerde zich Gustavs gezicht, bezorgd, vlak bij het hare, met zijn witte bakkebaarden onder zijn spoorwegpet; het gouden wiel glansde. Ze herinnerde zich dat Knudtzon zich had verontschuldigd toen hij haar laarzen uittrok voor ze haar naar boven droegen.

Mevrouw Birgerson was ergens bij haar in de kamer, ze maakte zich nuttig, bracht een waskom met warm water, handdoeken en doeken, ze verpleegde haar, verzorgde haar, troostte haar. Ruth vatte opeens een merkwaardige genegenheid op voor mevrouw Birgerson, hoewel ze doorgaans toch geen bijzonder sympathieke indruk van haar had. Ten eerste was daar die stem van haar, die zo vreemd hard en rauw was en die in geen enkel koor zou passen, zelfs niet als tenor; en bovendien geloofde ze niet in Jezus of in wie dan ook, net als de apotheker. Ze kwam een beetje stug over, zakelijk, net als haar stem. Ruth had haar nooit echt gemogen. Maar nu zocht ze steun bij die zakelijkheid, en de ruwe, droge hand van mevrouw Birgerson was als een rots in de branding. Ze bewoog zich voort over golven van pijn en klampte zich vast aan die hand, hield hem stevig vast.

Mevrouw Birgerson veegde haar voorhoofd af met een doek.

‘Een zeker mens’, mompelde Ruth, ‘daalde af van Jeruzalem naar Jericho en viel in handen van rovers.’ Verder kwam ze niet, een nieuwe golf van pijn overviel haar en sleurde haar mee. Mevrouw Birgerson streelde haar voorhoofd.

Wanneer ze haar eigen geluiden niet hoorde, hoorde ze de stilte in de kamer. Het was helemaal stil. Ergens buiten, achter de deur, klonk met geregelde tussenpozen het doffe, zware geluid van rusteloze uniformlaarzen die in slepende pas over houtwerk en vloerkleden traden.

‘Zal ik de stationschef halen?’

‘Gustav? Nee. Nee. Niet nu.’

Het is zijn schuld, dacht ze.

‘Ik kan hem denk ik toch beter halen.’

‘Nee, niet weggaan. Niet weggaan.’

‘Goed, dan blijf ik. Ik blijf hier.’

‘Worden niet vijf mussen verkocht voor twee duiten, en niet één van die is vergeten voor God.’

‘Sst, stil maar. Je moet niet bang zijn. Het gaat vast goed.’

De pijn zakte weer. Ruth bleef steun zoeken bij de hand van mevrouw Birgerson. Vlugge voetstappen op de trap, een deur die openging. Ruth gilde. Nu was ze bang. Af en toe zonk ze weg in een sluimering. Die was als warm, glinsterend water. Maar regelmatig bracht de pijn haar weer naar de oppervlakte.

*

Mevrouw Birgerson maakte zich zorgen. Af en toe liep ze naar het raam om te kijken waar de bakslee van de dokter bleef. Een keer liep ze de kamer uit om stationschef Arctander te vragen nogmaals te bellen. De dokter moest van ver komen, dat was wel zo, hij had in het noorden een patiënt bezocht, maar het was goed weer om te rijden.

Als hij maar gauw hier is, dacht mevrouw Birgerson.

Het gezicht van de stationschef zag er grauw en ontdaan uit. Zijn meestal zo vriendelijke, blozende uiterlijk was opeens veranderd en hij had de knoopjes van de hoge, strakke kraag van zijn uniform losgemaakt. Hij knikte ernstig, liep weg om opnieuw te bellen. De wallen onder zijn ogen waren rood aangelopen, terwijl de rest van zijn gezicht, zijn wangen en kin, grijs zag.

Voor hij de trap af liep om te bellen, draaide hij zich om naar mevrouw Birgerson.

‘U denkt toch niet dat ik haar zal verliezen?’ vroeg hij.

‘Rustig maar, het gaat vast goed.’

‘Ik kan haar niet missen. U moet uw uiterste best doen.’ Er klonk wanhoop in zijn stem.

‘Bel nu maar en vraag hoe ver de dokter is gevorderd.’

‘Ja,’ zei hij, ‘dat zal ik doen.’ Hij draaide zich om en wilde gaan, keek toen weer om naar mevrouw Birgerson, wilde iets zeggen, veegde met een hand over zijn gezicht en vertrok.

‘We hebben meer water nodig’, zei mevrouw Birgerson.

Ze keerde terug naar de barende vrouw en werd bang. Er was veel bloed gekomen. Dit gaat verkeerd, dacht ze. Mevrouw Birgerson had een zekere ervaring als vroedvrouw en ze was niet voor een kleintje vervaard, maar nu voelde ze zich niet op haar gemak. Als de dokter nu maar opschoot. Ze pakte de hand van de jonge vrouw vast. Die was koud en klam.

Zodra stationschef Arctander op de deur klopte, deed ze open.

‘Geen nieuws,’ zei hij hijgend, ‘maar hij is onderweg. Het laatst is hij gezien bij het kruis van Åremo, zeiden ze op de Centrale.’ Hij haalde zwaar adem, hij was geen jonge man meer.

‘Belt u ook maar naar mijn man’, zei mevrouw Birgerson. ‘Hij is thuis of in de apotheek. Vraag hem of hij snel hierheen komt en aluin meeneemt. De dokter heeft het misschien niet bij zich.’

‘Aluin?’

‘Juist. Hij moet opschieten. Laat iemand hem rijden. Het heeft haast.’

‘Aluin’, zei de stationschef beslist en hij draaide zich spoorslags om. Maar hij keerde zich weer om en keek net zo smekend als de vorige keer, hij probeerde over de schouder van mevrouw Birgerson heen een glimp van het bed op te vangen.

‘Is het …?’

Nu keek ze hem indringend aan. ‘Het is ernstig. U moet u haasten.’

Hij vertrok. Even later klonken buiten paardenbellen, de apotheker was gekomen. Vlak daarna arriveerde ook de dokter.

*

Ondertussen verkeerde Ruth in een sluimering, waaruit ze af en toe ontwaakte wanneer de pijn te erg werd, om daarna weer weg te zakken. Elke keer was het alsof de pijn iets meer zijn best moest doen om haar mee te krijgen en haar uit de warme, behaaglijke toestand waarin ze zich bevond los te trekken. Heel in de verte hoorde ze stemmen, maar ze kon niet goed onderscheiden wat ze zeiden; om haar heen gebeurden dingen, ze kon een zwak, koud gerinkel horen, dat stoorde een ogenblik, maar even later doezelde ze weer weg in haar warme sluimering, alsof ze nu echt in open zee was gekomen, in de bodemloze diepte waar sterke stromingen heersten, en eindelijk hield de pijn op, ebde weg, hij gaf het op en daar, daar was Jezus. Daar was Hij weer. Jezus die vanavond zo mooi was geweest, aan wie ze had gedacht en naar wie ze de hele avond had verlangd, totdat ze viel, Jezus tot wie ze had gebeden, die ze had aangeroepen, naar wie ze had verlangd, die ze had gewild; hier was Hij eindelijk bij haar, hier in de diepte, ze kon Zijn aanwezigheid voelen. Een kort moment deed ze haar ogen open, het was veel te licht in de kamer waarin ze zich bevond, en ze hoorde een vreemd, onaangenaam knarsend geluid dat ze niet precies kon thuisbrengen, maar daar, in het licht van de lamp, zag ze het, ze zag het gezicht, het was het gezicht van Jezus, heel anders dan ze zich had voorgesteld, zachter en kleiner, maar toch heel mooi en stralend, met haren van goud en een baard die vochtig was van pijn en smart. Ze glimlachte. Toen stierf ze.

*

Toen het kind als een bloederige haarbal uit de moeder was geglibberd, wist de dokter niet hoe snel hij steun moest zoeken op een stoel. Zijn gezicht had alle kleur verloren. Alleen mevrouw Birgerson had zich staande weten te houden en hield het hoofd koel.

‘Abraham,’ zei ze tegen de dokter, ‘verman je. Ze gaat dood!’

Dokter Abraham Levin vermande zich. Hij kwam weer overeind.

‘Ik heb zoiets nog nooit eerder gezien’, zei hij, zich verbijtend. Mevrouw Birgerson, die behalve een vrijdenker ook goed bekend was met de inhoud van de vele farmaceutische boeken en tijdschriften van haar man, poogde hem gerust te stellen.

‘Het komt heel af en toe voor’, zei ze. ‘Na verloop van tijd verdwijnt het. Na een paar weken. Hou vast, zo, dan knip ik de navelstreng door en verbind ik het.’ De dokter hield het kind vast. Het jammerde.

‘Nu moet je de bloeding proberen te stelpen’, zei mevrouw Birgerson zachtjes en ze hield het kind omhoog zodat Ruth het kon zien. Mevrouw Birgerson hoopte althans dat er nog iets tot de halfgesloten ogen van de jonge vrouw kon doordringen. Op hetzelfde moment kwam de nageboorte en daarmee een golf van bloed, die de blote onderarm van de dokter overspoelde toen die voorovergebogen en tevergeefs een inwendig kompres probeerde aan te brengen.

Ruth Arctander deed twee keer haar ogen open, mompelde iets; toen was het voorbij.

Opnieuw moest de dokter gaan zitten.

‘Allemachtig’, zei hij. ‘Allemachtig!’ Hij boog zijn hoofd en schudde het langzaam. Zijn snor glom van het zweet. Zijn armen, die bloot waren tot aan de ellebogen, zagen dieprood van het donkere, slagaderlijke bloed, ook de manchetten van de opgestroopte mouwen zaten eronder. Mevrouw Birgerson stond besluiteloos met het kind in haar armen, dat haastig in een laken was gewikkeld. Het kind kreunde wat, maar huilde niet.

De laarzen op de gang sloften niet meer, ze stonden stil. De dokter zat voorovergebogen op de stoel, zij stond. Het zakhorloge van de dokter was uit zijn vestzakje gegleden en bengelde tussen zijn benen; mevrouw Birgerson kon het horen tikken. Van het lichaam op het bed klonk een zacht, sissend geluid. Mevrouw Birgerson schrok op, maar de dokter hief zijn hoofd op en keek haar bedroefd aan, terwijl hij langzaam het hoofd schudde. Toen kwam hij vastbesloten overeind en begon de meest bebloede handdoeken en lakens uit het zicht te leggen. Mevrouw Birgerson keek om zich heen op zoek naar een schone handdoek. Die doopte ze in de teil met warm water en daarmee begon ze het kind van bloed en andere resten te reinigen.

‘Het is een meisje’, zei ze zacht.

‘Zo?’ zei de dokter.

Toen het kind in aanraking kwam met het water, begon het te huilen.

‘Stil maar’, zei mevrouw Birgerson, een beetje afwezig, terwijl ze het kind met onvaste hand probeerde te wassen.

De dokter legde een schoon laken over de dode heen en trok het beddengoed op tot aan haar borst, hij bond de bloedige lappen samen tot een grote knoedel die hij met zijn voet onder het bed schoof. Daarna pakte hij zijn stethoscoop, zette deze tegen de borst van de krijsende pasgeborene en luisterde, terwijl mevrouw Birgerson haar best deed het kind af te drogen. Na een paar seconden knikte hij kort.

‘Denk je dat het pijn doet?’ vroeg mevrouw Birgerson. ‘Geloof je dat ze er last van heeft?’

De dokter bekeek het kind, nu met een mengeling van fascinatie en weerzin.

‘Ik weet het niet’, zei hij afwezig.

Mevrouw Birgerson droogde het kind zo goed ze kon en wikkelde het opnieuw in. Ze keek naar de deur. Ze keek naar de dokter. Hij beantwoordde haar blik met een sombere uitdrukking op zijn gezicht. Toen zuchtte hij diep.

‘Ik zal het doen’, zei hij zacht.

*

Gemompel op de gang. Een geluid, een soort uitbarsting, een kreun, een vreemd gesmoorde kreet dringt door de gesloten deur heen; van woede, verdriet, of van beide. Dan wordt het stil. Al die tijd staat mevrouw Birgerson te kijken naar het kind dat ze in haar armen heeft, ze kijkt alsof ze niet kan geloven wat ze ziet. Ze prent zich het beeld in, steeds opnieuw, alsof ze het bij elke nieuwe blik voor de eerste keer ziet. Het kind ligt zo rustig en stil, knippert met haar ogen, kromt de kleine vingertjes daadkrachtig nergens omheen, sputtert wat en gaapt vermoeid na het harde werk. Het ruikt naar zuigeling in haar armen en in de kamer, zoet en bloemerig, de wrange lucht van het bloed wordt er bijna door weggedrukt.

Melk, denkt mevrouw Birgerson, dat was ik helemaal vergeten, we moeten melk opwarmen. En een fles, hoe komen we aan een fles met een speen? Ach, mevrouw Arctander heeft zeker, had zeker …

Mevrouw Birgerson draait zich om naar de dode Ruth Arctander die daar heel wit en vredig ligt. Het komt doordat ze er niet meer zíjn, denkt mevrouw Birgerson, dát maakt het zo moeilijk om ermee om te gaan.

Nog steeds maakt het gezicht van de jonge vrouw een zeer levende indruk, alsof ze in een diepe slaap verkeert en geluidloos door halfgeopende lippen ademt. Haar trekken zijn zacht en ontspannen, nog zonder de strenge, afwijzende indruk die dode mensen later maken. Alsof ze nog steeds in de kamer is, denkt mevrouw Birgerson. Of alleen maar eventjes weg is.

Het vreemde kleine meisje jammerde, knipperde weer met haar ogen. Mevrouw Birgerson tilde haar op en hield haar omhoog voor de dode, alsof ze het beeld van de moeder wilde inprenten in het kind, in dit eerste en laatste uur. Toen liet ze haar armen zakken en schudde het hoofd over zichzelf.

De deur ging open. De dokter verscheen eerst, gevolgd door stationschef Arctander die zwaar op Knut Birgerson, de apotheker, leunde. De stationschef was in elkaar gekrompen en zag grauw, hij liet de arm van de apotheker los, bewoog zich apathisch in de richting van het bed, wankelde bijna. Een ogenblik dacht mevrouw Birgerson dat hij zou instorten, op zijn knieën zou vallen, maar hij bleef staan, met zijn rug naar de anderen gekeerd en hij huilde geluidloos, terwijl hij onafgebroken naar zijn dode vrouw staarde. Zijn gesnik was nauwelijks hoorbaar, als een zwakke fluittoon. Het was ongewoon om die grote, evenwichtige man zo te zien, de andere drie wisten niet goed raad met hun houding. Eindelijk klonken er een paar diepe zuchten en een soort hikje, toen veegde hij een paar keer met zijn hand over zijn gezicht en haar, waarna hij zich weer tot hen wendde.

‘Ach, ach, Arctander’, zei apotheker Birgerson hulpeloos, terwijl hij hem de hand drukte.

‘Bedankt’, zei Arctander zacht. ‘Bedankt.’ En, heel zacht, terwijl hij zich opnieuw kort tot de dode richtte: ‘Jij ook bedankt, kleintje.’ Zijn stem was verstikt door tranen. Opnieuw veegde hij met een hand over zijn gezicht.

De dokter legde een hand op zijn schouder: ‘Het spijt me. Ik heb werkelijk alles gedaan wat ik kon’, zei hij. ‘Maar er was niets aan te doen. Het spijt me.’

‘Bedankt’, zei de stationschef weer en drukte hem de hand. ‘Bedankt.’

‘Maar het kind leeft, Arctander’, zei dokter Levin voorzichtig.

‘Ja’, zei de stationschef.

‘Wilt u het niet zien?’

Gustav Arctander staarde hem bedrukt aan. Toen vermande hij zich, liep naar mevrouw Birgerson. Hij wierp een vlugge blik op het kind in haar armen.

‘Allemachtig’, zei hij slechts en hij wendde zijn blik af.

‘Ik begrijp dat u geschokt bent,’ zei de dokter geruststellend, ‘maar ik heb u al verteld dat …’

‘Is het … levend?’ vroeg de stationschef zacht. ‘Ik bedoel, is het levensvatbaar?’

‘Ja’, zei de dokter. ‘Het is iets te vroeg geboren, maar het vertoont alle tekenen van vitaliteit.’

‘Allemachtig’, zei de stationschef opnieuw. Hij wierp opnieuw een blik op het kind.

‘U zult zien dat over een paar dagen …’ begon mevrouw Birgerson.

‘Weg ermee’, zei de stationschef luid. ‘Ik wil het niet zien. Dat is geen kind. Dat is verdorie een … boskat. Weg ermee.’

‘Maar beste Gustav,’ drong mevrouw Birgerson aan, ‘ik verzeker je, over een paar dagen of weken …’

‘Elsa …’ zei de apotheker waarschuwend.

‘Een gedrocht’, riep Arctander luid. ‘Weg ermee, zeg ik! Overigens ben ik geen “beste Gustav” voor u. Voor niemand hier.’ Hij keek verongelijkt alsof zij zich hadden opgedrongen. Vervolgens richtte hij zijn blik naar beneden. ‘Neem me niet kwalijk’, zei hij zacht. ‘Neem me niet kwalijk.’ Hij draaide zich spoorslags om en snelde de deur uit.

De andere drie keken elkaar besluiteloos aan. Dokter Levin maakte aanstalten om achter de treurende man aan te gaan, maar de apotheker hield hem tegen.

‘Op dit moment kun je niet zo veel voor hem doen, Abraham’, zei hij.

‘Maar hij is totaal van de kaart’, zei de dokter.

‘Is dat zo gek?’ zei de apotheker. ‘Laat hem betijen.’

‘Melk’, zei mevrouw Birgerson. ‘En een fles.’

‘Ja’, zei haar man, alsof hij van ver moest komen. ‘Abraham, we moeten ons nu om de praktische zaken bekommeren …’ Hij keek naar het lijk.

‘Is er iemand die kan komen helpen?’ vroeg de dokter weifelend.

‘Nee’, zei mevrouw Birgerson. ‘Arctander heeft geen familie meer, voorzover ik weet. En Ruth … zij kwam uit het noorden.’

‘Het stationspersoneel dan?’ zei de apotheker, in een poging vastbesloten te zijn.

‘Ja’, zei de dokter. ‘Ik zal met hen praten. Ik moet alleen eerst de papieren invullen. En ik zal de dominee bellen.’

‘Ja’, zei de apotheker.

‘Misschien kun je straks ook met het personeel praten, Elsa?’ vroeg dokter Levin.

Ze keken elkaar aan.

‘Melk’, zei mevrouw Birgerson. ‘En een fles. Het kind heeft verzorging nodig.’

‘Ja’, zei dokter Levin.

*

De dokter trof de stationschef aan in zijn kantoor, waar hij in de duisternis zat. Hij had de rolgordijnen voor de ramen naar de expeditieafdeling neergehaald en niet gereageerd toen dokter Levin op de deur klopte.

‘Hier bent u’, zei de dokter, die zich moeilijk een houding wist te geven toen hij de grote gestalte op de stoel zag zitten.

Arctander gaf geen antwoord, knikte slechts.

De dokter ontstak de lamp zonder te vragen.

‘Hebt u iets nodig?’ vroeg hij. ‘Iets te eten? Of te drinken misschien?’

De stationschef schudde het hoofd.

‘Een biertje misschien?’

‘Nee, bedankt’, zei de stationschef. ‘Ik drink niet onder diensttijd.’

Ze zwegen. Achter de ramen klonk het getik van het seinpaneel en de telegraaf.

‘U hebt bewonderenswaardig personeel’, zei de dokter. ‘Ze helpen de praktische zaken te regelen.’

‘Ja’, zei Arctander. ‘Dat is goed. Ik … ben vanavond niet tot veel in staat.’

‘Is er iemand in het bijzonder die u wilt laten komen? Moet ik iemand voor u bellen? Een vriend? Een familielid?’

‘Nee, bedankt’, zei Arctander. ‘Ik heb geen familie. In leven.’

‘Ach.’

‘Ze gaan dood. Allemaal.’

De dokter schraapte zijn keel.

‘Wat uw pasgeboren dochter betreft,’ zei hij, ‘apotheker Birgerson heeft zich bereid verklaard haar de eerste dagen in zijn huis op te nemen, mocht u dat wensen.’

‘Ja’, zei de stationschef.

‘Zodat ze verzorging en voeding krijgt.’

‘Ja’, zei de stationschef.

‘Totdat u zich hebt kunnen beraden op maatregelen om de praktische kant van de zaak af te handelen.’

De stationschef knikte weer.

‘U moet een voedster zien te vinden. In elk geval een kindermeisje. Maar daar hoeft u zich op dit moment niet om te bekommeren’, zei de dokter.

‘Dokter Levin,’ vroeg de stationschef, ‘wat is er mis met het kind?’

‘Er is niets mis mee’, zei de dokter zo overtuigend mogelijk. ‘Heel af en toe komen ze zo ter wereld. Later komt het dan vanzelf goed.’

‘Ach’, zei de stationschef. ‘Ach zo.’

‘Maakt u zich nu maar geen zorgen’, zei de dokter. ‘Het regelt zich vanzelf. U moet proberen wat te slapen. Hebt u iets nodig om te slapen?’

‘Nee’, zei Arctander. ‘Ik neem nooit medicijnen.’

‘Voor de zekerheid laat ik toch een doosje broom achter’, zei de dokter.

‘Bedankt.’

‘Wilt u echt niet liever even op bed gaan liggen? De vrouw van Knudtzon heeft voor u een bed opgemaakt op de logeerkamer.’

‘Nee’, zei de ander bedrukt. ‘Nog niet. Ik denk dat ik hier nog even blijf zitten.’

‘Zoals u wilt. Zoals u wilt.’

‘Wilt u de lamp uitdoen als u vertrekt?’ vroeg stationschef Arctander.

*

Zo kwam het dat het pasgeboren meisje haar eerste nacht in een vreemd huis doorbracht. De Birgersons namen haar mee, verschoonden haar en de apotheker haalde een doos gepatenteerde spenen uit zijn winkel. In de commode van Ruth Arctander hadden ze kleertjes en luiers gevonden, keurig opgestapeld.

Ze kookten een flesje uit, zetten er een speen op, verwarmden melk en gaven haar haar eerste maaltijd. Zelf hadden ze geen kinderen en ze vonden het vreemd om zo’n kleintje in de wasmand te hebben liggen. En nog wel zo’n merkwaardig wezentje. Het kleine meisje was blond en had donkerblauwe ogen die mevrouw Birgerson aandachtig aanstaarden. Ze had op haar hele lichaam haar, lang goudwit, zijdezacht haar, bijna als van een langharige poes, alleen nog zachter en fijner. De haren bedekten alle delen van haar lichaam, armen en benen, rug en buik. Ook haar gezicht was bedekt met een dichte vacht. Alleen de ogen waren vrij, net als de handpalmen en voetzolen. Mevrouw Birgerson vond het net alsof ze een diertje vasthield. Ze aaide de kleine, liet haar handen door de zachte haren glijden, keek naar haar. Het gezichtje was door al dat haar maar moeilijk te onderscheiden. Alleen de ogen waren duidelijk te zien, grote, heldere ogen.

‘Een andere stem dan de mijne had vanavond voor jou moeten zingen’, zei Elsa Birgerson aangedaan. Toch bromde ze iets wat op een liedje leek, woordeloos en hees, terwijl ze de kleine naamloze in slaap wiegde.