Karin Alvtegen

Verraad

Uit het Zweeds vertaald door Edith Sybesma

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Om alle misverstanden te voorkomen wil ik opmerken dat geen van de personen uit het boek echt bestaat. Wel is het zo dat er voor een en dezelfde consequentie meer dan één waarheid kan bestaan.

Oorspronkelijke titel Svek, verschenen bij Natur och Kultur

Oorspronkelijke tekst © Alvtegen Produktion ab

Eerste Nederlandstalige uitgave © Edith Sybesma en De Geus bv,

Breda 2004

Deze editie © De Geus bv, Breda 2013

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Beeldredactie Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Getty Images/Kathrin Ziegler

isbn 978 90 445 2935 7

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de achtste druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

‘Ik weet het niet.’

Vier woorden.

Ieder op zich of in een ander verband volstrekt ongevaarlijk. Ze hoefden niet zwaar te wegen. Slechts een constatering dat hij het niet zeker wist en er daarom voor koos om niet te antwoorden.

Ik weet het niet.

Vier woorden.

Als antwoord op de vraag die ze zojuist had gesteld vormden ze een bedreiging voor haar hele bestaan. Een plotseling gapende afgrond in de pas geschuurde parketvloer van de woonkamer.

Eigenlijk had ze het niet eens als vraag bedoeld, ze had de woorden alleen maar uitgesproken om hem te doen begrijpen hoeveel zorgen ze zich maakte. Als ze vroeg naar het ondenkbare, dan zou het van daaruit alleen maar beter kunnen worden. Een gezamenlijk keerpunt. Het laatste jaar was een voortdurende strijd geweest en haar vraag was een manier om te zeggen dat ze het niet meer aankon, dat ze de hele last niet meer alleen kon dragen. Dat ze zijn hulp nodig had.

Hij had het foute antwoord gegeven.

Hij had vier woorden gebruikt die zij helemaal niet als een mogelijk antwoord had gezien.

‘Zie je een toekomst voor ons samen nog wel zitten?’

Ik weet het niet.

Er was geen volgende vraag: zijn antwoord wiste in één enkel ogenblik alle woorden uit die ze ooit had geleerd.

Haar hersenen moesten compleet omschakelen en alles wat ze tot dan toe zeker geweten hadden, waar geen twijfel over mogelijk was, opnieuw evalueren.

Dat zij tweeën geen toekomst hadden samen ging er bij haar niet in.

Axel, het huis, samen ooit opa en oma worden.

Wat voor woorden zou ze kunnen zeggen om hen door dit moment heen te helpen?

Hij zat zwijgend op de bank, de blik gericht op een Amerikaanse comedyserie en met zijn vingers spelend over de afstandsbediening. Hij had haar nog niet één keer aangekeken sinds ze de kamer binnengekomen was, zelfs niet toen hij antwoord gaf op haar vraag. De afstand tussen hen was zo groot dat ze het misschien toch niet zou kunnen horen als hij nog wat zei.

Maar dat kon ze wel. Helder en duidelijk hoorde ze:

‘Had je nog melk gekocht onderweg naar huis?’

Hij keek haar weer niet aan. Wilde alleen maar weten of ze nog melk had gekocht onderweg naar huis.

Een druk op de borst. En die tintelingen in haar linkerarm die ze soms kreeg als ze in tijdnood kwam.

‘Kun je de tv niet uitzetten?’

Hij keek naar de afstandsbediening en zette hem op een andere zender. Het verkeersjournaal.

Ze besefte plotseling dat er een vreemde op de bank zat.

Hij kwam haar bekend voor, maar ze kende hem niet. Hij leek veel op de man die de vader was van haar zoon en met wie ze voor- en tegenspoed zou delen totdat de dood hen scheidde, zoals ze meer dan elf jaar geleden voor God had beloofd. De man met wie ze het afgelopen jaar de zitbank had afbetaald.

Het was hun toekomst en die van Axel die hij in twijfel trok en hij wist niet eens genoeg respect voor haar op te brengen om het verkeersjournaal uit te zetten en haar aan te kijken.

Nu was ze misselijk, misselijk van de angst die ze voelde bij de vraag die ze moest stellen om weer te kunnen ademhalen.

Ze slikte. Zou ze het antwoord aankunnen?

‘Heb je een ander?’

Eindelijk keek hij haar aan. Zijn blik een en al verwijt, maar hij keek haar tenminste aan.

‘Nee.’

Ze sloot haar ogen. Er was in ieder geval geen ander. Krampachtig probeerde ze zich drijvende te houden op zijn geruststellende antwoord. Het was allemaal zo onbegrijpelijk. De kamer zag er nog net zo uit als eerst, maar plotseling was alles anders. Ze keek naar de ingelijste foto die zij met kerst had genomen. Henrik met een kerstmuts op en Axel vol verwachting te midden van een kleurige stapel kerstcadeautjes. De hele familie bijeen in haar ouderlijk huis. Drie maanden geleden.

‘Hoelang denk je al zo?’

Hij keek weer naar de tv.

‘Ik weet het niet.’

‘Ja, maar ongeveer? Twee weken of twee jaar?’

Het duurde een eeuwigheid voordat hij antwoordde.

‘Een jaar misschien.’

Een jaar. Een jaar liep hij al rond met twijfels over hun gemeenschappelijke toekomst. Zonder er een woord over te zeggen.

In de zomervakantie, toen ze met de auto naar Italië gingen. Tijdens alle etentjes met vrienden. Toen hij met haar meeging op zakenreis naar Londen en ze met elkaar geslapen hadden. Al die tijd had hij gepiekerd of hij met haar verder wilde of niet.

Ze keek weer naar de foto. Zijn lachende ogen die in de hare keken door de lens van de camera heen. Ik weet niet of ik je nog wil, of ik nog wel met jou verder wil.

Waarom had hij niets gezegd?

‘Maar waarom? En heb je enig idee hoe we dit moeten oplossen?’

Hij haalde zuchtend zijn schouders op.

‘We hebben het niet leuk meer.’

Ze draaide zich om en liep naar de slaapkamer, kon het niet aan nog meer te horen.

Ze bleef met haar rug tegen de dichte slaapkamerdeur staan. Axels rustige, vertrouwde ademhaling. Altijd tussen hen in, als een verbindende schakel, nacht na nacht. Een verzekering en een verplichting die maakten dat ze voorgoed bij elkaar hoorden.

Vader, moeder, kind.

Een andere mogelijkheid was er niet.

We hebben het niet leuk meer.

Hij zat daar in de kamer op de bank met haar hele bestaan in zijn handen. Welke zender zou hij kiezen? Hij had net de controle over haar leven van haar afgepakt, wat zij wilde deed er niet doe, hij maakte de dienst uit.

Ze kroop met haar kleren aan onder het dekbed, ging dicht bij het kleine lichaampje liggen en voelde de paniek toenemen.

Hoe moest ze dit oplossen?

En dan die verlammende vermoeidheid. Ze had er schoon genoeg van dat zij altijd degene moest zijn die de verantwoording droeg, flink was, de boel op gang hield en ervoor zorgde dat alles wat moest gebeuren, ook echt gebeurde. Al in het begin van hun relatie hadden ze de rollen verdeeld. Toen hadden ze er soms wel om gelachen, grapjes gemaakt over hun onderlinge verschillen. In de loop der jaren waren de wielsporen zo diep geworden dat je er nog maar nauwelijks bovenuit kon kijken en het was onmogelijk geworden een andere richting in te slaan. Ze deed eerst wat moest en als er tijd overbleef, deed ze wat ze zelf graag wilde. Hij deed het precies andersom. En als hij gedaan had wat hij wilde, was wat moest gebeuren alweer klaar. Ze benijdde hem. Zo wilde zij het ook wel. Maar dan zou alles instorten. Ze wist alleen maar dat ze ontzettend graag zou willen dat hij het roer eens overnam, zodat zij even rustig kon gaan zitten. Dat ze even op hém mocht leunen.

Maar in plaats daarvan zat hij op hun pas afbetaalde bank naar het verkeersjournaal te kijken en trok hij hun gemeenschappelijke toekomst in twijfel omdat hij er niets meer aan vond. Alsof zij de hele tijd liep te jubelen van vreugde over hun leven. Maar zij deed tenminste haar best; ze hadden per slot van rekening een kind samen!

Hoe was het zover gekomen? Wanneer was het moment gepasseerd? Waarom had hij haar niet verteld hoe hij erover dacht? Ooit hadden ze het goed gehad samen; ze moest hem tot het inzicht brengen dat het weer zo kon worden, als ze het er maar niet bij lieten zitten.

Maar waar moest ze de energie vandaan halen?

Het geluid van de tv verstomde. Verwachtingsvol luisterde ze naar zijn voetstappen die de slaapkamerdeur naderden. De teleurstelling toen ze zonder te vertragen voorbijgingen, door naar de werkkamer.

Ze wilde maar één ding.

Eén ding.

Dat hij bij haar kwam, zijn armen om haar heen sloeg en zei dat alles weer als vanouds zou worden. Dat ze hier samen wel doorheen kwamen, dat alles wat ze in al die jaren hadden weten op te bouwen het waard was om voor te vechten. Dat ze zich geen zorgen hoefde te maken.

Hij kwam niet.

#

Hij wist het zodra hij de kamer inkwam. Ze was de laatste maanden overal in huis achter hem aan gelopen om te proberen een gesprek op gang te brengen, maar op de een of andere manier had hij steeds weten te ontsnappen. Het zou zo gemakkelijk zijn om gewoon door te gaan met zwijgen, zich te verstoppen achter de dagelijkse beslommeringen, en zo de sprong in het duister niet te hoeven maken.

Nu was het te laat. Nu stond ze daar en sneed hem de weg naar zijn veilige werkkamer af en deze keer was er voor hem geen ontkomen aan.

Hoe zou hij ooit de waarheid kunnen zeggen? Met welke woorden zou hij het durven vertellen? En dan die verlammende angst. Zowel voor zijn eigen gevoelens en wat die teweeg zouden brengen, als voor haar reactie. Hij vroeg zich af of ze het bonzen kon horen van zijn hart dat zo hard klopte omdat het eruit wilde, wilde vluchten, om niet te hoeven onthullen wat zich in zijn binnenste verschool.

En dan haar vraag die de boel aan het rollen bracht.

‘Zie je een toekomst voor ons samen nog wel zitten?’

Nee! Nee! Nee!

‘Ik weet het niet.’

Hij vond het vreselijk om bang te zijn, vreselijk dat zij hem die angst bezorgde. Hij kon haar niet eens aankijken. Plotseling werd hij getroffen door het inzicht dat hij de pest aan haar had. Omdat ze onwrikbaar naast hem had gestaan de laatste jaren, terwijl hij steeds dieper wegzakte in de troosteloosheid. Zij hield alles op gang alsof het niet uitmaakte dat hij nauwelijks nog meedeed. Het enige wat ze ermee bereikt had was dat hij zich net een klein kind voelde dat niets kon.

Altijd zo snel. Alles klaar en voor elkaar voordat hij zelfs maar had gezien dat het moest gebeuren. Altijd paraat om alle problemen op te lossen, zelfs als het niet haar zaken waren, voordat hijzelf de kans had gekregen om erover na te denken. Ze ging tekeer als een ongeduldige stoomlocomotief en probeerde overal orde op zaken te stellen. Maar je kón niet altijd orde op zaken stellen. Hoe duidelijker hij had geprobeerd aan te geven dat hij er geen aandeel in had, des te ijveriger had zij ervoor gezorgd dat zijn gebrek aan betrokkenheid niet opviel. En met de dag was hij zich er meer bewust van geworden dat het eigenlijk niet uitmaakte wat hij deed. Ze had hem niet meer nodig.

Misschien nooit nodig gehad.

Hij was maar een wagonnetje dat tijdens de reis aan de locomotief gekoppeld was.

Nog geen moment had ze begrepen wat hij werkelijk voelde. Dat de sleur en de voorspelbaarheid hem langzaam maar zeker begonnen te verstikken. De helft van zijn leven was voorbij en zo zou de rest er ook uitzien. Meer zou het nooit worden. Het ogenblik was aangebroken dat hij niet langer uit kon stellen wat hij nog wilde doen. Wat hij altijd later nog eens had willen doen. Later was nu. Alle dromen en verwachtingen die hij gedwee had weggestopt begonnen te zeuren, begonnen steeds dringender te vragen waar ze heen moesten. Moesten ze hem verlaten of wilde hij dat ze nog bleven, en zo ja, waarom? Waarom moesten ze blijven, als hij toch niet van plan was er ook maar één van te verwezenlijken?

Hij dacht aan zijn ouders in hun afbetaalde huis in Katrineholm. Alles voor mekaar. Avond aan avond, zij aan zij, in hun goed ingezeten tv-stoel. Alle gesprekken allang verstomd, alle aandacht voor elkaar, alle verwachtingen, alle respect, alles was jaren geleden langzaam maar zeker een natuurlijke dood gestorven bij gebrek aan voeding en goede condities. Alles wat er over was, was het verwijt over en weer voor alles wat ze misgelopen waren, alles wat aan hen voorbij was gegaan. Dat ze elkaar niet meer hadden kunnen geven en dat het overal allang te laat voor was. Twintig meter van hun stoelen lag het spoor en ieder uur, jaar in jaar uit, kwam er een trein langs waar ze mee weg hadden gekund. Nu berustten ze erin dat nu juist hún trein allang vertrokken was, hoewel er andere treinen voorbij zouden blijven denderen, die de kraakheldere ruit van de woonkamer zouden laten trillen. Ze waren nog niet eens zover gekomen dat ze een zomerhuisje hadden gekocht, ook al hadden ze zich dat met de opbrengst uit de verkoop van het autobedrijf van zijn vader best kunnen veroorloven. Nooit eens op reis. Alsof een puur fysieke verplaatsing riskant was en hun leven op de kop zou kunnen zetten. Het was langgeleden dat ze zich ertoe hadden kunnen zetten om de honderd kilometer naar Stockholm te rijden. Ze waren nog niet eens op Axels zesde verjaardag gekomen, hadden alleen maar een voorgedrukte verjaardagskaart gestuurd met hun namen erop en met een ongevouwen briefje van honderd erin. In plaats van deel te nemen aan familiebijeenkomsten bleven ze thuis en gaven zich over aan het gevoel van minderwaardigheid dat Eva’s welgestelde ouders met hun academische opleiding en intellectuele vrienden bij hen teweegbracht. Daar zaten ze dan, gevangen in hun eigen bestaan, wrokkig en verbitterd.

Ze hielden elkaar voortdurend gegijzeld in de grote angst voor de eenzaamheid.

Uit zijn ooghoek zag hij haar roerloos in de woonkamer staan. Het geluid van de tv kwam stootsgewijs, zoals je een pols voelde op de maat van de hartslag.

Hij voelde de wanhopige behoefte om tijd te winnen, om zich vast te grijpen aan iets wat nog verankerd was in het oude vertrouwde.

‘Had je nog melk gekocht onderweg naar huis?’

Ze gaf geen antwoord. De angst bonkte in zijn maag. Waarom was hij niet gewoon blijven zwijgen?

‘Kun je de tv niet uitzetten?’

Zijn wijsvinger reageerde automatisch, maar drukte op de verkeerde knop. Een seconde van weifeling, waarna zijn reptielenhersenen ervoor kozen om het niet nog eens te proberen. Het gevoel opeens opstandig te zijn duwde de angst opzij. Hij was de baas.

‘Heb je een ander?’

‘Nee.’

Zijn lippen hadden het antwoord op eigen houtje gevormd. Als een rotspunt die uitstak boven de afgrond. Wat moest hij daar? Op een richel halverwege niets en nergens.

‘Hoelang denk je al zo?’

‘Ik weet het niet.’

‘Ja, maar ongeveer? Twee weken of twee jaar?’

Zo lang ik me kan herinneren, lijkt het wel.

‘Een jaar misschien.’

Hoe zou hij het ooit durven uitleggen? Hoe kon hij ooit moedig genoeg worden om de woorden in zijn mond te nemen? Wat zou er gebeuren als hij vertelde dat hij zich sinds zeven maanden iedere minuut van de dag ergens anders bevond.

Bij Haar.

Bij de vrouw die totaal onverwacht zijn hart was binnengestormd en hem weer een reden had gegeven om ’s ochtends op te staan, die hem de lust en de wil om te leven had teruggegeven. Die alle deuren in zijn hart had geopend die hij langgeleden had vergrendeld en die bovendien sleutels had weten te vinden van kamers waarvan hij het bestaan niet eens kende. Die hem zag zoals hij echt was, die hem weer aan het lachen maakte, weer plezier gaf in het leven. Die hem het gevoel gaf dat hij aantrekkelijk was, intelligent, daadkrachtig.

Iemand om van te houden.

‘Maar waarom? En heb je enig idee hoe we dit moeten oplossen?’

Hij wist het niet, hoefde niet eens te liegen. Daar in de slaapkamer lag zijn zoon van zes. Hoe zou hij hem ooit nog onder ogen durven komen als hij deed wat hij echt wilde?

En hoe zou hij ooit nog in de spiegel kunnen kijken als hij nee zei tegen de enorme liefde die hij had gevonden, en bij zijn gezin bleef?

Heel even werd hij met haat doortrokken. Als zij er niet was, die vrouw die een paar meter verderop in dezelfde kamer stond, dan...

Met allerlei verwijten zou zij erin slagen alle vreugde die hij voelde om te zetten in schaamte en schuld. Die bezoedelen. Haar lelijk en minderwaardig doen lijken.

Hij haalde zijn schouders op en zuchtte.

Hij wilde alleen maar weer voelen hoe het was om te leven.

‘We hebben het niet leuk meer.’

Hij hoorde zelf hoe dom dat klonk. Gadverdarrie. Dat ze het altijd voor elkaar kreeg dat hij zich de mindere voelde. Belachelijk.

Hij voelde haar blik als een fysieke aanklacht. Hij was niet in staat zich te bewegen.

Het duurde een eeuwigheid voordat ze het eindelijk opgaf en naar de slaapkamer liep.

Hij zakte achterover en sloot zijn ogen.

Hij wilde maar één ding.

Eén ding.

Dat Zij bij hem was, haar armen om hem heen sloeg en zei dat het allemaal goed kwam.

Voor het moment was hij gered, maar dat was maar tijdelijk.

Vanaf nu was hun huis een mijnenveld.

#

‘Heb je nog iets nodig voor de nacht?’

De nachtzuster stond in de deuropening. In haar ene hand droeg ze een dienblad met bekertjes medicijnen en met de andere hand hield ze de deurkruk stevig vast. Ze zag er gestrest uit.

‘Nee, dank je, we redden ons wel. Wat jij, Anna?’

De laatste scheut pap liep door de sonde haar maagzak in en hij streelde zachtjes over haar voorhoofd. De nachtzuster weifelde even en wierp hem een vluchtige glimlach toe.

‘Welterusten dan. En vergeet niet dat dokter Sahlstedt je morgen wil spreken voordat je weggaat.’

Hoe zou hij dat kunnen vergeten. Het was duidelijk dat ze hem niet kende.

‘Nee, dat vergeet ik niet.’

Ze lachte weer en deed de deur achter zich dicht. Ze was nieuw op de afdeling en hij wist niet hoe ze heette. Er was een groot verloop onder het personeel en hij stak er geen energie meer in om te proberen hun namen te onthouden. In stilte was hij dankbaar voor de constante onderbemanning van het ziekenhuis. In het begin had zijn voortdurende aanwezigheid wel eens irritatie gewekt bij de verpleging, maar het laatste jaar hadden ze die met meer dankbaarheid aanvaard. Soms beschouwden ze het zelfs als de gewoonste zaak van de wereld dat hij er was en op een keer toen hij vast was komen te zitten in het verkeer en later gekomen was, hadden ze vergeten de barstensvolle katheterzak te verwisselen. Daardoor werd hij zich er nog meer van bewust dat zij zonder hem nooit de revalidatiezorg zou krijgen die ze nodig had. Als ze er niet eens aan dachten die zak te verwisselen.

Hij trok het nachtkastje op wieltjes naar zich toe en zette de radio aan. De hitparade. Hij wist zeker dat ze ergens achter haar gesloten ogen de muziek kon horen die hij voor haar aanzette. Ze mocht niets missen. Hij wilde dat ze op de dag dat ze wakker werd alle nieuwe songs zou herkennen die intussen geschreven waren. Sinds het ongeluk.

Hij pakte de huidcrème uit het laatje, tekende er een witte sliert mee over haar linkerbeen en begon die in te wrijven. Met gelijkmatige bewegingen bewoog hij van de kuit over de knie verder naar de lies.

‘Het was zulk mooi weer vandaag. Ik ben naar Årstaviken gewandeld en ben daar bij de watersportvereniging in de zon gaan zitten, op onze steiger.’

Behoedzaam tilde hij haar been op, legde zijn hand in de knieholte en boog het een paar maal voorzichtig.

‘Goed zo, Anna... Stel je eens voor dat we daar weer samen heen kunnen gaan als je beter bent. Dan nemen we koffie mee en een deken en dan gaan we lekker in de zon zitten.’

Hij strekte haar been en legde het weer op de onderlegger.

‘Al je planten doen het nog goed, de hibiscus bloeit zelfs weer.’

Hij rolde de infuusstandaard weg om bij haar rechterhand te kunnen. De vingers van haar linkerhand waren verstijfd tot een klauw en iedere dag controleerde hij nauwgezet of de rechterhand nog in orde was. Dan kon ze weer schilderen als ze wakker werd.

Hij zette de radio uit en begon zich uit te kleden.

De rust waarnaar hij had verlangd verspreidde zich door zijn lichaam. Een hele nacht slapen.

Alleen bij Anna waren zijn gedachten vrij en verdween de dwang helemaal. Dit was de vrijplaats waar hem eindelijk rust werd gegund.

Alleen Anna was sterk genoeg om hem de moed te geven zich ertegen te verzetten. Bij haar was hij veilig.

In zijn eentje had hij geen schijn van kans.

Hij mocht daar maar één keer per week blijven slapen en daar had hij nog om moeten zeuren. Soms was hij bang dat dat voorrecht hem afgenomen zou worden, ook als het voor het verplegend personeel geen extra moeite betekende. Zeker de nieuwelingen, zoals zij van vanavond, leken het raar te vinden. Dat stak hem enigszins, was het zo gek dat ze samen wilden slapen? Jezus, ze hielden toch van elkaar?

Hoe dan ook, hij trok zich niets aan van wat zij ervan vonden.

Hij dacht aan het gesprek dat hij de volgende ochtend met dokter Sahlstedt zou hebben en hoopte dat het niet over zijn overnachtingen ging. Als die hem afgepakt werden, dan was hij verloren.

Hij vouwde zijn spijkerbroek en trui op en legde ze netjes op een stapeltje op de bezoekersstoel. Toen deed hij het bedlampje uit. Het geluid van het beademingstoestel was in het donker duidelijker te horen. Rustige, regelmatige ademhalingen. Als een trouwe vriend in het donker.

Voorzichtig ging hij naast haar liggen, trok het dekbed over hen heen en legde zijn hand als een kom over haar ene borst.

‘Welterusten, lieverd.’

Zachtjes drukte hij zijn onderlijf tegen haar linkerdij en hij voelde de ongehoorde opwinding.

Hij wilde maar één ding.

Eén ding.

Dat ze wakker werd en hem aanraakte. Hem vastpakte. Daarna zou ze haar armen om hem heen slaan en zeggen dat hij nooit meer alleen zou hoeven zijn. Dat hij niet bang meer hoefde te zijn.

Hij zou haar nooit verlaten.

Nooit.

#

Het was alsof Axel voelde dat er iets niet deugde. Alsof de woorden die de vorige avond gezegd waren de lucht hadden verontreinigd. Ze hingen als een kwalijk riekende dreiging in de kamer en daardoor verloor ze haar geduld al toen hij het vertikte om zijn gestreepte trui aan te trekken.

Ze moest haar kop erbij houden. De controle niet verliezen. Hij had immers niet gezegd dat hij wilde scheiden, dat had hij niet gezegd. Alleen dat hij vond dat ze het niet leuk meer hadden.

Ze had niet kunnen slapen. Klaarwakker had ze liggen luisteren naar zijn vingers die nu eens aarzelend, dan weer doelbewust op het toetsenbord in de werkkamer hadden getikt. Hoe had hij kunnen werken? Ze vroeg zich af wat voor artikel hij aan het schrijven was en realiseerde zich dat ze er geen idee van had. Ze hadden al een hele poos niet meer over zijn werk gepraat. Zolang hij facturen stuurde en er geld binnenkwam waarmee zij de rekeningen kon betalen, leek daar geen reden voor geweest te zijn.

Zo weinig tijd ook altijd.

Even had ze overwogen naar hem toe te gaan om het te vragen, maar ze had zich bedacht. Hij moest maar naar haar toe komen.

Pas tegen drieën had ze de deur van de slaapkamer voorzichtig open horen gaan en hem in zijn helft van het tweepersoonsbed horen kruipen.

Axel als een verdedigingsmuur tussen hen in.

Een paar minuten voor tijd parkeerde ze bij het kinderdagverblijf. Axel had nog steeds de bokkenpruik op, hoewel ze tijdens de rit haar best had gedaan om hem op te vrolijken. Dat werd een drama als ze wegging. Axel die haar huilend voor het raam stond na te kijken.

Hoe moest ze daar vandaag tegen kunnen?

Bij de ingang botste ze tegen de vader van Daniël op.

‘Hoi Eva, goed dat ik je zie. Ik wilde jullie vandaag nog bellen. We laten dat etentje doorgaan, de 27ste. Kunnen jullie nog steeds?’

‘Ja, dat denk ik wel.’

Hij wierp een blik op zijn horloge en zette het gesprek voort terwijl hij achteruit naar zijn auto liep.

‘We wilden die mensen ook uitnodigen die verderop in de straat zijn komen wonen, je weet wel, in het huis waar dat oudere echtpaar woonde. Ik weet niet meer hoe ze heetten.’

‘Ik weet wie je bedoelt. Dus daar zijn nu nieuwe mensen in gekomen?’

‘Ja, en ze hebben kinderen in de leeftijd van de onze, dus we willen hen gelijk in de buurt opnemen. En kruipafstand is niet verkeerd als je ergens gaat eten.’

Hij lachte om zijn eigen grapje en keek weer op zijn horloge.

‘Verdorie. Ik moet over een kwartier op een vergadering in Kungsholmen zijn. Waarom lukt het ook nooit een halfuur eerder op te staan?’

Hij zuchtte diep.

‘Ja ja. Doe de groeten thuis.’

Hij stapte in zijn auto en zij trok de deur naar zich toe om Axel erdoor te laten.

Altijd dat gehaast. Kinderen die net wakker waren en gestreste ouders die zich al voordat ze op hun werk waren druk maakten over alles waar ze niet aan toe zouden komen, voordat ze zich weer moesten haasten om hun kinderen op tijd op te halen. Iedereen constant aan het draven, buiten adem en met de klok als ergste vijand.

Moest het nou echt zo?

Ze stapten door de deur en Kerstin kwam uit de speelzaal om hen te begroeten.

‘Hoi Axel, hoi Eva.’

‘Hoi.’

Axel zei niets terug, maar ging met de rug naar haar toe staan en leunde met zijn voorhoofd tegen de droogkast. Ze was dankbaar dat Kerstin hen vandaag begroette, die kende ze het best van alle medewerkers. Vijf jaar geleden, toen Axel op de crèche kwam, werkte ze hier al als leidster en later was ze hoofd geworden. Ze deed haar werk met een nooit aflatend enthousiasme. Gedreven door een bezieling alsof ze de wereld kon veranderen door de kinderen die zij onder haar hoede had aldoor voor te houden wat goed en wat fout was en hoe belangrijk het was om rekening te houden met een ander. Eva bewonderde haar enorm en had zich vaak verbaasd over haar energie, vooral omdat ze zelf zo moe was. Maar anderzijds waren Kerstins eigen kinderen al in de twintig, misschien was dat het hele verschil.

De klok als ergste vijand.

Ze herinnerde zich hoe geëngageerd ze was geweest als voorzitter van de leerlingenraad op de middelbare school, voor Greenpeace en Amnesty, dat ze de vurige wil had gehad om iets te veranderen. Ze wist nog wat voor gevoel het was om overtuigd te zijn van de mogelijkheid om wat fout zat recht te zetten, om onrecht te stoppen; als ze er maar genoeg tijd en energie in stak, dan zou de wereld anders kunnen worden. Toen haar verontwaardiging over het feit dat er iemand aan de andere kant van de wereldbol ten onrechte gevangenzat haar ertoe bracht handtekeningenacties te beginnen en demonstraties te organiseren. Nu ze volwassen was en echt iets zou kunnen doen, was ze blij als ze zover kwam dat ze een ouderavond van de crèche bijwoonde, waar het over haar eigen zoon ging. De wens om de wereld te veranderen was halsoverkop getransformeerd in de hoop dat er genoeg uren in een dag zouden zitten. De verontwaardiging was een diepe zucht geworden en wat afkoopmuntjes in de bus van het Rode Kruis in de supermarkt, om haar slechte geweten te sussen. Telkens weer keuzes maken. Welk telefoonabonnement je zou nemen, welk energiebedrijf het goedkoopst was, naar welk pensioenfonds je geld moest, welke school de beste was, welke huisarts, waar je de laagste hypotheekrente kon krijgen. Ze hadden allemaal betrekking op haar eigen kleine wereldje, wat het beste en het voordeligste was voor haar en haar gezin. Beslissingen tot in het oneindige en nooit wist je of je de juiste keus maakte. Ieder zichzelf het naast. Als alle opgedrongen beslissingen genomen waren, had je geen puf meer over voor de wezenlijke keuzes die je zou moeten maken. Waarmee je dingen kon veranderen die echt anders zouden moeten. Ze herinnerde zich de ironische tekst op de sticker die ze in haar kamer thuis op het prikbord had gehangen: Natuurlijk verzet ik me tegen al het onrecht in de wereld. Ik heb al een paar keer ‘foei’ gezegd! Zo zou zij nooit worden. Dacht ze toen.

‘Ben je boos vandaag?’

Axel gaf geen antwoord op Kerstins vraag en Eva liep naar hem toe en ging op haar hurken naast hem zitten.

‘Het was niet leuk vanochtend, hè Axel?’

Filippa kwam binnen met haar moeder en Kerstins aandacht richtte zich op hen.

Eva trok Axel naar zich toe en hield hem in haar armen.

Het komt allemaal goed. Je hoeft niet bang te zijn. Ik beloof je dat ik het in orde maak.

‘Axel, we beginnen zo, iedereen zit al klaar. Ga je mee, jij bent vandaag aan de beurt om het fruit uit de keuken te halen.’

Kerstin stak haar hand naar hem uit en eindelijk gaf hij toe, hij ging naar zijn kapstokje en hing zijn jas op. Eva richtte zich op.

‘Henrik haalt hem om vier uur op.’

Kerstin lachte en knikte, pakte Axel bij de hand en verdween in de speelzaal. Eva liep achter hen aan. Misschien had zíj het er vandaag het moeilijkst mee om afscheid te nemen. Axel liet Kerstins hand los en holde naar Linda, een van de andere crècheleidsters, en kroop bij haar op schoot.

Dankbaar voelde ze de ergste ongerustheid wegebben. Dit was zijn wereldje van alledag en totdat ze alle problemen opgelost had, had hij het hier tenminste goed. Linda streek Axel over zijn haar en glimlachte snel even naar haar.

Eva lachte terug.

Hier was hij veilig.