Herbjørg Wassmo

Het boek Karna

Uit het Noors vertaald door Paula Stevens

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Karnas arv verschenen bij Gyldendal, 1997

Oorspronkelijke tekst © Gyldendal Norsk Forlag SA, Oslo 1997

Eerste Nederlandstalige uitgave © Paula Stevens en De Geus BV, Breda 1999

Het citaat van Kierkegaard is ontleend aan Wijsgerige kruimels en Het begrip angst, in de vertaling van J. Sperna Weiland (Ambo, 1995, p. 164)

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Robert Nix i.s.m. Riesenkind

Omslagillustratie © Munoz/Trevillion Images

isbn 978 90 445 2892 3

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de dertiende druk, 2010.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

De Here schouwt uit de hemel, Hij slaat alle mensenkinderen gade. Hij, die hun aller harten vormt, die al hun werken doorgrondt.

(Psalm 33:13 en 15)

Ze was niet meer dan een hoopje. Maar hij had haar wil al leren kennen. En dat verdomde geluid. Het deed hem zweten tot in zijn vingertoppen.

De bemanning en de twee medepassagiers meden hen. Ze hadden de hut helemaal voor zich alleen.

Twee etmalen lang ging ze als een razende tekeer. De tweede nacht kwam de storm. Toen sliep ze zo diep dat hij haar af en toe wakker moest maken om haar te voeden. Aangelengde koeienmelk, met een lepel uit een kopje.

Het kostte hem elke keer een half uur. Door het sterke slingeren moest hij het kopje melk tussen zijn knieën klemmen om beide handen vrij te hebben. Eén voor het kind en één voor de onberekenbare lepel.

Na een paar dagen begonnen zijn broekspijpen zurig te ruiken. Hij bleef in de hut, zodat hij er zelf het meest last van had. Waarschijnlijk kwam het door die stank dat hij moest denken aan de keren dat hij met Anders op de Lofotzee was geweest. De misselijkheid. De vernedering toen de mannen hem in de leverton hadden gedompeld. De angst toen ze hem kielhaalden in de ijskoude zee.

De storm ging liggen en het koksmaatje kwam meedelen dat de melk in de kombuis ook zuur was. En dus niet meer zo geschikt als babyvoeding. Hij bood aan pap te maken van gekookte aardappelen en water.

Op een spiegelgladde zee spuugde het hoopje de pap uit over haar vader en krijste tot ze geen adem meer had. Ten slotte werd ze helemaal blauw en stil. Draaide met haar ogen als een stervende, maar met woedend schuim om haar mond.

Hij raakte in paniek, probeerde zich te herinneren wat hij tijdens zijn studie of als kandidaat in het Fredriks Hospitaal had geleerd. Over zuigelingen, hun behoeften en hun woede.

Dat was niet veel. Hij pakte haar voeten beet en hield haar op de kop, gaf een tik op haar billen. Het kind kreeg een rood hoofd en werd stil. Dat laatste duurde slechts een seconde. Zodra ze weer in een vertrouwde houding tegen zijn borst lag, begon ze opnieuw.

Wanneer hij haar in de kooi legde en haar negeerde, werd het nog erger. Hij kon haar geen ogenblik alleen laten.

Als hij niet zo zwaar beproefd was geweest, zou hij misschien blij geweest zijn dat ze zulke goede longen had. Maar er joeg een andere gedachte door zijn hoofd: Maar als ze nu voor altijd stil wordt? En in een poging dat wat af te zwakken: Had ik haar maar in Kopenhagen gelaten!

Alleenstaand vader voor zo’n kind te zijn was een hel waar een man zich eigenlijk verre van zou moeten houden.

Op 18 september was het een stralende, zonnige dag. De almanak zei: ‘Brengt deze dag schoon weder, dan brengt de herfst een goede oogst.’

Drie dagen te laat, vergeleken met wat hij in het telegram aan Anders had geschreven, wikkelde hij een deken rond het krijsende kind en nam haar mee naar het dek om het binnenlopen in Bergen in ogenschouw te nemen.

Ze was blijkbaar getroffen door de landlucht, want ze werd stil.

En even later ging de jonge Benjamin Grønelv, onbeschrijflijk opgelucht, in Bergen aan land met broekspijpen die stonken naar zure melk en met het hoopje als een pakketje onder zijn arm. Merkwaardig genoeg was ze stil.

Maar toen hij haar weer met respect behandelde en tegen haar vaders borst legde, begon ze te brullen. Instinctief zette hij haar weer op zijn heup. Daarvandaan bekeek ze de omgeving met ronde, ernstige ogen.

In de doeken hield ze haar armen en benen zo goed ze kon uitgestrekt, in vlieghouding. Haar nek probeerde haar hoofd op te richten, zodat ze kon kijken. Af en toe viel het op haar borst, was het volgende ogenblik weer in positie.

Ze moest weliswaar de bewegingen van de man volgen wanneer hij zich omdraaide. Maar ze beleefde het duidelijk helemaal zelf. Ze was volkomen stil.

Deze manier van een kind vasthouden zag er nogal liefdeloos uit. Maar het werkte.

Hanna wachtte in de mooiste kamer van het logement. De eigenaar legde uit dat de boot uit Kopenhagen wegens het slechte weer vertraging had.

De eerste avond bracht hij haar eigenhandig warme chocolademelk met een dot slagroom.

Hanna had geen ervaring met logementhouders en wist niet wat ze ermee aan moest. Maar toen hij laat die avond weer naar boven kwam om het lege kopje op te halen, deelde ze hem door de spleet van de deur mee dat ze al in bed lag.

Zo leerde Hanna dat het verstandig was om in Bergen achter een gesloten deur te slapen.

De volgende avond ging ze naar de keuken om zelf haar chocolademelk te halen.

‘Dan hoeft de meneer niet de moeite te nemen hem naar boven te brengen’, legde ze het verblufte keukenmeisje uit.

Zo maakte ze alles duidelijk.

Maar hij nam wraak toen ze de volgende ochtend op weg naar het ontbijt langs zijn balie kwam.

‘Een mooie, jonge vrouw uit Nordland op reis? Helemaal alleen?’ Hij trok een gezicht alsof hij haar voor een vermomde tuchthuisboef hield. Of een nog erger soort vrouw.

Ze was even van haar stuk gebracht. Boog haar hoofd en liet het over zich heen komen. Toen herstelde ze zich.

‘O, zijn vrouwen van goede komaf in Bergen niet zo bereisd? Zitten die thuis weg te kwijnen?’

‘Jawel, mevrouw, maar zij reizen in gezelschap.’

‘Er is blijkbaar zoveel gespuis in deze stad dat een dame hier niet veilig kan rondlopen?’

‘Sommige dingen zijn gepast, en andere dingen zijn niet gepast’, zei hij nors.

Maar nadat ze verteld had dat ze dokter Benjamin Grønelv moest afhalen, die alleen met een zuigeling uit Kopenhagen kwam, draaide de logementhouder bij. Hij schonk haar zelf koffie in.

Grønelv? Zei ze dat? Hij kon zich nog goed die lange, donkere Dina Grønelv van Reinsnes herinneren. Ze werd weduwe van Jacob Grønelv en trouwde met Anders van Reinsnes, zo was het toch? Ze speelde zelfs piano. Buitengewoon! Hij herinnerde haar zich nog goed. Had zich al afgevraagd waarom ze niet meer naar Bergen kwam.

‘Ben je zo oud dat je je Jacob Grønelv nog kan herinneren?’ diende Hanna hem van repliek.

De man zweeg. Zijn snor wees naar beneden en zijn keurig verzorgde baard wipte op en neer op zijn forse kin.

‘Dina Grønelv is momenteel in Berlijn om cello te spelen. Ze concerteert’, deelde ze hem mee.

De hele dag was ze tevreden over dat woord: concerteert.

Hanna wist in haar hart dat ze deze reis niet alleen vanwege Benjamin en zijn kind maakte. Toen Anders haar vroeg naar Bergen te gaan, leek dat haar een kans om het sprookje te zien. Ja, een goddelijke beschikking, van Onze Lieve Heer voor haar. Het verlangen weg te gaan was groter dan de angst voor het onbekende.

Toen ze weduwe werd en haar man wilde begraven met kransen van wasbloemen, zoals ze dat op Reinsnes deden, had ze te horen gekregen dat ze maar de dochter van een Lapse meid was.

Zodra de arme Håkon onder de grond lag, leek het haar het beste dat ze Anders schreef. Of het paste dat ze terugkwam naar Reinsnes en meehielp in de winkel. Anders stuurde haar een telegram terug en zorgde voor vervoer.

Toen haar schoonmoeder van gedachten veranderde en haar wilde overhalen om te blijven, keek Hanna haar recht in de ogen en zei: ‘Ik ga niet alleen naar Reinsnes, ik denk dat ik ook maar eens naar Bergen ga, met het stoomschip.’

Ze wist zelf niet waar ze dat vandaan haalde.

Nadat ze vertrokken was, werd er gezegd dat ze het zo hoog in haar bol had dat ze elke dag bijna naakt achter een kamerscherm stond om alle hoekjes en gaatjes van haar lichaam te wassen. Zelfs in de winter.

Maar naar Bergen ging ze.

Ze had aan hem gedacht. Benjamin. Wie was hij nu? Hoe zag hij eruit? Misschien herkende ze hem niet meer?

De laatste keer dat ze hem gezien had was ze niet meer dan een meisje geweest, dat serieus begon te begrijpen dat ze niet gelijkwaardig waren ook al waren ze samen opgegroeid en hadden ze dezelfde schoolboeken gelezen.

Anders zei dat hij nu klaar was met zijn doktersopleiding. Dat hij had geleerd allerlei ziekten en kwaaltjes te genezen.

Hanna was niet iemand die snel onder de indruk was. Maar dat de Benjamin die zij ooit gekend had dit had bereikt, was geweldig.

Haar eigen verdiensten stelden niet veel voor.

Op een dag, vijf jaar geleden, was een jonge visser naar Reinsnes gekomen en had vanwege haar een noodhaven gezocht, ondanks het mooie weer. Het was de eerste keer dat haar zoiets overkwam.

Ze was uit vrije wil met hem meegegaan naar de Lofoten en had tussen mensen gewoond die ze niet kende. De bruiloft was een ijskoude bedoening in een enorme, bijna lege houten kerk. De bruidsjurk die ze genaaid had maakte een merkwaardig vreemde indruk, net als zijzelf.

Zelfs de dominee was niet uitgenodigd voor de karige groentesoep na afloop.

Iedere keer dat ze sindsdien groentesoep zag, kwam het onbehagen. Ze had die keer ook al niet veel naar binnen kunnen krijgen.

Niemand kon haar haar opvoeding op Reinsnes afnemen. Ze at even vanzelfsprekend met mes en vork als de vrouwen op de Lofoten hun haar vlochten. Ze had aan tafel gezeten met de deken en Kerstmis gevierd met de drost en zijn gezin.

Dat haar schoonfamilie geen winkel had en geen kroonluchter aan het plafond, was niet moeilijk te dragen. Maar ze vond zelfs geen plankje waarop ze de weinige boeken die ze bezat kon neerzetten.

Ze maakte er geen punt van, legde de boeken gewoon in een lade en haalde ze eruit wanneer ze daar gelegenheid toe had. Dan heette het dat ze kostbare werktijd verspilde.

‘Je moet niet alleen je handen laten werken. Je hoofd ook!’ zei ze koppig.

En werken kon ze, dat moesten ze haar nageven.

Soms vroeg haar schoonmoeder haar om iets wat ze al had gedaan. Dan zei Hanna geen woord. Ze wees. Als haar schoonmoeder het niet zag, maar opnieuw de opdracht gaf omdat ze geen antwoord kreeg, dan wees Hanna niet. Ze ging zitten.

Op die manier viel het iedereen in de kamer op hoe zelden te zien viel dat Hanna op haar achterste zat.

In Storvågar hadden ze nog nooit een vrouw gezien die tijdens het kneden van het brooddeeg een boek las dat ze in het raamkozijn had opgesteld. Als het mooi weer was, liep Hanna naar het dorp met een opengeslagen boek in haar ene hand en een boodschappenmand in de andere. Dat betekende niet dat Hanna niet sprak. Verre van dat! Praten had ze op Reinsnes ook geleerd. Als ze daar zin in had, rolden de woorden met veel kracht en inzicht naar buiten. Bijvoorbeeld over hoe je de boten en jezelf versierde om naar de kerk te varen, als je op Reinsnes geboren was. Of hoe je vis moest koken.

Niemand had de vrouwen in Storvågar ooit geprobeerd te leren hoe je koolvis moest koken!

Haar schoonmoeder kookte alles in één pan: kuit, lever en vis. Zo had haar geslacht generaties lang overleefd. En zo spaarde je brandstof uit.

Hanna kookte alles apart en pakte vis en kuit in witte doeken voordat ze die opdiende. Zo betekende elke doordeweekse maaltijd heel wat wasgoed. Dat was verwerpelijk.

Toen ze terechtgewezen werd, vertelde ze brutaal hoe drost Holm zijn vis opgediend wilde hebben. Hij stond op een eigen leverpotje, gekookt met gehakte ui. En Anders op Reinsnes wilde een apart bordje voor de kuit, want hij vond het vreselijk als daar visnat op kwam. De kuit moest warm en droog zijn. Slechts opgediend met boter en flatbrød[1].

De eerste lente vroeg ze naar de moestuin en de kruidentuin. Ze wilde het zaad zaaien dat ze van Stine had meegekregen. Haar schoonmoeder gniffelde, maar Hanna trok haar laarzen aan, haalde een spade en begon te spitten. Haar man vond dat dat niet kon, dus hij hielp haar mee en maakte een hek om de schapen buiten te houden.

In de loop van de zomer kregen Stine’s geuren de overhand. De rotsen bij de zee, de guano en de droogvallende wierbossen kregen serieuze concurrentie.

Haar schoonmoeder gaf zich gewonnen. Maar ze zei er nooit iets over. En in de vrouwenvereniging, waar ze met verstandige mensen kon praten, noemde ze het ‘dat gras van Hanna’.

Het gekke was dat de volgende lente al twee vrouwen in de karige grond tussen de aalbessenstruiken en de stal begonnen te graven en Hanna om zaad vroegen. In de loop van de zomer vergeleken ze hun lapjes grond en beleefden daar veel plezier aan.

Ze waren het erover eens dat het onnut was. Maar dat waren de geraniums in het raamkozijn ook.

Hanna zorgde ervoor zó bekend te raken in Bergen dat ze alle opdrachten die op haar lijstje stonden kon afhandelen. Ze had ook een bezoek afgelegd bij een van Anders’ zakenrelaties en gevraagd of de rekening voor de verzending van touw en gereedschap voor dit jaar in drie driemaandelijkse termijnen verstuurd kon worden.

Aangezien ze niet wist dat dit een nederlaag was, voerde ze de opdracht uit met de vanzelfsprekendheid die nodig was om een positief antwoord te krijgen.

Eén opdracht was belangrijker dan alle andere. Stine en zij hadden voor een naaimachine gespaard. Nu had ze de kans.

De verkoper liet haar er een aantal uitproberen. Hij naaide zelf ook, ook al was hij maar een man. Zo ging dat blijkbaar hier in Bergen. Hij praatte aan één stuk door over de kwaliteit van de verschillende machines en gunde haar geen rust. Maar uiteindelijk werden ze het erover eens dat een echte, dubbeldraadse Hamilton met patentsysteem en voetje de juiste naaimachine was.

Er moest een stevige kist omheen zitten, zei Hanna, en ze legde uit hoe ver het ding moest reizen. En hij moest door een loopjongen naar haar logement worden gebracht.

Dat was geen probleem, mits ze contant kon betalen?

Eerst kon ze maar moeilijk begrijpen waarom een vrouw een naaimachine die op krediet was gekocht gemakkelijker onder de arm kon nemen dan eentje die contant was betaald. Maar dat was blijkbaar nog zo iets dat hier anders was dan waar zij vandaan kwam.

Ze had ook in andere winkels naaimachines te koop gezien. De dikdoenerige man irriteerde haar. Maar ze rechtte haar rug en zei dat ze hem contant zou betalen als ze vijf procent korting kreeg en hij de machine rechtstreeks naar de boot bracht op de dag dat ze vertrok.

De man sloeg zijn ogen even ten hemel. Alsof hij het sommetje in zijn hoofd uitrekende. Toen knikte hij genadig.

Het deed haar genoegen dat hij niet echt tevreden leek te zijn.

[1]flatbrød – zeer lang houdbaar, flinterdun knäckebröd; wordt in Noorwegen bij vrijwel elke maaltijd gegeten

2

Een kleine, donker geklede gedaante kwam naar binnen. Alsof ze danste. En donkere, amandelvormige ogen keken hem recht aan.

Benjamin stond bij de balie van het logement met het hoopje onder zijn arm.

‘Hanna!’ riep hij uit.

En alsof het een spelletje uit hun jeugd was en ze elkaar sinds die tijd bijna elke dag hadden gezien, antwoordde zij bijna nors: ‘Ik dacht, kom, laat ik eens op reis gaan.’

De lange bootreis zat nog in zijn lichaam. Omgeven door kisten en koffers voelde hij zich merkwaardig leeg.

Zij had van tevoren geoefend wat ze zou zeggen. Hij was onvoorbereid. Toen ze kinderen waren, maakten zulke dingen hem zo kwaad dat hij naar haar vlechten greep.

Nu voelde hij opluchting. Vreugde. Omdat zij gekomen was.

Ze was niet erg veranderd. Zo te zien. Toch was ze een ander. Het was iets in haar houding. De manier waarop ze haar hoofd hield. Haar mond. Een verbeten koppigheid. Alsof ze niet gelachen had sinds ze elkaar voor het laatst hadden gezien.

En van goud. Hij was vergeten dat Hanna van goud was.

In zekere zin was dit de eerste keer dat hij haar zag. Op Reinsnes was ze er gewoon. Net als alle andere dingen.

‘O, dus je had zin in een reisje’, lachte hij terwijl hij zonder erover na te denken overstapte op de taal van zijn jeugd.

Zij lachte niet. Kwam alleen naderbij en stak hem haar hand toe.

Het kind krijste alsof iemand het met een dikke stopnaald had geprikt. Hij legde haar over zijn heup terwijl hij met zijn vrije arm Hanna naar zich toetrok.

Hij liet zijn voorhoofd even tegen het hare rusten en schaamde zich een beetje omdat hij ontroerd was.

De man achter de balie staarde hen aan.

‘Ze is gezond, hoor ik’, zei ze.

‘Gezonder dan haar vader’, gaf hij toe.

Gedecideerd nam ze het kind in haar armen.

Het maakte hem zo licht. Hij viel bijna. Moest tegen Hanna aanleunen om zijn evenwicht te bewaren.

‘Dat zo’n klein wezentje zo zwaar kan lijken’, zei hij verlegen.

‘Hoe heet ze?’

‘Karna.’

Hanna bekeek het kleine gezichtje.

‘Karna? Waarom ook niet? Oline went er wel aan.’

Hij sliep bijna een heel etmaal. Werd met een beklemmende onrust wakker toen de avondzon laag door het raam scheen. De stilte!

Met zijn ogen nog dicht tastte hij naar het hoopje.

‘Karna!’

Door het geluid van zijn eigen stem herinnerde hij het zich. Viel terug in de kussens en rekte zijn lichaam uit. Sloot zijn ogen en zuchtte bevrijd.

Hanna was er.

Ze hadden nog drie dagen voordat het schip naar het noorden vertrok.

Benjamin wilde zo’n ding kopen als hij in Kopenhagen had gezien. Een mand met calèche en wielen.

Hanna dacht niet dat ze zoiets op Reinsnes nodig hadden. Maar toen ze het wonder te pakken hadden gekregen en zij het over de straatstenen duwde, verscheen er een beweging rond haar mond. Waarschijnlijk een soort glimlach.

‘Het is verspilling. Maar ook leuk’, zei ze.

Dat het kind niet veel meer dan versleten lappen droeg die Karna’s grootmoeder bijeen had weten te rapen, leek Benjamin niet te deren.

Maar op dat punt was Hanna zeer beslist.

‘Was je van plan om het meiske in vodden mee naar huis te nemen?’

Uiteindelijk gingen ze naar een winkel met het betere tricotgoed en kochten kleren voor Karna die meer geld kostten dan Benjamin bezat. Maar Hanna had reisgeld gekregen van Anders.

De winkeljuffrouw hield hen voor een echtpaar met zijn eerstgeborene. Ze spraken haar niet tegen. Naderhand zeiden ze daar onderling niets over.

Op weg naar het logement dook Hanna weer in de wagen.

‘Zo, nou zie je er tenminste fatsoenlijk uit!’ zei ze en schikte Karna’s kanten mutsje.

‘Ze heeft bijzondere ogen. Dat heb je zeker wel gezien? Als ik niet beter wist, zou ik zeggen dat ze dat van Tomas had.’

Hij voelde hoe de blos zich tot zijn oorlelletjes uitbreidde. Maar Hanna keek niet naar hem. Ze staarde naar Karna’s wijdopen blauwe en bruine blik.

‘Ja, ja, maar verder is er niets mis met haar ogen!’

‘Het regent!’ zei Benjamin en hij begon verder te lopen.

’s Avonds wilde hij voor het slapen nog even bij Karna kijken. Toen hij aanklopte, kreeg hij een aarzelend ‘binnen!’ te horen.

Hanna zat in bed met het kind op haar schoot. Ze droeg alleen een onderlijfje op haar rok.

‘Geef me mijn blouse!’ zei ze zonder hem aan te kijken.

Hij griste de blouse van de stoel. Merkte dat zijn handen beefden. Niets was zoals het hoorde te zijn. Ze waren geen kinderen meer die zich halfnaakt aan elkaar konden vertonen.

Flitsen van hun jeugd stonden tussen hen in. De spelletjes waar niemand iets van mocht weten.

Snel reikte hij haar de blouse aan zonder te dichtbij te komen met zijn hand. Ze legde het slapende kind naast zich op het bed en kleedde zich aan. Hij wilde een andere kant op kijken, maar kon niet.

‘Ik was vergeten dat je huid van goud is’, zei hij hulpeloos.

Toen ze de blouse had dichtgeknoopt, stond ze op en legde het kind in de wagen. Hij volgde haar met zijn ogen. De soepele bewegingen. De werkhanden die niet pasten bij haar smalle middel en rug.

Ze stond over de wagen gebogen. De rondingen van haar heupen. Haar taille. Hij slikte. Het ontroerde hem, of wat was het?

Bedrijvig vouwde ze wat kleertjes op en stopte het kind in.

Hij voelde zich zwaar. Hij moest zijn adem controleren.

Alsof ze zich ervan bewust was dat hij haar gadesloeg, draaide ze zich om en rechtte haar rug.

‘Ga zitten’, zei ze merkwaardig toonloos.

Ze gingen allebei op een rechte stoel zitten. Hij keek naar zijn handen. Na een poosje schraapte hij zijn keel en zei: ‘Bedankt dat je ons bent komen ophalen!’

Haar wimpers fladderden. Toen kwamen de woorden. Snel en kordaat.

‘Je had immers een telegram gestuurd dat het kind geen moeder had. Op Reinsnes wisten we niet eens dat je getrouwd was.’

‘Nee?’

‘De moeder, is die …’

‘Dood.’

Het klonk hol. Alsof hij een leugen vertelde.

‘Met zo’n klein … Hoe?’

‘Niet vragen … Niet nu …’

Ze zakte een beetje in. Toen hief ze haar kin op. Hij herkende het. Ze voelde zich gekwetst.

Hij boog zich naar haar toe.

‘Hanna?’

‘Ja?’

‘Ik zou willen dat ik bij je kon blijven slapen …’

Haar hele gezicht vertrok, werd lelijk bijna, toen ze hem aankeek en haar hoofd schudde.

‘Vergeef me! Ik … Mijn God, we zijn geen tien meer. Vergeef me!’ smeekte hij.

De stilte. Hij wist niet wat hij ermee aan moest. Ze stak haar handen in haar mouwen en hield zichzelf vast. Alsof ze het koud had.

‘Ga je slapen … nu meteen?’ mompelde hij.

‘Dat hoeft niet.’

Ze zat daar met rechte rug, haar knieën tegen elkaar.

Het kind snoof in de wagen. Hij ging kijken en wiegde haar. Zond Hanna een voorzichtige glimlach, die ze niet beantwoordde.

‘Vertel eens over de man met wie je getrouwd was’, zei hij terwijl hij weer ging zitten.

‘Die is er ook niet meer’, zei ze kortaf.

Hij begreep dat dat een koekje van eigen deeg was.

‘Ik ga naar huis, naar Reinsnes, en ik weet niks. Zelfs niet over jou?’

Ze aarzelde even. Keek belangstellend naar een gat in de sprei. Trok er met haar wijsvinger cirkels omheen.

‘Håkon was een visser. Had zelf geen boot. Bezat een klein boerderijtje. Twee koeien, acht schapen. Aardig … Het gebeurde gewoon. Bruiloft. We kregen een kind, een jongetje. We vernoemden hem naar zijn grootvader, die op zee was gebleven. Isak. Hij was één jaar toen Håkon ook verdronk. Dat doen ze allemaal in die familie. De mannen. Verdrinken.’

‘Isak? Hoe oud is hij nu?’

‘Drie. Hij trekt veel met Tomas op en graaft waar maar te graven valt. Misschien verdrinkt hij niet.’

Ze zweeg, een beetje beschaamd. Het gebeurde niet elke dag dat ze zo’n lang verhaal over zichzelf vertelde.

‘En zij … Je vrouw?’

‘We waren niet getrouwd’, zei hij kortaf.

‘Niet getrouwd?’

‘Nee.’

‘Godallemachtig!’

Ze veegde met beide handen over haar gezicht en duwde haar gezichtshuid naar achteren terwijl ze van voor naar achter wiegde.

‘Het kind! Je moet de deken voor haar laten bidden, Benjamin!’

Hij knikte. Kopenhagen was geen plek geweest voor zulke gedachten. Maar misschien was het wel het beste.

Het stoomschip Michael Krohn gleed de vaargeul in.

Op de vlaggenheuvel stond een straf windje. De vlag was gehesen. De aflandige wind hield de gure mist op zee, zodat het land goed te zien was. Twee boothuizen, twee pakhuizen en een winkel waren niet meer zo rood geverfd als hij zich herinnerde. Windborden en overstekken boven de hijsbalken waren aan de zuidwestkant verschoten, en de deuren waren gesloten.

Aan het einde van de oprijlaan troonde het grote hoofdhuis te midden van al het knalgroene, met aan weerszijden rode en witte bijgebouwen. Het erf lag eromheen als een speelbord met keurig opgestelde pionnen. In het midden verrezen waterput en duiventil. Het grijze leistenen dak van het hoofdgebouw en de glanzende rij ramen lichtten mat op, het grasdak van het knechtenverblijf deed het gebouw lijken op een grote graspol vol dauw. De okerkleurige kårstue met de serre aan de zeekant doorbrak de keurige orde van wit en rood.

Verder weg tilden de herfstkleuren het landschap op naar de bergen. De lijsterbessen langs de oprijlaan waren geel, met rode bessen. De tuin bevatte alle schakeringen geel en groen. Tussen de bomen kon hij nog net het achthoekige tuinhuis zien.

Er kwam rook uit de schoorsteen van de keuken en de klok op het voorraadhuis luidde. Hij werd dus verwacht.

Natuurlijk had hij naar dit ogenblik uitgekeken. Had het zich in Kopenhagen helemaal voor de geest gehaald. Zoals hij het zich herinnerde.

Toch werd het hem te veel. Hij moest zich afwenden en een hand over zijn gezicht halen.

Maar naarmate hij dichterbij kwam, werden de huizen steeds minder rood en wit. Het dak van het Andreaspakhuis zag er slecht uit. De herfst was hier vlak bij het land duidelijker aanwezig. Het groene was vermengd met geel en bruin.

In zekere zin maakte dat alles gemakkelijker. Dat de werkelijkheid de droom inhaalde. Dan hoefde een volwassen man niet te janken.

Tomas haalde hen op met de roeiboot.

Daar was hij op voorbereid. Ze zaten recht tegenover elkaar en wisselden beleefdheden uit over reis, wind en weer.

Tomas stelde geen vragen die moeilijke antwoorden vereisten. Het kind leek hij bijna als een breekbaar stuk bagage te beschouwen. Dat er ergens een moeder zou kunnen zijn, interesseerde hem blijkbaar niet.

Hanna’s aanwezigheid vierde hij met een hallo en welkom thuis, dat was alles. Zijn aandacht ging uit naar de bagage en het puur praktische: een boot roeien.

Benjamin was vergeten hoe het was. De man en de boot. Het werk. De vaardigheid. De zwijgende trots.

Zelf werd hij in deze contreien nauwelijks als een echte kerel beschouwd. Dat hij naar het buitenland was gegaan om arts te worden werd hier thuis waarschijnlijk gewoon als luiheid gezien. En dat de mannen hun pet moesten optillen als ze de dokter tegenkwamen, was genoeg om weerzin op te wekken.

Tomas’ werkhanden grepen de riemen stevig vast. Handen vol open wonden en barsten. Zijn ogen waren zo vaak dichtgeknepen tegen zonlicht en gure wind dat de rimpels witte groeven leken. Er ontbrak een knoop aan zijn grove wollen jasje. Hij had een spijker als sluiting gebruikt. De wind had vrij spel in zijn warrige, rossige haardos. De blauw met bruine blik was direct. Maar liet niets los.

Toen zij hem een paar weken geleden verteld had dat Tomas zijn vader was, had hij gevraagd: ‘Waarom Tomas?’

En zij had hem met een wedervraag geantwoord: ‘Waarom Karna?’

Nu doken haar woorden op in de korte, grijze golfruggen.

Niemand zei iets over Karna’s blauwe en bruine oog. Zelfs Oline niet.

Betekende dat dat iedereen het wist, maar niemand iets zei? Of dachten ze niet zo erg na bij sporen die zo duidelijk te zien waren?

Het kind werd ontvangen als een kostbare schat. En de korf met wielen en kap? Had iemand ooit zoiets moois gezien? Ze aaiden over het dekje van roze satijn. Sloegen de kap op en weer neer. Wiegden en duwden.

Kleine Isak kon zijn belangstelling wel bedwingen. Tot nu toe had hij de grote Oline-schoot en de andere vrouwen voor zich alleen gehad. Nu moest hij genoegen nemen met harde mannendijen onder pijpenrook.

Maar Karna ging van schoot tot schoot. Werd bewonderd en bekeken, gewogen op de keukenweegschaal, gemeten en genoteerd.

De vrouwen waren geschokt dat hij dat als dokter en vader niet veel eerder had gedaan. Zodat ze wisten of ze wel genoeg voeding had gehad tijdens de lange reis. Had ze diarree gehad? Hoestbuien? Uitslag? Geelzucht? Ergere dingen?

Toen Oline hoorde dat hij haar niet had laten dopen voordat hij alle zeeën met haar bevoer, begon ze luid te jammeren.

Hij moest Dina’s bijbel en porseleinen schaal uit de zaal halen. Anders moest zijn boezeroen uitdoen en zijn beste overhemd aantrekken. Hier was een thuisdoop nodig om het meisje te redden van al het kwaad dat haar kon geschieden.

Maar Oline was er absoluut niet van overtuigd dat dat genoeg was, of dat de straf nog zou komen. Benjamin moest beloven dat het kind ook in de kerk gedoopt zou worden. En Hanna moest haar ten doop dragen.

3

Het jaar nadat Karna en Benjamin naar Reinsnes waren gekomen, werd er een sprookjesachtige hoeveelheid haring gevangen. Anders noemde het meisje zijn haringmascotte en dacht dat het zo zou blijven. In ieder geval een paar jaar, zodat hij enkele schulden bij de kooplui in Bergen kon afbetalen.

Maar het jaar daarop kwam de terugslag al. En toen ze 1875 schreven was de zee volkomen zwart. De haring was weg, verdwenen. Drie haringnetten, die nog niet eens waren afbetaald, hingen het grootste deel van de tijd over een balk. Aan verkopen hoefde je niet te denken. Wie wilde een haringnet kopen als er geen haring was?

Toen dook er een jongeman op uit een kaal, afgelegen dorpje op Senja. Hij noemde zich W. Olaisen en kon goed dansen. Zelfs de dochters van de geheelonthouders dansten met hem.

Hij had een goed jaar als scheepsbevrachter in Strandstedet gewerkt. Nu begon hij rotsen langs de Sont op te kopen omdat hij zich op klipvis wilde gaan toeleggen.

De man was te jong en te mooi, dus konden de mensen zich niet voorstellen dat hij voor andere dingen deugde dan het tegemoet varen van het stoomschip. De mannen vonden dat hij redelijk kon roeien, maar niets waard was als er zware dingen gesjouwd moesten worden. Bovendien droeg hij alle dagen zondagse kleren. Een tijd lang lachten ze om de melkmuil. Alsof het zo simpel was? Gewoon van een winderig eilandje in het westen komen en opklimmen?

Maar ze verkochten hem hun rotsen voor een habbekrats. En vroegen zich wantrouwig af waar hij zijn geld vandaan haalde.

Op een dag kwam hij bij Anders om rotsen te kopen. Ja, hij kon de haringnetten ook wel voor een zacht prijsje overnemen, als Anders die kwijt wilde. Als hij de rotsen dus kreeg?

Anders, die zich al lange tijd moe voelde en die halfblind was, was blij toe. Want de plannen die hij met de rotsen in Strandstedet had gehad, waren nooit van de grond gekomen.

Wilfred Olaisen kreeg de rotsen en de netten voor een prijs waar ze beiden mee konden leven.

Benjamin hoorde over de verkoop. Maar zag geen reden om eraan te twijfelen dat Anders het juiste gedaan had.

Zelf had hij niet eens de moed om geld te vragen voor pillen, verband en jodium. Maar Anders vond dat er grenzen waren aan hoe aardig je kon zijn, anders kon je de boel niet draaiende houden.

Wat hij niet zei, was dat Benjamin niet bepaald Dina’s zakentalent had geërfd. Hij noemde Dina sowieso niet, tenzij iemand dat van hem verlangde. En dan antwoordde hij kortaf: ‘Ja, dank je, goed. Ze zei dat ze misschien van de zomer naar huis zou komen.’

De zomers waren gekomen en gegaan. Het was lang geleden dat iemand het hem gevraagd had.

De oude drost, zoals de mensen hem noemden, zat op Fagernes zijn geweren te poetsen. Maar hij liet nog luid van zich horen. Vooral nadat hij een beetje doof was geworden.

Hij was niet onvriendelijk of gevaarlijk. Je kon alleen met geen mogelijkheid een gesprek met hem voeren. En dat had in feite nooit gekund, dacht Benjamin. Hij herinnerde zich zijn moeders vader als een bulderende kwelgeest op de kerstfeesten en andere belangrijke gelegenheden in zijn jeugd.

Toen Dagny en de drost naar Reinsnes kwamen om naar de nieuwbakken dokter en de kleine Karna te komen kijken, constateerde Benjamin dat zijn grootvader nog luider praatte en nog ongemanierder was dan voorheen.

Natuurlijk was de man oud en stond hij niet meer helemaal in de werkelijkheid. Maar hij was nog kaarsrecht, groot en fors en hij rook al van verre naar sigaren. En elke keer dat hij Anders zag, beval hij hem Dina uit Berlijn te halen. Dat was vaak pijnlijk, niet alleen voor Anders, maar voor iedereen die het hoorde.

Een ander bevel aan Anders was dat hij het hoofdgebouw moest uitbreiden en een echte serre aan de kant van de zee moest bouwen. Als op een herenboerderij de kårstue, waar de bedienden woonden, een serre had, dan moest het hoofdgebouw er eentje hebben die dubbel zo groot was. Anders leek het armoedig, vond hij.

Maar Anders had andere dingen aan zijn hoofd dan serres.

Benjamin vond dat hij hem te hulp moest schieten en zei dat het hoofdgebouw zijn eigen architectuur had, die verpest zou worden door een glazen kooi.

‘Onzin!’ riep de drost en hij voegde eraan toe dat mensen uit Denemarken er geen benul van hadden wat men in Nordland nodig had.

‘Wacht maar tot jullie oud worden en graag warm en droog over de zee willen zitten kijken. Dan zullen jullie de serre wel missen. Nee, Dina, die had gevoel voor dat soort dingen!’

Hij praatte altijd over Dina op een toon alsof hij over een overledene sprak.

Benjamin herinnerde hem eraan dat Dina het ook geen goed idee had gevonden om een serre aan het hoofdgebouw te bouwen.

‘Onzin!’ riep de drost. ‘Ze had er alleen geen tijd meer voor!’

Toen nam Anders zeer resoluut het woord en vroeg de mensen zich te goed te doen aan alles wat op tafel stond, voordat de zitting werd opgeheven. En zoals altijd wanneer Anders iets meende te moeten zeggen in aanwezigheid van de drost, was het met een gedempte, maar dwingende stem.

En iedereen begon over iets anders te praten. Ook de drost.

Dagny richtte zich tot Benjamin en drong erop aan dat hij een keer naar Fagernes kwam. Hij verontschuldigde zich door te zeggen dat hij uit hoofde van zijn beroep zo vaak onderweg was, dat wanneer hij bij zijn eigen steiger aanlegde, hij daar zo lang mogelijk wilde blijven.

Dagny raakte hem aan. Hield hem een poosje vast. Dat had ze altijd al gedaan. Tegen de andere familieleden was ze koel en gereserveerd.

Sinds de jongens zichzelf konden redden, vertrok ze om het jaar ’s zomers naar haar eigen familie in Bergen. Om te volgen wat er in de wereld gebeurde, zoals ze het noemde.

Benjamin herinnerde zich haar van toen hij nog een jongen was. Een prikkelend, geheim verlangen dat hij nooit aan iemand had toevertrouwd. Hij boog zich dichter naar haar toe en praatte op zachte toon, en merkte dat zij dat prettig vond.

Terwijl ze daar zo aan tafel zaten, dacht hij: Ze zit erop te wachten dat haar man doodgaat. En het kwam niet bij hem op haar dat kwalijk te nemen. De drost had zo lang hij zich dat kon herinneren een zwak hart gehad. Maar de gezondheid van een paard.

Toen hij dat later aan Anders vertelde, kreeg hij antwoord: ‘Met zijn hart is niks mis, maar met zijn inborst. Daarom blijft hij leven.’

Drost Holm moest zich het voorjaar daarop gewonnen geven. Zijn hart begaf het toen hij op een dag in de kajuitboot op weg was naar de markt.

Dus nu tierde hij niet meer over die dochter die nooit een teken van leven gaf.

Verder had hij die rol erg trouw gespeeld. Toen ze de laatste Kerstmis zonder muziek rond de kerstboom waren gelopen, had hij Anders wenend en in sterke bewoordingen bevolen Dina naar huis te halen.

Zoals gewoonlijk onderging Anders dat zonder er iets tegenin te brengen.

Maar van nu af aan zou hij dus rust krijgen.

Benjamin schreef Dina over de dood van de drost. Vertelde over Reinsnes, over Anders en de anderen, over Karna en over zichzelf. Over zijn plannen om een huis in Strandstedet te huren en vandaar zijn praktijk te voeren. Er waren veel mensen die een dokter nodig hadden, maar slechts weinigen konden ervoor betalen. Er doken wel overal handelslui en handwerkslieden op. In de winkel op Reinsnes waren geen klanten en geen waren meer. Dus was Hanna naar Strandstedet vertrokken om voor andere mensen te naaien.

Hij schreef ook naar Aksel. Geadresseerd aan zijn ouders in Denemarken. Hield de brief luchtig en zorgeloos, en zei dat hij te allen tijde welkom was op Reinsnes.

Aksel schreef terug uit Berlijn en vertelde dat hij een eigen praktijk op poten probeerde te zetten. Dat was niet gemakkelijk. Hij zou het liefst in een ziekenhuis werken. Meer leren. Maar dat was moeilijk. Hij had immers niet zulke cijfers als Benjamin. En hij moest de taal goed leren.

Alsof Dina niet meer was dan een gemeenschappelijke kennis, vertelde hij dat ze een aantal grote kamers had gehuurd in een goede buurt. Zelf huurde hij een klein kamertje in een pension vlakbij.

Redeloos jaloers smeet Benjamin de brief halfgelezen weg.

Zijn moeder leefde samen met zijn beste vriend, die niet veel ouder was dan hijzelf. Minstens vijftien jaar verschil. En dat niet alleen: ze liet het aan Aksel over om dat te vertellen. Niet bepaald fraai.

Wat zou er in godsnaam gebeuren als ze genoeg van hem kreeg? Of nog erger: Wat zou er gebeuren als hij genoeg kreeg van haar?

Hij pakte de brief weer op.

Aksel vertelde in ieder geval dat ze elk apart woonden. Dus geen groot publiek schandaal.

Uit angst dat Aksels brief in Anders’ handen zou vallen, propte hij hem in de kachel. Zag hoe de vlammen het papier verteerden, en ging meteen zitten om een antwoord schrijven.

Het werd een belachelijke zedenpreek over in zonde leven en echtbreuk plegen.

Toen hij de brief nog eens doorlas, verfrommelde hij hem tot een harde bal die inktvlekken op zijn hand achterliet. Hij kon Aksel verdomme toch zeker niet de les lezen. Hij?

Een paar dagen later schreef hij een nieuwe brief naar Aksel, op een toon alsof ze allebei nog student waren. Met geen andere zorgen dan de zorgen die ze zichzelf op de hals haalden.

Vroeg hem Dina de groeten te doen. Mocht hij haar tegenkomen.

4

Het kantoor was bruin en uitgeleefd. Het rook er naar tabak, papieren en lakzegels. Niemand zou hen storen. De winkel was leeg. Slechts een paar bestofte, incourante artikelen op planken en in laden. Dingen die opgeslagen konden worden. Misschien van pas kwamen in het huishouden. Pikdraad en pijpenragers. Lampenglazen en zongebleekte rollen tafelzeil.

Anders had een paar dagen geoefend op wat hij zou gaan zeggen. Nu zaten Benjamin en hij daar met elk een glas rum.

Het ging over de gespannen financiële situatie, begon hij met een goedmoedige glimlach.

Hij had begrepen dat Benjamin Karna mee wilde nemen naar Strandstedet en hij daar een huis met een huishoudster wilde huren? Hij moest zeggen wat hij daar van vond. Want dat rekensommetje zou niet opgaan.

Benjamin wist niet hoe hij moest reageren. Hij was verdorie geen jongetje meer, dat je naar believen terecht kon wijzen.

Ja, hij was van plan om een praktijk te openen in Strandstedet. Hij had erover gesproken met de districtsarts. Er was behoefte aan nog een dokter. Zonder twijfel.

Anders twijfelde er ook niet aan dat er behoefte was aan Benjamins dokterspraktijk. Hij had gezien dat Benjamin aanzien en respect genoot. Dat was allemaal goed en wel. Maar daar kon je niet van leven als je er niet voor zorgde dat je betaald kreeg.

Ja, Anders zei het maar op de man af: Hij had het gevoel dat hij beheerder was van een boedel waar hij zich als enige om bekommerde.

Ongewoon direct gesproken voor Anders’ doen.

Aangezien hij geen enkel tegenspel kreeg vanaf de andere kant van de tafel, ging hij verder met de langste rede die hij had gehouden sinds die keer dat hij de vissers die Benjamin op de Lofoten hadden afgestraft een pak slaag gaf:

De haring bleef weg. Sinds 1864 was het niet meer mogelijk om de vis op de oude manier, in ruil voor goederen voor de vissers, naar Bergen te vervoeren. De vissers wilden meteen klinkende munt zien voor hun vis. Anders gingen ze naar een andere opkoper. En die munt gebruikten ze al lang niet meer in de winkel van Reinsnes. Nee, ze gingen naar elke willekeurige andere plek.

En Anders moest voorschotten betalen voordat hij de vis had verkocht! Zo werd hij alleen verantwoordelijk voor de kwaliteit van de vis. In Bergen betekende beschadigde en afgewezen vis een verliespost voor hem.

En dan die verdomde stoomschepen! Ze namen alle vracht over en liepen op schema, ongeacht weer of wind.

Overal vestigden zich kooplui. In Strandstedet, langs de Sont en op de eilanden. Iedereen kon een handeltje beginnen. Als het niet zo ondiep was geweest bij Reinsnes, dan zou hij in zijn verdomde blindheid alles op één kaart hebben gezet. Een stoomschip hebben gekocht en mensen en goederen zijn gaan vervoeren.

Niet alleen Reinsnes viel buiten de boot door de nieuwe tijd. Veel oude handelshuizen en herbergen overkwam hetzelfde. Maar als Benjamin dacht dat dat een troost voor hem was, dan vergiste hij zich!

De vissers op de Lofoten verkochten de vis rauw aan opkopers die hem tot klipvis verwerkten. Parvenu’s zoals Olaisen legden zich daarop toe. Maar die was jong, had goede ogen en daarnaast een vast inkomen. Zulke mannen lieten vrouwen en kinderen werken als dieren. Niet voor eten, maar voor geld.

Benjamin herinnerde hem eraan dat hij zijn rotsen had verkocht. Of dat wel zo verstandig was geweest?

Anders grijnsde wrang en legde uit wat ervoor nodig was om van een blinde vrachtschipper een klipviskoning te maken. Bovendien moesten het hoofdgebouw en de pakhuizen worden geverfd. In ieder geval aan de zuidwestkant. Gereedschap en touw waren op krediet in Bergen gekocht. Het vrachtschip had slechte zeilen.

De mensen die in de oogsttijd werden ingehuurd namen geen genoegen meer met eten en kledingstoffen, ze wilden geld zien. Het zout had hij kunnen betalen, maar niet al het meel.

Zelf kon hij niet meer als volledige kracht op het vrachtschip zeilen. Hij moest een extra stuurman inhuren voor de tocht naar Bergen. En hij kon de mensen die op de boerderij woonden en werkten niet wegsturen. Waar moesten ze naartoe?

Het boerenbedrijf en de veehouderij waren bij Tomas in veilige handen. Hij had geprobeerd zelf de boekhouding te doen, maar dat was niets voor een halfblinde man. Bovendien deugde hij niet voor dat soort werk. Hij was en bleef een zeeman.

‘Maar jij, Benjamin, jij hebt zoveel geleerd, misschien kun jij eens naar deze cijfers kijken?’ sloot hij af terwijl hij zijn glas met een klap op tafel zette.

Benjamin had de lange doemdagprofetie aangehoord. Nu schudde hij zijn hoofd.

‘We huren een getallenmens in om alles te regelen’, zei hij.

‘Nog iemand die zijn loon in munt wil hebben uitbetaald? Nee! Het gaat niet alleen om de boekhouding. We moeten inkomsten hebben.’

Begreep de hooggeleerde dokter niet hoe ernstig de situatie was?

‘Snap je wel hoe het ervoor staat?’

‘Jawel … Maar we zijn toch niet failliet?’

‘Iets in die richting’, zei Anders droog.

‘Dan moeten we samenwerken en bidden voor een goede visvangst.’

‘Ik kan beter werken dan bidden’, zei Anders.

Benjamin vond dat Tomas moest worden ingelicht over de zorgelijke toestand.

Anders keek naar de vloer. Het was nooit gebruikelijk geweest om boerenknechten in te lichten over financiële problemen.

‘Dat was zeker nog voor mijn tijd, dat Tomas een gewone boerenknecht was’, zei Benjamin.

Ze keken elkaar aan.

Anders mompelde dat hij misschien een beetje ouderwets was. Tomas beheerde inderdaad het boerenbedrijf. Dat zorgde niet voor grote, maar wel voor redelijk vaste inkomsten. Niet zozeer in geld als wel in voedsel en andere noodzakelijke dingen.

‘Heb je wel eens uitgerekend wat het je had gekost als je al het voedsel voor het hele huishouden had moeten kopen?’

Nee, dat had Anders niet.

‘Dan vragen we hem om raad, en proberen we te kijken waar we kunnen bezuinigen of meer kunnen verdienen.’

Ze lieten Tomas halen.

Dat duurde even. Want hij moest eerst een karweitje afmaken, zich wassen en een schoon overhemd aantrekken. Tomas verscheen nooit onverzorgd bij mensen die geen vieze handen kregen. Maar hij ging niet zover dat hij zich schoor.

Als hij al verbaasd was dat hij werd ingewijd in de jammerlijke toestand van Reinsnes, dan liet hij dat niet merken. Hij zweeg alleen een poosje. Toen zei hij: ‘Kabeljauw is betrouwbaarder dan haring. We kunnen de klippen ten zuiden van de boothuizen kaal maken. Daar zijn zat rotsen waar alleen maar een dun laagje heide en mos op groeit. Als we nu beginnen, dan spoelt de zuidwesterstorm ze gratis voor ons schoon voor het seizoen begint. Bovendien hebben we nog rotsen in Strandstedet. We gebruiken het vrachtschip om vis op de Lofoten te kopen en verwerken hem zelf op de klippen.’

‘Ik heb de rotsen in Strandstedet aan Wilfred Olaisen verkocht’, zei Anders kortaf.

Tomas was verbaasd, maar herstelde zich snel.

‘Ik geloof dat de klippen hier op Reinsnes ook beter liggen. Een kortere weg voor de vissers, als die willen afleveren. Bovendien hebben we pakhuizen voor de opslag en woonruimte voor mensen die komen werken …’

‘Daar verdien ik allemaal niks mee’, zei Anders beslist.

‘Maar als Tomas het wil proberen?’

Benjamin voelde zich wat ongemakkelijk in de rol van bemiddelaar.

Maar voor Tomas was het ongelooflijke gebeurd. Hij zat in het winkelkantoor de toekomst van Reinsnes te bespreken. Er werd afgesproken dat hij een paar jongens zou inhuren die tegen betaling de rotsen zouden kaalslaan. Op Anders’ kosten. Daarna zou hij vis kopen en mensen inhuren. Op eigen risico.

Tomas grijnsde toen hij binnenkwam voor het avondeten. En die grijns zat de volgende dag ook nog in zijn ogen. Hij had nu heel wat om over na te denken. Kon zich niet herinneren dat hij ooit in zijn leven aan zoveel dingen tegelijk had gedacht. Geld! Dat was iets heel anders dan fokstieren en ploegen.

Hij kreeg een paar keer een fantastisch idee terwijl hij achter de ploeg liep. Dan moest hij naar huis om zich te wassen. Daarna ging hij naar het kantoor, naar Anders, die door een loep lijsten zat te bekijken.