Herbjørg Wassmo

Huidloze hemel

Deel 3 van De Tora-trilogie

Uit het Noors vertaald door Paula Stevens

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Hudløs himmel, verschenen bij Gyldendal Norsk Forlag

Oorspronkelijke tekst © Gyldendal Norsk Forlag, Oslo 1986

Eerste Nederlandstalige uitgave © De Geus BV, Breda 1997

Deze uitgave © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Corstiaan Janssen

isbn 978 90 445 2895 4

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vierde druk, 2007.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Het sneeuwde in Breiland. Grote, rulle vlokken bleven overal liggen als pasgeschoren, natte wol. Er moest absoluut een wankelend voetspoor verborgen worden, dat van de puinwaaier aan het strand naar de eerste huizen van het dorp liep. Het moest verborgen worden voor de god van Elisif. Hij had al zoveel aan zijn afwezige hoofd, en had tot nu toe nog geen belangstelling voor de voetsporen getoond, maar je kon nooit weten. Daarom – en alleen daarom – sneeuwde het zo hard. Zachte, zware vlokken die op haar warme gezichtshuid smolten. Er hing een milde dooi rond het meisje, die de ijspegels in het rode haar deed smelten en vochtige haarlokken rond een onzichtbare vinger wikkelde.

Ergens onderweg zakte ze op haar knieën om te rusten. Haar handen staken rood en opgezwollen af tegen de sneeuw. Ze zag ze voor het eerst. Een donkere schok door haar hoofd vertelde haar dat ze haar wanten op de puinwaaier had laten liggen. Of had ze ze onderweg verloren? Ze maande zichzelf tot kalmte, zoals tante Rakel deed wanneer er iets aan de hand was: ‘Het geeft niet, Tora. Niemand weet dat die wanten van jou zijn!’

Zodra ze begon te lopen bonkte de houten lepel op de maat in haar lege rugzak. Herhaalde steeds weer hetzelfde: dat hij nooit in aarde en stenen had gegraven, en dat hij haar niet met het allerergste geholpen had. Zwijgend smeekte Tora hem op te houden. Iemand zou kunnen horen wat hij gedaan had.

‘Het sneeuwt! Alles is nu voorbij!’

Toch zwol het geluid van hout tegen canvas aan tot een echo die van alle kanten kwam. Ze ging weer op haar knieën zitten, opdat het stil zou worden. Ze sloot haar ogen en vlijde zich in haar eigen schoot.

Toen ze weer opkeek, was het hele moeras bedekt met madeliefjes! Met gele hartjes in het midden. De stampers wiegden zachtjes in de wind. Het hele moeras golfde. Het licht uit de huizen bescheen alles, rustig. Ze voelde iets zich ophopen in haar mond en neusgaten. Maar het kwam er niet uit. De lepel was nu stil. Een soort vreugde tintelde in haar lichaam. Het was voorbij. En zij was er nog!

Terwijl ze door een zee van madeliefjes waadde, besefte ze dat ze zich niet in haar lichaam bevond. Ze hoorde geen geluiden, voelde niet dat haar voeten de grond raakten. De hemel strekte zich groot en wit boven haar uit. De rook uit de schoorstenen maakte grove tekens in al dat wit.

Al snel was ze aan weerszijden door hekjes omgeven. Een paar keer zag ze menselijke gedaanten voor zich. Ze verdwenen voordat ze hen ingehaald had. Ze zou het liefst willen wegrennen. Maar ze had een paar lagen gestold bloed tussen haar benen, al voelde ze ze niet. Ze had geleerd dat als dingen er zijn, dan zíjn ze er, ook al voel je ze niet.

Ze liep automatisch het hekje binnen toen ze bij fru Karlsens huis kwam. Was erop voorbereid toen het ergste gebeurde: Fru Karlsen stond in haar bruine jas op de trap, met de rug naar haar toe, en deed de buitendeur op slot. Ze liet haar armen tergend langzaam langs haar lichaam zakken. In haar rechterhand hield ze haar grote, donkerbruine handtas, die daar bungelde als de slinger van een klok. Ze draaide zich om naar Tora.

Een verraste glimlach lichtte op in haar bloedeloze gezicht toen ze Tora in het oog kreeg.

‘Ah, was je buiten? Ja, dat dacht ik al, je gaf geen antwoord toen ik aanklopte. Ik wilde je op de thee vragen, met koekjes. Volgens mij neem je het niet zo nauw met eten. Heb je geen muts op? Met dit weer! Liefje, je moet een beetje om jezelf denken. Ja, niet dat ik daar iets mee te maken heb natuurlijk.’

Ze maakte een vaag gebaar in de sneeuwlucht en zuchtte diep, bijna in trance. Toen trok ze langzaam haar handschoenen aan.

‘Alles is geregeld voor de begrafenis. Het wordt een mooie begrafenis, zal ik je zeggen. Echt een plechtig moment voor ons allemaal. Jij komt toch ook?’

Ze borstelde wat sneeuw van de jaszoom die langs het besneeuwde traphekje geschampt was. Toen zweefde ze oneindig langzaam door Tora heen en verdween in de bloemenwei. Het was alsof er een deur openging en er bloemengeur naar binnen woei toen fru Karlsen erdoorheen liep.

Het was alsof ze fru Karlsen voor de eerste keer zag. Ze kreeg vreselijke zin om achter haar aan te rennen en zich aan haar te warmen. Maar ze klampte zich vast aan haar eigen ellende en rende nergens naartoe. Moeizaam liep ze de trap op. Ze wist dat de spiegel daar hing en dat die haar zou ontmaskeren als ze zich omdraaide.

Terwijl ze in haar zak naar haar sleutel zocht, verdween alles wat geweest was. De mensen, de bloemenweide, het bundeltje in de puinwaaier, de lepel. Het stopte hier voor de deur en kwam niet verder.

Omdat zij het niet mee naar binnen wilde nemen.

Alles was met elkaar verweven. Alles. Als ze het ene weigerde te accepteren, moest ze al het andere ook verwerpen. Je kon niet gewoon alleen het ergste wegdenken.

De kraan boven de gootsteen in de gang drupte met veel maatgevoel. Ze strompelde ernaartoe. De solide brandmuur waar de gootsteen aan vastzat, was warm. Ze legde haar hoofd en beide handen ertegenaan. Bleef voorovergebogen staan. Toen dronk ze langzaam van het bittere water. Zag hoe het wegliep door de gaatjes. Het mineraalrijke water had lelijke, bruine vlekken achtergelaten in het email van de wasbak. Een eindeloze afvoer recht naar beneden. Die alles wat ze niet door kon slikken rechtstreeks de oceaan injoeg.

Toen ze de kraan dichtdraaide, dreef ze weg. Ze hield zich vast aan de nare rubberen rand van de gootsteen. Het hielp niet. Ze werd de afvoer ingetrokken. De grote, zware druppels die op haar nek vielen duwden haar naar beneden. Ten slotte lag ze aan de rand van een van de gaatjes en kon zich niet meer vasthouden. De buizen waren veel breder dan ze had verwacht. Ze bleef vallen. Gewichtloos als een sneeuwvlok. Het was vochtig en warm in het riool. Bijna aangenaam. Ze gaf toe. Was waarschijnlijk op weg naar de zee. Het maakte eigenlijk niet meer uit. Ze viel en zweefde.

De kamer tekende zich af in de deuropening. De roeden van het raam deelden de vloer in acht grijze vlakken, hoewel de gordijnen dicht waren. Het was er bijna donker. Alleen het licht van de straatlantarens drong door de besneeuwde vensters naar binnen. Voor ze het licht aandeed, opende Tora het deurtje van de kachel. Het gloeide nog daarbinnen. Geen spoor van het bebloede tafelzeil.

Tora begreep dat ze aan de dingen om haar heen zou moeten wennen als ze alles verborgen wilde houden. Ze was weer bijgekomen naast de gootsteen met de smaak van lood en riool in haar mond. Het was nog niet voorbij.

Aarzelend vond ze het lichtknopje naast de deur. Het licht stroomde koud de kamer in. Als een oordeel. Bloedvlekken op de vloer? Waarom had ze die niet gezien toen ze schoonmaakte voor ze wegging? Ze kwamen op haar af. Vanaf de vloer. Zetten zich vast op haar netvlies, zodat ze niets meer kon zien. Ze vond een dweil in de gang en veegde de vlekken op. Spoelde de doek goed uit onder het ijskoude water van de gootsteen en ruimde hem weer op. Alsof niemand mocht merken dat ze hem gebruikt had.

Toen trok ze voorzichtig de rolgordijnen naar beneden. De kamer werd geel, zoals gewoonlijk. Dat gebeurde altijd als ze de rolgordijnen naar beneden trok. Nu was het een grote troost voor haar.

Ze deed de deur op slot en kleedde zich langzaam uit. Haar muts en haar sjaal, die ze in haar kruis had gepropt, vertoonden alle mogelijke schakeringen rood. Ze hield ze in haar hand. Stond weifelend voor het geopende kacheldeurtje. Toen duwde ze alles snel in de vlammen. Het vuur leek uit de kachel te komen en haar te bedekken. Brandde in haar gezicht, werd haar hoofd ingezogen. Haar hoofd zwol op tot een ballon die in de kamer rondzweefde.

Alles lag in een geel licht. Dat almaar ronddraaide.

Tora ging op bed liggen en dacht aan de man van fru Karlsen, die overleden was. Hij lag stijf en stil in het bejaardentehuis, waar hij al jaren woonde. Het was alsof hij de oude vader van fru Karlsen was, dacht Tora. Of – misschien was hij alleen maar het open graf dat haar zo bang gemaakt had dat ze de ladder niet af durfde om het kleine gat te graven dat nodig was om het bundeltje te verstoppen?

Het bundeltje? Het vogeljong! Dat uit haar was gegleden toen ze op het tafelzeil voor haar bed lag en zich in stukken liet rijten. Maar het bed had ze weten te redden. Dat was nog net zo onbezoedeld en schoon als tevoren. En het oude tafelzeil bestond niet meer. De vlammen hadden het opgegeten. Het had nog lange tijd liggen jammeren in de buik van de kachel.

Het was het graf geweest – of fru Karlsens man – dat haar gedwongen had het bundeltje in de puinwaaier te leggen en met stenen te bedekken. Ze was vergeten de ladder terug te zetten! Was zo bang geworden voor dat open graf.

De doodgraver van Breiland waadde tot halverwege zijn kuiten door de natte sneeuw en leek niets te begrijpen van de zomerplannen van Onze Lieve Heer. Hij had waarschijnlijk regen verwacht, want hij had het pasgedolven directeursgraf niet afgedekt. En nu had de sneeuw natuurlijk een plekje gevonden daar in de diepte. Gelukkig hadden de mensen zich verder in leven weten te houden, in dit afgrijselijke koude einde van een lange winter.

Het enige voordeel van doodgraver zijn in deze uithoek was nu juist dat de lente vroeg kwam. Maar het leven was niet altijd zo eenvoudig. Hij bleef staan en bekeek de oude haken aan het witte gereedschapsschuurtje. Leeg. De ladder was weg! Zo ver van huis en haard kon toch geen levende ziel een ladder nodig hebben?

De doodgraver staarde naar de verse sneeuw, alsof hij geloofde dat de ladder was weggevlogen zonder een spoor achter te laten. Hij was zeker geen bangerik – bij daglicht. En iedereen wist dat een ladder niet uit zichzelf kon bewegen! Hij veegde zijn kin af en schudde zijn forse, verwaaide lichaam uit. Een gebaar dat een soort beduusde eenzaamheid uitdrukte.

Toen liet hij zijn blik weer over het kerkhof glijden. Alsof hij de wind van de ontvoering verdacht. Toegeknepen ogen tegen het gevlekte licht. Hij liep schoorvoetend naar het open graf, toen zijn voet plotseling tegen iets hards stootte, waardoor hij bijna struikelde. Hij keek naar de kwadratische verhogingen in de sneeuw. De ladder. Hij schopte ertegen, zodat de sneeuw los moest laten en het witgeverfde houtwerk zichtbaar werd. Terwijl hij de ladder op zijn schouder hees, loerde hij verbolgen en met gefronste wenkbrauwen in het graf, alsof hij bij zichzelf zei: ‘Deze jongen klimt daar niet naar beneden, al sneeuwt de boel helemaal dicht! Er blijft altijd genoeg plaats over voor een uitgemergelde ouwe man en zijn kist.’

De doodgraver hing de ladder weer op zijn plaats en nam wat pruimtabak. Toen slenterde hij naar het gemeentehuis en de koffie. De mannen daar kregen het ladderverhaal te horen. Ze keken elkaar aan en zeiden niets. Hadden de griezelverhalen van de doodgraver vaker gehoord. Wisten hoe gevoelig hij was voor spot. Het was ook niet de juiste dag om een oude doodgraver op zijn nek te zitten. Er stonden twee gedwongen verkopen voor de deur, en bovendien waren de melk en de boter duurder geworden.

Met het loon dat zij, arme sloebers, kregen, moesten ze van nu af aan zeker droog brood eten, zonder melk erbij. Dat was pas een griezelverhaal!

2

De geluiden bereikten haar door een waas van werkelijkheid.

Klopgeluiden? De pijn van een gekneusde schouder. De vieze smaak van oude dorst. Het gevoel dat iemand haar aanraakte. Of was het de deur?

Tora deed haar ogen open. De deurklink bewoog voorzichtig op en neer. Toen stond hij stil, en een voorzichtig kloppen vulde haar hoofd met een oorverdovend kabaal.

Ze probeerde om zich heen te kijken. Het openstaande deurtje van de kachel, die geen warmte meer gaf. De muffe lucht. De wattendeken half onder het bed. De mat. Waar was de mat?

‘Ben je daar, Tora?’

De stem klonk duidelijk. Alsof hij uit haarzelf kwam.

Ze haalde diep adem terwijl ze probeerde haar tong te bewegen en haar hersenen te laten werken. Maar het had geen zin. De stilte lag als een muur tussen haar en de deur.

‘Ik heb wat eten gemaakt, als je daar zin in hebt?’

Fru Karlsens stem plantte zich als een verwijtende echo voort tot in alle hoeken.

‘Ik voel me niet lekker, weet je …’

Haar stem hield het. Wonderbaarlijk. Hij kroop over de grond en vlijde zich neer voor de voeten van fru Karlsen. Nederig.

De klink ging weer naar beneden.

‘Kun je niet opendoen, zodat ik naar je kan kijken? Heb je koorts?’

‘Nee, ik rust alleen maar even uit.’

‘Ja maar, zal ik dan wat eten naar boven brengen?’

‘Ik heb geen honger … Dank je wel!’

‘Goed, goed.’

De stem op de gang werd gesloten en kortaf. Maar hij nam fru Karlsen mee de trap af. De stilte was zalig. Zo zalig.

Ze wurmde het beijsde klapraam open en zoog de avond met diepe teugen in.

Haar bewegingen waren traag en geruisloos.

De volgende ochtend liet ze fru Karlsen binnen.

Ze stond in de deuropening met een blad in haar handen en was een mens. Niets meer en niets minder.

‘Je bent ziek!’ stelde fru Karlsen zonder verdere omhaal vast.

Haar stem klonk droog en vertrouwd en niet achterdochtig. Tora durfde weer adem te halen. De geur van koffie en eten. Fru Karlsen had de koffiepot uit de keuken meegenomen en liet die op een dikke, zwart-rood geblokte pannenlap naast het bed staan. Ze had graag een kopje meegedronken met Tora, maar ze moest nog zoveel doen.

Bovendien was ze een beetje bang voor besmetting. Ja, Tora moest haar niet verkeerd begrijpen, maar ze kon natuurlijk niet ziek zijn op de begrafenis.

‘Er is een brief voor je gekomen! En ik heb de krant voor je meegebracht’, zei ze. Plechtig las ze voor: ‘“Moorddrama in Hollywood. De veertienjarige Cheryl stak de gangster dood die haar moeder Lana Turner bedreigde!” – Vreselijk wat die kinderen in Hollywood moeten meemaken. Ja, ze is niet veel jonger dan jij. Wees maar blij dat jij een rustiger leven leidt. Dat wil ik je wel zeggen.’

Op de rand van het blad lag een brief van Ingrid.

‘Heb je koorts? Dat komt omdat je te weinig kleren aantrekt. Je kunt niet halfnaakt naar buiten rennen, ook al ben je jong. Je moet niet denken dat het al lente is. Het is ijskoud. Blijf maar liggen! Je kunt vandaag niet naar school! Ik zal wel bellen om te zeggen dat je ziek bent!’ zei ze in de deuropening – en was weg.

Ingrid zat in die brief! Tora kon haar woorden vandaag niet verdragen.

Bij elke hap brood en kaas voelde Tora een broze vreugde bij zich opkomen. Een vreugde die steeds groter werd, totdat ze zich op het kussen liet vallen en durfde te erkennen dat ze nog bestond.

In de loop van de ochtend moest ze herhaaldelijk opstaan om de stuwing in haar borsten te verminderen. Het stroomde eruit zodat ze ook daar een handdoek moest stoppen. Ze zag zichzelf in de spiegel in het trappenhuis: een onbeholpen, belachelijk figuurtje met opgepropte borsten onder haar nachtjapon. Net als Ole uit het Dorp toen hij aan het einde van het schooljaar aan een toneelstukje meedeed en zich in een gebloemde jurk van zijn moeder als vrouw had uitgedost. Ze zou zo vreselijk graag willen dat zij dit niet was, zodat ze erom zou kunnen lachen. Lachen – veel en hard.

Op een gegeven moment stond ze op de wc en dacht dat ze huilde. Haar borsten voelden aan als wonden. Ze probeerde eraan te zuigen. Maar ze kon er niet bij. Ze kneep er voorzichtig in zodat de melk eruit zou stromen. Af en toe zag ze het kleine wezentje voor zich.

Ze kon het niet verdragen.

Fru Karlsen sloeg af en toe beneden met de deuren. Was blijkbaar met meubels aan het schuiven. Een keer riep ze iets naar boven, hoe het met haar ging. Tora vermande zich en gaf antwoord. Het ging goed.

Ze kwam niet vaak naar boven. Toch was het een opluchting toen ze eindelijk het vertrouwde geluid hoorde dat aangaf dat fru Karlsen de buitendeur afsloot en naar bed ging.

Toen pas kon Tora zich door slaap laten overmannen. Haar hoofd had de hele middag een kloppende zweer geleken. Ze spande zich in om de kamer in ogenschouw te nemen, details te controleren, alles met haar ogen op te ruimen – voor de volgende keer dat fru Karlsen zou komen. Ze vroeg zich af of ze haar kamer ’s nachts op slot kon doen. Wat zou fru Karlsen dan zeggen, als ze met het blad vol eten langskwam voordat ze naar de bank ging? Maar ze moest. Kon het niet verdragen dat de mensen zo binnen konden lopen en haar zagen. De deken kon afglijden zodat de melkvlekken van haar gestuwde borsten zichtbaar waren. Ze zou een detail over het hoofd kunnen zien dat fru Karlsen niet ontging.

’s Nachts naaiden Randi en zij de gebreide lapjes aan elkaar van de sprei die ze van haar gekregen had. Ze waren allemaal losgeraakt. Randi troostte haar en zei dat ze het wel kon maken, maar Tora schaamde zich zo dat ze haar nauwelijks aan durfde kijken. Terwijl ze daar zo zaten, kwam oom Simon met een dik touw dat hij om hen heen bond. Hij lachte zijn prettige lach. Toch was er iets niet in orde, en toen ze naar beneden keek zag ze dat het touw gemaakt was van getwijnde huid die koud en dood aanvoelde tegen haar armen. Er groeide een net van aderen van het touw tot in haar hoofd. Maar de anderen merkten niets. Ten slotte kon ze geen lap meer vastnaaien. Haar armen waren verlamd.

Tora werd wakker en deed het licht aan.

Ze sloeg de deken opzij en bekeek zichzelf.

Het was vier uur.

Ze dwong haar voeten naar de kast te lopen en haalde de sprei tevoorschijn. De bloedvlekken waren donkere, geronnen plekken in het rood. Alsof het van begin af aan de bedoeling was geweest dat ze er een verwaarloosd vogeljong in zou wikkelen. Ze sloeg de sprei stevig om zich heen. Stopte haar voeten in haar viltpantoffels en ging aan tafel zitten.

Haar hand ging automatisch naar de schakelaar en deed de lamp aan. De boeken belandden een voor een op het tafelblad.

Toen begon ze Engelse woordjes te leren.

De begrafenisgasten brachten een onwerkelijke hebberigheid in het huis. De luide, schrille stem van fru Karlsen probeerde als het ware te voorkomen dat ze tot haar ziel doordrongen. Maar tevergeefs. Ze was blijkbaar even bang voor de familie van haar man als Ingrid voor rekeningen die met de post kwamen. Tora betrapte zich erop dat ze medelijden met fru Karlsen had.

De gasten vormden ook een bedreiging voor Tora. Ze konden te allen tijde op de gang of het toilet opduiken. Vooral een van de vrouwen bewoog zich als een geestverschijning door het huis. Geluidloos. Het kraken van haar voetstappen klonk pas een paar minuten nadat ze voorbijgelopen was. Ze opende de kasten op de bovenverdieping als fru Karlsen weg was om boodschappen te doen. Tora hoorde haar langs de deur van haar kamer bewegen. Dan werd het stil. Het lichte, boosaardige oog van de vrouw kwam door het sleutelgat en kroop tot aan haar bed.

Voor de eerste keer in haar leven dacht ze er bewust aan hoe weinig ze eigenlijk van mensen hield.

De zolder was steeds van haar alleen geweest, behalve wanneer de zeeman die de kamer aan het eind van de gang huurde een paar dagen thuis was. Nu was er een ware invasie van ritselende, kwebbelende, mompelende wezens – die maar één doel voor ogen hadden: de oude Karlsen onder de grond te stoppen en te kijken wat hij had achtergelaten in laden en kasten. Als je hen hoorde praten kreeg je de indruk dat ze van plan waren fru Karlsen ook te begraven. De woorden stroomden door de muren naar Tora’s oren. Ze kreeg het afgrijselijke gevoel dat ze een moord beraamden.

Een van de mannen zei voortdurend dat het huis niets op zou brengen, maar dat de grond een goudmijn was. Hij had een stem die leek op de vloed onder de buitenplees in Tusenhjemmet.[1]

Hij likte zich een weg door de wanden met grote, smakkende happen, zodat ze hem tegen haar gezicht voelde. Ze bleef met gesloten ogen liggen. Haar poriën leegden zich voortdurend van angst.

De geluiden van hun lichamen op de krakende matrassen, water dat in wasbekkens liep, stemmen die niet beseften dat ze dwars door alle muren drongen, het snurken, ademen – het ging haar allemaal zo tegenstaan dat ze zin had om het aan fru Karlsen te vertellen toen die ’s avonds bovenkwam om te vragen hoe het met de griep ging.

Maar ze zei natuurlijk niets. Integendeel, ze verklaarde met een fletse glimlach dat ze de volgende dag weer naar school zou gaan. Of fru Karlsen een briefje wilde schrijven?

Tora keek dankbaar naar de spitse ellebogen die uit de zwarte mouwen staken en de smalle mond in het getergde gezicht toen fru Karlsen een kordaat briefje schreef met aanvullende informatie over koorts, keel en griep. En daaronder: Stella Karlsen, hospita.

Stella! Wat een merkwaardige naam. Voor iemand als fru Karlsen! Stella! Was dat niet de naam van een ster? Of een boot? Het paard van de dominee op het Eiland heette Stella.

‘Je hoeft morgen echt niet naar het kerkhof te komen!’

Fru Karlsens stem werd opgenomen door de wanden, en haar gezicht werd groter en groter. Tora schudde haar hoofd en slikte. Wilde zo graag iets zeggen – iets aardigs. Maar het was onmogelijk.

‘Het is daar veel te koud voor iemand die net ziek is geweest. Kom maar koffiedrinken. Om vier uur!’

Tora deed de deur achter haar op slot en zocht kleren voor morgen uit. Trok aarzelend haar spijkerbroek aan. De rits kon weer dicht! Wonderbaarlijk dat je lichaam zijn oude vorm weer aannam. Ze stond zichzelf midden in de kamer te bekijken. Ze durfde niet naar de gang te gaan om in de spiegel te kijken. Er kon iemand komen. Ze was nog steeds wat onvast ter been als ze lang moest staan. Maar morgen zou het beter gaan. Veel beter! Ze probeerde zichzelf in het spiegeltje aan de wand te bekijken. Ze voelde zich duizelig en ellendig. Maar haar nieuwsgierigheid was groter. Ze klom voorzichtig op de stoel en zocht steun bij de muur. Je kon duidelijk zien dat er de vorige keer een ander lichaam in de broek gezeten had. Alsof ze hem geleend had van iemand die een paar maatjes groter was.

Terwijl ze zichzelf zo stond te bekijken, besefte ze dat – afgezien van het feit dat haar borsten gezwollen waren en lekten, en dat ze bloedde – ze zich erdoorheen geslagen had.

Durfde ze dat te geloven? Ze draaide een beetje, zodat ze haar geslonken taille ook van opzij kon bekijken. Ze klauterde van de stoel af en zeeg neer op het bed, de spijkerbroek nog aan. Haar ogen stroomden over. Een rivier van opluchting.

Maar het koude, dode bundeltje in de puinwaaier?

‘Welk bundeltje?’

Vanuit de fjord kwam de dooi opzetten. Slinks en sluipend, niets anders belovend dan een vreemde lente.

[1] Een verwijzing naar het Noorse volkslied; tusenhjemmet betekent letterlijk: tehuis voor duizend mensen.

3

Tora ging na schooltijd naar de winkel en kocht twee pakken maandverband. Ze stopte ze haastig in een nylon tasje, tussen haar schoolboeken. Toen ze naar buiten liep, bedacht ze dat ze iets te eten had moeten kopen. Maar ze kon niet weer naar binnen gaan. Het rook er naar ranzig vlees.

Ze had de hele dag dwars door de mensen heen gekeken. Ze losten voor haar ogen op.

Ieder had zijn eigen lichtglans. Meestal in blauwachtige tinten. Maar sommigen hadden een rode of gele glans. Vooral rond hun hoofd. Dat maakte hen onbereikbaar en onwerkelijk. Tora hield hen op afstand. Op een gegeven moment kwam ze Jon tegen in de gang. Hij werd omgeven door een wit licht. Ze voelde zich bezweet en vies. Hij hief zijn ene hand op, alsof hij haar wilde aanraken. Ze wist te ontkomen door de deur van de toiletten.

Ze herkende een soort eenzaamheid. Zat daar tot de bel ging.

Ze stonden allemaal in groepjes bij elkaar, of in paartjes. Een paar keer kwam de gedachte bij haar op dat ze gewoon een cirkel binnen kon stappen, doen alsof ze erbij hoorde. Maar ze deed het niet.

De eerste twee uren verliepen vrij goed. Ze gaf het briefje af. De pauzes waren erger. Ze bracht het grootste gedeelte ervan op de wc door. Hoopte dat de conrector niet zou zien dat ze steeds uit het toilet kwam als de bel ging.

Fru Ring, de lerares Engels, verklaarde op luide toon dat Tora er nog niet gezond uitzag. Was ze niet te vroeg opgestaan? Het licht rondom fru Rings hoofd explodeerde. Fru Ring vroeg voorzichtig of ze haar huiswerk gemaakt had, of iemand haar het huiswerk had gebracht?

Tora schraapte haar keel en zei dat ze drie bladzijden had gedaan vanaf het huiswerk van zaterdag. Ze kreeg een beurt over sterke werkwoorden. Gaf antwoord. Was blij dat ze zich in zekere zin in de kring bevond.

‘Dank je wel!’ zei fru Ring terwijl ze een streepje achter Tora’s naam zette.

De muren bogen zich over Tora heen. Lange tijd. Toen ze weer opkeek, bevond ze zich niet meer in de cirkel. Haar minuut was voorbij. Alle blikken waren gericht op de volgende die werd overhoord.

Toen ontdekte ze het: de telefoondraden die van de muur naar de telefoonpaal bij het hek liepen, zaten vol mussen. Mussen!

Kleine vogeltjes die terug waren gekomen. Waarom? Wat zochten ze hier? Wisten ze niet wat er tegenwoordig met jonge vogeltjes gebeurde? Het licht rond fru Rings hoofd werd een rood nestje van handdoeken met een blauwachtig vogeljong erin. Het piepte een beetje hees. Alsof het geen lucht kreeg.

Tora dacht aan Engelse werkwoorden.

De stemmen in het lokaal kwamen en gingen, ze zag de monden bewegen, als een golf die begon bij fru Ring en zich daarna door de hele klas voortplantte. Maar ze kon niet horen wat ze zeiden. Ze dacht aan Frits. Hij hoorde ook niets. Begreep voor het eerst hoe dat moest zijn. De lampen bungelden boven haar hoofd. Op de maat, alsof iemand ze een zetje had gegeven. Anne draaide zich naar haar om, opende haar mond en het golfde, golfde. Maar het was niet voor haar. Ze hadden allemaal hun licht, hun golven.

Het was het laatste uur. De ogen: als schuurpapier tegen een tere huid. Ze treuzelde lang toen de bel ging. Wachtte tot iedereen weg was. Toen ze buiten kwam had ze het gevoel alsof ze dagenlang trappen had geschrobd in Tusenhjemmet terwijl de buitendeur openstond voor de ijskoude wind en iedereen nieuwe vieze voetsporen maakte waar zij net had schoongemaakt.

Toen ze haar kamer bereikt had, ging ze met haar kleren aan op bed liggen en viel in slaap. Om vier uur kwam fru Karlsen in een nieuwe zwarte jurk naar boven om te vragen of ze koffie kwam drinken. Tora had de deur niet op slot gedaan. Ze wierp een snelle blik op haar lichaam, zoals ze zich had aangewend, voordat ze ‘binnen’ zei.

Of ze nog ziek was? Fru Karlsens stem klonk afwezig medelijdend. Of ze liever hier iets wilde eten? Tora dwong zichzelf te antwoorden. Ze hees zich overeind en zei dat ze zich niet goed voelde. Fru Karlsen moest het haar niet kwalijk nemen, maar ze kon niet beneden komen …

Een vreemde vrouw met een harde, spiedende blik kwam boven met een dienblad. Ze was in het zwart, net als fru Karlsen, en ze had zware armbanden om beide polsen. Ze zei alsjeblieft en eet smakelijk en probeerde een paar woorden met Tora te wisselen, terwijl haar ogen als motten door de kamer fladderden – en toen herkende Tora haar stem. Ze had hem door de muur gehoord. Ze leek op een van de kwade figuren uit Alice in Wonderland. Of was het een van de figuren uit het kaartspel?

Het eten at ze op.

Ze had de brief van Ingrid nog steeds niet opengemaakt. Ze wilde nooit meer terug naar het Eiland, besloot ze. Kauwde op de keurige sneetjes brood en klampte zich vast aan die gedachte.

Toen ging ze aan tafel zitten en pakte haar boeken. Het kostte haar veel tijd. Alles flikkerde en danste voor haar ogen. Ingrids brief kwam uit de tafella en hechtte zich aan alles wat ze vastpakte. Ten slotte haalde ze de brief langzaam tevoorschijn en scheurde hem open met een breinaald.

Ingrid schreef over het weer. Over het wegblijven van de vis waardoor ze geen inkomen had, zodat Tora nog even moest wachten op haar geld. Een week? De letters kwamen op haar af als eenzame, blauwe sporen in de sneeuw. Wikkelden zich rond haar armen. Smeekten Tora om te sparen zodat ze in ieder geval met Pasen naar huis kon komen. De letters lagen rond haar pijnlijke schouders, die ze tot haar oren had opgetrokken. Ze moest haar hoofd beschermen. Waarom zat ze hier deze brief te lezen? Dit had niets met haar te maken. Ze wilde en kon zich niet inleven in deze Ingrid.

Tora pakte schoon verband en begon aan geschiedenis.

In de loop van de avond kwamen ze in groepjes naar boven en sloegen met kofferdeksels en stommelden op hun kamers. Ze vroeg zich af of fru Karlsen het gered had. Ze hoorde haar niet meer. Een gevoel van onbehagen besloop Tora. Droegen ze geen zware dingen naar de hal? Sleepten ze niet iets achter zich aan? Na verloop van tijd was de herrie voorbij en hoorde ze fru Karlsens opgewonden stem hen goede reis wensen. Toen werd de buitendeur op slot gedaan, terwijl de laatste gasten zich als onwillige krabben van de traptreden naar de auto’s sleepten. Vlak daarna hoorde ze iemand fluiten: Love me tender, love me true. Het was fru Karlsen.

Ze stond bovenop de Vet en viel in de afgrond. Ze zag zichzelf op de puinwaaier liggen. Nee, het was Almar. Helemaal verpletterd. Ze suisde naar beneden en op het moment dat ze de grote grijze stenen zou raken, zag ze het vogeljong. Iemand had het opgegraven.

Ze vocht een poosje met de deken voordat ze helemaal wakker was. Ze liep naar het raam dat op een kiertje stond en opende het helemaal. De donkere nachtlucht was een klap in haar gezicht. Een herinnering aan iets dat ze vroeger gekend had. Ze werd langzaam wakker en rustig. De weide vol madeliefjes strekte zich vol vertrouwen uit naar het kozijn op de eerste verdieping. Ze kon het duidelijk ruiken. De dakgoot drupte gestaag.

Toen ze zich weer naar de kamer omdraaide, keek ze recht naar de muur achter haar bed. Het vreselijke schilderij van een schip in de storm. Sombere kleuren. Lelijk, met al zijn gepolijste, gekunstelde zeeschuim. Ze was in één sprong bij het bed, haalde het schilderij van de muur en hield het voor het open raam, klaar om het naar buiten te gooien. Maar het paste niet door het venster. Radeloos stond ze voor het open raam, het schilderij boven haar hoofd geheven.

De inspanning maakte haar duizelig. Ze liet haar armen zakken.

Ze zette het schilderij achterstevoren naast de deur.

Ze zou moeten gaan kijken bij het vogeljong in de puinwaaier, maar dat kon niet. Want dan moest ze alle bloemen vertrappen. Het bestond niet dat iemand het kleine graf gevonden had. De lepel had zijn werk zo grondig gedaan. Elke keer dat ze de lepel in de la zag liggen, was ze zeker van haar zaak. Het vogeljong was goed verborgen. Niemand zou ermee sollen. Iedere keer als ze in duizelingwekkende vaart door de hemel viel en het kleine open graf zag, kon ze zichzelf wakker maken voordat het te laat was.

De hemel was overal zo open. Dat beviel haar niet. De lucht was zo helder. Alles was doorzichtig en drukte op haar. Elke nacht tuimelde ze door de hemel naar de puinwaaier. Elke nacht eindigde voor het open raam. De zuigkracht was zo groot. Ze voelde de wind tegen haar huid terwijl ze viel. Tegen haar gezicht. Ze was leeg, als een flapperend kussensloop aan de waslijn, in de storm.

Ze stond in fru Karlsens badkuip. Het water stroomde over haar lichaam. Warm water. Eindeloze, duizelende ogenblikken.

Ze zeepte zich langzaam in. Haar haar. Haar lichaam. Spoelde zich af en zeepte zich weer in. Het was zo lang geleden dat ze iets had gevoeld dat – fijn was. Iets waarbij je je kon ontspannen. Haar spieren en huid kwamen weer tot leven. Onder de waterstraal. Warmden zich. Laafden zich. Ze was met zichzelf bezig als nooit tevoren.

Een paar keer voelde ze de grond onder zich wegzinken toen ze per ongeluk naar beneden keek en zag hoe het zeepwater schuimend en kolkend door de afvoer gulpte. Roze. Ze kon maar niet wennen aan al dat bloed. Het moest toch een keer ophouden. Het was toch zeker niet de bedoeling dat ze doodbloedde?

Zeeplucht. Ze waste haar haar totdat het glad en schoon aanvoelde als ze haar vingers erdoor haalde. De damp dreef als een wolk naar het kleine raampje boven in de muur dat op een kier stond. Het plastic gordijn met zijn schreeuwerige, violette bloemen bolde op. Alles was vreemd, maar aangenaam. Alsof het allemaal nieuw voor haar was.

Ze droogde zich zorgvuldig af. Trok schone kleren aan. Liet de wijde blouse over de spijkerbroek hangen. Had een gewoon stuk maandverband in haar kruis. Alsof het een normale menstruatie betrof.

Ze zette het raam helemaal open vanwege de damp, maar durfde de deur naar de keuken niet open te doen. Fru Karlsen was even weg om boodschappen te doen en kon elk moment terugkomen. Ze had toestemming gekregen om te baden. Toch mocht fru Karlsen haar niet in de badkamer zien. Het maakte geen verschil dat ze aangekleed was. De sporen zouden haar kunnen verraden. Onverwacht. Rampzalig. Door het kleinste detail.

Het meisje van het Eiland had alle ogen in haar nek als ze over het schoolplein liep, door de gangen of op straat. Ze was nooit erg spraakzaam geweest. Maar nu was het of ze helemaal haar tong verloren had. Alleen als ze overhoord werd kwam er een soort binnensmonds geluid uit haar. Een stem die zo weinig gebruikt werd dat hij er elke keer weer aan moest wennen om verheven te worden. De zinnen kwamen recht uit het boek, door haar, de klas in. Het was alsof het meisje een bandrecorder in haar buik had. Maar verder was er geen woord uit haar te krijgen.

Vooral Anne probeerde contact te krijgen. Zouden ze naar de bioscoop gaan? Naar het café? Tora zat vol uitvluchten. Was onbereikbaar. Sinds ze afgelopen herfst flauwgevallen was, had ze in de ogen van de anderen iets geheimzinnigs. Ze praatte nooit over zichzelf. Ze wisten nauwelijks waar ze woonde. Ze was even ongrijpbaar als een aal. Zat aan haar lessenaar. Ging in de pauzes naar buiten. Stond op bevel op, als een soldaat, en draaide haar lesje af. Maakte dictees. Alles met dezelfde, robotachtige gelaatsuitdrukking.