Marcello Fois

Beter dood

Vertaald uit het Italiaans door Manon Smits

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Meglio morti, verschenen bij Giulio Einaudi editore S.p.a.

Oorspronkelijke tekst © Giulio Einaudi editore S.p.a., Torino 2000

Nederlandse vertaling © Manon Smits en De Geus bv, Breda 2010

Omslagillustratie © Masterfile

isbn 978 90 445 2874 9

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eertste druk, 2010.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Hoofdstuk een

Een eindje verderop was een open plek. De doornige begroeiing week uiteen voor een flink stuk zandgrond. De bodem van zwarte, geurende aarde leek pas te zijn omgewoeld door verwoed trappelende pootjes.

‘Everzwijnen’, constateerde Elio Parodi terwijl hij neerhurkte om de sporen van dichtbij te bekijken. Hij hing zijn dubbelloopsgeweer over zijn schouder en wenkte zijn beide jachtvrienden om te komen kijken.

‘Ze zijn nog vers’, verklaarde hij plechtig. En toen tegen brigadier Pili: ‘Het is tijd om de honden eruit te laten.’ Dat liet de brigadier zich geen twee keer zeggen, en met de gebruikelijke kordaatheid van een carabiniere liep hij naar het busje dat even verderop geparkeerd stond, waarin de honden, opgewonden door de geur van het wild, stonden te janken en te springen.

‘Dit is een geweldig gebied’, zei Elio Parodi terwijl hij Luigi Masuli wees op alles om hen heen.

‘Ik voel me niet zo op mijn gemak’, zei Luigi Masuli. ‘Dat heb ik altijd als ik met jou ga jagen.’

‘Als je met mij gaat jagen …’ herhaalde Elio Parodi met zijn ogen strak op de grond gericht. ‘Het heeft me twee weken gekost om je mee te krijgen. Kijk dan: een beest van minstens tachtig kilo’, vervolgde hij, wijzend op een aantal extra diepe sporen.

Luigi Masuli knikte, maar bleef om zich heen kijken.

‘Het is verdomd koud’, mopperde hij en hij klapte in zijn handen om ze op te warmen.

Het pad dat naar de rijksweg en dus naar het busje voerde, was bezaaid met afval. Brigadier Pili zette zijn kraag op. In de ijskoude lucht verspreidden de eiken een geur van verschroeid hout. De blaadjes knisperden onder zijn kistjes, zijn ademhaling veranderde voor zijn gezicht in stoom. Hij had zich laten overhalen tot deze verkenningsronde door het jachtgebied, maar hij had er nu al spijt van: alles was hem te veel, de driehonderd meter naar de verharde weg leken haast niet te doen. Zwaar hijgend ging hij zitten, met zijn handen op zijn knieën. Starend naar de rand van de weg dacht hij aan die vervloekte zomer, die pas net voorbij leek, en aan de daaropvolgende winters die veel te vroeg hadden ingezet. Hij voelde zich aangetrokken door de stille troosteloosheid van het bergpad, door de onzichtbare aanwezigheid van de mensen die allerhande rommel in het struikgewas hadden achtergelaten als getuigenis dat ze er waren geweest, dat ze tussen de bomen hadden gepicknickt op een van de laatste warme herfstdagen. Dus kwam hij met een aan ontroering grenzende moedeloosheid overeind en liep naar de met troep bezaaide plek.

Achter hem klonk de stem van Luigi Masuli: ‘Waar blijf je nou met die honden? We dachten dat je verdwaald was!’

‘Ze maken er overal een bende van. Beesten zijn het’, mopperde brigadier Pili terwijl hij zich bukte om een schoen op te rapen. ‘Ze hebben nergens meer respect voor, moet je zien: ze gooien zelfs kleren weg.’

Hij draaide zich niet eens om, vastbesloten om door te gaan met het opruimen van al die troep. Hij keek om zich heen of er een plastic zak of iets dergelijks lag waar hij alles in kon stoppen.

Luigi Masuli bleef onbeweeglijk naar hem staan kijken.

‘Wat doen we? Gaan we op zoek naar everzwijnen of blijven we hier opruimen tot het donker wordt?’ vroeg hij spottend.

Brigadier Pili leek zich er niets van aan te trekken. Hij had een flinke kartonnen doos gevonden en gooide die vol bordjes, flessen, blikjes en kleren, die hij heel voorzichtig opraapte.

‘Ik ga de honden halen’, waarschuwde Luigi Masuli. ‘Als je klaar bent, uiteindelijk, kom je maar naar ons toe. Desnoods zien we elkaar over twee uur terug bij het busje.’

Het leek hem voldoende straf om die man aan zijn lot over te laten, aan zijn hersenschim van een schone wereld. Terwijl hij in de richting van de rijksweg liep, keek hij nog een keer om en zag hoe de brigadier voorovergebogen doorging met zijn schoonmaakwerk.

‘Je bent niet goed wijs!’ riep hij hem toe, geërgerd omdat de brigadier nergens op reageerde. ‘Waar slaat het in godsnaam op om nu ineens te gaan opruimen? Ik ben weg!’ probeerde hij opnieuw, en hij bleef staan om de brigadier een laatste kans te geven om naar hem toe te komen.

‘Beesten’, bleef brigadier Pili maar herhalen, als tot wanhoop gedreven.

Daarop draaide Luigi Masuli zich om: ‘Je bent overspannen, Nicola’, zei hij. ‘Je bent nog helemaal niet opgeknapt. Kijk maar wat je doet, ik ga de honden loslaten.’

Rocki, een kruising tussen een bracco en een setter, sprong tegen zijn baas op.

‘Af, blijf laag’, beval Elio Parodi goedig. Maar het dier had zo lang opgesloten gezeten dat het maar bleef springen en rennen. De andere hond, een bastaard die door iedereen Groddo genoemd werd, hield zijn neus aan de grond geplakt alsof die er door een magneet naartoe getrokken werd.

‘Moest het zo lang duren?’ vroeg Elio Parodi terwijl hij zijn hond opnieuw tot bedaren probeerde te brengen. Luigi Masuli haalde zijn schouders op: ‘Die vent heeft ze niet allemaal op een rijtje! Hij was rotzooi aan het oprapen in de buurt van de weg.’

Elio Parodi greep zijn hond bij de halsband en gaf er een ruk aan. ‘Hij heeft een zware tijd gehad’, zei hij terwijl hij zich liet meeslepen naar de open plek. ‘Ik zou weleens willen zien wat jij zou doen in zijn plaats. Laat hem toch met rust.’

‘Niemand heeft gezegd dat het zijn schuld was!’ riep Luigi Masuli. ‘Het was een situatie die niemand had kunnen voorzien. Wie heeft er hier ooit zoiets meegemaakt?’

‘Ik ga wel met hem praten’, besloot Elio Parodi. ‘Hou de honden in de gaten, ze zijn zo opgewonden. Je had gelijk, dit is een goede plek voor everzwijnen.’

Zittend op de rand van de rijksweg, met zijn benen omlaagbungelend vanaf de hoge goot, zette brigadier Pili opnieuw zijn kraag overeind. Hij was moe. Vermoeider dan hij zou moeten zijn. Hij had de doos met alle verzamelde spullen bij het busje gezet. Er was een ijskoude wind opgestoken en de hemel beloofde sneeuw.

Ineens kwam Elio Parodi uit het pad tevoorschijn, met een gedoofde sigaar tussen zijn lippen.

‘Wat is er aan de hand?’ vroeg hij en hij ging naast zijn vriend zitten.

‘Wat er aan de hand is?’ echode de brigadier. ‘Er is niets aan de hand, wat zou er aan de hand moeten zijn? Je weet dat ik niet zo erg geïnteresseerd ben in de jacht. Ik ben alleen maar meegegaan voor wat frisse lucht.’

‘Geweldig’, sneerde Elio Parodi. ‘Fijne jachtvrienden zijn jullie: de een gaat alleen mee voor wat frisse lucht en de ander kent de uitkijkposten, maar ik moet hemel en aarde bewegen om hem op gang te krijgen!’

Hij probeerde zijn sigaar op te steken en schermde het vlammetje met zijn hand af.

‘Laat uit’, mopperde brigadier Pili. ‘Je ziet toch dat het hartstikke droog is? Als het vuur hier om zich heen grijpt, kan niemand het meer tegenhouden.’

‘Drink wat, dan word je warm’, opperde Elio Parodi terwijl hij hem een veldfles aanreikte, nadat hij de lucifers in de zak van zijn bombazijnen jas had gestoken.

‘Er is geen land meer met jou te bezeilen, Nicola’, zei hij zachtjes.

De brigadier gooide de aquavit met een grijns achterover. Er was geen land meer met hem te bezeilen.

‘Ik stop ermee,’ zei hij, ‘ik neem ontslag van de carabinieri. Ik loop al vanaf die ene zomer met dat idee rond. Ik vraag me af waarom ik het niet meteen heb gedaan.’

‘Niemand vond dat het jouw schuld was. Het is gegaan zoals het moest gaan. Wie had kunnen voorzien wat er zou gebeuren?’

‘Ík! Ík had het kunnen voorzien! Het was allemaal zonneklaar, vanaf het begin. Ik ben stom geweest, ik had last van tunnelvisie. Alleen een blinde zou hebben gehandeld zoals ik. Er was niets wat klopte. Toen had ik het al moeten zien. Al vanaf die zelfmoord had ik het moeten zien!’

‘Kom nou, dan was je een waarzegger geweest!’ Elio Parodi haalde het geweer van zijn schouder en zette het op het asfalt. ‘En trouwens, zelfs onderzoeksrechter Corona had niets door!’ besloot hij.

De brigadier glimlachte bitter.

‘Ik probeer hem al twee maanden te spreken te krijgen, maar ik krijg het niet voor elkaar: ze zeggen dat hij lang verlof heeft opgenomen en dat hij is vertrokken naar weet-ik-veel-waar. Maar daar klopt niets van: drie dagen geleden zag ik nog licht branden bij hem thuis.’

‘Het is voor hem natuurlijk ook een hele klap geweest!’ zei Elio Parodi. ‘Ik snap wel dat hij niemand wil zien.’

De brigadier sprong overeind. Hij stampte met zijn voeten op de grond om de bloedstroom in zijn benen weer op gang te krijgen. Het begon licht te worden. Een bleek zonnetje baande zich een weg door het dichte, grijze wolkendek. Hij wilde het over iets anders hebben: ‘Hoe zit het met die everzwijnen? Zijn ze er nou of niet?’

Elio Parodi kwam ook overeind.

‘Of ze er zijn? Ik zeg je dat we er vanochtend minstens drie te pakken krijgen!’

Hij draaide zich om naar de rijksweg en pakte zijn geweer weer op.

Op dat moment klonk er een hoop kabaal: rennende voetstappen en klaaglijk gejank van de honden.

Luigi Masuli kwam buiten adem aanrennen over het pad. Hij sleurde de honden achter zich aan.

‘Kom mee’, hijgde hij. ‘Kom mee!’ herhaalde hij, luider dit keer, met een verwrongen gezicht.

Een meter of twintig van de open plek hadden de honden iets gevonden. Ze zagen een mirtestruik, een hoopje lichte, zwarte aarde dat een beetje was omgewoeld, en een kleine, ingedroogde hand die uit de grond stak.

‘We moeten iemand waarschuwen!’ riep brigadier Pili. ‘Hou de honden uit de buurt, raak niets aan en kom niet te dichtbij.’

Luigi Masuli draaide een rondje om zijn as toen de honden hem naar de struik wilden trekken. Hij gaf een krachtige ruk aan de riemen en probeerde de dieren terug te brengen naar het busje. Hij was totaal van de kaart en reageerde gedwee op de omtrekkende bewegingen van de honden, zodat hij nog geen tien meter opschoot.

Brigadier Pili zocht in zijn jaszak naar een zakdoek, die hij over het handje legde dat uit de grond stak. De omgewoelde aarde was niet veel donkerder dan die waarmee het lijk was bedekt. Een haarspeld stak uit de bodem. ‘We moeten onmiddellijk de centrale waarschuwen’, herhaalde hij ietwat werktuiglijk.

‘Wat …’ stamelde Elio Parodi. Hij was de hele tijd naast het hoopje omgewoelde aarde blijven staan. Lichtjes wiebelend op zijn benen staarde hij naar het lichaam.

‘Wie is het?’ vroeg hij in een poging om inzicht te krijgen.

De brigadier sprong overeind.

‘Pak de auto, we moeten de centrale waarschuwen! Ik blijf hier wachten.’

Elio Parodi kreeg een schok.

‘De centrale’, herhaalde hij. ‘Natuurlijk, blijf jij hier maar wachten …’

Hij draaide zich om en zette een paar stappen in de richting van Luigi Masuli, die er, niet zonder moeite, in geslaagd was om in de richting van het busje te lopen.

‘Wat moet ik zeggen?’ vroeg Elio Parodi terwijl hij zich weer omdraaide.

Brigadier Pili haalde diep adem.

‘Zeg maar dat we Ines Ledda hebben gevonden.’

Hoofdstuk twee

Paolo Sanna wachtte nog een paar minuten; wakker worden wilde niet noodzakelijkerwijs zeggen dat je je ogen moest opendoen. De geluiden uit de keuken vormden een brug tussen slaap en werkelijkheid. De warmte onder de dekens verzette zich hardnekkig tegen de kou in de kamer, en haalde hem over om roerloos te blijven liggen. In Paolo’s hoofd had de kou een ongewone vastheid. Kou is altijd vast. Warmte daarentegen is zacht. Warmte praat. Warmte is verleidelijk, en de oorzaak van alle luiheid. Dus luisterde Paolo naar zijn ademhaling, hoe die zich uitstraalde door de kamer in een poging om een bres te slaan, een golf van warmte die een doorgang voor hem kon creëren in de kou.

Hij deed zijn ogen open.

De gebruikelijke dingen verschenen, en verdwenen weer. De geluiden uit de keuken waren nu duidelijker, of in elk geval beter te duiden: het gerammel van het bord en de beker, de geprevelde spreuken, de stilte, de reactie.

‘Zo, meisje, er is iemand die het heel slecht met je voorheeft.’ De bewering komt van een vrouw van zeventig, klein als een kind. Haar hoofddoek met twee hoornvormige amuletten hangt om haar schouders. De jongere vrouw die tegenover haar zit, fronst haar wenkbrauwen en schudt het hoofd. Het meisje is heel beleefd, hoewel ze pas twaalf is. Ze draagt een bruin jasje met een bontkraag en haar lange, pasgeborstelde, pikzwarte haar wordt met een haarband in dezelfde kleur uit haar gezicht gehouden. Het is een keurige jongedame: ze zegt geen woord en wanneer haar iets gevraagd wordt buigt ze haar hoofd.

‘Ik heb geen idee wie het zou kunnen zijn’, zegt de moeder van het meisje, starend naar het bord waarin het water de olievlek in duizenden bolletjes heeft verdeeld. Grove zoutkorrels drijven als kristallen eilandjes in de vloeistof.

‘En toch heerst hier het boze oog’, benadrukt de oude vrouw. ‘Heb je je truitje binnenstebuiten aangedaan zoals ik je gezegd had?’

De jongere vrouw knikt en trekt de kraag van haar blouse opzij om de naden van het wollen truitje dat ze eronder draagt te laten zien.

‘En jij,’ vervolgt de oude vrouw tegen het meisje, ‘draag jij nog altijd het relikwie bij je?’

‘Nou en of!’ komt de moeder tussenbeide. ‘Laat tante Badora maar eens zien dat je het hebt!’

Het meisje knoopt gehoorzaam haar jasje open en toont een zakje dat met een veiligheidsspeld aan de voering is bevestigd.

‘Het heeft geen zin,’ vervolgt de moeder mismoedig, ‘ik voel gewoon dat er iets is; ik heb voortdurend hoofdpijn, en trouwens, bij ons thuis lopen we allemaal te kwakkelen. Dat kind heeft altijd een of ander kwaaltje, ik loop met haar de deur plat bij de dokter: kijk dan, er blijft niets van haar over!’

Met die woorden grijpt ze de arm van haar dochter om haar bleke pols te laten zien. Alsof ze de vrees van haar moeder wil bevestigen haalt het meisje een zakdoek tevoorschijn en snuit zachtjes haar neus.

Dan staat de oude vrouw op en doopt haar vingers in het mengsel van water, olie en zout, waarna ze naast de moeder gaat staan, een teken op haar voorhoofd maakt terwijl ze gebeden prevelt en haar een slok van het mengsel laat drinken. Met het meisje doet ze hetzelfde.

‘Heb je kledingstukken meegenomen?’ vraagt ze.

Beschaamd haalt de moeder twee helderwitte slipjes uit haar tasje, dat ze al die tijd op haar schoot heeft gehouden, en geeft ze aan.

De oude vrouw klemt de slipjes in haar handen en zuivert ze met nieuwe, geheimzinnige spreuken, waarna ze ze weer teruggeeft aan de moeder.

‘Die moeten jullie dragen’, beveelt ze. En dan, tegen de moeder: ‘Laat een mis voor de zielen opdragen.’

De gedempte dreun van de voordeur deed Paolo opschrikken in zijn bed. Met een onverhoedse beweging gooide hij de dekens aan de kant en liet het volle gewicht van de lucht op zijn lichaam neerdalen. Als de kou echt zo zwaar was geweest, zou hij niet in staat zijn geweest om op te staan. Maar hij stond wel op. Het was allemaal nep.

Salvatora Fenu, Badora, maakte zich klaar voor de ochtendmis; ze streek haar grijze haren glad en knoopte de hoorntjes van haar hoofddoek vast onder haar kin. In de keuken was het veel beter. Het was er lekker warm. De kookkachel brandde op volle toeren. Het pannetje melk, met een deksel erop, werd warm gehouden op de rand van de gloeiende plaat, de koffie zat al in de mok op tafel.

Met een nog opgeblazen gezicht van de slaap ging Paolo Sanna op de stoel zitten waar een paar minuten eerder de jonge vrouw nog had gezeten.

Hij stak zijn hand uit naar het mandje met pane carasau en brak het dunne, droge brood in talloze splinters, die hij in zijn mok liet vallen.

De oude vrouw had haar sjaal over haar bovenarmen geslagen en stopte haar onderarmen tussen de franjes. Om haar linkerhand zat een rozenkrans van zwarte kralen gewikkeld. Ze leunde tegen de kookkachel en pakte met haar vrije hand het melkpannetje, dat ze op het marmeren tafelblad zette, tussen het broodmandje en de mok. Met de hand van de rozenkrans aaide ze de jongen over zijn nek en sloeg een kruisteken.

‘Ben je er als ik terugkom?’ vroeg ze.

Paolo antwoordde door zijn schouders op te halen. Toen schonk hij de kokendhete melk in de mok en wachtte tot het brood zacht werd terwijl hij voorzichtig op het oppervlak blies, dat begon te rimpelen vanwege de room.

‘Dan ga ik nu’, zei de oude vrouw.

‘Ik heb rond tien uur afgesproken met Giovanni Locche over een bouwplaats’, zei Paolo.

Badora voelde zich opgelucht: die jongen was altijd chagrijnig, altijd zo nukkig, maar deze keer had hij tenminste wel antwoord gegeven.

‘Om tien uur ben ik allang weer thuis’, antwoordde ze terwijl ze de deur uit ging.

Dit ochtendlijke tijdstip leek Paolo Sanna het meest geschikte, het enige geschikte moment om de tijd af te tellen. Dit was het moment waarop hij zich wijdde aan belangrijke overwegingen: waarom wordt een mensenleven in dagen geteld? Misschien tellen de nachten niet mee omdat je dan slaapt en het is alsof je dood bent. Maar waarom kunnen de nachten dan toch zo zwaar wegen? Het zou beter zijn geweest als je echt doodging en dan weer echt herboren werd. Wat kon het voor zin hebben om ’s nachts in je bed te gaan liggen als het je toch niet lukte om ook maar één van de demonen die de dag zo vermoeiend maakten uit te schakelen?

Tijdens al die overpeinzingen had hij de melk opgedronken. Op de bodem lag enkel nog een restje suiker: lekkerder om van te proeven dan om op te eten.

De stoel naast de zijne, waarop tot voor kort het meisje had gezeten, stond scheef ten opzichte van de tafel. Paolo stak zijn arm uit om hem recht tegen het marmeren oppervlak aan te schuiven, zodat hij weer parallel stond.

Terwijl hij dat deed viel zijn blik op een helderwit, verfrommeld stukje stof: een zakdoekje dat op de rieten zitting lag.

Zijn bloed begon weer te stromen, het slaperige gevoel nam met sprongen af en maakte plaats voor een verhoogde staat van bewustzijn. Het licht van de zoveelste staalgrijze dag had het startsein kunnen zijn voor vele actieve uren. Niet voor Paolo Sanna. Als hij verder de dag in keek, een paar uur vooruit, dan zag hij totaal niets. Oké, een gesprek over een eventueel baantje. Oké, het vooruitzicht om urenlang af te wachten en rond te hangen om mensen aan te klampen met de vraag of ze een gezonde, sterke jongen van achtentwintig nodig hadden. En verder trainen met zijn amateurvoetbalteam, maar op zaterdagochtend was er geen training. En morgen hoefden ze niet te spelen.

Deze dag zei hem niets, maar dan ook echt niets, en was zo koud dat zelfs de sneeuw weigerde te vallen.

Het viel hem zwaar, de gedachte aan al die wakkere uren. De gedachte om tussen mensen door te lopen die de indruk wekten alsof ze wel aardig wisten wat ze van hun leven zouden maken. Paolo kon soms zelfs de mate van simulatie, de zelfbegoocheling onderscheiden die je ertoe kon brengen om op te staan met het idee dat er iets te gebeuren stond. Maar vanochtend lukte dat niet, want niets leek een duidelijke dimensie aan te nemen; het leek allemaal nogal rommelig in zijn hoofd, zonder enige orde. Hij liet zich steeds dieper zakken, dieper dan het voorstellingsvermogen kon bevatten, en hij had ontdekt dat de diepte peilloos is. Hij krabde eindeloos aan de bodem, en beschouwde zichzelf, dit keer wel met genoegen, als een zandkorrel, een scherts van het lot, een larve, een amoebe …

Dan kun je maar beter dood zijn, dacht hij.

Beter dood, want wat moet je anders met zo’n hele dag beginnen? Wat moet je beginnen met een hoofd dat de controle verliest? Dat in staat is tot zulke belangrijke gedachten?

Paolo Sanna stak zijn hand onder de tafel, reikte naar de rieten zitting van de lege stoel waar een paar minuten geleden het meisje nog had gezeten.

Hij betastte de zitting tot hij de zachte, frommelige stof van het vergeten zakdoekje voelde.

Dat was een vooruitzicht: ergens heel diep en verborgen in zijn hoofd was er strijd geleverd. Hij had minutenlang weerstand geboden, hij had geprobeerd het niet te begrijpen. Niet te begrijpen dat dit eenvoudige lapje stof een onweerstaanbare aantrekkingskracht op hem had.

Hoofdstuk drie

‘Ze hebben haar gevonden!’ kondigde Antonio Sassu aan. ‘Bij Bòrore, twee uur geleden, een groepje jagers. Ze is verkracht, naar het schijnt.’

Een ruim, smaakvol appartement in de Via Manzoni was omgeturnd tot redactie: de Nuorese redactie van het dagblad L’Unione Sarda.

‘Ze hebben ons vanuit Cagliari gevraagd om de voorpagina te doen’, vervolgde Antonio Sassu. ‘We hebben foto’s nodig: het huis, haar ouders, de plek.’

Een broodmagere jongen met warrig haar sprong overeind, liep een halve cirkel om de tafel heen – die samen met de stoelen de enige inrichting vormde van een vergaderzaal die met behulp van systeemwanden was afgescheiden van de rest van de redactie – en pakte een grote tas. Hij keek of alles erin zat: fotocamera, lenzen, rolletjes, flitser.

‘Goed’, vervolgde de hoofdredacteur terwijl hij achteroverleunde op zijn managersstoel. ‘Cristina en Redento gaan langs bij het huis van het meisje. En doe het alsjeblieft anders dan anders. Ik wil goed materiaal hebben. Praat met de buren en geen volledige namen noemen als de geïnterviewden minderjarig zijn, denk erom.’ Hij zweeg even, alsof het moment was gekomen om een beslissing te nemen die hij tot nu toe steeds had uitgesteld. ‘Giuseppina,’ zei hij ten slotte, ‘jij gaat naar het onderzoeksteam.’

De jonge vrouw glimlachte en stopte een agenda in haar tas. Ze keek niet om zich heen omdat de rest anders zou zien hoe blij ze was met deze belangrijke taak. Als het goed ging, zou haar verslag in het regionale katern worden gepubliceerd. ‘Uitgangspunt van het onderzoek, verdachten, uitgelekte feiten …’ Antonio Sassu stond op. ‘Alberto, mee naar mijn kantoor’, zei hij tegen de fotograaf terwijl hij de vergaderzaal verliet. Een vrouw van in de dertig, die de hele vergadering haar mond niet had opengedaan, stak haar arm op en wapperde met een faxblaadje. De hoofdredacteur knikte somber.

‘De brief van de burgemeester!’ zei hij en hij vervolgde haastig: ‘Veertig regels, Maria Vittoria, schrijf maar dat de bevolking bang is dat dat gedoe met die parkeerplaatsen bij het plantsoen een eeuwige bouwput wordt, net als het zwembad aan de Via Lazio, en dat alleen de pijnbomen er uiteindelijk de dupe van worden.’

‘En over haar gezwets over de slechte economische toestand van de stad?’ vroeg de vrouw hooghartig.

Antonio Sassu bleef als versteend staan doordat hij razendsnel een antwoord moest vinden. ‘Nou,’ probeerde hij nog wat tijd te rekken, ‘vraag maar of ze het idee dat deze stad zo arm is met feiten kan staven, aangezien zeventig procent van de woningen hier gekocht is en de inwoners heel wat spaargeld op de bank hebben staan.’

De vrouw glimlachte zonder verder een spier te vertrekken. ‘Moet ik nog iets schrijven over de kwestie van de weg die heel toevallig alleen tot aan haar huis is geasfalteerd?’

De hoofdredacteur zette een stap in de richting van de vrouw. ‘Maria Vittoria!’ snauwde hij. ‘Gewoon een uitgebreid, omstandig, evenwichtig antwoord! Ik wil niet dat dit uitmondt in een wedstrijdje tussen twee prima donna’s, begrepen?’

De vrouw incasseerde de uitval terwijl ze haar spullen in een grote aktetas stopte.

‘Prima,’ siste ze, ‘ik zal net doen alsof ik een man ben. Alleen ben ik bang dat mevrouw de burgemeester niet echt mijn type is!’

Giuseppina Floris bleef alleen achter.

De vergadering was geëindigd in de steelse aftocht van al die drukbezette collega’s. Antonio Sassu was als eerste vertrokken, en Maria Vittoria Leccis als laatste. Die had haar nog een verwijtende blik toegeworpen voor ze wegliep: ze had op wat vrouwelijk bondgenootschap gerekend in deze mannenwereld. Ze had verwacht dat Giuseppina zich achter haar zou scharen, dat ze zou protesteren tegen de manier waarop Maria Vittoria was bejegend, maar Giuseppina had niet gereageerd op haar verzoek om steun.

Ze dacht aan haar theorie in de zaak-Ines Ledda. Ze had namelijk een theorie. Die had ze altijd al gehad, vanaf het moment dat het meisje was verdwenen, toen iedereen beweerde dat ze was ontvoerd, ook al snapte niemand waarom, aangezien de familie Ledda niet echt welgesteld genoemd kon worden.

Ines was meegenomen toen ze van school naar huis liep: een stuk van nog geen driehonderd meter. Volgens haar klasgenootjes was ze die dag, in tegenstelling tot andere dagen, niet op het schoolplein blijven kletsen. Volgens hen had ze getrappeld van ongeduld om weg te gaan, alsof ze een afspraakje had. Maar je moest niet vooringenomen zijn, je moest de gebeurtenissen voor zich laten spreken: niemand kon met zekerheid zeggen of Ines inderdaad een afspraakje had gehad.

Giuseppina Floris pakte haar agenda en schreef: afspraakje?, waarna ze de vraag onderstreepte. Toen dacht ze aan het traject van school naar huize Ledda: de Piazza Asproni, de Via Tola, de Via Mons. Bua, de Piazza Vittorio Emanuele, de Via S. Francesco. Of, een iets langere route: de Piazza Asproni, de Corso Garibaldi, de Piazza Vittorio Emanuele, enzovoort. Geen smalle steegjes, allemaal drukke wegen waar je niet gauw onopgemerkt bleef. En toch had niemand Ines Ledda naar huis zien lopen op die middag van 20 november vorig jaar.

Toen haar docente Italiaans was ondervraagd door de onderzoekers en de verslaggevers, had ze een beschrijving gegeven van een introvert maar ruimhartig meisje, uitermate intelligent en heel nauwkeurig en toegewijd aan haar schoolwerk. Ze had echter ook onthuld dat het meisje zich de laatste tijd slecht kon concentreren, en iets te vaak afwezig was.

Haar ouders hadden haar heilig verklaard: netjes, bescheiden, niet zo onbeschoft als de meisjes van tegenwoordig vaak waren.

Een voorbeeldige dochter, een goede leerling. Een rustig speelkameraadje. Een gewoon meisje, niet uitgesproken mooi.

Een meisje dat geen bijzondere indruk maakte. Een doorzichtig, eenvoudig meisje dat van school naar huis kon lopen zonder dat iemand enige reden had om haar op te merken.

En zo was het ook gegaan: niemand had haar opgemerkt.

Niemand had gezien of ze door iemand was benaderd en aangesproken.

Een meisje dat geen dagboek bijhield, iemand zonder bijzondere talenten. Zo een die je je met moeite kunt herinneren, en dan nog alleen als het echt nodig is. Alleen als die moeite nodig is om te begrijpen waarom iemand in ’s hemelsnaam zou hebben besloten haar te vermoorden.

Een beetje een dromerig, dommig type, bedacht Giuseppina, zoals die meisjes die door een speling van het lot een beetje buiten hun eigen tijd leven en in de watten worden gelegd door een ouderwetse familie. Met een vader die nog nooit één vork heeft opgeruimd na het eten en nog nooit een bezem heeft vastgepakt om de kruimels van de vloer te vegen. Met een moeder die de ene dag beëindigde enkel om de volgende dag weer precies eender te laten verlopen.

Een meisje dat heeft geleerd wat ze moet doen: meehelpen met de schoonmaak op zaterdagmiddag, met een vaatdoek de gootsteen afnemen zodat hij weer blinkend schoon wordt, de doek uitwringen om de tegelvloer nog een laatste keer te dweilen voordat hij in de boenwas wordt gezet. Terwijl haar oudere of jongere broer zo vriendelijk is, mits zijn voetbalwedstrijd of de bijeenkomst met zijn vrienden op de binnenplaats het toelaat, om atletisch met zijn wollen sloffen over de geïmpregneerde tegels te glijden zodat ze gaan glanzen. Maar niet al te lang, want een vloer in de boenwas zetten is geen werk voor mannen.

Zodat haar vader, die op zijn werk is geweest en zich mede voor háár heeft afgebeuld, bij binnenkomst tenminste strepen en modder kan achterlaten op de glanzende tegels.

En ook betekenis kan geven aan haar toekomst als vrouw, door haar in het koppie te prenten dat de wereld definitief in tweeën is gesplitst. Dat de mannen zorgen dat er eten is en aan hun gerief willen komen; dat de vrouwen het eten klaarmaken en de mannen beminnen.

Het einde en het begin leken in elkaar besloten te liggen, leken met elkaar te versmelten, deel uit te maken van dezelfde onverstoorbare geschiedenis.

Giuseppina Floris begon met haar pen op het blaadje te trommelen. Je zou kunnen zeggen dat het verhaal van Ines identiek was aan dat van miljoenen andere meisjes; alleen was ze op een andere manier gestorven.

Giuseppina kon zo wel even bij de rechtbank langsgaan, dat was maar een paar minuten lopen. Maar dat traject van school naar huis moest ze heel zorgvuldig nalopen. Desnoods telde ze hoeveel stappen het kostte om de hele route af te leggen. Desnoods bespiedde ze al die mensen, stuk voor stuk, die dag in, dag uit hadden verzuimd te letten op een onopvallend meisje dat van school naar huis liep.

Hoofdstuk vier

Luigi Masuli ging het kantoor van de officier van justitie binnen.

‘Masuli Luigi’, stelde hij zich voor terwijl hij zijn hand over het bureau heen stak.

‘Danila Comastri’, antwoordde de substituut-officier, die zijn hand vastgreep.

‘Ik hoor het al, u bent niet van hier’, concludeerde Masuli onomwonden.

‘Kennelijk niet’, reageerde de juriste kortaf. ‘Maar laten we het hebben over de reden dat u bent opgeroepen …’

‘Ja, ik heb gehoord dat u een nadere toelichting nodig had, en hier ben ik dan, tot uw beschikking, mevrouw de officier!’

‘Goed, in uw verklaring staat dat u op de ochtend van de vondst alleen was achtergebleven om op de honden te letten, aangezien er problemen waren gerezen met brigadier Pili, klopt dat?’

‘Nou, mevrouw de officier, “problemen” is wel een beetje zwaar uitgedrukt …’

‘Denk eraan, dat waren uw eigen woorden!’ onderbrak ze hem.

‘Ja, ik was me rot geschrokken! Stelt u zichzelf eens in mijn plaats voor, officier, in zo’n situatie. De brigadier voelde zich hoe dan ook niet goed, maar dat is ook wel te begrijpen.’

‘Dat weten we allemaal wel, meneer Masuli, waar het nu om gaat is dat we erachter moeten komen wat er die ochtend precies gebeurd is.’

Luigi Masuli stond zijn pet uit te wringen.

‘We waren op zoek naar everzwijnen’, hernam hij rustig. ‘Het is daar een geweldige plek, het stikt er van die beesten. We hadden al heel wat sporen gezien. Toen moest de brigadier de honden gaan halen, want die zaten nog in het busje, maar hij kwam niet meer terug. Dus ben ik naar de rijksweg gelopen om te kijken waar hij zo lang bleef …’

‘Hoelang bleef hij precies weg?’

‘Tja, dat is moeilijk te zeggen …’

‘Een uur, een half uur?’ drong de substituut-officier aan.

Luigi Masuli trok een peinzend gezicht en probeerde zo nauwkeurig mogelijk te antwoorden. ‘Ongeveer een half uur’, antwoordde hij, vol overtuiging knikkend.

‘En wat deden u en uw jachtvriend gedurende dat half uur?’

‘Wij bleven wat rondkijken in de buurt, er waren overal sporen. Maar wat doet dat ertoe?’ vroeg hij, en zijn gezicht betrok. ‘Wij zijn degenen die haar hebben gevonden, wat zouden wij er in godsnaam mee te maken kunnen hebben?’

‘Dat is wat we proberen uit te vinden, meneer Masuli. U bent een getuige en het is mijn taak om zo nauwkeurig mogelijk vast te stellen hoe het allemaal gegaan is!’

Luigi Masuli liet zijn pet los, zijn voorhoofd was nat van het zweet. Hij zocht een zakdoek in zijn jaszak.

‘Ik ben nog nooit met justitie in aanraking geweest; ik ben negenenvijftig en vóór vandaag was ik hier nog nooit binnen geweest. Ik weet niet wat u precies wilt weten: wij hebben haar alleen maar gevonden.’

Danila Comastri zette haar bril recht door de beide pootjes met duim en wijsvinger vast te pakken, en las toen verder in het dossier vol getypte blaadjes dat op haar bureau lag.

‘Dus toen ging u naar de rijksweg om te kijken waarom uw metgezel zo lang wegbleef’, hernam ze op bureaucratische toon.

‘Ja’, antwoordde Luigi Masuli eenvoudig. De onrust was van zijn gezicht af te lezen. ‘Maar hij was nog niet eens tot aan het busje gekomen; hij had het in zijn kop gehaald om een heleboel rotzooi op te gaan ruimen. Toen zei ik dat het niet het goede moment was om daarmee aan de slag te gaan, en dat de honden zaten te janken omdat ze nog steeds opgesloten zaten. Maar hij luisterde niet. Het leek wel of hij me niet eens zag, en hij ging gewoon door met alle rommel in een doos gooien. Dus ging ik de honden maar halen, en ik nam ze mee naar de open plek. Toen ik daar aankwam, zei ik tegen Elio wat er aan de hand was, en hij antwoordde dat hij het wel zou regelen. Hij bedoelde dat hij met de brigadier zou gaan praten. Ik bleef bij de honden om ze te laten rennen, en toen hoorde ik dat ze onrustig waren en zo …’

‘En zo wat?’

‘Ze begonnen te graven en toen vonden ze haar. Het was een ramp om ze daar weg te moeten trekken, maar uiteindelijk slaagde ik erin ze aan de lijn te doen en naar het busje te slepen, waar mijn vrienden waren …’

‘… Luigi schreeuwde dat de honden iets gevonden hadden, maar je zag wel aan zijn gezicht dat het niets goeds was.’ Elio Parodi ging wat beter zitten op het ongemakkelijke stoeltje voor het bureau van de substituut-officier. ‘We haastten ons ernaartoe en toen zagen we wat omgewoelde aarde en iets wat ik nooit zal vergeten: een hand die uit de grond stak. Ik was helemaal van de kaart, het is een geluk dat Nicola, brigadier Pili, zijn hoofd erbij hield. “Gaan jullie aangifte doen,” riep hij, “we hebben Ines Ledda gevonden.” Mag ik ook staan?’ vroeg Elio ineens.

Danila Comastri glimlachte, voor het eerst die dag.

‘Natuurlijk, als u dat prettiger vindt’, zei ze. ‘Die stoeltjes zijn niet het toppunt van comfort.’

Elio Parodi schudde zijn hoofd.

‘Het ligt niet aan de stoelen, mevrouw de officier, ik verzeker u dat in deze kamer zelfs een verenbed ongemakkelijk zou voelen!’

‘Kent u brigadier Pili al lang?’

‘Zo’n twintig jaar …’

Brigadier Pili vertelde rustig verder.

‘We waren daar per toeval’, zei hij met nadruk. ‘Het is een jachtgebied, er zitten everzwijnen’, voegde hij eraan toe.

Als je de rol van getuige had, kreeg het kantoor van de substituut-officier ineens een heel andere sfeer.

‘Hebt u dochters?’ vroeg de officier.

De brigadier fronste zijn wenkbrauwen. ‘Hoe bedoelt u?’ probeerde hij tijd te rekken.

De officier van justitie herhaalde haar vraag.

‘Nee. Twee zoons’, antwoordde de brigadier uiteindelijk. Maar met een te zorgelijke stem.

‘Het was gewoon een vraag uit interesse, brigadier’, verklaarde de officier. ‘Om beter in te kunnen schatten hoezeer u zich betrokken voelt bij het gebeuren. U snapt toch wel dat het heel belangrijk voor mij is om ook de psychologische aspecten in beeld te krijgen, nu het om zo’n gruwelijk feit gaat?’

Dat begreep de brigadier niet. ‘Het lijkt me alleen maar belangrijk dat u zo snel mogelijk de aspecten in beeld krijgt met betrekking tot die smeerlap die haar op zo’n manier heeft vermoord!’

‘Ach ja,’ zei de officier zonder een spier te vertrekken, ‘het is steeds hetzelfde probleem: sinds ik op Sardinië zit, trap ik voortdurend op de teentjes van de Sarden.’

‘Even goede vrienden,’ reageerde de brigadier, ‘maar het is heel onaangenaam als je het gevoel hebt dat je van getuige ineens verandert in verdachte.’

De vrouw glimlachte, een zakelijke glimlach. ‘Verdachte?’ herhaalde ze. ‘O jee, dan heb ik het toch wel helemaal verkeerd aangepakt; wat zou ik immers voor reden hebben om u te verdenken, brigadier?’

Nicola Pili hapte toe. ‘Geen enkele’, zei hij zo nuchter mogelijk. ‘Ik heb een carrière van tweeëntwintig jaar achter de rug, ik ben altijd een man van meer dan onbesproken gedrag geweest en ik heb mijn werk altijd vol toewijding gedaan!’

‘Waarom hebt u dan gevraagd of u met vervroegd pensioen kon?’

‘Sorry mevrouw, maar dat is een strikt persoonlijke kwestie die niets te maken heeft met het feit …’

‘Ja ja, dat weten we’, viel de officier hem in de rede. Haar geblondeerde haar vormde een gouden krans om haar hoofd. ‘Maar u weet heel goed’, hernam ze, ‘dat ik de plicht heb om iedereen te verdenken. U was op de vindplaats en volgens uw vrienden hebt u zich de hele ochtend vreemd gedragen. En dan heb ik het nog niet eens over het feit dat u het lijk hebt geïdentificeerd zonder dat u het zelfs maar gezien had.’

‘Ik ben een carabiniere!’ stoof de brigadier op. ‘Iedereen heeft het al een jaar lang over de verdwijning van dat meisje!’

‘Probeer rustig te blijven’, maande de vrouw hem. ‘In dit kantoor hebben we niet de gewoonte om iets als vanzelfsprekend aan te nemen, en ik kan u meteen verzekeren dat ik alles in het werk zal stellen om erachter te komen wat dat arme meisje is overkomen. Hoe dan ook, zorg dat u beschikbaar blijft. Goedemiddag!’

De brigadier sprong overeind en vertrok zonder de hand vol sieraden die de vrouw naar hem uitstak aan te pakken.