Patricia Grace

Het verhaal van Dogside

Uit het Engels vertaald door Henk Schreuder

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Dogside Story, verschenen bij Penguin Books (NZ) Ltd, Auckland

Oorspronkelijke tekst © Patricia Grace, 2001

Eerste Nederlandstalige uitgave © Henk Schreuder en De Geus BV, Breda 2004

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Neil Rabinowitz/Corbis/TCS

isbn 978 90 445 2872 5

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2004.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Het eerste deel van het verhaal gaat over twee zusters, Ngarua en Maraenohonoho, die ruzie met elkaar maakten over een kano.

De zusters woonden aan de kust, aan de noordkant van een getijrivier die van ver in de bergen omlaag stroomde en uitmondde in een brede baai. Ver achter de baai was de plek waar de ochtendzon uit zee opkwam en als een trage, veelkleurige vis langs de hemel terugdraaide, haar hoge boog beschrijvend tot ze neerdaalde en weer achter de bergen in het water verdween. Deze noordelijke bocht van de baai werd omzoomd door rotsen en steile, witte klippen. Op de open plekken, hier en daar tussen de toegang tot de baai en de klippen, hadden de mensen hun voorouderlijk gemeenschapshuis, hun slaaphuizen en hun overdekte kookplaatsen gebouwd en hun akkertjes aangelegd.

Aan de andere kant van de inham, aan de zuidkant van de baai, bevonden zich lage klippen van geel gesteente, met in het midden een trekgat dat bij eb droogviel en zo de doorgang mogelijk maakte naar een beschutte kreek, die een geliefde visplaats was. In die tijd woonde er niemand aan de zuidkant.

De kano waar de twee zusters over ruzieden was klein en oud en slechts geschikt om één persoon van de ene kant van de baai naar de andere te brengen. Eenmaal aan de overkant, moest de kanoër de kano op de wal slepen en omkeren om er het water uit te laten lopen en de kano te laten drogen.

Er waren nog andere kano’s en andere manieren om de baai over te steken. Op de meeste dagen waren er bij eb plekken waar je de inham makkelijk te voet kon oversteken en zelfs bij halftij was het mogelijk te paard naar de overkant te gaan. Als het mooi weer was, was het niet te ver om te zwemmen. Er was overigens niet veel aanleiding om de baai over te steken, behalve om op de met laag struikgewas bedekte heuvels achter de rotskust op varkens te jagen, om over land naar de kreek te gaan of ook om een tocht naar het zuiden te maken, maar voor zo’n oversteek had je een groter vervoermiddel nodig, met plaats voor bagage of uitrusting.

De kano was echter in het bezit geweest van de broer van Ngarua en Maraenohonoho, die vijftien jaar was toen de oudste van zijn twee zusters geboren werd. Sinds ze hadden leren lopen, had hij op hen gepast, hij had geduld gehad bij hun spelletjes, naar hun klachten geluisterd en goed gevonden dat ze elk aan een kant van hem sliepen, en hij had altijd zijn best gedaan om hen gelijk te behandelen wanneer ze met elkaar wedijverden om zijn aandacht en liefde.

Toen de vrouwen een jaar of dertig waren, stierven hun ouders en sprong hun broer voor hen in de bres toen de dorpsoudsten hen wilden uithuwelijken aan twee oude mannen die op zoek waren naar een vrouw. Hij hield voet bij stuk bij zijn weigering in het belang van zijn zusters en stuurde hen naar familie in het noorden, zodat ze van de vloer waren tot de opwinding bedaard was.

Tijdens hun afwezigheid vonden de zusters, die tot dan toe weinig belangstelling getoond hadden om te trouwen, zonder iemands tussenkomst aanstaande echtgenoten. En na verloop van tijd keerden ze terug naar hun broer om toestemming van hun familie te vragen.

Niet lang na hun terugkeer trouwden ze, al zei men dat de liefde die ze voor hun kersverse echtgenoten voelden niet kon tippen aan die voor hun broer. Zelfs toen ze enkele jaren getrouwd waren en kinderen hadden die hun aandacht hadden kunnen afleiden, waren ze nog jaloers op elkaar als ze het gevoel hadden dat hun broer een voorkeur getoond had voor de een boven de ander.

Toen hun broer stierf, waren ze radeloos. Ze moesten van de kist afgetrokken worden toen de dragers gereed stonden om aan het hoofd van de stoet naar de urupa[1] te lopen. Daar aangekomen moesten ze van het graf weggesleept worden toen ze aanstalten maakten zich in de kuil te storten, op de kist, bij het geweer van hun broer en zijn kleren.

Nadat hij begraven was en het afdak waaronder hij na zijn dood gelegen had en zijn strozak verbrand waren, bleef hun nog maar één ding over dat hun broer persoonlijk toebehoord had. Dat was de kano die hij als jongen gemaakt had. Hij zette hen erin en duwde de boot naar ondiep water, toen ze nog baby’s waren. Ze wachtten erin terwijl hij aan het vissen was. Nu maakten ze allebei aanspraak op de kano en hoewel hij hun geen van tweeën echt van pas kwam, deden ze alsof dit wel zo was en wendden voor dat ze hem nodig hadden om de baai over te steken, in die kano en in geen andere.

Ze gingen ertoe over de kano van zijn gebruikelijke plek bij het water weg te halen en voor elkaar te verbergen. Ngarua verstopte hem, en Maraenohonoho rustte niet voor ze hem gevonden had en wachtte tot Ngarua zich omgekeerd had, zodat zij hem op haar beurt ergens anders kon verstoppen.

De zusters gingen tot het uiterste om elkaar op het verkeerde been te zetten als ze naar de kano op zoek waren. Op een keer bracht Ngarua de kinderen van Maraenohonoho naar dicht struikgewas en liet hen daar achter, en terwijl haar zuster en de andere mensen naar de kinderen gingen zoeken, sleepte ze de kano naar een nieuwe schuilplaats. Bij een andere gelegenheid vertelde Maraenohonoho dat ze iemand van de klippen op de daaronder gelegen rotsen had zien vallen. Ze ging met een aantal mensen op zoek langs de kust, maar keerde terug om de kano te pakken en tussen de bomen weg te stoppen.

De mensen werden dit alles algauw zat. Er moest een eind aan komen en ze wachtten een gelegenheid af om de kano te vernietigen, om hem te verbranden of lek te steken of in zee te duwen, maar uiteindelijk zagen ze er geen kans toe.

De zusters hadden door wat de mensen van plan waren en begrepen dat de kano nu op geen enkele schuilplaats veilig zou zijn. Hij moest ergens ondergebracht worden waar ze hem konden zien en ze moesten elkaar én de anderen in de gaten houden. Tenslotte was de kano niet zomaar een kano, voor hen was hij nooit zomaar een kano geweest. Hij vormde de herinnering aan hun broer. Hij wás hun broer. Hij was alles wat hun broer in het verleden voor hen betekend had en hij was alles wat hij nú nog voor hen betekende. Hij was zijn hart, zijn liefde voor hen, en allebei wilden ze dat hart en die liefde voor zichzelf hebben. Geen van de twee zusters voelde genegenheid voor de ander en ze gingen liever dood dan dat ze dit, het hart van hun broer, de liefde van hun broer, aan de ander afstonden.

Op een nacht zaten de zusters aan de oever van de inham, niet bij elkaar, maar elk de kano in het oog houdend, te wachten op het moment dat de ander haar aandacht zou laten verslappen. Een hoornvormige maan wierp door de takken en het gebladerte van de bomen die de inham omzoomden een verstrooid licht op het water. En toen er een wolk voor de maan langs schoof, zagen Ngarua en Maraenohonoho allebei hun kans schoon en renden naar de kano om hem te pakken, met de bedoeling ermee het water over te steken en aan de overkant te blijven. Ngarua, die kleiner en sneller was dan Maraenohonoho, bereikte de kano het eerst, duwde hem het water in, stapte erin en zette zich af van de kant.

Toen Maraenohonoho zag dat Ngarua haar te vlug af was, pakte ze een stuk drijfhout en duwde het met kracht door het water, tierend en vloekend als de beste. Het stuk hout trof de al zwakke boot en stootte er een groot gat in.

Ngarua ging door met peddelen, al begon de kano water te maken, en toen de boot onder haar wegzonk, ging ze zwemmen en ten slotte kwam ze lopend aan de andere oever van de baai, vanwaar ze nooit meer terugkeerde.

De kano werd niet meer uit het water gehaald.

De volgende ochtend rolde Ngarua’s man dekens en kleren tot een bundeltje en bond het geheel, met een etensblikje en zijn geweer, op zijn paard. Toen het eb was, bond hij hun jongste kind op zijn rug, nam zijn paard met de drie oudste kinderen erop en stak de baai over om zich bij zijn vrouw te voegen, gevolgd door enkele honden die dachten dat ze op varkensjacht gingen.

De dagen daarop kregen Ngarua en haar man gezelschap van anderen, die sympathie voor haar voelden of zelf ontevreden waren over hun leven aan de noordkant of misschien volgden omdat hun hond meeging. Met de jaren brachten meningsverschillen of bevliegingen nog meer overlopers van de noordkant en geleidelijk werd de bevolking aan de noord- en de zuidkant even groot.

Hoewel de scheiding veroorzaakt was door jaloezie en onenigheid, koesterden de mensen aan de noordkant geen diepe wrok tegen degenen die aan de andere kant waren gaan wonen. Ze keken eerder op hen neer. Zij, de noordkanters, waren de blijvers, de oorspronkelijken, die woonachtig waren op de plek waar de beenderen van hun voorouders begraven waren. Ze hadden akkers ingericht op de vruchtbare stukken vlak land aan de voet van de heuvels, ze behoedden het land, de heilige plaatsen en het voorouderlijke gemeenschapshuis. Dat alles maakte hen superieur, in elk geval in hun eigen ogen.

Ook de zuidkanters koesterden geen uitgesproken negatieve gevoelens tegenover degenen die ze achtergelaten hadden. Ze waren tenslotte allemaal familie van elkaar en ze hadden vele generaties heel goed met elkaar samengeleefd. De overstekers zagen zichzelf echter als mensen die niets moesten hebben van flauwekul, die beginselvast waren, en ze vonden dat dát hen onderscheidde. Avonturiers waren ze. Migranten, veranderaars, zoekers.

Na hun huizen gebouwd en kookplaatsen ingericht te hebben, ontgonnen de zuidkanters zo gauw ze konden nieuwe akkers, die ze van jaar tot jaar uitbreidden, tot ze nog uitgestrekter waren dan die aan de noordoever. Als pendant van de begraafplaats met de overblijfselen van de voorouders richtten ze een nieuwe begraafplaats in. Dat gebeurde na de dood van een oude vrouw, die niet lang na Ngarua’s man en kinderen overgestoken was. Ze konden echter niet volhouden dat dit helemaal hetzelfde was, want er lagen veel belangrijke mensen en veel dierbaren op de oude begraafplaats, onder wie de broer van de twee zusters. Maar daar konden ze niets aan doen.

Toen ze zich echter gevestigd hadden, bracht Ngarua een nieuw gemeenschapshuis ter sprake, om de nieuwe nederzetting gezag te verschaffen, en men begon plannen te maken. De nieuwe wharenui[2] was groter en sterker dan de oude aan de noordkant, en volgens de makers fraaier versierd.

De moderniteit en de omvang maakten op de noorderlingen geen indruk, en als ze al geïmponeerd waren gaven ze het niet toe, want hún huis was en bleef het allereerste, het oudste, wat het belangrijker maakte. De geringe hoeveelheid houtsnijwerk aan de buitenkant van het zuidelijke huis vonden zij juist stijlloos en grof, en ze verbaasden zich er niet over dat er vanbinnen geen snijwerk aangebracht was. Als dát nu het beste was waartoe hun overgestoken verwanten in staat waren. De dakspanten, die belangrijke plaats van ruggengraat en ribben van de voorouders, de plek waar verhalen uit het verleden blijven hangen en waar wat gezegd wordt vastgelegd wordt, vonden ze maar pover versierd en ze vroegen zich in gemoede af waarom men zich de moeite nog getroost had.

Het nieuwe gemeenschapshuis moet echter ergens een toon in een hol bot getroffen hebben. Kort nadat het geopend was, kondigde Maraenohonoho aan dat zij, de noordkanters, een kerk zouden gaan bouwen. Het was de eerste, zij het niet de laatste van de vele kerken die in de loop der tijden aan de noordoever gebouwd werden.

Voor de zusters stierven, waren ze er getuige van dat er wegen door het gebied aangelegd en bruggen, winkels en banken gebouwd werden. Er kwamen koetsen en later motorvoertuigen, en boeren. Ze waren er getuigen van hoe het land zijn hardheid verloor.

Kinderen van noord en zuid gingen voortaan samen naar school. Hun ouders en grootouders kwamen elkaar tegen in winkels, clubs, cafés en kerken. Ze kwamen samen bij tangihanga’s[3] en als er aan de noordkant een bruiloft was of een andere gebeurtenis plaatsvond, waren de familieleden van de zuidkant er altijd bij, en omgekeerd.

Er heerste echter wedijver over de vraag wat de ene of de andere kant bij zo’n gelegenheid kon bijdragen: vis of varkensvlees of een landbouwproduct. De ene kant zocht altijd naar een aanleiding om zich verheven te voelen boven de andere.

Volgens wat men aan de noordzijde vertelde, bereikte Ngarua en niet Maraenohonoho als eerste de kano op die laatste nacht dat die zich op het water bevond, doordat Maraenohonoho zich op God concentreerde toen Ngarua haar te vlug af was. Maraenohonoho – aan wie de legende uitzonderlijke schoonheid, bevalligheid, waardigheid en goedheid toeschreef – was diep in gebed verzonken, zeiden ze, en was dus – wat alleszins begrijpelijk was – door een verheven en heilige oorzaak afgeleid. Maraenohonoho werd geleidelijk gezien als de redster van haar volk, alleen ondergeschikt aan de Grote Zaligmaker. Zij was het die besloten had bij haar land, haar volk, de beenderen van hun voorouders en het voorouderlijk gemeenschapshuis te blijven. De andere kant van de baai was een ander land.

De achtereenvolgende generaties aan de noordkant gingen zichzelf op grond van dit alles zien als beschaafde, vrome, principiële, standvastige mensen, die Gods liefde verdienden en genoten. Ze zorgden goed voor hun kerken, hun gezinnen, hun huizen en later voor hun voertuigen en gazons. Ze handhaafden de orde. Ze kleedden hun kinderen netjes, zorgden ervoor dat hun haren gewassen waren en zagen erop toe dat ze naar school gingen. Ze letten op hun gebitten.

Hun kijk op hun verwanten aan de zuidkant berustte op wat ze wisten over Ngarua en op wat ze met hun eigen ogen zagen. De zuidkanters waren ruw en goddeloos, ze waren luidruchtig en ze hadden geen goede manieren. Hun woningen waren haveloos, hun kleding was slordig, ze reden rond in gammele auto’s en hadden altijd hun vuilnisbakkenras-honden bij zich. Het waren zuipschuiten en niksnutten, onbruikbare hua[4], die hun kinderen blootsvoets naar school stuurden en lieten verwilderen. En ze stalen ook honden.

De zuidkanters waren er echter van overtuigd dat Ngarua, hun voormoeder, Maraenohonoho gewoon te slim af geweest was, die in hun ogen een domme, luie vrouw was, die helemaal niet in gebed verzonken geweest was maar op het cruciale ogenblik had zitten dutten. Ngarua, zeer geduldig, intelligent en knap, had doelbewust het goede ogenblik afgewacht om op te staan en hen allemaal het avontuur tegemoet te leiden. Zo kwam het dat zij, de tegenwoordige zuidkanters, in eigen ogen, zulke open mensen waren, zulke pleziermakers en zo vindingrijk. Ze waren gul, intelligent en onbevreesd, en hun kinderen hadden geen schoenen en opzichtige kleren nodig om die huilebalken en moederskindjes, die neefjes en nichtjes van hen, op school de ogen uit te steken. Ze zagen de noordkanters als lieden die er geen idee van hadden hoe ze van het leven moesten genieten. Het waren lichtgeraakte verliezers, die er niet van maakten wat ze ervan konden maken. En al waren ze motorrijdende, bijbelgetrouwe geheelonthouders, ze stonden eveneens bekend als gauwdieven.

Het aantal kerken aan de noordzijde maakte dat deze kant bekend kwam te staan als de Godside, terwijl het aantal honden aan de zuidzijde leidde tot de benaming Dogside.

Vanaf hier wordt het verhaal eenzijdig. Het kiest voor Dogside.

[1] urupa – begraafplaats

[2] wharenui – gemeenschapshuis, ontmoetingshuis

[3] tangihanga – wake, rouwceremonie

[4] hua – (o.a.) producten (ook figuurlijk en pejoratief: ‘nageslacht’); a big hua of a party is een geweldig feest

2

Die Kid.

Plat uitgestrekt, terwijl het water nu bijna bij zijn voet was in de goede schoen die hij van Arch gekregen had, en hij met zijn hoofd op een ruwe, steeds minder comfortabele steen wachtte op Jase en Bones om hem te komen halen, wist Rua zelfs met zijn ogen dicht dat het Kid was die op de kust omlaag aan het kruipen was. Het was Kid naar wie zijn hond omhoogklom.

Hij voelde haar ogen op hem gericht. Twee zwarte spinnen waren haar ogen.

In haar mond lagen woorden te wachten.

Als hij twee benen bezeten had, had hij gewacht en haar heel dichtbij laten komen, dan was hij met een schreeuw opgesprongen en had zijn tong uitgestoken en had hij haar de stuipen op het lijf gejaagd en naar huis laten rennen. Maar hij lag vastgenageld. Zelfs zijn krukken lagen te ver weg om ze te pakken en op te staan. Dat wist ze.

Hij kon zich ook vlug omrollen, een van de krukken pakken, mikken, gooien – tada dada da, tada dada da – maar dat zou haar niet afschrikken, haar er niet van weerhouden om onaangedaan recht op hem af te komen met haar zwarte spinnenogen en haar woorden.

Over enkele ogenblikken zou hij zich moeten verplaatsen, voor het water zijn schoen bereikte, die behoorlijk blits was, blitser dan nodig was om netjes gekleed naar het café te gaan, met een schone spijkerbroek met één pijp opgerold, een zwart T-shirt en een zwart jack, dat daar nu opgevouwen op zijn krukken lag. Zijn hoofd rustte op een vervelend harde steen, om te voorkomen dat er zand in zijn haren kwam en om zijn haar naar achteren te houden voor als hij in zijn nette kleding naar het café ging. De neven waren laat met hem op te pikken. Het opkomend getij bereikte bijna zijn schoen, maar als Arch zich bewoog, wist Kid dat hij niet sliep.

Een lastpost was het.

Ze wist hoe dan ook dat hij niet sliep.

Ze wist dat hij wist dat zij het wist.

Nee, Arch, die iets met schoenen had, die een echte schoenengek was, zou het niet leuk vinden als hij zag dat net nu hij er afstand van gedaan had, de vloed déze schoen omspoelde. ‘Voor jou, zoon. Voor jou, Rua. Voor de enige aan wie ik mijn schoenen geef, voor het ongeluk dat je overkomen is. Kom mee.’

Arch had hem, samen met Jase en Bones, meegenomen naar zijn nieuwe slaapkamer en hij had hem een rij schoenen laten zien, met de hakken strak tegen de volle lengte van de muur, op een rij, alsof ze klaarstonden om vooruit te marcheren of te dansen.

Hij had toen hij groter werd al die schoenen gezien, niet allemaal zo opgesteld maar gewoonlijk één paar tegelijk. Hij had ze naar buiten zien komen, naar de bus, toen Archie nog werkte, omhoog, omhoog, om vooral niet de sporen op te lopen van de weg vol kuilen en stof. En hij had ze op bruiloften zien dansen, of bij gitaarmuziek van hiel tot teen op en neer zien bewegen en springen, of aan weerszijden van een gitaar neergezet zien worden, als Archie besloot het instrument op z’n kop te zetten en te bespelen alsof het een contrabas was.

Later, toen Arch niet meer werkte en nadat de oudere ooms en tantes overleden waren, verschenen de schoenen steeds vaker op een hui[5] op de marae[6]. Daar, daar staan ze bij de paepae[7]. Daar, langzaam, vlug, achter- en voorwaarts, ronddraaiend, steeds maar door, onderaan keurige enkels, terwijl Arch de bezoekers welkom heette en toesprak. Zwarte, lichtbruine, donkerbruine, witte, blauwe, meerkleurige, hoge en lage, met een gesp, met veters, met franje, glanzende – vlug, langzaam, achter- en voorwaarts, omgekeerd.

Een zwarte veterschoen had hij gekozen, die waar nu water in liep. Als hij zich bewoog, zou Kid het zien. ‘Neem ze allebei’, had Arch gezegd. ‘Je hoeft je andere been niet als minder te zien alleen omdat de helft ervan er niet meer is, alleen omdat we het boven op je neef bijgezet hebben. Neem voor je vroegere been ook een schoen.’

‘Je kunt hem ook weggeven’, had Bones gezegd. ‘Geef hem weg. Zoek iemand met alleen een rechterbeen, een rechterbeen met een voet eraan, ha ha.’

‘Het was niet best met die ouwe man in het ziekenhuis bij jou, de laatste keer, Cuz, met twee … twee benen eraf. Weg. Rechts én links, hè’, had Jase gezegd.

‘Dat wil nog niet zeggen dat die ouwe man geen schoenen kan hebben’, was Arch plotseling begonnen en hij ging maar door, terwijl zij wachtten om de overbodige schoen mee te nemen en weg te gaan. Een verhaal over dit paar en dat paar, enzovoort, de halve morgen. ‘Ik had schoenen, als kind, twee schoenen, maar allebei dezelfde, allebei linkerschoenen. Dat zou ook voor jou goed geweest zijn, Rua, zoon. Die droeg ik ’s avonds, als het donker was, als er bezoekers waren. Ik rende buitenshuis heen en weer om lawaai te maken, zodat de bezoekers wisten dat ik schoenen bezat. Ik zong luidkeels, zodat ze wisten wie het was die daar schoenen droeg, en dan verstopte ik ze onder de trap tot de volgende keer … En ik nam ook instappers, zoon. Makkelijk om uit te doen als je naar binnen gaat.’

Uiteindelijk liep hij de kamer uit met de zwarte veterschoenen en bruine instappers, met de gedachte dat hij ze nooit zou dragen, zelfs niet de linker. Maar nu droeg hij er een. Nou ja, voor een avondje stappen. Twee bands in het café. Geld in zijn zak om de eerste kosten te dekken en voor een paar rondjes.

Kid zou niet ronddwalen als de Twee Gezusters thuis waren. Dan was ze thuis om de vaat te doen, schoon te maken, thee voor hen te zetten, naar de winkels te hollen voor hun sigaretten en snoep. Die twee hingen waarschijnlijk helemaal uitgeteld in het café, ze zaten bij iemand op de knie, ze draaiden om dartspelers heen die voor de wedstrijd gekomen waren. Iemand zou er iets aan moeten doen, aan Kid. Iemand zou haar bij die twee weg moeten halen. Hij hoorde dat er water door het trekgat begon te stromen.

Morgen moest hij erheen en erdoor, door het gat naar de kreek vóór de vloed opkwam, anders moest hij boven over het pad en naar beneden langs de rotsranden, wat hem een eeuwigheid kostte, zodat hij te laat kwam voor de kreeften.

Iemand moest ingrijpen.

Kid stond dichtbij en keek op hem neer, wachtend tot hij zijn ogen of zijn voet zou bewegen. Ze had zijn hond vast. Elk ogenblik kon ze het wachten opgeven en iets gaan zeggen.

Arch of Wai. Een van hen moest iets ondernemen. Hij had gehoord dat tante Wai de Twee Gezusters aangesproken had over de manier waarop zij Kid behandelden, dus waarom deed ze niets? Jase en Bones waren verdomd laat. Ze hadden allemaal al half zat in het café kunnen zitten.

Ze hadden in koor geschreeuwd. De beide zusters hadden Wai gezegd dat zij zich met haar eigen zaken diende te bemoeien. ‘Jij hebt je kans gehad, jij hebt je kans gehad’, had die bijdehante Babs gezegd terwijl ze bonen fijnhakte en er haar vingers bijna bij afsneed. Het daglicht stierf weg op zijn huid, op zijn oogleden, op de oogballen onder zijn oogleden, maar uiteindelijk hoorde hij de auto aankomen, die toeterde.

Dus … Kid.

Hij rolde zich om naar zijn krukken en kwam overeind, goot het water uit zijn zwarte veterschoen en sloeg zijn jack om. Jase en Bones grinnikten hem uit het raampje toe. Ze hadden … Remelda en nog iemand anders bij zich.

‘Ga naar huis, schiet op’, riep hij naar Kid terwijl hij voorbij hinkte. Knipper, knipper. De spinnen knoopten hun poten samen.

‘Hé, jij’, riep Kid hem na. ‘Hé, Rua.’

[5] hui – vergadering, bespreking

[6] marae – plein

[7] paepae – speciale zetel voor sprekers

3

Hij herinnerde zich wakker geworden te zijn terwijl de auto zijn weg naar huis zocht in de richting van de zon, die juist zijn voorhoofd boven het water uitstak en het helemaal rood verfde en de hemel aan de randen kleurde. Aan het eind van het rechte gedeelte, waar ze een bocht hadden moeten maken, was de auto rechtdoor gereden, over de rand van duingras en drijfhout, tot hij zich met zijn vier wielen half in het zand ingegraven had.

Hij herinnerde zich dat Jase voorover op het stuur zakte en de claxon ging loeien en dat Jase toen rechtop ging zitten, uitstapte en wegliep, en Tina slapend achterliet, die stijf tegen de rugleuning van de passagiersstoel geklemd zat, met de veiligheidsgordel aangesnoerd voor iemand die nog tengerder was dan zij, met haar hoofd naar voren bungelend en zachtjes wiegend.

Geen Bones. Geen Remelda.

Hij was de auto uit geklommen en in het zand gaan liggen, terwijl de hemel heel even rood op zijn ogen uitvloeide voor hij ze weer sloot en insliep.

Toen het alweer aflopend tij werd, was Archie Schoen in zijn stationwagen voorbijgekomen, met de trailer erachter, en hij was het strand opgelopen en had hem aan zijn zwarte veterschoen geschud: ‘Het wordt straks weer vloed’, zei hij. ‘Je kunt beter gaan.’

‘Mijn stokken’, had hij tegen Arch gezegd, en zijn oom had de krukken uit de auto gehaald en ze aan hem gegeven.

‘Bah, het stinkt daarbinnen’, herinnerde hij zich dat Arch zei.

Hij drukte zich tegen de auto en liet zijn hoofd naar achteren vallen, zodat zijn bloedrode ogen weer dichtvielen, want hij wilde niet braken waar Arch bij was.

‘Ik kom straks met de boot om de kreeften op te halen’, riep Archie toen hij wegging. ‘Ha ha, jullie hebben allemaal een plens water nodig, jullie.’

Toen Archie vertrokken was, deed hij zijn schoen uit en ging het water in, gooide zijn krukken omhoog tegen de kust, ze lancerend als speren, en liet zich plat neervallen, waarbij zijn haren om hem heen sliertten, zijn T-shirt omhoogschoof tot onder zijn oksels en de pijpen van zijn spijkerbroek zich vulden als ballonnen – de lege sterker opzwellend dan de andere, alsof die het was waar het been in zat. Hij draaide zijn hele lijf om en ging zolang hij kon met zijn gezicht omlaag liggen, alvorens hij zich weer omkeerde, zich afzette, omrolde en kopje-onder ging.

Onder water klauwde hij zich van de ene steen naar de andere, van de ene pluk zeewier naar de andere, op en neer duikend, op en neer duikend tot hij bij het vlakke water achter de branding kwam, waar hij met zijn gezicht omhoog ging liggen, terwijl de zon op hem neerzag, vogels op hem neerkeken die er misschien wel op wachtten tot hij zijn maag omkeerde.

Terwijl hij de terugtocht aanvaardde naar het ondiepe water, liet hij zich door de golven omspoelen. Tina, die inmiddels bijgekomen was en op de oever zat, stond op en kwam met zijn krukken zwaaiend op hem af. Toen hij uit het water krabbelde, smeet zij ze naar hem toe. ‘Hoe moet ik thuiskomen?’ vroeg ze, maar daar had hij geen antwoord op, hij had zijn eigen problemen, en hij reikte in de auto om zijn jack te pakken en vroeg zich af wie hém een handje zou helpen. Het was zaterdag en hij zou met twee neven naar de kreek om kreeft te vangen voor de bruiloft en nu was hij hier in zijn eentje. Bones was ervandoor met Remelda, Jase was weggegaan om bij te komen en lag nu te slapen.

Maar het was te laat om zich nog druk te maken over Bones en Remelda. Hij moest er nu doorheen naar de kreek, voor het water te hoog kwam, en zijn maag, zijn hoofd, zijn kurkdroge mond en zijn door de zon verblinde ogen moesten mee naar de kreek en hij kon alleen maar hopen dat er iemand zou verschijnen om hem te assisteren, al was het maar om de zak vast te houden.

Kutu? Hij had geen idee waar zijn hond heen was.

Het was te laat om naar huis te gaan om zijn eigen tuig te halen en hij liet daarom zijn ogen langs de rij huizen gaan om te kijken wie er thuis was om hem te lenen wat hij nodig had.

Niemand.

Ze waren allemaal aan de andere kant om voorbereidingen te treffen voor de bruiloft en halverwege de middag verwachtten ze kreeft. Daarom ging hij naar het huis van Wai om te kijken of hij een korte broek kon vinden, een T-shirt, een tas, een sandaal en iets om om zijn handen te wikkelen.

Net toen hij bij het huis kwam, rende zijn hond hem tegemoet uit het huis ernaast, met grillige bewegingen en scherpe geluiden, en hij begreep dat Kid de hond mee naar huis genomen had toen hij weggegaan was.

In de garage hingen aan een rij spijkers overalls, oude jassen en rugbytruien. Een rij lager hingen snorkels, een duikbril, oude rugzakken, tassen, reddingsvesten, een lijn met kurkdrijvers, haspels met vissnoeren. Hij pakte een rugbytrui, een rugzak, een stapeltje zakken. Een korte broek lag er niet, maar hij vond er wel een aan de lijn – Adidas, geel met zwart – een beetje te mooi om ermee in de kreek te gaan duiken, te chic voor zout water, maar het moest maar. Oude hemden om zijn handen in te wikkelen. Geen sandalen.

Zittend op de stoep trok hij zijn spijkerbroek en onderbroek uit en trok de korte broek aan, en toen hij zijn T-shirt uitdeed kwam Tina het erf op en vroeg naar een telefoon. ‘Binnen’, zei hij. ‘In de keuken, naast de koelkast.’ Hij hoorde dat zij belde en naar de kinderen vroeg en over de auto vertelde. Iemand aan de andere kant ging tegen haar tekeer.

‘Ik weet het, ik weet het, iemand moet me komen halen’, zei ze telkens. ‘Hou je kop en schiet toch op, kom me nou maar halen.’

Hij hing zijn natte kleren aan de lijn en spoot ze vlug nat met de tuinslang, in de veronderstelling dat ze wel droog zouden zijn tegen de tijd dat hij terugkwam, droog genoeg om ze weer aan te kunnen trekken.

‘Een slome’, hoorde hij Tina zeggen. ‘Een vent van niks, hij zei haast geen woord, maar hij haalde wel de hele avond drankjes voor me.’

De kleren waren goed genoeg voor het feest na de bruiloft, als ze de tafels afgenomen hadden en iedereen wat ontspannener was. Twee avonden achtereen zou hij zich kunnen laten vollopen als een vulpen.

‘En ik ben een van mijn kristallen oorbellen kwijtgeraakt … Niks, niks heeft hij gedaan, hij heeft me niet eens thuisgebracht … Het is een watje … Ergens, een of ander strand, weet ik veel. Kom, schiet op, kom me halen.’

Hij stak zijn armen door de banden van de rugzak en ging op weg, schommelend op zijn krukken, terwijl Kutu voor hem uit rende, de weg af, naar het trekgat. Een korte zwaai naar Tina, die weer terugliep naar de auto.

Verderop kringelde rook omhoog uit het hangi[8]-vuur bij het marae-veld, maar hij was blij dat hij dat werk vandaag niet hoefde te doen. Hij was tamelijk onbruikbaar als het op dat soort bezigheden aankwam, en de anderen hadden er niet veel mee op als hij op zijn krukken bij de kuil rondsprong, ze waren bang dat hij erin zou vallen, ze waren bang dat hij niet lekker zou smaken – of ze dachten dat hij er gezouten nog wel mee door kon. Hoe moest hij de kreeften in zijn eentje te pakken krijgen en ervoor zorgen dat hij er genoeg had voor het water te hoog gestegen was?

Toen hij voorbij de grote tent kwam die ze de vorige dag opgezet hadden, hoorde hij Wai en de anderen daarbinnen praten over tafels en hoeveel rijen en hoeveel per rij. Er moesten meer schragen komen, Archie zou ze van de overkant van de rivier halen, zei Cass. En varens. Toen de hangi klaar was, klommen Jackson en Joeboy erachter om varens te plukken voor het versieren van de ingang. ‘Hoe eerder we onze nieuwe eetzaal krijgen, hoe beter’, hoorde hij Wai zeggen.

Kid.

Ze sloop achter hem aan, wat inhield dat de Twee Gezusters nog niet thuis waren, de Tantes. Het betekende dat ze gescoord hadden, dat het hun gelukt was bij de dartspelers. Het betekende dat Kid de hele nacht aan haar lot overgelaten was, met alleen Kutu om haar gezelschap te houden. Hij besloot haar mee te nemen en haar de zak vast te laten houden.

Hobbelend op zijn krukken over het oneffen pad, over de kiezels en het drijfhout en wier, wist hij dat hij met gemak mensen met twee benen en zelfs honden achter zich liet. Kid en Kutu liepen achter hem te blazen en te zuchten.

Ze haalden hem echter in toen hij de smalle richel bereikte die naar het trekgat leidde, waar hij het langzamer aan moest doen. Hij ging nu zijdelings, drukte zijn rug tegen de wand en bewoog zich omzichtig langs de uitstekende rotsen en struiken, waarna hij de kille, zilte lucht bereikte van de opening, met haar gebogen, huidgladde, donkere wanden, waarvan de bodem bedekt was met ronde, gladgepolijste keien met zijdeachtige oranje aangroeisels, grove zwarte strepen, slierten met kralen doorweven haar, zeeslakken als kleine tatoeages. Tussen de keien lagen de frisse, beschaduwde poeltjes.

Nadat hij zich een weg gebaand had over de stenen en om de poelen heen, met Kid en Kutu spetterend achter zich aan, kwam hij bij de door de zon beschenen kom, waar het water glansde als gepoetste pannen. De hoeveelheid zand aan de randen toonde dat het getij op zijn laagst was.

Zeemeeuwen, die opvlogen van de grashellingen, maakten nasale geluiden als van gebroken snaren en reigers stegen op uit de bomen en streken de kleuren van hun vleugels hoog en traag uit over het water, hun poten als vodden achter zich aan slepend. Hij drukte zijn rug tegen de rotskant en voelde de scherpe randen tegen zijn achterhoofd en zijn schouders snijden, voelde de kleur uit zijn ochtendogen weglekken, maar niets van dat al was toereikend om zijn maag ervan te weerhouden zich te legen.

Hij boog zich naar voren en gaf over, in het gat dat zijn ontbrekende been openliet, terwijl Kid zich met een smak op het pad liet neervallen en lachte: ‘Rua, jij … Th th th, ha ha.’

Over de troep die hij gemaakt had stapte hij op het gras, waar hij had kunnen slapen als hij er tijd voor gehad had en waar Kutu al een schaduwplekje gevonden had, en haalde de zakken uit zijn rugzak. Kid volgde hem met lichte, slappe bewegingen en bleef de hele weg om de poel heen lachen.

‘Je moet naar die rotsen daar dichtbij gaan’, zei hij toen ze naast hem neerplofte. ‘Daar moet je in het water met de rugzak wachten. Dan breng ik een voor een de kreeften en jij moet daar gewoon blijven wachten … Je blijft wachten tot we ze meenemen, dan doen we ze in de natte zakken en gaan er nog meer halen. Begrepen?’

‘Begrepen.’

‘Geef je haarband eens.’

Ze haalde de band uit haar haren en gaf hem die. Hij bond zijn eigen haar ermee vast en liet zich langs de met gras begroeide helling rollen, over de stenen en het zand, het water in, terwijl Kid lachend achter hem aan holde en de rugzak meesleepte.

In het water gingen ze samen naar het begin van de geul waar de eerste kreeftenholen lagen en daar liet hij haar achter, dook omlaag, en zwom met zijn ene been mee met een school haringen vóór hem. Het tij was goed, het water was helder en hij wist dat hij als hij genoeg tijd had of als Jase of Bones gauw opdook om hem te helpen, te pakken zou krijgen wat hij hebben wilde. Niet dat hij verwachtte dat zijn neven het moeilijke werk wilden doen, maar een van hen kon de zak voor hem ophouden en de ander kon Kid meenemen om op de makkelijker plaatsen aan de slag te gaan. Hij kwam naar de oppervlakte en peddelde naar de verre rotsen. Veertig grote kreeften had hij nodig voor de tafels, en een paar voor de koks, als hij vlug was. Een bruiloft zonder kreeft bij de zuidkanters? Nee, dat kón niet. Hij had grote nodig, dan kon niemand zeggen dat hij de kraamkamer leeggehaald had. Hij kon het helemaal zelf bepalen, omdat hij nu de enige was die wist wat er gedaan moest worden en ook sterk genoeg was om het te doen, al had hij dit nog nooit helemaal alleen gedaan.

Kid.

De laatste keer dat ze daar geweest waren, zij met hun tweeën, was hij veertien. Tien jaar geleden. Zo oud was Kid nu, tien. Ani Wainoa vloog weg, naar beneden schreeuwend, en liet hen tweeën daar in het water achter, terwijl ze moesten zien aan de wal te komen.

Hij kwam op de plek waar het water donker was door rotsen onder de oppervlakte, en daar maakte hij zijn eerste duik, diep omlaag naar waar de holtes in de rotsen groot en open waren en de kreeften makkelijk te zien maar niet makkelijk te bereiken waren, want ze kromden hun staarten en kropen weg in hun hol als hij verscheen. Hij ging ze achterna en greep met beide handen een van de grote van achteren vast en trok hem tegen zijn borst, tegen de zware stof van zijn trui, en hij draaide zich om, zette zich met zijn voet af tegen het gesteente en schoot omhoog naar de oppervlakte. Kid kwam al peddelend naar hem toe en hij deed de kreeft in de tas.

Hij liet het aan haar over om de tas dicht te ritsen en ging terug naar de rots voor zijn volgende duik, zich ervan bewust dat het water al begon te stijgen. Na een aantal vlugge duiken begaf hij zich naar de volgende rots en naar de volgende en ging de holtes rond tot het water te diep werd en de kreeften te ver naar achteren zaten, zodat hij niet genoeg adem had.

Hij was echter tevreden met wat hij op de diepe plekken had kunnen vangen en wist dat het bij de volgende rotsen makkelijker zou zijn. Kid hielp hem de volle rugzak naar de oever te dragen, waar hij de kreeften in zakken deed die hij dichtbond en in ondiep water legde, gereed om mee naar huis te nemen. Ze zwommen naar de nabije rotsen, waar hij niet hoefde te duiken. Hij hurkte, boog omlaag, greep onder de rotsrichels en pakte de kreeften bij hun voelsprieten vast, waarbij hij de grote uitkoos, en stopte die in de tas die Kid voor hem openhield.

Toen ze klaar waren, ging hij in het ondiepe oeverwater bij de zakken zitten, die hij telkens omhoogtrok als het water rees. Hij dacht aan eten en slapen, en aan Kid, die vermoedelijk niet ontbeten had en misschien zelfs de avond tevoren niets gehad had. Ze bevond zich achter hem in het gras, waar ze met zijn krukken liep: ‘Zeg het me. Zeg het me, Rua’, zei zij.

‘Oom Archie’, zei hij toen hij de boot op het water van de baai hoorde klappen.

‘Wat maakt mij dat uit?’

Toen de boot om het eiland heen en door de stroomversnelling kwam, sloeg de motor af, en even later zagen ze hem op zich afkomen. Terwijl Archie de boot afmeerde, schold hij hem de huid vol en voer tegen hem uit omdat hij hier in zijn eentje heen gegaan was, nog half beneveld, met alleen een kind om hem te helpen. ‘Als ik dat geweten had, was ik gekomen’, zei hij. ‘Iemand anders had de tafels en andere spullen van de overkant kunnen halen, als ik het geweten had, stomme idioot.’

Een voor een trok hij de zakken naar de zijkant van de boot, zette zich schrap en bracht ze behoedzaam aan boord. En nadat hij zijn hond naar huis gestuurd had, hielp hij Kid de boot in en duwde de boot van de kant, terwijl hij zich aan de achterkant met een zwaai aan boord hees.

[8] hangi – aarden oven