Monika Fagerholm

Het Glitterpodium

Er was een meisje vroeg opgestaan

Vertaald uit het Zweeds door Edith Sybesma

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De vertaler heeft voor deze vertaling een werkbeurs ontvangen van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Glitterscenen, verschenen bij Albert Bonniers Förlag

Oorspronkelijke tekst © Monika Fagerholm, 2009

Published by agreement with Salomonsson Agency

Nederlandse vertaling © Edith Sybesma en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Omslagillustratie © Getty Images/PT Images

isbn 978 90 445 2898 5

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

De kamer, het huis

Kind, fluorescerend. Johanna. In de kamer van dromen, tijd, geschiedenis. Ze prikt Kind, fluorescerend op de muur. De vrouw op de akker met het kind in haar armen, een zwart-witfoto, in een onweersbui, bliksems. Het kind van licht/in licht.

Een explosie: transcendentie.

Zij is het kind, fluorescerend.

Johanna in de kamer, kijkt uit het raam.

De akker die zich opent aan de andere kant van het raam baadt in het schijnsel van de Wintertuin, het schemert nu. Een stuk van het bos verderop, naast de weg de kas van Tobias, als een gele, trillende stip in de regen.

Kleine. Ze ademt op de ruit; een eiland van condens dat haar het uitzicht beneemt, breidt zich uit over het vensterglas. Ze ademt er een paar keer op, zodat het eiland flink groot wordt en dan schrijft ze met haar wijsvinger kleine in grote, duidelijke letters.

Een paar keer achter elkaar, steeds sneller, totdat de naam wordt uitgevaagd en het raam weer helder en doorzichtig is.

De weg, ernaast, de Pisfabriek.

Uit De terugkeer van de Poelkoningin, hoofdstuk 1, ‘Waar begon de muziek?’

Patti en de fabriek, de Pisfabriek. Ergens waar, zeg maar, niets was, niet het gezellige middenklassegezin waarin je was opgegroeid. Maar armoede, de fabriek, lelijke dikke vrouwen in de fabriek. In de lunchpauze sloop je naar de boekhandel om Rimbaud te kopen, daarna zat je aan de lopende band en probeerde je te concentreren, met Rimbaud in je hoofd: Rimbaud die je leven zou redden, maar dat kon je toen nog niet weten. Je dacht dat je daar vastzat, voorgoed, in de fabriek.

Ongeveer tien meter van het huis waar Johanna woont, loopt de weg: naar de Tweede Landtong en de Wintertuin de ene kant op en naar de hoofdweg, het gemeentecentrum en de school de andere kant op. De weg: een zwartglinsterende streep doorsnijdt het verlaten landschap.

Zie de weg als een streep …

Ze is Johanna, het kind in licht, het kind van licht. Ze is het Kind, fluorescerend.

Het huis waar ze wonen, zij en haar tante Solveig. Aan de voet van de berg op de Eerste Landtong, zij tweeën samen. Eerder, vrij vaak, ook een neefje, Robin, die een moeder had, Allison, die op schepen werkte en vaak weg was. Robin was graag bij Solveig en Johanna – vooral bij Johanna, op Johanna’s kamer. Ze bouwden de langste racebaan van de wereld, gele plastic rails aan elkaar gevoegd door de hele kamer, duizend loops. Ze zetten autootjes in de gleuf, ze reden snel, te snel, ze vlogen eruit. Maar toen verhuisden Allison en Robin naar een andere stad en Robin kwam helemaal niet meer. Ze werkte niet meer op de schepen en maakte geen schoonheidsreisjes meer, zoals de Torpesons dat noemden. ‘En hoe is het met de ooievaars in Portugal?’ vroeg ze zelf weleens aan Johanna, en ze woelde vrolijk door haar haar. Dan werd Solveig zo boos op haar dat het bijna op ruzie uitdraaide.

Allison was de zus van Torpe, met wie Solveig vroeger getrouwd was – toen woonden ze op de boerderij van de Torpesons bij de Achterste Poel. Nu zit Torpe in Duitsland, hij is hertrouwd en werkt daar op verschillende bouwplaatsen. Solveig had vroeger een schoonmaakbedrijf, maar ze bemiddelt nu alweer een hele poos in vastgoed. Hier, in de streek. Ze zat hier vroeger ook al, precies op deze plek. Op deze plaats, niet in dit huis, maar in een ander huis. Dat heette het neven-en-nichtenhuis, het is door brand verwoest, de bijgebouwen en de loods zijn afgebroken en Solveig heeft dit huis er voor in de plaats gebouwd.

Maar verder, geweest is voorbij, met Solveig praat je niet over het verleden. Ze heeft overal een streep onder gezet, zo veel narigheid. Bijna het enige wat Solveig zich wil herinneren van toen ze klein was en waar ze het nog weleens over heeft, is dat ze toen ze klein was tijdens de zwemles bij de Tweede Landtong een ander klein meisje, dat zwemles had, Suzette Packlén, van de verdrinkingsdood heeft gered. Zij, Solveig, Zusje Blauw, assistent-badjuffrouw op de zwemschool van Tobias. Samen met haar tweelingzus Rita, die Zusje Rood was. Ze werden zo genoemd naar de kleur van hun badpak, anders waren ze bijna niet uit elkaar te houden, zo veel leken ze op elkaar. Solveigs tweelingzus Rita. Daar heeft Solveig ook een streep onder gezet. En de Wintertuin, de Wintertuin van Rita. Ratsj. Trok Solveig de gordijnen in de keuken dicht. Voor Solveig bestaat de Wintertuin niet.

Maar Tobias bestaat wel. Dezelfde Tobias die ooit zwemles gaf op de zwemschool dus, ja, de Tobias die een plantenkas heeft naast de weg een eindje van het huis. Johanna vindt Tobias aardig, ze zoekt hem graag op in de plantenkas.

Eerst was er nog een ander nichtje in huis, Irene, de dochter van Solveig. Een stuk ouder, al volwassen. In de herfst voordat op oudejaarsavond 1999 op de Tweede Landtong de Wintertuin geopend wordt, gaat Irene uit huis om in een andere plaats voor verpleegkundige te leren. Daarna is ze doorgegaan naar Noorwegen, ze werkt bij een ambulancedienst hoog in de bergen. Daarvandaan, uit Noorwegen, komen mooie ansichtkaarten, die Solveig met een magneet op de deur van de koelkast bevestigt. Mooie, rustgevende landschappen. Ze doen een beetje denken aan hoe Irene zelf is, of was, in de tijd dat ze nog thuis woonde.

Iemand die blokfluit speelde en naar koorrepetitie ging, een stil en rustig type. Maar – iemand die je wel aardig móést vinden. Als je in Irenes kamer mocht komen tegenover de keuken aan de andere kant van de vestibule, ’s avonds, in de regen, zwarte duisternis aan de andere kant van het raam. Irene zat op haar bed, op een lichtblauwe sprei, te breien, lange sjaals in fletse kleuren, of fluit te spelen, de bladmuziek op een muziekstandaard naast het bed. Of, met een boek: een van de vier jongens- of meisjesboeken die ze bezat, van die boeken waarin er als het regent altijd staat dat ‘de regen tegen de ruiten klettert’.

Maar als je die keurigheid mocht binnengaan, alleen maar gewone dingen daar: haarborstel, muziekstandaard, jongensboek, meisjesboek, breiwerk, Johanna vond het in ieder geval prachtig. Ze weet nog hoe ze altijd in de deuropening stond te staren naar de fluitspelende Irene, net zo lang bleef staren tot Irene haar zag, haar fluit neerlegde en opkeek: ‘Hoi, Kleine, heb je je laatste oortje versnoept?’ En ze stak lachend haar handen uit naar Johanna, ‘Dom klein Wisselkind, kom hier!’ En in volle vaart was Johanna recht in haar armen gesprongen.

Toen Irene het huis uit ging, kreeg Johanna haar kamer. In het begin probeerde ze een tijdje in die kamer te zitten zoals Irene, om het netjes en ordelijk te houden. Maar dat lukte niet zo goed; na een tijdje was het weer een grote bende, en nog steeds. Dingen – papieren, boeken en foto’s liggen overal door elkaar.

Dus toch, met Irene, alsof er toch een principieel verschil tussen hen bestond. Hoewel zo veel dingen in de streek anders waren toen Irene opgroeide; er was geen Wintertuin en geen voortgezette of hogere opleiding voor kunstzinnige vorming en toneelpresentatie waar ze de kans zou hebben gehad haar blokfluitspel naar een professioneel niveau te brengen, zoals die er later wel zal zijn – de school waar Johanna op zit, en Ulla Bäckström van Rosengården 2. Zozeer een vis in het water dat je haast zou denken dat die school alleen voor haar is uitgevonden; toneel, dans en muziek, het spat van Ulla Bäckström af op de gang van de school.

Maar toch, met Irene aan de ene kant, Johanna aan de andere; Irene had niets wat op hol sloeg, wat zijn eigen wilde weg kon gaan, te veel van te veel kon worden …

Dus nu is dit Johanna’s kamer: Alle dingen die je naar de muziek leiden. De geschiedenis van de Poelkoningin. De terugkeer van de Poelkoningin, hoofdstuk 1: een eeuwig eerste hoofdstuk dat de kamer overspoelt en dat een oude, gele plastic racebaan allang onder zich heeft begraven.

De Poelkoningin die zich verhief uit het slijk. Het materiaal waar geschiedenis van gemaakt gaat worden groeit continu. Citaten, knipsels, informatie. Alles door elkaar, overal.

‘Geef haar een plaats in de geschiedenis. Er zijn niet veel vrouwen in de muziekgeschiedenis. Maak van haar in ieder geval een voetnoot daar. In de geschiedenis van de Flutmuziek.’

Dat heeft Ratje J. Järvinen, een muziekleraar, op school tegen Johanna gezegd. Op school, daar doen ze Project Aarde, zo’n verhaal moet het worden, geïnspireerd op de mythe van Orpheus en Eurydice. Ratje J. Järvinen zegt het zo mooi: ‘Jong zijn is je onschuld verliezen, maar een schat vinden – zoals Orpheus, die zo veel van zijn Eurydice hield dat hij bereid was de onderwereld in te gaan om haar te zoeken.’

Project Aarde. Een project dat moet gaan over iets wat je bezighoudt: het verhaal van een ander over jezelf. Wie je bent, wie je zou kunnen zijn en wilt zijn, naar de muziek. ‘Maak er je eigen verhaal van, in je eigen taal.’

Alle dingen die je naar de muziek leiden. De Poelkoningin zegt: ‘Op het toneel staan is een verschrikking, ze scheuren je in stukken met hun bewonderaarsblikken, bewonderaarshanden, je kunt eraan doodgaan.’

De Poelkoningin die zegt: ‘Het Glitterpodium is mijn leven.’

Patti, Debbie, Ametiste en de Poelkoningin, die hier in de streek is opgegroeid in het huis in het modderige deel; haar naam was Sandra Wärn.

Dan is het in die kamer op zijn best, de kamer van weidse vergezichten, grootse visie. De Poelkoningin. Johanna. ‘Laat de wereld versteld staan.’ Wembley Arena 2012. ‘Het Glitterpodium is mijn leven.’

Maar wat eerst belangrijk is: wegwezen. Het raam. De weg zien als een streep. De akker. Tobias’ plantenkas als een vuilgele stip aan de kant van de weg. In het koele, abstracte schijnsel van de Wintertuin. De Wintertuin, waar licht brandt, licht.

‘De weg zien als een streep.’ Patti en de vrouwen in de Pisfabriek. Patti achter de lopende band, wegwezen, ze las haar Rimbaud in de lunchpauzes.

De Pisfabriek.

Johanna en Kind, fluorescerend aan de muur.

Johanna knipt de lampen uit, kruipt onder het dekbed in haar bed tegenover het raam, ze trekt de gordijnen niet dicht. Ze wil het licht hebben, een flauw schijnsel van de Wintertuin. De kamer, dromen, de Poelkoningin, tijd, geschiedenis, visie: je kunt erin drijven, als in een boot.

Maar rustig, alle geluiden van het huis op de achtergrond. De stemmen van Tobias en Solveig in de keuken; Tobias komt ’s avonds altijd even langs als hij in zijn plantenkas is geweest voor hij weer terugfietst naar de serviceflat voor senioren in het gemeentecentrum, waar hij woont. Hij gaat altijd op de fiets, ook al is het meer dan tien kilometer en ook al is hij oud en worden zijn benen steeds slechter. Maar als de weg moeilijk berijdbaar is, staat Solveig erop hem met de auto te brengen; geen gemakkelijke zaak, Tobias is een eigenwijs man. Maar toch: stemmen op het erf, autodeuren die worden dichtgeslagen, ze komt zo terug.

Of, op andere avonden, Solveig die tv kijkt in de woonkamer, het geluid zacht, een rustig geroezemoes op de achtergrond. Johanna staat af en toe op en gaat naar haar toe, gaat op de bank in de woonkamer liggen met haar hoofd op Solveigs schoot. Hoge trappen, witte huizen op tv: mannen en vrouwen die trappen op en af rennen, elkaar in gangen tegenkomen, praten, praten en affaires met elkaar hebben. Johanna volgt het niet, Solveigs vingers in haar haar, ze denkt op dat moment niet aan de Poelkoningin, ze denkt aan niets in het bijzonder, of aan de huizen. De huizen die Solveig verkoopt, waarin ze beroepshalve bemiddelt. Plattegronden, foto’s, af en toe mag Johanna mee naar een bezichtiging. Door de lege appartementen lopen, in de flats, zich van alles voorstellen. Brochures, van Rosengården 5, 6 en 8, woonwijken, die allemaal op elkaar lijken. Oude brochures van de Wintertuin voordat die klaar was, in een aparte taal. Kapu Kai. De Verboden Zeeën. The hacienda must be built.

Niet de Wintertuin die later echt bestond. Maar de Wintertuin die in die tijd nog een idee op papier was, gepresenteerd in brochures; de Wintertuin die een project was van het Rita Strange Collectief – met alle geschiedenissen en verhalen uit de streek. Het Amerikaanse meisje. Het gebeurde bij de Bulepoel.

In het echt werd de Wintertuin natuurlijk iets anders. Maar toch, daarom verdwijnt wat het zou worden nog niet uit je hoofd. De Wintertuin, een eiland dat groeit in je hoofd, dat bij jezelf aansluit. Bij het meest persoonlijke in jezelf. Want er is zo veel in de Wintertuin wat over jezelf gaat. Je weet het, je kunt er alleen de vinger niet op leggen hoe precies. Of misschien wil je dat niet.

Dus de Wintertuin die in je hoofd zit kun je met niemand delen, niet met Solveig bijvoorbeeld. Ratsj, trekt Solveig de gordijnen in de keuken dicht. Voor Solveig bestaat de Wintertuin niet.

En toch, er zijn dingen die Johanna aan Solveig zou willen vragen, voor de Wintertuin hoort daarbij, dat weet Johanna.

Hoge trappen, witte huizen op tv. ‘I love you.’ Mensen in pastelkleren die nooit iets anders tegen elkaar zeggen. ‘Are you really my daughter?’ ‘Yes, yes. I love you.’ ‘My daughter! I love you too.’

‘Solveig’, wil je misschien vragen. ‘Wie is mijn moeder?’

Gedachten. Soms, vrij vaak, is Johanna alle gedachten beu, dan is ze gewoon slaperig. Solveigs warme vingers, de geur van bos en bladeren in haar eigen neus, van haar eigen huid.

‘Moet je je kamer niet opruimen?’ fluistert Solveig misschien. Nee, nee. Nu slaapt ze. zzzzzzzzzz bij Hoge trappen, witte huizen.

Maar het komt natuurlijk wel voor dat Johanna de rommel op haar kamer, alles, beu is. Overdag: ze kleedt zich aan, ze gaat naar buiten. Naar het Randbos, in haar eentje, daar is het stil, dat is Johanna’s wereld.

Het Randbos/The Screaming Toys, 2004-2006

2004, het Randbos. Wat er over is van het grote bos dat ooit groot en onontgonnen was, met de Achterste Poel helemaal in het noorden. Nu is het niet veel meer dan een smalle gordel tussen de Wintertuin en het vasteland; het strekt zich aan de landkant over de hele Eerste Landtong uit.

Geweldige verlaten bosgebieden die in de loop der jaren zijn weggevaagd door kap en bouw; nieuw ontstane woonwijken hebben namen als Rosengården 2, 3 en 5, en daarvan is Rosengården 2, helemaal aan de zuidkant, naar de zee toe, de allerchicste en oudste. Rosengården 2 werd al in de jaren 1980 gebouwd, ver voor alle andere Rosengårdens en jaren voordat een plek als de Wintertuin op de Tweede Landtong ook maar was bedacht. En ook al komen er nieuwe huizen, Rosengården 2 blijft een onbereikbaar ideaal: de plaats die alle andere Rosengårdens proberen te imiteren. Deze eengezinswoningen op een paar honderd vierkante meter met tuinen die worden omheind met schuttingen die op muren lijken en inkijk onmogelijk maken, maar waar je honden kunt horen blaffen; Spaanse wolfshonden, niet bepaald terriërs.

Maar toch, het mag niet baten. Rosengården 2 blijft wat het is: vooral luxueus en apart. En ook: de enige omheinde woonwijk in de streek. Om daar binnen te komen heb je een pasje nodig met een code erop, dat je in een identificatieapparaat bij de poort moet steken.

Privéterrein: de bewoners van Rosengården blijven daarbinnen. Ze gaan niet naar buiten, in ieder geval niet naar het Randbos; daar is in hun ogen en in die van anderen nou juist net niks.

Er zijn geen verlichte houtsnipperpaden waarover je kunt hardlopen en mobiele telefoons doen het er slecht, aangezien het Randbos in de radioschaduw van de Wintertuin ligt.

En natuurlijk: hier en daar zijn ook nogal akelige plekken. De Bulepoel, de trekpleister voor zelfmoordenaars, waar ongelukkige mensen zichzelf van het leven komen beroven. Misschien voelen ze zich door een bepaalde sfeer van afgelegenheid en tijdeloosheid tot de poel aangetrokken: boomtakken die over het donkere, stille water hangen. Of aangespoord door een oud verhaal over iets tragisch dat zich daar vroeger heeft afgespeeld. Het Amerikaanse meisje dat in de zomer van 1969 van een rots in het water werd geduwd door haar jaloerse vriendje, door het kolkende water werd opgezogen en verdween, en toen haar vriend besefte wat hij had gedaan, was hij daar zo kapot van dat hij wegliep en zich verhing. Dat is een verhaal dat ook in de Wintertuin terugkomt.

De plaats ‘Wintertuin’ op de Tweede Landtong. Vanaf de open zee een stukje dennenbos door waar de weg ophoudt, dan ben je er. Wat natuurlijk niet waar is. Je komt er niet zomaar. Alarminstallaties. Hekken. Dat begint onder aan de berg op de Eerste Landtong, die ook bij het Wintertuinterrein hoort, maar daar is het nog maar een gewoon hek, de echte beveiligingsinstallaties vind je verder landinwaarts. Hoe dan ook: hekken. Je gezicht tegen de vierkante ribbels duwen; ze laten afdrukken achter in je huid.

Het Randbos, dus, verder komen daar niet veel mensen.

Een onzichtbare grens die niet alleen voor de bewoners van Rosengården 2 geldt, maar voor bijna iedereen in de streek.

Met uitzondering van één iemand natuurlijk. Ulla Bäckström van Rosengården 2, die precies daar is waar zij wil zijn en overal op alle plaatsen. Privéterrein. Al dat soort dingen, daar trekt zij zich niets van aan.

Rosengården 2. Daar woont ze dus, met haar ouders in een architectonisch meesterwerk van natuursteen, baksteen en glas van drieënhalve etage – ze is enig kind en heeft de hele zolderverdieping tot haar beschikking. De ‘halfde etage’ of ‘Het Glitterpodium’, zoals Johanna haar kan horen zeggen wanneer ze voorbijzeilt door de gangen op school te midden van een gezelschap van gelijkgezinden, leerlingen uit de hogere klassen. Het Glitterpodium, de halfde etage: half voor de grap natuurlijk, maar toch niet zonder een zweem van ernst. Want Ulla is echt bijzonder, creatief en heel kunstzinnig aangelegd, werkelijk waar. Toneel, dans en muziek: het spat van haar af zoals ze daar loopt, hier leeft ze voor, zegt ze … Ulla Bäckström, lachend in de gangen, vol van haar eigen gebabbel in aansluiting op alles wat ze doet en ‘neerzet’. Het ontstaat daarboven, verklaart ze, op het Glitterpodium, haar kamer. Ulla Bäckström, met haar glinsterende ogen, ze betovert haar vrienden met haar manier van praten en lachen, met hoe ze is … ze betovert ook degenen die aan de kant naar haar staan te kijken, Johanna bijvoorbeeld.

Daar, op het Glitterpodium, daar is alles: alle gedachten, ideeën en alle muziek. Alle bladmuziek, alle scenario’s. En áls Ulla Bäckström al overdrijft, dan maar een klein beetje. Want als ze nog maar zeventien is, de leeftijd waarop ze in november 2006 sterft, heeft ze al de hoofdrol gespeeld in Freule Julie, Een midzomernachtsdroom en Singin’ in the Rain, een musical. Ze houdt van zingen, ze heeft een fantastische, diepe zangstem en een groot bereik. Een paar jaar eerder had ze het Amerikaanse meisje gespeeld in een toneelstuk dat ze zelf had geschreven en dat gebaseerd was op een oud verhaal over iets wat zich vroeger hier in de streek had afgespeeld.

‘Plaatsen worden gedefinieerd door verhalen, ze worden erdoor getekend als door een litteken, een vloek …’ Ulla Bäckström die zo spreekt op het toneel in een van de vele auditoria van de school. ‘Het Amerikaanse meisje dat overleed, en alle dood die zich eromheen verzamelde.’

Ulla Bäckström heeft ook een band, of, ze heeft meer bands gehad, maar ook een die The Screaming Toys heet.

Het Glitterpodium, Rosengården. En ja, het komt voor dat Johanna, als ze in het Randbos is, naar de noordkant van het bos gaat en opeens alleen in de beschutting van de laatste boom van het bos omhoog staat te kijken. Naar het huis van de Bäckströms, dat ligt helemaal aan de rand. Het torent hoog boven alle muren en omheiningen uit, de zolderverdieping helemaal bovenaan. Geen gewone zolder, een kamer met een hoog plafond, dat zie je, grote ramen.

En ja, inderdaad, misschien kun je die wel als een podium zien. Een bühne, zo schitterend en bedrieglijk, met beloften. Op donkere herfstavonden, Johanna beneden, tussen de bomen.

Er sijpelt een zwak licht onder donkerrode, zware gordijnen door, die dichtgetrokken zijn als voor een voorstelling die weldra zal beginnen.

Het gordijn dat opzij wordt getrokken. Ulla zingt: Drijf je liefde niet te ver door, Eddie.

Of: Ulla staat voor het raam. Ze staat daar gewoon. Het podium heeft een deur, midden in het raam, een deur van glas. Ze heeft de deur opengedaan. Ze staat daar, op de rand, in witte, schitterende kleren. Het waait. Ze staat daar gewoon te zingen.

In de wind: wat waait het om haar heen.

Drijf je liefde niet te ver door, Eddie. Zingt Ulla Bäckström, schreeuwt ze over het Randbos.

Maar steeds vaker is het ook zo: de vogel gevlogen. Geen licht achter Ulla’s raam. Ulla is niet waar je haar verwacht. Ulla overal, Ulla over alle grenzen.

En als je haar zo ziet, een glimp in het Randbos, een glimp op de akker die begint voor Johanna’s raam in Johanna’s kamer in het huis onder aan de berg op de Eerste Landtong waar Johanna en Solveig samen wonen, een glimp bij Tobias’ plantenkas wanneer Tobias nog leeft, een glimp op het pad in het bosje op weg naar de Tweede Landtong … dan is ze niet omgeven door al haar duizend vrienden, maar bijna altijd alleen.

Ulla Bäckström, het Bloemenmeisje, op een akker, november 2004. Ulla Bäckström komt aangelopen over de akker, er vallen vlinders uit haar grote, stroeve, blonde haardos; fluwelen insecten in verschillende kleuren die zwak glinsteren in het schijnsel van de Wintertuin waarnaar ze onderweg is. Ulla het Bloemenmeisje, een mandje rozen aan haar arm; die heeft ze Tobias afgetroggeld in zijn plantenkas, ze gaat ze verkopen in de Wintertuin.

Een lange witte jas, een lange witte jurk, witte knooplaarsjes – verkleedkleren, want in deze periode is ze haar toneelstuk over het Amerikaanse meisje aan het schrijven; Ulla, het Bloemenmeisje, gaat materiaal verzamelen in de Wintertuin, de kleren zijn haar camouflage.

Het mandje vol donkere rozen wanneer ze Johanna op de akker tegenkomt.

‘Ha, Kleine.’ Ze zet haar mandje op de grond, kijkt Johanna strak aan met haar mooie bruine ogen. ‘Zal ik je vertellen van de Wintertuin? Heb je het gehoord?

Weet je’, Ulla Bäckström laat haar stem tot een fluistering dalen, wijst naar de bevroren grond tussen hen in. ‘Het is net een gat in de grond. Je kunt … erin vallen. En hup, dan ben je in de onderwereld.

En, Kleine, daarbeneden is het magisch. Er is een binnenrijk. Kapu Kai. Een heleboel kamers. De Verboden Zeeën. Heb je het gehoord?

Plaatsen die bijna niemand kent. Geheime kamers waar maar weinig mensen binnen zijn geweest. En in die kamers, Kleine, vind je geschiedenissen. De muren vertellen … Het gebeurde bij de Bulepoel. Is dat bekend? Daar krijg je de waarheid te horen over alles.

Is dat waar, denk je, Kleine?’ Ze kijkt Johanna weer doordringend aan, maar Johanna, opeens verstomd door haar eigen verlegenheid, kan geen woord over haar lippen krijgen.

Dan haalt Ulla Bäckström de sneeuwbol tevoorschijn. Ze rommelt in haar mandje op de grond, onder de rozen.

‘Moet je kijken.’ Hij is rond, van plastic en past in haar handpalm.

‘Het Amerikaanse meisje in een sneeuwbol’, fluistert ze. ‘Uit de Wintertuin. In de souvenirshop te koop.’ Ze houdt Johanna de sneeuwbol voor en Johanna kijkt: twee plastic figuurtjes in een waterig landschap. Jongen, meisje, op een rots … het donkere water van de poel onderin, met witte puntjes die schuim op de golven moeten voorstellen; de achtergrond in de bol zilverglinsterend.

De jongen op de voorgrond, met zijn rug naar haar toe, zijn hand opgestoken, met zijn gezicht naar het meisje op de rand van de rots op het moment vlak voordat ze er pardoes vanaf valt, opgezogen wordt in het kolkende water en verdwijnt. Over de schouder van de jongen zie je haar angstige gezicht. Haar mond wijdopen, vuurrode lippen rond een onhoorbare, eeuwige schreeuw.

Ulla op de akker schudt met de sneeuwbol, het sneeuwt daarbinnen: zachte plastic vlokken die in het water dwarrelen, wit en zilver door elkaar. Ze fonkelen in het schijnsel van de Wintertuin dat in de novemberschemering over de akker valt.

‘Ze zeggen dat ze aan de liefde is gestorven’, fluistert Ulla Bäckström. ‘De jongen die haar heeft vermoord, hield te veel van haar. De jongen. Met zijn rug deze kant op. Maar, Kleine, wie is het? Je ziet het gezicht van de jongen immers niet?

Ik bedoel’, gaat Ulla Bäckström verder, alsof ze een geheim wil onthullen. ‘Wie van de twee? Want het waren er twee. Die van haar hielden. De ene heette Björn, de ander heette Bengt. De Jongen in het bos. Zo noemden ze hem.

Maar Björn was haar echte vriend, zij zaten dichter bij elkaar in leeftijd. De Jongen in het bos was nog maar dertien en zij was net negentien geworden. En Björn, haar vriend, hij was zo ongelukkig toen zij doodging dat hij zich heeft opgehangen.

Maar die andere. De Jongen in het bos. Je vraagt je af, Kleine, kom je er ooit achter hoe het daarmee zat?

Want hij, Bengt, hij hield evenveel van haar. Zo niet meer … Ik weet het niet’, zegt Ulla Bäckström, na een korte pauze, ze haalt haar schouders op en recht haar rug. ‘Misschien is het een raadsel, Kleine. Maar hoe dan ook. Je komt er niet achter. Ze zijn immers allemaal dood nu.

Maar … ach. Ik moet nu gaan. Mijn rozen verkopen, in de Wintertuin.

Een mooie sneeuwbol, vind je niet?’

Johanna knikt plechtig.

‘Wil je hem hebben? Je mag hem hebben.’

Ulla Bäckström geeft de sneeuwbol aan Johanna.

Ze lacht weer, en nu, opeens, gaat het sneeuwen; grote, zware vlokken dalen op de akker neer. ‘Allemaal dood nu …’ neuriet Ulla Bäckström in de eerste sneeuw, bijna opgewekt, een nieuwe melodie die opeens zomaar in haar hoofd is opgekomen. ‘Dood, Kleine.’ Ze doet haar mond open en steekt haar tong uit om er een paar sneeuwvlokken mee op te vangen. ‘Ik ben bezeten van dood. Eine, deine, dood, Kleine’, zingt Ulla en ze dempt haar stem. ‘En ik heet geen Ulla, maar Ylla. Ylla van dood … Luister, Kleine, klinkt dat niet goed, in deze stilte op de akker?’

Johanna mompelt: ‘Ja, misschien wel’, ietwat geknepen, want ze moet iets zeggen, ook al zou ze eigenlijk een andere opmerking willen maken, een betere, iets wat beter past bij de bijzondere sfeer.

‘Maar, Kleine,’ gaat Ulla verder, ‘misschien is het als volgt. Dat er een heleboel goedheid bestaat … blauwe luchten, bloemen, mooie muziek … en tegelijkertijd is het net alsof in alles ook een andere kracht zit, een wilde pijn en vergankelijkheid.’

En dan opeens, met die woorden, is ze verdwenen. Ze heeft haar mandje met rode rozen opgepakt en is verdergelopen over de akker naar de Wintertuin.

Ylla van dood. Wapperende rokken, ze is zo wit in het licht van de Wintertuin die voor haar opdoemt.

En Johanna, alleen achtergebleven op de akker, wil roepen: ‘Wacht, Ulla, stop! Neem me mee!’ Maar ze staat daar maar, stom en zwijgend. En tevergeefs natuurlijk. Ulla Bäckström is vast alles alweer vergeten en Ulla Bäckström wacht niet.

Johanna staat waar ze staat, met een sneeuwbol in haar hand.

Ze neemt de sneeuwbol mee naar haar kamer en zet hem tussen al haar spullen neer, kijkt er soms naar en fantaseert. De akker die voor haar raam begint. Ze blaast condens op de ruit. ‘Kleine’ tekent ze in het waas, ze kijkt door de letters heen. Leeg. De lichten van de Wintertuin. Ulla komt niet.

Het toneelstuk over het Amerikaanse meisje wordt opgevoerd en stopt, er komen nieuwe toneelstukken, nieuwe muziek. Ulla die voorbijzeilt door de gangen van de school, toneel, dans, muziek, het spat van haar af zoals ze daar loopt. Johanna probeert haar blik te vangen. Dat lukt niet. Of, als Ulla haar ziet, dan kijkt ze meestal door Johanna heen, in beslag genomen door haar eigen bezigheden.

En thuis: Robin verhuist, Tobias wordt ziek en komt niet meer in zijn plantenkas. De plantenkas raakt in verval, Tobias gaat dood, Solveig en Johanna blijven alleen achter in het huis.

Het Amerikaanse meisje in een sneeuwbol. De Wintertuin. Een binnenrijk. Kapu Kai. Maar het komt voor dat Johanna toch naar de grens van het Randbos gaat. Dat ze zoals altijd aan de rand van het bos naar boven staat te kijken, in het donker. Ulla’s kamer, hoog boven het hoge hek van Rosengården.

‘Misschien ben ik weggegaan omdat ik met mensen wilde optrekken die Jack, Vanessa, Andy en Catherine heetten.’ Soms staat Ulla daar nog steeds in haar kamer, op het Glitterpodium. Met de glazen deur open, haar witte jurk wapperend achter het raam. Ze zingt een lied, ‘De betovering van de dood op jonge leeftijd’, dat, of iets anders? Of ze staat daar zomaar, uit te kijken over alles.

Daarna is het voorbij, alles normaal. De deur gaat dicht, Ulla gaat bij het raam weg. De gordijnen worden weer dichtgetrokken, als voor een toneel.

En nog steeds, vaak, alleen maar donker, de vogel gevlogen.

Maar soms wanneer Johanna alleen aan de rand van het bos staat en opkijkt naar het Glitterpodium, stelt ze zich voor dat ze daar is. Bij Ulla op het Glitterpodium, toneel, dans, muziek … nee, zo niet.

Maar zo. ‘Misschien ben ik weggegaan omdat ik met mensen wilde optrekken met namen als …’ Ulla en Johanna met de Poelkoningin, al haar liedjes. ‘Ik zal het je nu laten horen.’ Dat Johanna bij Ulla Bäckström in haar kamer komt, en dat ze er samen naar luisteren daarboven.

De betovering van de dood op jonge leeftijd. Dan zijn ze Orpheus die naar de onderwereld gaat, de Wintertuin, om Eurydice te halen. Hun Project Aarde. De Poelkoningin, de Wintertuin, het Amerikaanse meisje in een sneeuwbol, dan valt het allemaal samen.

Dan hebben ze Project Aarde. Dan hebben ze alles. Zij tweeën.

Patti, Debbie, Ametiste, ‘Stel je voor’, míjn Rimbaud en de Pisfabriek. The Screaming Toys en Wembley Arena 2012, daar leidt het allemaal heen.

‘Op het toneel staan is een verschrikking, ze scheuren je in stukken met hun bewonderaarsblikken, bewonderaarshanden, je kunt eraan doodgaan …’ Dat zeggen in interviews, handtekeningen uitdelen.

Of zo. Gewoon zo. Luisteren naar de Poelkoningin en haar liedjes. Naar de stem van de Poelkoningin, net zo vol als die van Ulla, maar nog donkerder en raadselachtiger. ‘Kom hier liggen,’ zegt Ulla Bäckström dan op het Glitterpodium terwijl het lied klinkt, ‘dan zullen we het innerlijke leven van de Poelkoningin ontleden, al haar donkere bodems … ogen dicht …’ En de insecten, de vlinders glinsteren in haar haar, daar op het Glitterpodium, tussen de bladmuziek, de boeken, alle muziek, de verkleedkleren en alle scenario’s.

Maar als dat liedje uit is, komen er nieuwe liedjes. Ulla gaat rechtop zitten en schudt de vlinders uit haar haar, rinkel, tinkel, wanneer het om haar heen op de grond metaal en fluweel regent.

Het Glitterpodium is mijn leven. Nieuwe liedjes, andere liedjes, hun eigen liedjes.

Maar ja. Dat is maar een sprookje, een fantasie. Het gebeurt niet. In werkelijkheid gebeurt er niets. Behalve dat er tijd verstrijkt, maanden, jaren. Robin die is verhuisd, Tobias die doodgaat, de plantenkas naast de weg die in verval raakt. Het wordt herfst 2006, de maanden oktober en november. Een glimp van een onbekende vrouw in het Randbos. ‘De Rooie’ wordt ze genoemd, een vrouw van een jaar of vijftig, die rode kleren draagt.

‘De Rooie’, uit de Wintertuin.

Het Amerikaanse meisje in een sneeuwbol. Soms denkt Johanna daar ook aan. Eenzame gedachten. Twee figuurtjes in een waterig landschap. Drijf je liefde niet te ver door, Eddie. Ulla op het Glitterpodium, Johanna in de bosrand eronder, alleen als altijd, in het donker.

Eine, deine, dood, Kleine. ‘Er is zo veel dood.’ De herinnering aan Ulla van twee jaar geleden, 2004. ‘Ik ben Ylla van dood.’ Ulla Bäckström die op een akker sneeuwvlokken vangt op haar tong.

Het huis in het modderige deel, november 2006. Als je het langste pad van het Randbos volgt, dat begint achter wat eens Tobias’ plantenkas aan de kant van de weg was, en over de hele Eerste Landtong loopt tot waar je aan de andere kant bij de zee komt, dan kom je bij het huis in het modderige deel. Hoewel, toegegeven, aan die kant denk je niet zozeer ‘zee’ als je het water ziet, het is zo’n ver landinwaarts gelegen, overgroeide, modderige baai – palen van een oude steiger steken uit het riet omhoog.

Maar aan dat strand staat in ieder geval een huis, het enige huis in het hele Randbos, een oude alpenvilla in de modder. Het staat al jaren leeg, een enorme buitentrap neemt bijna de hele voorkant in beslag en leidt naar de ingang op de tweede verdieping. Een heleboel brede traptreden van grijs beton met hier en daar barsten; mos en onkruid die ’s zomers hoog uit de barsten opschieten. Eén enkele trap midden in het niets; zo ziet het er vanuit de verte in de herfst en de winter soms uit, wanneer de bomen kaal zijn en het lage houtgewas is verdord. Het isolement en de eenzaamheid om het verlaten huis heen waar een bepaalde schemering hangt, zelfs overdag. Tijdloos, als het ware, zonder jaargetijde – of alsof het het hele jaar door hetzelfde seizoen is. Diep in de herfst, kort voor de sneeuw.

Een gevoel dat blijft, ook als de Wintertuin naar de Tweede Landtong komt, die maar een paar kilometer verderop ligt en zijn hele omgeving verlicht met krachtige lichtinstallaties. Maar tot aan het huis in het modderige deel reikt dat licht niet echt; het komt in voorzichtige strepen door de hoge naaldboomtakken naar beneden of verstijft tijdens koude, heldere winteravonden tot noorderlichtachtige stroken aan de hemel.

Maar het huis, ooit woonden hier mensen. Een gezinnetje, vader, moeder, kind, regelrecht vanuit het internationale jetsetleven, dat zich in de winter in verschillende Midden-Europese wintersportoorden afspeelde, in de streek aangeland. Maar de vader, hij werd de Ålander genoemd, hield boven alles op de wereld van zijn vrouw en liet in het geheim het huis in het modderige deel bouwen naar het model van een vakantiehuisje waar de moeder verliefd op was geworden tijdens een zonnige winterwandeling hoog in de Alpen en gaf het aan haar als verrassingsgeschenk.

Het zou hun nieuwe huis worden, hier, in de streek, hier in het modderige deel van het bos zouden ze wortel schieten en een echt gezinsleven leiden. Het pakte natuurlijk niet zo goed uit. De verkeerde plaats, de verkeerde fundering en het ontwerp en de constructie waren niet zo veel soeps, dus de moeder hield het niet uit in de drassigheid, ze ging weg en trouwde met een ander, en de vader en de dochter bleven alleen achter in het wonderlijke huis. Daar woonden ze vervolgens met zijn tweetjes, de vader en de dochter, totdat de dochter groot was, Poelkoningin werd en de wereld in trok, naar de Flutmuziek, om daar een voetnoot te worden.

Maar het huis, ooit werden daar grote, wilde feesten aangericht. Ze konden dagen duren want de Ålander was iemand die van feesten en partijen hield. Ook toen zijn dochter al volwassen was en het huis uit was gegaan en hijzelf eigenlijk ergens anders woonde, kwam hij in het jachtseizoen terug en dan werd er nachten- en dagenlang gefeest. Totdat het langzamerhand vanzelf ophield: een feest was het laatste feest en de Ålander kwam helemaal niet meer. Het was als volgt: dat je in het bos kon staan, in het donker, en de feesten vanaf de zijlijn kon zien. Als een schip, een eiland van licht, dat voorbijvoer. Opeens was het huis ontruimd en was het overal weer leeg en donker.

Johanna gaat af en toe naar het huis toe; aan de achterkant zit op de begane grond een groot raam waardoor je de kelderverdieping in kunt kijken. Je houdt je handen naast je gezicht en kijkt naar binnen: een oud, dichtgeslibd zwembad, vol met humushoudend, smerig water dat door de barsten in de tegels uit de grond komt sijpelen. Er drijft rommel op het stille oppervlak. Papier, vieze repen stof, flessen, dat soort dingen.

Maar hier, precies hier in dit zwembad, is ze opgegroeid, de Poelkoningin. De Poelkoningin die ze dus later werd, toen ze de wereld in ging, naar de Flutmuziek. De Poelkoningin die zich verhief uit het slijk. Ze woonde alleen in het huis met haar vader de Ålander, haar naam was Sandra Wärn; een klein meisje dat luciferdoosjes en zijden stoffen spaarde – haar moeder had een zijden-stoffenwinkel gehad die failliet was gegaan en alle onverkochte stoffen werden naar het huis in het modderige deel gebracht en toen haar moeder zelf wegging, bleven die achter. Stapels, balen uit een kleerkast op de bovenverdieping die in glinsterende, kleurige lappen uitgerold werden en door het hele huis getrokken. Ook naar beneden, naar het zwembad, dat in de tijd dat de Poelkoningin klein was, niet meer was dan een slordig betegeld gat in de grond, waar nooit water in zat – aan dat huis waren een heleboel dingen onaf. Daarbeneden in het zwembad zat het meisje, het werd haar wereld. En gedurende een korte periode van haar leven, in haar kindertijd, de enige wereld, die ze een tijdlang zou delen met een vriendin die alles voor haar werd, ze zaten daar altijd. Maar de vriendschap eindigde abrupt en tragisch, ze kregen ruzie en haar vriendin schoot zichzelf dood. En toen had Sandra Wärn in zekere zin alles verloren, er was niets meer over.

Stel je voor: Sandra Wärn na de dood van haar vriendin. Tussen alle stoffen, in het droge zwembad. Kleurige, glinsterende lappen waar ze zich in rolde, en in slaap viel. Ze sliep maar door, ontroostbaar, in stukken stof gewikkeld. Maar daaruit, als uit een cocon, werd de Poelkoningin geboren, die de wereld in ging, naar de muziek. Ze kwam nooit meer terug, maar … vergat niets. Alles, het huis, het zwembad, de wereld van haar en van haar vriendin, alle stoffen, ze nam het allemaal mee, naar de muziek. Ze maakte er liedjes over, bijvoorbeeld een liedje dat ‘De betovering van de dood op jonge leeftijd’ heet.

Dat heeft ze zelf in interviews verteld. Maar rats, terug naar de werkelijkheid. Want op dit punt van haar geschiedenis aangekomen onderbreekt de Poelkoningin zichzelf, ze slaat het bijna van zich af, allemaal, en scheurt de zijden stoffen aan stukken … ‘Ach, misschien is dat gewoon een manier om iets anders te zeggen. Misschien ben ik gewoon weggegaan omdat ik met mensen wilde optrekken die namen hadden als Jack, Vanessa, Andy en Cathe…’

‘Ze knipt stof in repen, Kleine.’

En zo staat het er ongeveer voor, bij het kelderraam van het huis in het modderige deel, die dag, een middag in november 2006, wanneer Johanna opeens een stem achter zich hoort, zich bliksemsnel omdraait en oog in oog staat met Ulla Bäckström.

Dezelfde Ulla, maar toch een andere, anders. Ouder natuurlijk dan twee jaar geleden op de akker, nu in heel gewone kleren. Een spijkerbroek, een donkerblauw gewatteerd jack, een rode muts tot over haar oren, buiten adem, alsof ze heeft gerend. En ze heeft iets in haar hand. Een speelgoedmasker.

‘Krep, krep, Kleine. Door de stoffen, lange repen. Ze vallen kronkelend in een emmer. Terwijl ze praat, praat, tsjissus, je komt er niet vanaf.

Misschien is ze gek, Kleine. Je weet vast wel over wie ik het heb. De Rooie. Ze heet huppeldepup Maalamaa.

Maar Kleine,’ voegt Ulla eraan toe, kijkt om zich heen, besluiteloos en verward, ‘het is net of ik een balletje aan het rollen heb gebracht.’ Ze zwijgt even en dan begrijpt Johanna wat er anders is aan haar. Ulla Bäckström is bang. Een lege, gewone, rotte dag in het bos, koud, de eerste sneeuw die zo weer gaat vallen.

Maar verlamd van schrik, een paar seconden stinkt en schreeuwt de angst in haar, ook al doet ze meteen haar uiterste best om die weg te wapperen.

‘Mijn god, Kleine’, roept ze. ‘Ik heb het daar he-le-maal mee gehad. Het boeit me totaal niet meer, ik denk er nóóit aan.’

‘Waar niet aan?’

‘Aan het Amerikaanse meisje. Het was gewoon een project zoals ik er wel meer had. Ik schrijf nu nieuwe rollen, nieuwe scenario’s. De wereld is vol scenario’s, Kleine …’

‘Waar heb je het over?’

Ulla Bäckström komt dichterbij, de angst als sneeuw voor de zon verdwenen, haar stem vaster. ‘Je weet wel, Kleine, zo was het toen ik het Amerikaanse meisje neerzette, toen ik haar speelde op het toneel. Of zo wórdt het. Als je telkens weer hetzelfde doet, dezelfde geschiedenis op dezelfde manier speelt, begin, midden en slot … dezelfde scènes, hetzelfde, telkens hetzelfde, steeds weer opnieuw …

Ze zit op de rots en sterft van liefde, valt, valt, telkens op dezelfde manier … ja, dat wordt wat eentonig. En dan kan het gebeuren dat je aan andere dingen begint te denken. Of alleen al deze herhaling waar je onzeker van wordt, je vraagt je af: wás het eigenlijk wel zo?

Je weet wel, met die geschiedenis. Het Amerikaanse meisje. Je begint over andere mogelijkheden na te denken.

Björn heeft zelfmoord gepleegd. Haar vriend, nadat zij was doodgegaan. Maar Bengt, die andere jongen, die in het bos, die ook van haar hield. Wie was hij?

Stel dat hij het gedaan heeft … En dan, als je zo begint te denken, weet je eigenlijk niets meer zeker.

Ik heb materiaal verzameld. Bloemen verkocht in de Wintertuin. Maar ik kwam nergens. Dus dan steek je je licht eens ergens anders op. Je brengt een paar balletjes aan het rollen, Kleine. Je googlet, je schrijft een paar berichten … en na verloop van tijd kom je iemand tegen’, Ulla pauzeert, ‘die huppeldepup Maalamaa heet.

Nou, dat is ook niet zo belangrijk. Maar nu, Kleine. De Rooie, die is nú hier. In de Wintertuin. En daar ben ik geweest.

En zij vertelt heel andere dingen …

Vreemde dingen. Die, zeg maar, ja, alles veranderen.

En opeens, al wil je niets meer horen, zit je vast.

Ze knipt stof in repen, Kleine. Met de zware schaar, krep, krep door de lappen stof, ze vallen in een emmer op de grond …’

‘Wat vertelt ze?’ vraagt Johanna plotseling luid en heftig.

Ulla Bäckström stopt en kijkt Johanna doordringend aan, zodat Johanna bijna spijt krijgt.

‘Nou’, Ulla haalt haar schouders op. ‘Gewoon. Zij heeft die jongen, Bengt, gekend. Nou ja, geen jongen meer in die tijd, een volwassen man … Hij is hier overleden, in de vlammen omgekomen.

Maar dat … er misschien een ander geheim was. Rond wat er is gebeurd. Ook met het Amerikaanse meisje. Waar alles mee begon. Drie broers en zussen, die een geheim deelden dat hen moest verbinden, maar dat hen juist uit elkaar dreef en ze kwamen allemaal tegenover elkaar te staan. Is dat bek…’

‘Welke drie broers en zussen?’ valt Johanna haar in de rede.

Maar dan lacht Ulla opeens en ze zet het masker op dat ze in haar hand houdt.

‘Dat weet jíj vast wel, Kleine’, roept ze, met het masker op. ‘En háár naam is Engel des Doods “Liz Maalamaa” … en jouw moehoehoehoe, HA, HA, HA!

En, Kleine, dan was er ook nog een heel andere geschiedenis. Van de twee die in een kiosk zaten. Misschien ken je die ook? ha, ha, Kleine! Boe-oeoe!’

En met die woorden heeft Ulla zich omgedraaid en is weggelopen, in november 2006, voor het laatst.

‘Sombere, trieste groupie’, roept ze. ‘Je kunt jou ook álles wijsmaken!’

Maar diezelfde avond, alleen veel later, het is al bijna nacht, staat Ulla Bäckström op het Glitterpodium, met de glazen deur wijdopen. En ze valt, ze vliegt naar buiten.

Een schaduw achter haar, met een masker op. De Engel des Doods. ‘Liz Maalamaa’.

Toe te voegen aan de Wintertuin. De vallende Ulla, het masker, The Screaming Toys.

Het waait in deze ervaring, geschreeuw, The Screaming Toys.

Maar Johanna, overdag nog, is naar huis gerend vanuit het bos, het huis in het modderige deel, naar haar kamer.

Het Amerikaanse meisje in een sneeuwbol.

Bengt in het bos.

Drie broers en zussen die samen een geheim hadden.

Solveig die de gordijnen in de keuken met een ruk dichttrekt. Ratsj. Voor haar bestaat de Wintertuin niet.

De Wintertuin van Rita. Het Rita Strange Collectief.

Uit De terugkeer van de Poelkoningin, hoofdstuk 1, ‘Waar begon de muziek?’ De Poelkoningin: ‘Ik weet het niet met de muziek, of wat ik met muziek bedoel, muziek is.’

‘Wembley Arena, 2012.’ Alles wat je naar de muziek leidt. ‘Misschien ben ik weggegaan omdat ik wilde optrekken met mensen met namen zoals Jack, Vanessa, Andy en Catherine.’ A new hour of creation, we are the Woodst…

Maar dat zijn natuurlijk maar fantasieën. Resten van een Project Aarde, de Poelkoningin, in de prullenmand, verscheur ze.

‘Je moet je geschiedenis kennen om te weten wie je bent.’

Dat heeft Tobias een keer gezegd. Maar Tobias is dood, de plantenkas donker, aan de kant van de weg. De schemering valt over de akker.

En Johanna is alleen met een geschiedenis, een heel andere, waarvan ze niet weet wat ze ermee aan moet.

Een tochtvlaag, november 2006, Kind, fluorescerend aan de muur.

En het waait in deze ervaring.