Tom Egeland

De bespieder

Uit het Noors vertaald door Annelies de Vroom

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Trollspeilet, verschenen bij H. Aschehoug & Co

Oorspronkelijke tekst © H. Aschehoug & Co, 2005

Eerste Nederlandstalige uitgave © Annelies de Vroom en De Geus BV, Breda 2007

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Martin Meyer/zefa/Corbis

ISBN 978 90 445 2942 5

NUR 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2007.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Het eerste teken

1

De eerste brief kwam maandagmiddag.

Later, als ze ’s nachts wakker lag en terugdacht aan die dag, kon ze zich slechts de onbelangrijke details herinneren. De zon die door de groezelige vitrage in de redactie scheen. Het gekraak van de radio die niet goed op de zender stond. Een telefoon die maar eindeloos bleef overgaan. Ze herinnerde zich de smaak van het pepermuntje waarop ze zoog en de vage geur van iets wat verbrandde in het ventilatiesysteem.

De envelop was groot en bruingeel. Gevoerd. Haar naam was geschreven in blokletters. Met rode stift. KRISTIN BYE. Met twee rode strepen eronder.

Diep vanbinnen bevroor er iets in haar.

Ze woog de envelop op haar hand. Geen bom, in elk geval. Misschien een stel obscene foto’s? Hopen mocht altijd, grinnikte ze in zichzelf.

‘Kristin?’

Met haar lange wijsvingernagel scheurde ze de envelop open. Ze huiverde. Nee maar, Kristin, nu moet je ophouden! Zonder erin te kijken, schudde ze de inhoud op het bureau.

Een VHS-band. Een opgevouwen brief.

‘Kristin!’

Ze schrok op. Aan de andere kant van de redactie zwaaide de eindredacteur met een telefoon.

‘Voor mij?’ riep ze.

De eindredacteur sloeg zijn ogen ten hemel. ‘Tip! Overval! Wat is het nummer van jouw lijn?’

Onwillekeurig stopte ze de brief in de zak van haar rok. Moet ik? Vormde ze geluidloos met haar lippen.

Ze moest.

Niemand had precies begrepen waarom ze was opgestapt bij Dagbladet en was gaan werken bij Kanal 24. Zelf begreep ze het ook nauwelijks. Ze had het gevoel gehad te deserteren.

Op weg naar de reportagewagen achter het gebouw bedacht ze weemoedig dat het vandaag precies vier maanden geleden was dat ze de deur van de afdeling speciale reportages achter zich had dichtgetrokken. Het was een bewogen afscheid geweest met de collega’s van de krant; tranen en toespraken, gelukwensen en omhelzingen, rode wijn tot in de kleine uurtjes. De hoofdredacteur had haar een gouden vulpen overhandigd en haar beloofd dat de deur van Dagbladet altijd voor haar open zou staan als de televisie te zwaar voor haar was. De nieuwsredactie had een krantenpagina aan haar gewijd met boven een afschuwelijke foto van haar de kop: ‘TV, TV, Kristin!’ En in een mum van tijd was deze episode in haar leven voorbij. In gedachten glimlachte ze; je schrijft een ontslagbrief en iemand houdt een praatje voor je en direct daarna staat je een nieuw leven te wachten. Een spannend nieuw leven, hoewel je het oude mist.

‘Kristin, plieees, praat me de oren niet van mijn kop!’

Roffern, hij heette vast Rolf, maar niemand noemde hem zo, greep het stuur steviger vast en wierp een geamuseerde blik op haar. Hij was mager en eind twintig. Aardig op een wat merkwaardige manier, vond Kristin. Indringende ogen. Paardenstaartje, twee gouden ringen in zijn oren, sikje. Vol ideeën en enthousiasme. Op een bedrijfsfeest had hij haar toevertrouwd dat hij ambities had om speelfilms te maken, om te beginnen korte films of videoclips. Maar de laatste twee jaar had hij als cameraman gewerkt voor de nieuwsrubriek 24 timer! van Kanal 24.

‘Sorry,’ zei ze verlegen, ‘ik was in gedachten.’

‘Mis je je filmster?’

‘Marcus? Filmster?’ De woorden kwamen er kortaf en afgemeten uit. Ze grijnsde vrolijk naar hem om de woorden te verzachten. Hij grijnsde terug. ‘Bovendien mis ik hem niet’, voegde ze er een beetje te opgewekt aan toe.

‘Heeft hij veel geld meegenomen?’

‘Marcus?’

‘De overvaller, gansje!’

‘Geen flauw idee.’

‘Enige actie?’

‘Ik heb geen idee. De politie heeft me met moeite het adres willen geven. Grote gans!’

Het was haar vijfde overval voor 24 timer! en ze verafschuwde deze opdrachten. Chagrijnige politiemensen, dat eeuwige papiertje op de ramen (Gesloten wegens overval!), het publiek dat langs de televisiecamera liep en de beelden verpestte.

‘Het Veitvetsenter’, zei Roffern. ‘Ik heb ooit een relatie gehad met een grietje uit die buurt.’

‘Zal best, Roffern, zal best.’

Drie politieauto’s versperden de verkeersheuvel voor het postkantoor. In het scherpe zonlicht flitsten de blauwe zwaailichten bijna onzichtbaar. Een ambulance stond dwars op de weg. De gebruikelijke groep nieuwsgierigen – schooljeugd met hun tassen bungelend aan één riem, rokende jongemannen en moeders met kinderwagens – stond rond de afzetting.

Roffern reed het trottoir op en parkeerde achter de auto van VG. Hij pakte de zware televisiecamera en gaf een rode microfoon waarop in geel het getal 24 stond aan Kristin. De reportageauto’s van TV2 en TvNorge parkeerden achter hen. Kristin keek rond of ze ook mensen van Dagsrevyen zag. Maar waarschijnlijk berichtten zij niet over de overval, niet na het debat van deze zomer over het nieuwsprofiel van deze zender. Een kort berichtje hooguit, als er een ongehoord bedrag meegenomen is.

Roffern wees naar de politiebus waarop commandowagen stond. Een politieman met grijs haar zat met zijn benen uit het portier en sprak in de microfoon.

‘Rødberg. Operationeel commandant buitendienst. Een echte klootzak’, fluisterde Roffern en hij duwde haar in de richting van de politieman.

Kristin knikte voorzichtig naar hem toen hij opkeek en ze wachtte tot hij de microfoon van de politieradio weer op zijn plaats had gedaan. ‘Hallo, neem me niet kwalijk, Kristin Bye van 24 timer!, is er al iets te melden?’

‘Niet veel.’ De stem was nors en afwijzend, net als zijn blik. ‘Je moet over een paar uur de operationele centrale maar bellen.’

‘Het bedrag is niet bekend?’ Dat had ze al geleerd: het duurde meestal een paar uur voor ze wisten hoeveel er verdwenen was.

‘Hij heeft niets mee kunnen nemen.’

‘Niets?’

‘De overval werd verhinderd.’

‘Jezus, wat is er gebeurd?’

Hij schudde zijn hoofd.

‘Gewonden?’

‘Nee.’

Kristin wierp een vragende blik in de richting van de ambulance.

‘Niets ernstigs, pure routine.’

‘Maar wat is er gebeurd?’

Opnieuw nam hij de tijd voor hij antwoordde. ‘Een klant heeft geprobeerd de overvaller te stoppen. De klant werd neergeslagen. Geen ernstige verwondingen. De overvaller is ervandoor gegaan. Zonder geld. Geen drama, geen nieuws om te melden.’

‘Is het mogelijk om met hem te praten? Met de klant?’

De politieman zuchtte geïrriteerd.

‘Niet?’

Hij keek dwars door haar heen.

‘Ja?’ zeurde ze door. ‘Ik wil hem graag interviewen!’

Hij stond ineens op en zijn blik kruiste de hare. ‘Jongedame!’

Hij klonk als haar oude leraar Foss. Ze kon een wanhopig lachje niet binnenhouden. ‘Zeg, sheriff, noem me niet …’

Hij gooide het portier dicht. ‘Hij had gedood kunnen worden!’

‘Ja, maar …’

‘En zo meteen roepen jullie journalisten hem uit tot held. Een held, verdomme! Zodat een volgende onverstandige stakker dezelfde fout kan maken en neergeschoten wordt. Dat wordt dan weer breed uitgemeten op jullie voorpagina.’

Ze keek hem kwaad aan. ‘Neem me niet kwalijk, ik probeer alleen maar mijn werk te doen.’

‘Mooi, veel succes!’

‘Bovendien werk ik voor de televisie …’

‘Zelfde rotzooi!’

‘…en daar hebben we geen voorpagina’s!’

Zonder antwoord te geven schoof hij langs haar heen en stapte over het rood-witte lint.

‘Ook nog een goede dag verder!’ riep ze hem na.

Terwijl Roffern de gebruikelijke opnames maakte – de politieauto’s, de afzettingen, het Gesloten wegens overval!-briefje, de groep nieuwsgierigen – belde Kristin naar de eindredacteur en vertelde ze wat ze tot nog toe hadden. Wat niet veel was. Ze hoopte dat ze teruggeroepen zou worden, maar de eindredacteur vroeg haar te wachten en de klant te interviewen die de overval verhinderd had. Net zoals ze gevreesd had: na vier maanden bij de televisie kon ze verdomme de gedachten lezen van de eindredacteur vóórdat hij ze zelf had gedacht. Ze zei ‘bèèèh’ en vroeg of hij erop stond. Hij stond erop.

Bij een kiosk kocht ze een cola light bij een man die vroeg of hij haar niet bij Dagsrevyen of TV2 had gezien. Samen met Roffern ging ze op het trottoir zitten. De ambulance reed weg. Er kwam nog een politieauto aangescheurd met sirene en zwaailicht. Een jongen van een jaar of veertien kwam naar haar toe om een handtekening te vragen. Ze bloosde toen ze een paar krabbels op zijn agenda zette.

Roffern mompelde: ‘Fifteen minutes of fame.’

Toen ze vier jaar geleden bij Dagbladet was gaan werken had ze gedacht dat het voor altijd zou zijn. Toch accepteerde ze het aanbod van Kanal 24 alsof het de gewoonste zaak van de wereld was. Het was alsof ze gedreven werd door twee tegenstrijdige krachten: de behoefte aan veiligheid en stabiliteit en de drang tot verandering en spanning.

Maar toch … om haar droombaan bij Dagbladet vaarwel te zeggen?

Al toen ze klein was had ze het heerlijk gevonden om te schrijven. ’s Avonds, na haar huiswerk en handbaltraining, had ze zich opgesloten op haar kamer en gedichtjes, verhalen en stukjes geschreven. Nog steeds kon ze zich het zinderende gevoel voor de geest halen dat ze had gehad toen de regionale krant een halve pagina had ingeruimd voor haar kerstverhaal. Later, toen ze al naar de middelbare school ging, werkte ze ’s avonds bij dezelfde krant. En als uitwisselingsleerling in Amerika schreef ze voor de schoolkrant. Zo (bijna toevallig, zonder een idealistisch doel voor ogen te hebben of te dromen over opsporen en ontmaskeren) belandde ze in de journalistiek.

Ze had vier jaar bij Adresseavisen in Trondheim gewerkt toen ze solliciteerde naar de baan als journalist bij Dagbladet. Een droombaan. Gunnar had haar op de vacature attent gemaakt. En ze had de baan gekregen. Ze had niet begrepen waarom. Ze had Gunnar, een van de nestors bij de krant, ernaar gevraagd maar hij had slechts op z’n Gunnars zijn schouders opgehaald en gezegd dat ze kennelijk de beste was. De beste? Oké, ze schreef goed, ze was creatief en coöperatief, maar eerlijk: er lagen honderdachtenzestig sollicitatiebrieven op een stapel. Honderd-acht-en-zestig! Om zo’n begeerlijke baan aangeboden te krijgen was zoiets als een nieuw staatsburgerschap te ontvangen en toen ze ontslag nam om bij Kanal 24 te gaan werken, voelde ze zich een verraadster.

Zelfs aan haar vriendinnen kon ze niet uitleggen waarom ze bij de televisie wilde werken. Ze beweerde dat het geen exhibitionisme was, maar ze wist van zichzelf dat dit wel een deel van de spanning was. Maar er was veel meer: de stijl van de televisie … de snelheid … de actualiteit … de beeldspraak … de dramaturgie … de intense nabijheid … het contact met de kijkers. De commerciële zenders hadden een nieuw Noors mediatijdperk ingeluid en zij wilde deel uitmaken van deze ontwikkeling: er deel van uitmaken en er vorm aan geven. Haar vriendinnen schudden hun hoofd. Zij vonden televisie iets minderwaardigs. Die sufferds lazen niet eens Dagbladet. Uit principe niet. Niet dat het belangrijk was wat zij vonden. Ze zag hen bijna nooit meer. Ze hadden altijd een giftige opmerking op hun tong liggen over wat ze deed. Ze wist niet of ze nog iets met hen gemeen had. Eigenlijk waren ze eerder bekenden dan vriendinnen. De oude club van school. Een stelletje ijdele, geslaagde, ietwat radicale en bekakte vrouwen. Het nieuwe geld. Welgestelde salonsocialisten. Die zich bezighielden met literatuur, psychologie en seks. Muziek en film. En seks. Milieu. De kloof tussen de armen en de rijken. Filosofie. Emancipatie. En seks.

Eigenlijk niet haar types. Dat besefte ze nu pas.

Drie kwartier later kwam de klant het postkantoor uitgelopen.

Een politievrouw met een paardenstaartje liet hem onder het rood-witte lint door duiken dat ze met de benen gespreid en de armen over elkaar bewaakte. Als lemmingen stortte de menigte persfotografen zich door het lage struikgewas terwijl ze duwden en vloekten om de politievrouw en de klant op één foto te krijgen. Er klonk geklik en gepiep toen ze het lint optilde.

Hij was een magere jongeman die zowel geschrokken als verwachtingsvol keek naar de toestormende journalisten en fotografen om hem heen. Nee, hij had de kans niet gekregen bang te zijn. Nee, héld was een beetje te veel van het goede, hè hè. Nee, hij was niet gewond; alleen een pijnlijke kaak. Jazeker, hij wist dat het gevaarlijk was om een overvaller aan te vallen, maar je weet hoe het gaat hè, hè, hè.

Toen de krantenjournalisten hun portie hadden gehad, trok Kristin hem voor de neus van een TV2-reporter weg. Ze vertelde hem wie ze was, maar hij lachte nerveus en zei dat hij dat al wist. Hij keek iedere dinsdag en donderdag naar 24 timer!, want daarna kwam altijd FBI Inc.

Hij ontweek haar blik de hele tijd.

Ze gingen iets verderop staan zodat Roffern hem tijdens het interview kon filmen met het postkantoor op de achtergrond. Terwijl Roffern de apparatuur in gereedheid bracht, babbelde Kristin wat met de jongeman om hem te kalmeren en te laten wennen aan de microfoon en de televisiecamera.

Maar hij was geen groot verteller. Hij stotterde, onderbrak zichzelf, maakte zinnen niet af en keek grijnzend naar de toeschouwers achter de camera. Pas na twintig minuten waren Roffern en Kristin enigszins tevreden.

2

‘Eén dertig. Max!’

Toralf Skaug leunde achterover in de wiebelende bureaustoel en tuurde naar het schema op het beeldscherm. Hij had veel bijnamen. De dictator. De Serviër. Onze Lieve Heer. Maar hij was eindredacteur. Een dikke, kalende man met een raspende adem en zweetkringen onder zijn armen. Kristin had hem eens gebruikt als model in een reportage over hartinfarcten.

‘Alsjeblieft!’ zeurde Kristin. Ze zat op het bureau van de nieuwsredactie en zwaaide met haar benen. ‘Ik heb minstens twee minuten nodig!’

‘Verdomme, Kristin, je bent hier niet aangesteld om speelfilms te maken! De uitzending zit al propvol.’ Hij tikte met zijn wijsvinger op het beeldscherm. ‘Midden-Oosten! De artsencrisis! De Tromsø-moord! Die verrekte ruzie in de politiek!’

‘Dan moet je je prioriteiten kennen’, zei ze suikerzoet.

‘Lief vriendinnetje,’ aapte hij haar even suikerzoet na, ‘dat is precies wat ik doe.’ Zijn stem werd zakelijk: ‘Eén minuut dertig! En ik wil je in de eerste uitzending samen met Ninni in de studio hebben.’

Nina ‘Ninni’ Nilsen was de vaste programmaleidster van de uitzending van zes uur. De redactie liet haar meestal een van de televisiereporters interviewen over een actuele zaak. De uitzending, meenden ze, werd op die manier levendiger en bovendien kregen de reporters het air van autoriteit waaraan ze zo’n behoefte hadden. De belangrijkste uitzending van tien uur werd door de jonge Ninni geleid samen met de grote NRK-veteraan Arve Arnesen. De nieuwsredactie had het idee dat de kijkers dachten dat die twee een relatie hadden.

Skaug tikte een sigaret uit een pakje, deed die in zijn mondhoek, maar stak hem niet aan. Hij had het bovenste knoopje van zijn overhemd opengedaan en zijn stropdas hing verkreukeld op zijn borstkas.

‘Eén vijfenveertig?’ vroeg Kristin voorzichtig.

Skaug zette zijn bril recht en nam zogenaamd een trek van zijn sigaret. ‘Juffrouw Fellini, kijk naar mijn lippen: Eén-dertig-blank! Punctum! Montageruimte twee. Pronto!’

De beeldmonteur spoelde snel de videobanden door en stopte bij een shot van de gevel van het postkantoor met een politieauto op de voorgrond.

‘Grappige hoek,’ zei hij, ‘een beetje film noir. Zullen we daarmee openen?’

‘Okidoki. Hoeveel kan ik zeggen bij de openingsbeelden?’ vroeg Kristin.

‘Je hele levensgeschiedenis, baby. Vier seconden. Max vijf.’

‘Neem de tijd op: Het was kort na openingstijd dat de overvaller het Veitvet-postkantoor binnenstormde.’

‘Zes seconden. Moet het een avondvullende speelfilm worden?’

‘Zes? Oei, oei, alsof je naar het drogen van de verf op de muur zit te kijken!’ Ze grinnikte. ‘En deze dan: De overvaller stormde kort na openingstijd het Veitvet-postkantoor binnen.’

‘Vier blank als je iets sneller praat.’

‘DeovervallerstormdekortnaopeningstijdhetVeitvetpostkantoorbinnen.’

‘Twee seconden. Olympisch record. Maar misschien niet zóóó snel?’

Ze schoten in de lach.

En zo plakten ze beelden en woorden aan elkaar, beeldsequentie voor beeldsequentie. Zoals gewoonlijk moest ze het grootste deel van haar tekst schrappen. Een van de eerste dingen die ze geleerd had toen ze bij de televisie ging werken, was dat ze nooit meer tijd kreeg dan een derde deel van wat ze wilde zeggen. Of ze had geen beelden genoeg, of de beelden pasten niet bij de tekst. De cameramensen troostten haar door te zeggen dat één beeld meer zei dan duizend woorden. ‘O ja?’ beet ze van zich af, ‘laat me dan een beeld zien van de Tien Geboden!’

Ze hadden anderhalf uur nodig om het item te monteren. Het werd korter dan eindredacteur Skaug had gevraagd. Eén vijfentwintig.

Ze deed de deur van de montageruimte open en floot op haar vingers om de aandacht te trekken van de eindredacteur. ‘Het is één vijfentwintig blank geworden! Nu heb ik waarachtig morgen vijf seconden te goed!’ riep ze.

Skaug zond haar een handkus.

3

Een huis. Een groot, wit huis met een appelboomgaard, een smeedijzeren poort en een hoge heg. Een eindje verderop, bij een witgeverfde bank in de tuin: een vrouw in bikini. De camera zoomt in. Ze moet rond de twintig zijn. Knap. Ze kijkt op, in de richting van de camera, maar ze zwaait niet. Dan begint ze het gras te knippen.

Kristin drukte op ‘Stop’ en spoelde terug. Ze begreep er niets van.

Achter haar vloekte de eindredacteur en riep: ‘Heeft iemand naar die brand in Bærum gekeken? Niemand? Verdomme! Caspar, kijk het na! Onderneem actie als het iets is!’

Kristin drukte op de PLAY-knop en bekeek de beelden nog een keer. Deze keer liet ze de band doorlopen.

Een straat. Opgelapt grijs asfalt en keien. Kristin meende vaag iets bekends te zien, maar kon de straat niet thuisbrengen. Frogner? Briskeby?

Een tram. Een vogelnestje. Het trottoir.

‘De politie in Bærum bevestigt een brand in een huis!’ riep Caspar. ‘Hebben we beelden?’

De camera zoomde in op een vrouw die kwam aangelopen met een man. Dezelfde vrouw als daarnet.

Dat was alles.

Kristin was verbaasd. Ze had een climax verwacht, een punt, een beeld of een gebeurtenis waardoor ze zou begrijpen waarom iemand deze video naar haar had gestuurd.

Ze wenkte Ninni die de redactieruimte binnen kwam gerend. ‘Skaug, hebben we tips binnengekregen over een brand in Bærum?’ riep Ninni in de richting van het bureau.

‘Onder controle’, antwoordde de eindredacteur.

‘Controle?’ zei Caspar meesmuilend. ‘We hebben verdomme geen cameraman beschikbaar!’

Kristin trok Ninni naar zich toe terwijl ze de band terugspoelde. ‘Wat een mooi pakje heb je aan! Nieuw? Zeg, wil je alsjeblieft hier eens naar kijken?’

Zwijgend keken ze naar de beelden. Halverwege kwam Skaug achter hen staan.

‘That’s it’, zei Kristin. ‘Zegt jullie dit iets?’

Ninni schudde haar hoofd.

Beneden in de gang riep Caspar ongeduldig naar Roffern.

‘Wat moet dit voorstellen?’ vroeg Skaug.

‘Herkennen jullie de vrouw?’

‘Zou dat moeten?’ vroeg Ninni.

Op de achtergrond begonnen gelijktijdig twee telefoons te rinkelen.

‘Ik dacht even dat jij het was’, zei Skaug. ‘Heb je een zus?’

‘Ik? Toralf, maak je bril schoon!’ Kristin keek Ninni aan en grijnsde wanhopig.

‘Ik geloof dat hij je een compliment wil maken’, grinnikte Ninni. ‘Ben je nog van plan te vertellen wat dit voorstelt?’

Kristin trok haar schouders op. ‘Ik heb geen flauw idee! Ik kreeg het per post. Ik begrijp niet waarom. Ik dacht dat ik het niet begrepen had. Zeker alleen maar een slechte grap.’

‘Ik zou graag het nummer van je zus willen hebben’, zei Skaug.

4

‘Vijf minuten voor uitzending!’

Midden tussen de wirwar van flikkerende beeldschermen, kabelbundels en van camera’s die van afstand te bedienen waren, probeerden Kristin en Ninni zich te concentreren. Kristins handen beefden. Hoewel ze al zeker twintig keer met Ninni in de studio had gezeten, was ze net zo gespannen als de eerste keer.

Ninni trok gekke gezichten en babbelde onverstaanbaar om de spieren van haar gezicht en mond soepel te maken. Op de autocue rolde haar tekst in grote letters omhoog en naar beneden. Kristin keek verstolen naar haar collega. Ninni beschikte over de zeldzame eigenschap om als het ware in de cameralens te kruipen en bij de kijkers thuis als een alwetende godin binnen te komen. Er bestonden niet veel reporters die over voldoende geloofwaardigheid, zelfverzekerdheid en vakmanschap beschikten om een nieuwslezer te worden. Velen konden het nieuws lézen, maar slechts weinigen zagen kans om het nieuws te brengen alsof het van hen was, alsof zij erover konden beslissen en er middenin stonden. Ninni was zo iemand.

De open nieuwsstudio werd gedomineerd door een langwerpig bureau uitgerust met een lichtgevende klok. Alles in de studio was rood. ‘Het laatste nieuws van de Bloedbank’ schreef een recensent eens.

‘Vier minuten voor uitzending!’ riep de producent. Hij zat links van de programmaleider, voor een muur van televisiemonitoren en met een controlepaneel dat eruitzag alsof het uit een ruimtevaartuig was gehaald.

Kristin keek naar zichzelf in de grote camera en verschikte wat aan haar kapsel. Ze herkende zichzelf nooit op televisie. Ze bleef een vreemde figuur; een soort toneelspeelster die voor verslaggever speelde.

Een buitenlandjournalist kwam de studio binnen gerend met een telegram dat het laatste nieuws over het aantal doden van een bomexplosie in Beiroet doorgaf. Ninni noteerde het op een vel papier voor zich.

‘Drie minuten voor uitzending!’

Kristin haalde meerdere malen diep adem. Ninni las de twee titels meerdere malen op proef, iedere keer op een andere toon: ‘Overvaller tegengehouden, neergeslagen.’ – ‘Autobom in Beiroet’.

De felle studiolichten werden aangedaan.

‘Ik snap niet dat Skaug de uitzending begint met dat flutonderwerp van mij’, fluisterde Kristin.

‘Human interest’, zei Ninni. ‘Hij is dol op zulke zaken. Bovendien zijn we al vier dagen met het buitenland begonnen. Daar wordt hij paranoïde van.’

‘Meisjes, vergeet niet dat ik ieder woord hoor dat jullie zeggen’, klonk Skaugs stem door de studioluidspreker. ‘En bedenk wel dat de eindredacteur dichter bij God staat!’

Ninni wendde zich tot de camera en zond hem een handkus.

Onder het bureau kneep Kristin haar handen zo stevig samen dat de knokkels wit werden. Ze kon zich moeilijk voorstellen dat er zo meteen achter die zwarte cameralenzen zo’n vijfhonderdduizend kijkers zaten.

‘Twee minuten. Stilte in de studio!’

Met hun wijsvinger duwden Ninni en Kristin hun oortje in. Daardoor kregen ze tijdens de uitzending instructies van de producent. Van de vaste programmaleiders had men een afdruk van het oor gemaakte zodat de dopjes perfect pasten, maar de verslaggevers moesten er eentje delen die iets te groot was voor Kristin.

‘Eén minuut voor uitzending!’

De stilte in de regie en de studio was drukkend.

Hoofd Regie klonk door de luidsprekers: ‘HR aan news – 30 seconden.’

Kristin vulde haar longen met lucht en liet die langzaam ontsnappen.

‘Tien seconden … vijf-vier-drie …’

De doordringende begintune van 24 timer! denderde in de studio uit de luidsprekers. Op het televisiescherm lichtte de klok op over een metaalkleurige wereldkaart.

Camera één kwam naar Ninni toe. Met een heldere stem zei ze: ‘Welkom bij 24 timer! – met vandaag de volgende onderwerpen.’

Op het televisiescherm vormde een mozaïek van kleine beeldjes een beeld van de man die Kristin eerder die dag geïnterviewd had.

‘Hij heeft een overvaller tegengehouden, maar werd neergeslagen.’

Het beeld loste op in een nieuw mozaïek dat een beeld van een oorlogstafereel vormde.

‘Autobom in Beiroet, minstens acht doden.’

De metaalkleurige wereldkaart veranderde in de naam 24 timer!. De tune stierf weg.

Ninni wendde zich tot camera twee: ‘In deze uitzending zult u ook kennismaken met papegaai Pharo die vanmiddag gered werd tijdens een dramatische woningbrand in Bærum. Wat Pharo tegen de brandweerlieden zei,’ ze flirtte met de kijkers, ‘tja, dat hoort u over een paar minuten. Maar nu eerst naar Veitvet in Oslo waar een bezoeker van het postkantoor vanmorgen een wanhopige overvaller heeft tegengehouden. Dat had hij misschien beter niet kunnen doen.’

‘Laat de band zien’, klonk de stem van de producent in het oortje.

Tijdens het vertonen van de beelden namen Ninni en Kristin nogmaals de drie vragen door. Beiden spraken zacht en geconcentreerd. Ninni herinnerde haar eraan dat de antwoorden kort moesten zijn. Dat vind ik prima, dacht Kristin.

De stem van de producent: ‘Vijf-vier-drie-twee …’

De rode lamp van camera één ging aan. Ninni draaide zich routineus om naar Kristin.

‘Verslaggeefster Kristin Bye, de politie is vreemd genoeg niet zo blij met deze hulp?’

Kristin voelde hoe haar lichaam verstijfde. Onder het bureau trilden haar knieën. Gelukkig leidden haar hoofd, tong en lippen een geheel eigen leven, volkomen gescheiden van de rest van haar lichaam.

‘Dat klopt, Nina, maar dat is eigenlijk niet zo vreemd. De politiemensen met wie ik vandaag op de plaats van de overval heb gesproken vrezen namelijk dat het publiek dit voorbeeld zal volgen. En vroeg of laat gaat het echt fout.’

‘Je bedoelt dat overvallers bijvoorbeeld mensen gaan neerschieten die hen tegen proberen te houden?’

‘Precies! De politie vraagt de mensen zich rustig te houden en slechts goed te observeren tijdens een overval. Het belangrijkste is immers dat er geen doden vallen.’

‘Geld is het niet waard om voor te sterven, bedoel je?’

‘Dat kun je inderdaad zo zeggen. En als er ergens meer dan genoeg geld is, dan is het wel in banken en postkantoren.’

Ninni lachte. Een koud, professioneel lachje, totaal verschillend van haar kinderlijke giecheltje. ‘Hartelijk dank, Kristin, wij gaan verder met de uitzending’ – de lach verdween van haar gezicht en ze werd ernstig, – ‘over de situatie in het Midden-Oosten.’

5

Kristin draaide de deur van het slot, stapte het halletje binnen en tastte naar het lichtknopje. Ze had het gevoel dat ze thuiskwam in een koude, lege museumzaal. Iedere avond maakte ze een ronde door haar flat, van kamer naar kamer, om het licht aan te doen (ook als het licht genoeg was) en de kamer te vullen met haar aanwezigheid.

Vroeger, toen Marcus nog bij haar woonde, riep hij altijd iets romantisch als zij de deur achter zich dichtgooide. Het was twee maanden geleden dat de relatie verbroken was. Hoewel ze pijnlijk tevreden was met het feit dat ze hem uit haar bestaan had gewist, miste ze zijn welkomstgroet.

Ze hing haar tas op en haar dunne jasje en liep de kamer in. De ene wand zat verscholen achter boeken, aan de andere hingen goedkope (maar originele) tekeningen. De degelijke bank was van leer. Hij zag er duur uit, maar was bij Ikea gekocht.

Ze deed de gordijnen dicht en stak drie waxinelichtjes aan. Op de slaapkamer worstelde ze zich uit haar blouse en strakke bh en trok een van Marcus’ T-shirts aan (I’M WITH SEXY). Het bed was niet opgemaakt. De dekbedhoes lag in een prop aan het voeteneinde. Er zat een kuil in het bed waar ze altijd lag. Op het nachtkastje lag de paperbackuitgave van Smilla’s gevoel voor sneeuw, die ze al voor de vijfde maal las. De reproductie op de muur boven het bed stelde een naakte, gespierde man voor, schuin van achteren gezien. Marcus verafschuwde de tekening.

Ze zette het slaapkamerraam op een kier. Hondengeblaf en kindergeroep stegen op van Birkelunden. Op vrije dagen nam ze vaak een mand met eten, wijn en een radio mee naar het park. Ze woonde nu vier jaar op Grünerløkka. Ze voelde zich thuis in deze wijk. Een beetje van Greenwich Village, een beetje van Karachi en een beetje van Oslo. Ze bleef een poosje staan kijken naar een gezin dat midden in het park worstjes en karbonades grilde. Ze kon het verbrande vet ruiken.

In haar werkkamer (eigenlijk een piepklein kinderkamertje) zette ze haar pc aan om te controleren of er e-mail was. Niets. De laatste maanden onderhield ze een elektronische briefwisseling met een rare vent in Oxnard, Californië.

In de keuken zette ze een grote kop thee. Ze had de keuken zelf gedecoreerd, met keramische tegels boven het aanrecht en rond de kasten. Op de ene korte wand, achter de deur, had ze vier afvalbakken van hout met rosemaling opgehangen. Ze vond ze heel decoratief. Marcus had haar een milieufundamentalist genoemd. Hij vond afvalscheiding op Grünerløkka zinloos; ze gooide immers al het gesorteerde afval in dezelfde enorme afvalcontainer die in de achtertuin stond. Hij had het niet begrepen. Het punt was dat zij haar bijdrage leverde.

Ze liep voorzichtig met de overvolle kop thee naar de kamer. In haar cd-kast vond ze een plaat met Joan Baez. Ze zette hem op, deed de koptelefoon op en draaide het volume hoger. Ze leunde achterover in de stoel en sloot haar ogen. Vrijwel onmiddellijk zag ze Marcus voor zich. Hij zat altijd in deze stoel. Met zijn blote voeten op tafel. Misschien met een manuscript op schoot. Enquist. O’Neill. En met een drankje onder handbereik. Ze kon aan zijn blik zien hoeveel hij gedronken had. En of hij zin in haar had. Wat hij altijd had. In de Tostrupkjeller had ze eens, onder bulderend gelach, gehoord dat hij Marcus de Verleider werd genoemd.

Marcus was een klootzak, maar een charmante klootzak.

Het was allemaal begonnen toen ze hem in Continentals Annen Etage geïnterviewd had voor de zaterdageditie van Dagbladet. Hij had de toneelrecensenten en het publiek behekst met zijn stoutmoedige vertolking van Peer Gynt.

Ze had haar vragen gesteld en Marcus had geantwoord terwijl hij haar de hele tijd in de ogen had gekeken en toen de tekenaar het portret had gemaakt en was vertrokken, had hij haar bij hem thuis uitgenodigd voor een glas wijn. Verbluft had ze zichzelf ja horen zeggen.

Ze begreep nog steeds niet wat haar die nacht bezield had. Had hij iets in de wijn gedaan?

Er verstreken een paar weken voor de collega’s lucht kregen van de affaire. En twee dagen daarna Se og Hør.

Ze waren bijna een jaar samen. Het was meer een verhouding dan samenleven. Romantische zwoele avonden met rode wijn en muziek, luidruchtige feesten met beroemdheden uit Oslo, verrukkelijke nachten en zondagen in bed. Maar ze miste de gewone dagen. Samen nietsdoen. Marcus had daar nooit iets van begrepen. Hij was verslaafd aan avontuur. Rusteloos. Egocentrisch. Nieuwe feesten, nieuwe mensen. Nieuwe veroveringen.

Ze vroeg zich af waarom ze altijd voor klootzakken viel.

Ze slurpte de thee naar binnen en deed de koptelefoon af. Het was stil in de flat. Nadat de eigenaar van het appartementencomplex er nieuwe ramen in had gezet, hoorde ze het autoverkeer nog nauwelijks. Ze bladerde gedachteloos in een Newsweek die op tafel lag. Even voor tien uur deed ze de televisie aan en keek naar het nieuws. Haar bijdrage was gezakt van de eerste plaats naar de vierde.

Daarna ruimde ze de kamer op. Ze verveelde zich. Ze kon net zo goed een koude douche nemen, in bed kruipen en een paar hoofdstukken lezen.

Ze deed het licht in de badkamer aan, trok het T-shirt uit en gooide het bij de vuile was.

Met een vermoeide blik bekeek ze zichzelf in de spiegel. Iedere keer verwachtte ze dat de haarfijne streepjes rond haar mondhoeken en ogen zich zouden ontwikkelen tot rimpels. Ze leunde helemaal naar de spiegel toe, tuurde en fluisterde: ‘Vandaag nog niet, m’n meisje.’ Ze opende het deurtje van het badkamerkastje en pakte de strip met anticonceptiepillen. Met een zucht drukte ze er een uit … Ze had sinds Marcus niet eens meer een man gekust. Nou ja, nu weet ik in elk geval wanneer ik weer ongesteld word.

In de kast onder de wastafel, achter de stapel badhanddoeken, vond ze een stuk zeep dat ze uitpakte en op het plankje in de douchecabine legde.

Pas toen ze de riem losmaakte herinnerde ze zich de brief die ze vanmiddag in de zak van haar rok had gestopt. Jeezes, Kristin, een vleugje alzheimer? Ze zocht in haar zak, viste er het briefpapier uit en vouwde het open.

Twee regels. Geen aanhef.

De blokletters waren klein; met de handgeschreven en met zo’n kracht dat het leek of de schrijver geprobeerd had om de letters in de onderlegger te krassen:

ALS GIJ GEEN GELOOF HECHT AAN OF GEEN ACHT SLAAT OP HET EERSTE TEKEN, DAN ZULT GIJ ZEKER HET TWEEDE TEKEN GELOVEN.

Una

Haar pols doet het meeste pijn. Als ze op haar zij ligt, met haar arm naar achteren, wordt iedere keer als ze zich beweegt de ketting strak getrokken. Ze heeft wonden waar de handboeien schuren en aan beide kanten is haar arm opgezwollen en bleekgroen geworden. Het bloed klopt in haar vingertoppen.

De matras is hard en ze mist een kussen. Ze durft er niet om te vragen. Als hij de kamer binnenkomt, met eten of om haar te filmen, doet ze nederig. Tot nu toe heeft hij haar niet aangeraakt.

Tot nu toe.

Hij heeft haar een po gegeven die hij, zonder een woord te zeggen, ophaalt als ze die gebruikt heeft.

Op de muur bij de matras, bijna op de grond, zit een bel. Ze heeft er nooit op gedrukt. Waarschijnlijk is het de bedoeling dat ze erop drukt als ze iets van hem wil.

Ze wil niets van hem.

Hij heeft de klok weggehaald. Minuten en uren gaan betekenisloos in elkaar over. Ze slaapt veel. En bidt.

Ze is nooit erg religieus geweest. Ze is gestopt met het avondgebed toen ze tien was. Ze is organiste geworden omdat de wereld vol is van prachtige muziek en omdat de klank van een kerkorgel haar ogen kan vullen met tranen.

Toch heeft haar studie, de psalmen, de zondagen in de kerk en het samenzijn met anderen van de gemeente haar kindergeloof weer nieuw leven ingeblazen. Een paar jaar geleden is ze weer begonnen met haar avondgebed.

Nog steeds heeft hij haar niet aangeraakt. Maar dat zal gebeuren. Ze weet dat het komt.

Ze stelt zich de pijn voor, de walging, de vernedering. Ze probeert aan iets anders te denken, maar de hele tijd komen dezelfde beelden terug: zijn gezicht, vlak boven het hare, nat van het zweet. Die lichtblauwe ogen. Zijn lippen. De tong. Zijn lid dat haar spietst; een breekijzer van gloeiend ijzer dat haar openrijt totdat er niets anders over is dan een verbrand gat met vezels, splinters en vernedering.

Ze haat hem.

Vroeger had ze, oprecht, kunnen beweren dat ze nooit in staat zou zijn om een medemens te haten. Ze dacht dat ze alleen maar liefde in zich had.

Ze heeft zich vergist.

Ze haat hem.

Haat, haat, haat.

Ze weet niet of het dag of nacht is. Het speelt geen rol. Ze slaapt een uur of twee, en is een poosje wakker, zo gaat de tijd.

In gedachten neemt ze de orgelwerken door die ze ingestudeerd heeft. Dat is een goede therapie. Ze ziet de toetsen voor zich, rij voor rij, geelwitte en zwarte toetsen; ze voelde de lichte tegendruk van de toetsen, voelt de verende druk van de baspedaal tegen haar voeten. Ze hoort hoe het geblaas van de orgelpijpen de kerkruimte vult; hoe de bas de houten banken doet trillen, hoe sommige akkoorden bijna pijn doen aan je oren.

Vaak huilt ze. Dan draait ze haar hoofd weg van de spiegel. Ze beeldt zich in dat hij daarachter naar haar staat te kijken. Ze wil niet dat hij haar gezicht ziet als ze huilt.

‘Je bent zo lief als je slaapt’, zegt hij.

Ze doet haar ogen open. Hij staat wijdbeens boven de matras. In zijn hand heeft hij de videocamera.

Nu gebeurt het!

‘Ik heb je gefilmd’, zegt hij. ‘Terwijl je sliep.’

Ze zegt niets.

Zachtjes: ‘Je bent bijzonder, weet je dat?’

Ze weet het niet.

‘Nummer vijf’, zegt hij. ‘Mijn geluksgetal. Het getal vijf is de spil van elke cyclus, wist je dat?’

Ze wist het niet.

‘Heb je geen honger?’ vraagt hij. ‘Je eet bijna niets.’

‘Ik heb geen honger.’

‘Ben je bang?’

De vraag doet haar bijna in tranen uitbarsten. Maar ze beheerst zich. ‘Ja’, zegt ze timide.

‘Bang voor mij?’

‘Ja.’

Hij aarzelt. ‘Niemand heeft je als vermist opgegeven.’

‘Juist.’

‘Dat verbaast me nogal.’

‘De mensen bij wie ik een kamer huur, zijn weg. Mijn ouders wonen in Denemarken. De dominee is op vakantie. En de andere mensen van de kerk houden zich niet bezig met waar ik ben of wanneer ik oefen. Ik hoef voor zaterdag niet te spelen. Bruiloft.’ Ze haalt hikkend adem. Alsof ze te veel heeft gezegd. Ze heeft nog niet eerder zoveel tegen hem gezegd.

‘Ik begrijp het.’

Ze kijkt hem aan, tracht iets uit zijn blik te lezen. Zaterdag … Zou ze zaterdag nog in leven zijn? Zou ze dan dood zijn, gewurgd, doodgestoken, neergeschoten? En begraven in de tuin?

Of zou ze hier nog liggen op de matras?

‘Vertel me iets over jezelf’, vraagt hij.

‘Over … mezelf? Wat bedoel je?’

‘Ik wil weten wie je bent. Vanbinnen.’

‘Er is niet zoveel te vertellen …’

‘Wat denk je? Wat voel je? Wie ben je? Ik wil alles van je weten. Alles!’

‘Ik geloof niet …’

‘Vertel!’

Ze vertelt.

…in bloed veranderen

1

Kristin was zowel de brief als de videocassette vergeten toen ze de tweede envelop ontving.

Het was een zwaarbewolkte donderdag; een grauwe dag waardoor ze zin kreeg in chocolademelk en geroosterd brood. Het wolkendek hing laag boven de bergen rond de stad. Het had bijna de hele nacht geonweerd en vroeg in de ochtend had het gehoosd, maar tegen de middag had het slechte weer een pauze genomen, alsof het uitgeput was van de nachtelijke verwoestingen en krachten verzamelde voor een vervolg.

De envelop lag in haar postvakje toen ze haastig kwam aangelopen van haar aerobicsuurtje. Het was hetzelfde type envelop als de vorige keer. Groot, bruingeel, gevoerd. Haar naam stond er met rode stift op geschreven.

Ze bleef erop staan staren terwijl ze zich afvroeg waarom haar hart zo als een wilde tekeerging.

Deze keer las ze de brief eerst:

MAAR ZIJN ZE DOOR GEEN VAN BEIDE TEKENEN TE OVERTUIGEN EN BLIJVEN ZE WEIGEREN NAAR JE TE LUISTEREN, DAN MOET JE WATER UIT DE RIVIER SCHEPPEN EN DAT OVER HET LAND UITGIETEN; HET WATER ZAL OP HET LAND IN BLOED VERANDEREN.

De laatste drie woorden waren met rood geschreven. Goedkoop effect, dacht Kristin. En huiverde.

Ze schopte haar tas onder het bureau en hing haar jas op. Verder op aan het bureau zat Skaug verdiept in een stapel faxen. Ze liep naar hem toe met de cassette en de brief.

‘Zeg … Ik heb weer een brief gekregen’, zei ze verlegen.

Skaug keek haar in verbaasd aan. ‘Wat zeg je?’

‘Een brief! Ik heb weer een brief gekregen!’

‘Een brief? Wat fijn voor je, Kristin. Echt! Ik meen het oprecht, werkelijk fantastisch! Een brief! Mijn hemel!’

‘Klets niet!’ Ze gaf hem de brief. ‘Zo’n brief.’

‘Zo’n brief?’ Hij vloog door de tekst heen, fronste zijn voorhoofd en las hem nog een keer door. ‘Wat is dit? Iemand die probeert je te bekeren?’

‘Ik geloof het niet.’

‘Een nieuwe wervingsactie van de bloedbank?’

‘Skaug, je bent niet leuk!’

‘Sorry, sorry! Maar wat betekent het?’

‘Een nieuwe video.’

‘Video?’

‘Herinner je je niet die merkwaardige videoband die ik maandag heb gekregen? Nu heb ik er weer een gekregen.’

‘Ja, en?’

‘Ik heb hem … nog niet gezien.’ Ze wilde zeggen: ‘Ik wil hem liever niet alleen bekijken’, maar ze begreep zelf niet waar ze bang voor was.

‘Laten we even samen kijken’, zei Skaug. Hij wreef zich grommend in zijn handen. ‘Misschien sappige porno. Met twee parlementsleden!’ Hij grijnsde naar Kristin, maar beheerste zich. ‘Oeps! Sorry, jongedame, bad taste, sorry!’

Het eerste beeld is van heel dichtbij en tamelijk raadselachtig, totdat de cameraman uitzoomt en Kristin ziet dat het schaduwen van een ketting is. De ketting zit vast aan de muur. De cameralens volgt de ketting van extreem dichtbij, tot aan … Kristin hikte … een hand.

‘Wel verdomme’, mompelde Skaug.

Daarna volgt een totaalbeeld. Een kale kamer. Op een matras ligt een vrouw. Ze heeft een witte nachtjapon aan. De hand zit vastgeketend aan de muur.

‘O, mijn lieve hemel, het is dezelfde vrouw’, fluisterde Kristin.

‘Dezelfde vrouw?’

‘Als op de eerste video!’

Eerst lijkt de vrouw dood. Ze ligt met halfgesloten ogen en open mond. Dan draait ze met moeite haar hoofd om en kijkt naar de camera. Haar blik is sloom, onverschillig. Alsof ze verdoofd is.

Skaug floot. ‘Ik geloof,’ zei hij en hij legde een arm rond Kristins schouder, ‘dat het tijd is dat we een hogere salarisschaal inschakelen.’

2

Hoofdredacteur Richard Wolter vouwde zijn handen over zijn buik en legde zijn benen op het bureau. Zo zat hij altijd als hij moest nadenken over lastige vragen, dus dit was geen ongebruikelijke houding voor hem. Hij schudde wild met zijn halflange haar. Hij was tweeënvijftig, maar zag er tien jaar jonger uit. Slank en gespierd. Al jaren gaf hij de leiding aan een populair en omstreden discussieprogramma bij NRK-radio. In perskringen werd hij bekritiseerd omdat hij zijn ziel zou hebben verkocht toen hij door Kanal 24 werd weggekocht om een gelikt roddelprogramma op poten te zetten

‘Er zijn twee mogelijkheden’, zei Wolter nadenkend. Hij was als twintigjarige van Steinkjer naar Oslo verhuisd en er was nog steeds een vaag accent te horen. ‘Of iemand neemt ons in de maling, of de kidnapper heeft om de een of andere reden ons uitgekozen om de video-opname naar op te sturen.’

‘De kidnapper?’ vroeg Kristin.

‘Wat is hij anders? Het lijkt niet erg vrijwillig te gebeuren.’

‘Wacht eventjes’, wierp Skaug tegen. Hij zocht naar het pakje Prince tot hij het in zijn borstzakje vond en hij trok er een sigaret uit. ‘Voorzover ik weet is er niemand als vermist opgegeven. Als het de bedoeling is om losgeld te krijgen, moet iemand ontdekt hebben dat de dame weg is!’

‘Mogelijk’, zei Wolter. ‘Maar het is ook mogelijk dat de ontvoering geheim is gehouden.’

‘Maar waarom stuurt hij de video naar mij?’ vroeg Kristin.

‘Om aandacht op de televisie te krijgen, natuurlijk.’

‘Maar waarom naar mij? Waarom niet naar jou? Of het televisiestation?’

Dat idee was kennelijk nog niet bij Wolter opgekomen. Hij keek naar het plafond voordat hij haar een glimlach toewierp die haar gerust moest stellen. ‘Dat is moeilijk te zeggen, Kristin. Geen paniek. Misschien mag hij je gewoon.’

‘Mag hij me gewoon?’

Skaug en Wolter kuchten.

‘Dus, wat doen we met de beelden?’ vroeg Skaug voor zich uit, hij nam een flinke trek van zijn niet-aangestoken sigaret en liet de zogenaamde rook door zijn neusgaten naar buiten gaan.

Geen van drieën zei iets.

Doen met de beelden, dacht Kristin. Toen riep ze uit: ‘Nee, maar zeg! Jullie zijn toch niet van plan ze te laten zien?’

‘Waarom niet?’ vroeg Wolter en hij keek haar met zijn hondenogen aan.

Kristin zocht naar argumenten. Omdat ze niet wist wie de vrouw was. Omdat het allemaal een slechte grap kon zijn. Omdat de beelden echt een vrouw in gevangenschap konden voorstellen. Omdat het verkeerd voelde. Maar geen van de gedachten liet zich formuleren in een eenvoudig antwoord, dus ze zei: ‘Ben je gek, je kunt ze toch niet laten zien!’

‘Waarom niet?’ herhaalde Wolter. ‘Het is hoe dan ook een goede story!’

De journalisten noemden hem De Gier.

Nadat 24 timer! een jaar geleden opnames had laten zien van een man die van het dak van het SAS-hotel af sprong nadat hij zijn vrouw en zoontje had doodgeschoten, schreef een van de recensenten in Akersgaten dat Richard Wolter bereid was lijken te filmen om te kunnen concurreren met de kijkcijfers van Dagsrevyen en TV2. Zelfs Kristin, die diep vanbinnen een puriteinse opvatting had over journalistiek, vond dit onrechtvaardig en een hypocriet oordeel. De dag daarna hadden de kranten ook grote foto’s op de voorpagina van de zelfmoord. Wolter accepteerde het niet dat journalisten bij de televisie er andere ethische normen op nahielden dan hun collega’s bij de krant. Hij vond het een ouderwetse opvatting dat nog een overblijfsel was uit de tijd dat NRK een staatsmonopolie had. De kijkers werden gewaarschuwd voordat de beelden werden vertoond, stelde hij, en er bestond nog steeds zoiets als een uitknop en een afstandsbediening. Maar toch vonden sommigen dat de televisie niet moest concurreren met de kranten en dat men een grotere verantwoordelijkheid had. Wolter was het daar niet mee eens. Hij had 24 timer! zelfs het motto ‘Reality TV’ meegegeven. Tijdens een paneldebat over televisie-ethiek na de zelfmoordreportage had Wolter vastgesteld dat geen van de opgewonden discussianten met een woord had gerept over het feit dat de man die gesprongen was, koelbloedig zijn vrouw en hun zoon had vermoord, dat half Oslo afgezet was terwijl de man op het dak rondliep of dat duizenden mensen het drama van beneden volgden. Iedereen was daarentegen erg begaan met de halfbroer en twee tantes die tien uur voordat de kranten dezelfde beelden lieten zien, de zelfmoord op televisie konden volgen. ‘De werkelijkheid is soms afschuwelijk’, had Wolter geroepen in de verhitte zaal. ‘En als mensen de werkelijkheid op televisie niet kunnen verdragen, moeten ze het nieuws maar afzetten. Want wij berichten over de werkelijkheid.’

‘Richard,’ zei Kristin, ‘dat gaat weer problemen geven!’

‘Ja, en?’

Kristin moest lachen. Ze kende niemand die zo weinig onder de indruk was van wat anderen vonden als Richard Wolter.

‘We weten niets van deze beelden!’ ging ze verder. ‘Misschien wil iemand ons uitdagen om deze beelden te vertonen!’

Wolter trok zijn wenkbrauwen op. De blik zei: uitdagen?

‘Zodat ze naar Dagbladet kunnen rennen om te vertellen hoe makkelijk 24 timer! om de tuin te leiden is!’

‘Goed punt!’

‘Jongens en meisjes,’ zei Skaug en hij bracht met zijn tong de sigaret van de ene mondhoek naar de andere, ‘laten we niet helemaal paranoïde worden! We mogen niet vergeten dat de dame echt in handen is van een afschuwelijke psychopaat.’

‘O, mijn lieve hemel!’ riep Kristin uit.

Wolter en Skaug staarden haar aan.

‘Toch begrijp ik niet waarom hij de beelden naar mij heeft gestuurd’, zei ze.

Noch Wolter noch Skaug gaf antwoord. Misschien hebben ze me wel niet gehoord, dacht ze.

Wolter gluurde naar Skaug. ‘Mijn beste vriend, ben je nog van plan die verrekte sigaret aan te steken?’

Skaug schudde zijn hoofd. ‘Ik probeer te stoppen.’

Wolter zei ‘ha, ha’ en trommelde met zijn vingers op zijn buik. ‘Goed. Het is tijd om contact op te nemen met Bromsnor.’ Hij grijnsde: ‘Jíj? Stoppen?’