Caryl Phillips

Buitenlanders

Vertaald uit het Engels door Robert Dorsman

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Foreigners, verschenen bij Harvill Secker

Oorspronkelijke tekst © Caryl Phillips 2007

Eerste Nederlandstalige uitgave © Robert Dorsman en De Geus bv, Breda 2011

Deze editie © De Geus bv, Breda 2013

Omslagontwerp Robert Nix i.s.m. Riesenkind

Omslagillustratie © Gary Isaacs/Images.com

isbn 978 90 445 2881 7

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

I - Doctor Johnsons zakhorloge

Doctor Johnsons zakhorloge

Het was een koude decemberochtend en de scherpe wind drong met gemak door mijn zwarte mantel. Aan de hemel stond een helder, koppig zonnetje, hoewel het mij of de twintig sombere zielen die zich voor Bolt Court verzamelden geen warmte schonk. Ik keek om me heen, beseffend dat ik behoorde tot een excentriek gezelschap uit de hoogste en laagste kringen van de maatschappij, maar wat waren we anders dan een groepje zonderlingen, de persoon in aanmerking genomen die op deze droefgeestige Engelse ochtend zou worden begraven?

In de hogere kringen van Londen amuseerde men zich nog steeds met de roddel over de allerlaatste woordenwisseling tussen de onlangs overleden dr. Johnson en de zure Sir John Hawkins, een naar het schijnt bruuske conversatie die een paar dagen voor het overlijden van de doctor had plaatsgevonden. Toen hij begreep dat zijn dagen geteld waren, had de doctor op de strenge, bijna onbeleefde toon die hij zich jammer genoeg had eigengemaakt en waarmee hij zijn anders zo hartelijke kant maskeerde, aan zijn executeur-testamentair gevraagd: ‘Waar dacht je me te begraven?’ Toen dit nieuws de bevoorrechte klasse bereikte, de luierende heren in de rokerige koffiehuizen waaruit de informele Londense zakenwereld bestaat, wekte het de lachlust op van eenieder die de man persoonlijk kende of op de hoogte was van zijn faam. Inderdaad, wat was dat nu voor vraag? ‘Waar dacht je me te begraven?’ Kennelijk had Sir John Hawkins zich goed kunnen houden en onverstoorbaar geantwoord: ‘In Westminster Abbey.’ Hij had dit hoffelijke antwoord kunnen laten volgen door een minder hoffelijke vraag: ‘Maar, beste man, waar verwacht je anders ter ruste te worden gelegd?’ Volgens Hawkins had de grote Johnson hem bij het horen van deze mededeling simpelweg aangestaard en, bijna bij wijze van nagedachte, zijn wanordelijke pruik herschikt. Hoewel hij ontegenzeglijk het einde van zijn aardse bestaan naderde, leek de onverzorgde doctor ongevoelig voor het erbarmelijke vooruitzicht dat Hawkins hem schilderde. Ondanks zijn sjofele verschijning was Samuel Johnson ongetwijfeld de belangrijkste letterkundige van zijn tijd, en niemand zou hem zijn rechtmatige plaats in de abdij naast Geoffrey Chaucer en John Dryden ontzeggen. Toen het eindelijk tot deze achtenswaardige man doordrong dat zijn laatste rustplaats niets minder dan Westminster Abbey zou zijn, liet hij zijn stentorstem varen en fluisterde: ‘Mochten er in dat geval vrienden zijn die het dienstig vinden om mij een steen te geven, laat deze dan boven mij gelegd worden om mijn lichaam te beschermen.’ Als het antwoord er al was, is niet bekend hoe Sir John Hawkins reageerde op dit beschroomde en ongewoon bescheiden verzoek van de goede doctor.

Op de maandag volgend op zijn verscheiden verzamelden wij, de ingetogen rouwenden, ons dus op het smalle trottoir voor Bolt Court. De bescheiden woning van dr. Johnson kon het neerslachtige gezelschap niet herbergen en ik moet toegeven dat ik toentertijd geen deel uitmaakte van die bevoorrechte kring van vrienden die zelfverzekerd uit hun rijtuigen stapten en, na te hebben aangeklopt, geduldig wachtten tot ze werden binnengelaten. Zestien jaar geleden was ik in de Londense kringen weinig meer dan een schrijver van ondergeschikt belang, juister gezegd: ik werd meer gezien als geldbelegger, een man uit de City. Mijn deelneming aan dr. Johnsons brede kennissenkring was algemeen bekend, maar goed fatsoen weerhield me ervan een poging te ondernemen om een prominentere plaats op te eisen dan mij toekwam. Bijgevolg bevond ik me onder de tweede garnituur van de Literaire Kring en moest ik, vechtend tegen de koude, eerst met mijn voeten op de grond stampen en daarna in mijn handen wrijven, vastbesloten als ik was om elk detail van deze gedenkwaardige dag in mijn geheugen op te slaan en voor het nageslacht vast te leggen. Ik wist zeker dat andere, bedrevener auteurs uiteindelijk beter proza zouden maken van de gebeurtenissen die op het punt stonden zich te voltrekken, maar ik bleef hoopvol gestemd dat mijn eigen bescheiden bijdrage in de toekomst enige weerklank zou vinden.

Toen, precies om twaalf uur, terwijl de klokken van de City vrolijk klonken in de verte, werd de deur naar Bolt Court opengegooid en verschenen de bedrukte gestalten van de predikanten Strahan en Butt in het daglicht, beiden gekleed in hun zwartste toga en met een ernstige uitdrukking op het gelaat. Terwijl het zwakke zonlicht nog probeerde wat kleur te geven aan deze donkere dag, keken de twee respectabele pastores om zich heen en begaven zich ieder aan één kant van de deur. Daarna droegen de zes dragers – te weten de heren Burke en Windham, Sir Charles Bunbury, Sir Joseph Banks, en de heren Colman en Langton – de loodzware last het huis uit, het gewicht daarbij onderling verdelend. Aller ogen waren op deze zes mannen gericht toen ze zich voetje voor voetje voortbewogen en het stoffelijk overschot van de doctor in de lijkkoets zetten, terwijl andere rouwenden, die zich in het huis hadden verzameld, zich over de verschillende wachtende koetsen verdeelden om zich naar de abdij te laten vervoeren.

De lijkstoet vertrok precies om kwart over twaalf, de lijkwagen werd getrokken door een zesspan, met meteen daarachter de executeurs-testamentair – te weten Sir John Hawkins, Sir Joshua Reynolds en William Scott, lld – in een sierlijke koets getrokken door een vierspan. Daarachter reden nog eens acht koetsen, ieder getrokken door een vierspan, die zorgden voor het vervoer van de bevoorrechte leden van de Literaire Kring en andere goede vrienden van de overledene. Achter deze acht koetsen reden nog eens twee koetsen getrokken door een vierspan, met een groepje heren dat zo vriendelijk was geweest hand- en spandiensten te verrichten. De stoet werd gecomplementeerd door niet minder dan dertien rijtuigen, een blijk van genegenheid voor de doctor en een teken van zijn belangrijke maatschappelijke status, des te opmerkelijker als men in overweging neemt dat deze uiterst gedistingeerde man ontegenzeglijk van bescheiden komaf was.

Ik begreep dat ik over de grote eer mocht beschikken om in een van de acht koetsen mee te rijden die de vriendenkring van de doctor vervoerden. Omdat ik niet wilde voordringen, wachtte ik tot het allerlaatste ogenblik en werd uiteindelijk het allerlaatste rijtuig in geloodst. Tot mijn verrassing bleek ik deze koets te delen met dr. Johnsons trouwe negerhuisknecht Francis Barber en nog een man die, naar zijn sjofele kledij te oordelen, een Engelse huisknecht was van het type dat zelfs beneden déze lage maatschappelijke rang was terechtgekomen. De man maakte een ongemakkelijke indruk en keek onmiddellijk door het raampje naar buiten, alsof hij zijn blik richtte op iets of iemand in de verte. Mij bekroop het vermoeden dat dit zijn manier was om te verbergen dat hij zich niet op zijn gemak voelde op deze plek. Dat, of zijn onophoudelijke gestaar moest hem in staat stellen om zijn emoties te onderdrukken, die anders de overhand zouden nemen. Ik wendde mij af van deze anonieme blanke lakei en richtte mijn aandacht op het glanzend zwarte uiterlijk van de befaamde Francis Barber. Ik had natuurlijk al weleens kennis met hem gemaakt als hij me ontving ten huize van de doctor en me later op de avond weer uitliet. Bij andere gelegenheden vergezelde de zwarte man zijn heer op de korte tocht naar een taveerne, waar hij de maaltijd gebruikte in het gezelschap van een kleine groep bewonderaars, onder wie ik, en als de neger erbij was, talmde hij weleens alvorens in de nacht te verdwijnen. Maar deze weinige ontmoetingen met Francis Barber waren nauwelijks reden tot een gesprek tussen ons, afgezien van het uitwisselen van de gebruikelijke beleefdheden tussen meerdere en mindere die men in het maatschappelijk verkeer verwacht. Niettemin had ik me een gunstig oordeel gevormd over deze zwarte man, als iemand die zich zwijgend wijdde aan zijn meester terwijl hij toch een zekere uitbundigheid tentoonspreidde die men redelijkerwijs mocht verwachten bij iemand van zijn ras.

Anderen waren niet zo gul in hun oordeel ten aanzien van de neger. Sommige intimi binnen de vriendenkring van de doctor gaven uiting aan hun overtuiging dat Francis Barber een verkwister was, een man die de zorg voor zijn meester als bijzaak beschouwde, en rijkelijk met het geld van de doctor strooide om er zelf beter van te worden. Door mijn kortstondige ervaringen met Francis Barber was ik niet bij machte om in dezen een afgewogen oordeel te vellen, maar voorzover ik kon zien diende de neger Francis zijn meester deugdzaam en toegenegen, trad hij beschermend en loyaal op jegens de man onder wiens dak hij het grootste deel van zijn leven had doorgebracht. Tenslotte was zijn meester een groot pleitbezorger van de zwarten, en hij had luid zijn mening verkondigd dat slavernij nooit beschouwd mocht worden als de natuurlijke status van de mens. Voorts was de doctor heftig uitgevaren tegen het gegeven dat het aantal zwarten dat gebukt ging onder Engelse wreedheden in binnen- en buitenland te groot bleef. Maar hier en daar konden protesten worden gehoord, en de grootste lasteraar van de negers, en van Francis Barber in het bijzonder, was Sir John Hawkins, hoofd-executeur-testamentair van de laatste wilsbeschikking van de doctor. Dit heerschap nu was een protser, die erom bekendstond dat hij zijn medemensen onvriendelijk gezind was, zwart of blank, en wat hem vooral ergerde was dat hij tijdens het leven van de doctor nooit had kunnen begrijpen waarom Francis Barber bij dr. Johnson in zulk hoog aanzien stond. En nu, zonder twijfel dankzij het gekonkel van Sir John Hawkins, reed Francis Barber hier drie dagen na de dood van zijn meester mee in de laatste van de acht koetsen, in plaats van vooraan in de stoet, waar zijn rechtmatige plek was, waar zijn overleden meester per se had gewild dat hij zijn plaats had ingenomen.

Jammer genoeg merkte ik al snel dat er in het rijtuig een geur hing, en niet bepaald een aangename. Alhoewel ik me onthield van beschuldigende blikken was het duidelijk dat de neger, Francis Barber, de bron was van deze onaangename odeur. Onze derde metgezel, die er nauwelijks prat op kon gaan het properste schepsel in het koninkrijk te zijn, deinsde zichtbaar terug en drukte snel een zakdoek tegen zijn neus. Ik realiseerde me al snel dat het niet de ongewassen kleren van Francis Barber waren die de zintuigen zo veel ongemak gaven, maar dat het naar alle waarschijnlijkheid de klittende pruik was die het onaangename luchtje afscheidde. De pruik van de neger was natuurlijk lange tijd in onbruik geweest en niet gepoederd, en de neger had hem waarschijnlijk haastig voor de gelegenheid opgezet. Ondanks dit ongemak was ik bereid Francis Barber te vergeven, want wijlen zijn meester had verzuimd hem van een betrouwbaar exemplaar te voorzien. De pruik van de doctor was zo groot en ruig, en bezat zo’n massa, dat het onwaarschijnlijk was dat een kam ooit tot de binnenkant was doorgedrongen, en deze hopeloze warboel diende zonder twijfel als model voor de neger voor wat als hoofdbedekking aanvaardbaar was. Bespeurend dat mijn ogen op hem gericht waren, bleef de nederige neger met strakke blik naar de vloer van het rijtuig staren, alsof hij een geheime boodschap las die daar voor hem openlag. Ten slotte sloeg hij zijn zwarte ogen op zodat ze de mijne ontmoetten en richtte toen met een heldere Engelse stem het woord tot me.

‘Het spijt me dat wij elkaar in zulke droeve omstandigheden opnieuw moeten ontmoeten.’

Ik glimlachte en knikte minzaam alvorens te antwoorden.

‘Inderdaad, droeve omstandigheden, maar het doet me deugd de kennismaking te hernieuwen.’

Toen ik dat gezegd had, boog Francis Barber zich naar voren en schudden we elkaar de hand als kooplieden die een handelsovereenkomst sluiten, maar na deze inleidende woorden was het onduidelijk waar het gesprek heen zou leiden. Bijgevolg deden we er het zwijgen toe en keken, net als onze reisgenoot, doelloos uit het raam naar de Londenaren, die zich onledig hielden met de bijzaken van alledag, alsof ze zich niet bewust waren van het feit dat deze dag een betekenis had die Engeland voor eeuwig in herinnering zou moeten houden. Ik dacht aan ‘Dictionaire Johnson’ en aan de drukke societytongen die in beweging waren gebracht door het nieuws dat er in de School voor Anatomie van William Hunter, achter Shaftesbury Avenue, een lijkschouwing was verricht waarbij was ontdekt dat de lever, alvleesklier en nieren van de doctor chronisch waren aangetast, maar dat het hart nog even groot als sterk was. Ik had Francis Barber graag van dit nieuwsfeit in kennis gesteld, en zijn mening willen vernemen over de betekenis ervan, maar de neger en ik deden ons best elkaar voor de verdere duur van de reis te negeren, totdat onze stoet tegen de klok van één de westdeur van Westminster Abbey bereikte. Alvorens uit te stappen tuurde ik door het rijtuigraampje en schrok bij het zien van zo weinig publiek, zonder dat ook maar iets erop duidde dat daar verandering in zou komen. Maar ondertussen hoorde ik de stentorstem van de grootste lexicograaf van Engeland, die mij eraan herinnerde dat dergelijke zorgen berustten op pure ijdelheid, en dat ik mijn geleerde geest beter moest benutten.

De deur van het rijtuig werd geopend door de lange livreiknecht, en een plotselinge bries was genoeg om mij te herinneren aan de kwalijke geur waaraan ik mij had moeten onderwerpen. De derde man stapte zonder dralen uit, maar Francis Barber liet mij de eer, en omdat ik erop gebrand was snel vaste grond onder de voeten te voelen en weer vrij te kunnen ademen, nam ik de aangeboden kans waar en stapte kwiek het rijtuig uit. We werden begroet door de zes streng ogende domheren van de abdij, gekleed in superplie en doctorshoed, die ons, de nieuw aangekomen, in een schijn van ordelijkheid opstelden, met helemaal vooraan de twee kosters, gevolgd door de predikanten Strahan en Butt, en daarachter het stoffelijk overschot van de overledene op de sterke schouders van de zes kordate dragers. Wij volgden, twee aan twee, achter Sir Joshua Reynolds, de rouwdrager, en zijn mede-executeurs-testamentair Sir John Hawkins en dr. Scott. Langzaam betraden we de smartelijk lege abdij en liepen in optocht naar het zuidkruis, waar de kist voorzichtig werd neergezet met het voeteneind tegenover het smaakvolle grafmonument van William Shakespeare. Toen, tot verbazing van bijna alle aanwezigen, maakte dominee Taylor een begin met wat een eenvoudige uitvaartplechtigheid bleek te zijn, niet de onverkorte rouwdienst die wij verwachtten. Later ontdekte ik dat de executeurs-testamentair het had goedgedunkt om de kosten van de teraardebestelling te drukken, en natuurlijk hadden ze daarmee geen disrespect in de zin, maar onder de aanwezigen overheerste toch een gevoel van ontsteltenis omdat alles zo snel gebeurde en zonder verlichting, muziek of ook maar een beetje uiterlijk vertoon was gepasseerd. Toen de schok eenmaal tot de aanwezigen was doorgedrongen, zag je sommige rouwenden een afkeurende blik in de richting van dr. Taylor werpen, omdat men hem verantwoordelijk hield voor de gehaaste manier waarop de grootste literaire figuur van Engeland een plaats kreeg toegewezen in de abdij. Het moet me van het hart dat de plechtigheid even saai als gehaast verliep, in flagrante tegenstelling met de grootse en indrukwekkende dienst die was gehouden bij het overlijden van David Garrick, met wie de dokter zijn leven lang bevriend was geweest en die hier vijf jaar eerder ter ruste was gelegd.

Tijdens de dienst bevond ik mij naast Francis Barber, met dien verstande dat hij aan de andere kant van het middenpad zat, ongemakkelijk en met gebogen hoofd, en duidelijk door verdriet overmand. Slechts weinigen wilden kennelijk in zijn nabijheid plaatsnemen, maar omdat ik in hetzelfde rijtuig had gezeten als hij begreep ik wel dat de reden van hun onwil bitter weinig te maken had met zijn zwarte uiterlijk, maar alles met de menselijke geurwaarneming. Ik keek naar deze Moriaan, die van zijn houvast was ontdaan, die niet minder dan een voorvechter en een beschermer was kwijtgeraakt, want eenieder in Johnsons kring wist dat hij in aanwezigheid van de doctor nooit een kwaad woord over Francis Barber mocht uiten, maar de arme drommel had meer verloren dan hij zich misschien zelf had kunnen voorstellen. Hij was zowel zijn vader als zijn anker in deze wereld kwijt, en hoewel ik begreep dat Francis tegenwoordig een vrouw en een gezin had of iets in die richting, leek het alsof deze man, die daar zo rustig op zichzelf in Westminster Abbey zat, feitelijk helemaal alleen was op de wereld.

Aan het einde van de korte en onbevredigende dienst kregen wij als leden van de Literaire Kring te horen dat we ons naar een dichtbij gelegen taveerne moesten begeven om ter ere van de doctor tot ver in de avond toost op toost uit te brengen. We zouden het leven van deze grote man de revue laten passeren, maar er zouden ook andere gespreksonderwerpen zijn, zoals daar waren: de omstreden wijze waarop de bekorte plechtigheid haar beslag had gekregen, en de kwestie van de laatste wilsbeschikking, alsmede de wegschenking van de eigendommen van de doctor. Deze onderwerpen zouden mij en mijn medebewonderaars van dr. Johnson ongetwijfeld vele uren bezighouden, maar ik wist heel goed dat Francis Barber zonder de bescherming van zijn meester niet zou worden uitgenodigd om zich bij ons te voegen. Toen ik opstond om de abdij te verlaten keek ik opnieuw naar deze verloren figuur, die voorovergebogen in zijn bank zat en kennelijk met tegenzin opstond. Het kwam mij voor dat het mij als christen zou betamen als ik op de man zou afstappen en hem mijn oprechte deelneming zou betuigen met zijn verlies, hem opnieuw vriendschappelijk zou bejegenen, evenwel ontbrak mij het verlangen om de dienstknecht in verlegenheid te brengen, en aldus wierp ik hem een laatste blik toe en begaf me door het middenpad in de richting van het daglicht, deze verweesde man achterlatend in de abdij, bij zijn meester en met zijn sombere gedachten.

Zestien jaar na de begrafenis van de goede doctor zat ik behaaglijk in een rijtuig dat in de richting van Lichfield rolde, een behoorlijk grote stad die zich mocht verheugen in het gunstige oordeel van Daniel Defoe, die had geschreven dat hij Lichfield beschouwde als een plek ‘voor een goed gesprek en goed gezelschap’. Ik had begrepen dat deze laaggelegen stad, die was omgeven door akkers en bossen en moerassen, zich vooral gunstig onderscheidde doordat hij honderdveertien mijl ten noorden van Londen lag, en een luttele veertien mijl van Birmingham. Hierdoor verkreeg de stad een voordelige ligging op de belangrijkste route naar het noordwesten en naar Ierland, hoewel ik ook begreep dat Lichfield vermaard was om zijn prachtige, zij het wat buitenissige kathedraal, die langgeleden was opgetrokken uit vaalrode baksteen en niet een maar drie torenspitsen te zien gaf. Ik had me voorgenomen om in de Three Crowns te overnachten, een flinke herberg die, zo begreep ik, dicht bij het huis lag waar dr. Johnson zijn jeugd had doorgebracht. Eenmaal op mijn bestemming aangekomen, meldde ik me bij de blozende herbergier, die me rap voorging naar mijn kamer op de eerste verdieping. Hij deelde me mee dat het avondeten al snel zou worden opgediend en omdat de lange reis mijn eetlust had opgewekt, liet ik weten zo snel mogelijk te willen dineren. Hij sloeg zijn ogen ietwat verontschuldigend neer toen hij mij vertelde dat het een half uur zou duren eer de kok mijn maal had bereid, maar niet getreurd, in de tussentijd moest ik me de haverkoek uit Staffordshire maar eens laten smaken, onder het genot van een kan Lichfield Olde Ale, een aanbod dat ik haastig afsloeg.

Ik gebruikte de maaltijd in afzondering, maar onder het oordeelkundige oog van een jong knechtje dat duidelijk was geïnstrueerd om mij op mijn wensen te bedienen. Ik negeerde de bediende en sloeg de luidruchtige lokale bevolking, die zich laafde aan menig glas moutbier, nauwkeurig gade. De maaltijd was toereikend maar beslist niet uitzonderlijk, en toen ik uitgegeten was, ondervroeg ik mijn eenvoudige gastheer over de oorsprong van de stad, waarop hij me toestemming vroeg om zich bij mij aan tafel te zetten. Hij vertelde me dat volgens de overlevering rond 300 n.Chr. en tijdens de regering van de Romeinse keizer Diocletianus meer dan duizend christenen hier vlakbij de marteldood waren gestorven. Volgens mijn zegsman betekende Lichfield ‘dodenakker’. Mijn gastheer schonk mijn glas vol met portwijn en verklaarde toen lachend dat er geen bewijs was om dit feit te staven, maar hij wist dat het waar was en boven alle twijfel verheven. Hij ‘wist’ tevens dat er in Lichfield geen rieten daken waren wegens brandgevaar, een bijzonderheid die deze stad anders maakte dan de meeste Engelse steden ten noorden en ten zuiden. Hij schiep er genoegen in mij vervolgens op de hoogte te stellen van het feit dat koningin Mary de stad Lichfield tot graafschap had verheven, opdat het niet langer onder Staffordshire viel ofschoon het wel daarin lag. En, vroeg ik, me voorbereidend op de taak die mij aanleiding had gegeven om Londen te verlaten en naar Lichfield af te reizen, telde Lichfield ook beruchte of vermaarde burgers onder haar inwoners? Mijn gastheer lachte luid en noemde twee namen die iedereen die Engels als zijn eigen taal beschouwde, moest kennen: die van David Garrick en Samuel Johnson. Alsof hij dit een al te gemakkelijk antwoord vond op mijn vraag vervolgde hij, zachter nu, maar helemaal opgaand in het gesprek, dat weleens zou kunnen uitlopen op een polemiek, dat de laatste persoon die wegens ketterij op de brandstapel was verbrand tweehonderd jaar geleden in Lichfield de dood had gevonden. Ik knikte wijs en wachtte even alvorens naar negers te vragen. ‘Negers?’ De man leek in de war. ‘Hier in de buurt?’ vroeg hij. Ik deed er het zwijgen toe en wachtte tot hij verder zou spreken toen er een rode blos op zijn pokdalige wangen verscheen. ‘Ik begrijp het al. Een heerschap als u vraagt wis en drie naar Frank Barber.’

Ik sliep beroerd in het ongemakkelijke bed, een wanstaltig geval dat ongetwijfeld de vermoeide lichamen van talloze uitgeputte reizigers had getorst, maar juist daardoor in slechte staat verkeerde. Aangezien ik Londen zelden verliet en niet bekend was met de rompslomp van het reizen, vormde deze tocht voor mij een groot avontuur. Ik had me onlangs teruggetrokken uit het zakenleven in de City, waar ik een sterke afkeer had ontwikkeld van de ordinaire hebzucht van de suiker- en slavenhandelaars in West-Indië, en had mijn gedachten laten gaan over een mogelijke deelname in de Provincie van de Vrijheid – het plan van Granville Sharp om zwarten terug te brengen naar de westkust van Afrika, in een goedbestuurde kolonie – een eerzame manier om mijn geld winstgevend te beleggen en op mijn oude dag nog iets aan liefdadigheid te doen. In het licht daarvan liet het verwarrende beeld van die arme Francis Barber helemaal alleen in Westminster Abbey mij niet los, en uiteindelijk nam ik me voor om, alvorens een besluit te nemen betreffende mijn toekomstige filantropische beleggingen, terug te keren naar het verleden en te ontdekken wat er van die ongelukkige neger was geworden. Ik vroeg me af of hij een proeve was van de zoveelste Afrikaan die uit zijn vertrouwde omgeving was weggehaald maar niet had kunnen aarden in ons mooie land. Of was het lot hem, na het verscheiden van zijn meester, goedgezind geweest? Nu wilde het geval dat mijn gesprek met de lompe herbergier mij geholpen had om klaarheid te brengen in de situatie. Ten slotte piepte het daglicht door de gesloten luiken naar binnen en hoorde ik beweging in de verschillende kamers van de Three Crowns, ofschoon ik me niet verroerde. Ik dacht terug aan het gesprek van de vorige avond, en wist mij verstrikt in een web van besluiteloosheid. Moest ik de suggestie van mijn gastheer volgen en de weduwe Barber opzoeken, of terugkeren naar Londen en toegeven dat mijn zoektocht vergeefs was geweest. Ik lag in bed terwijl zich een mooie zomerse dag leek aan te dienen, toen er bedeesd werd aangeklopt, waarschijnlijk de knecht met het waswater.

Het rijtuig hotste en botste door de diepe groeven van het landweggetje en ik was ervan overtuigd dat de hoogbejaarde voerman er behagen in schiep om de moeilijkste en hobbeligste route te kiezen. Het rijtuigraampje bood een fraai uitzicht, en ik keek vertederd naar de jonge Engelse deernen, vrolijk aan het werk op het veld, in de zekerheid dat het aan het einde van de werkdag niets dan vrijheid blijheid zou zijn. Hoe anders was het leven van hen die gedwongen waren om op de tropenakkers van West-Indië het uiterste te geven. Aan het einde van hun werkdag was het geen vrijheid blijheid, maar louter het vooruitzicht van nog meer leed, dat niet werd goedgemaakt door financieel gewin of materieel voordeel. Ik kon mijn blik niet van die jonge deernen afhouden, maar besefte dat ik, ondanks hun onmiskenbare schoonheid, mijn ogen van hen moest afwenden en me moest kwijten van mijn voorgenomen taak. De avond tevoren had mijn gastheer me op de hoogte gesteld van het afschuwelijke nieuws van Francis Barbers overlijden en mij vervolgens verteld dat zijn gezin voorzover hij wist in Burntwood woonde, een gehucht slechts vier mijl ten westen van Lichfield. Na het verstrekken van deze inlichtingen had de herbergier een paar ogenblikken gezwegen, alsof hij werd geplaagd door een of ander drukkend geheim. ‘U begrijpt wel’, zei hij, ‘dat het geen plek is waar lieden als uzelf gewoonlijk naartoe reizen. Er is daar werkelijk niets van enig belang te vinden.’ Hij zweeg opnieuw. ‘Behalve natuurlijk dat u er mevrouw Barber mogelijk zult treffen.’ Nadat hij dit gezegd had vulde de man onze wijnglazen bij, waarna we er voor de verdere duur van de avond het zwijgen toe deden. Het inroepen van de diensten van een rijtuig en een koetsier was betrekkelijk gemakkelijk geweest, omdat de herbergier het op zich had genomen mij te helpen. Vanochtend evenwel, toen mijn gastheer de hoogbejaarde koetsier vertelde dat Burntwood mijn bestemming was, sprak de vragende blik op het gerimpelde gezicht van de man boekdelen. Het viel moeilijk vast te stellen of de koetsier bij het vernemen van het reisdoel werkelijk misnoegd was of slechts verbaasd.

Uiteindelijk hielden we halt naast een hoge, wilde haag die nodig gesnoeid moest worden. Even begreep ik niet waarom de koetsier was gestopt, want ik zag geen tekenen van menselijk leven. Maar met de zweep in zijn rechterhand wees de bejaarde man naar een klein stenen arbeidershuisje, waaruit ik begreep dat ik mijn bestemming had bereikt. De ochtendzon had een heilzame uitwerking gehad op mijn gestel en ik behoefde geen hulp bij het uitstijgen, hoewel de koetsier dadelijk voor mij klaarstond. ‘Wacht hier’, beval ik hem, en toen verzamelde ik al mijn moed en begaf me behoedzaam in de richting van het onaantrekkelijke onderkomen en klopte hard op de deur. De dreigende stilte werd slechts verstoord door het aangename gezang van vogels en een kabbelend beekje ergens in de verte. Ik klopte opnieuw en gaf een luide schreeuw om de aandacht te trekken van wie zich er dan ook mocht bevinden, maar ik maakte alleen de koetsier aan het schrikken, want de afgeleefde oude baas verliet zijn rijtuig en haastte zich mijn kant op omdat hij in de mening verkeerde dat ik om hulp riep. Toen hij zag dat mij niets mankeerde en ik slechts had geprobeerd de aandacht van de bewoners van het huisje te trekken, keerde hij op zijn schreden terug, begaf zich naar zijn koets en liet mij helemaal alleen achter.