Erlend Loe

Muleum

Vertaald uit het Noors door Femmigje Andersen Sijtsma

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Muleum, verschenen bij J.W. Cappelens Forlag as

Oorspronkelijke tekst © J.W. Cappelens Forlag as, 2007

Nederlandse vertaling © Femmigje Andersen Sijtsma en De Geus bv, Breda 2009

Omslagontwerp en omslagillustratie © Riesenkind

isbn 978 90 445 2989 0

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2010.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

We storten neer.

Houden van je.

Doe wat je wilt.

Pappa.

(sms verstuurd vanuit het luchtruim boven Centraal-Afrika, april 2005)

15 december 2005

Het is niks voor mij om een dagboek bij te houden, maar iedereen zegt dat ik het moet proberen. Ik kan weer eens niet slapen en ik voel me op dit moment precies kwaad genoeg, of verdrietig genoeg, of wat het ook maar is, om zoiets mafs te doen als dingen neerpennen. Dat is vast goed nieuws in de ogen van die baardaap, die daar ergens beneden in de stad te midden van het plebs een kliniek heeft en al bijna een half jaar zit te zeuren dat ik mijn verdriet moet durven toelaten en dat soort onzin.

Ik heb het helemaal gehad met mensen die het beste met me voorhebben. Met iedereen die medelijden met me heeft. Ze weten gewoon van geen ophouden. Allemaal kijken ze naar me met zo’n blik van: arm-klein-meisje. Ik word er zo langzamerhand kotsmisselijk van. Ik kan hun geen ongelijk geven, het is inderdaad best een beetje sneu voor me, maar dat maak ik zelf wel uit. Gek word je ervan, om de hele dag zo’n arm klein meisje te zijn. Alsof andere mensen het niet zwaar hebben of verdrietige dingen meemaken. Alsof ik de enige ben op deze aarde die al haar familieleden heeft verloren.

Mevrouw Meyer was altijd een bitch, maar sinds ik alleen ben achtergebleven, doet ze poeslief en kan ze maar niet genoeg benadrukken dat het geen enkel punt is dat ik mijn huiswerk niet heb gemaakt. Ik had eigenlijk liever dat ze een bitch was gebleven, maar zoiets kun je natuurlijk niet hardop zeggen en Constance, dat arme kind, weet niet meer wat ze met me aan moet. Laatst zat ze zo te drammen dat ik ten slotte maar zei dat ze die paarden van haar wat mij betreft in haar reet kon stoppen. We stonden in de metro van het gymnasium naar huis en toen we in de buurt van Besserud kwamen, pakte ze mijn handen vast en smeekte me bijna om met haar te gaan paardrijden in Sørkedalen. Al maanden zeurt ze aan mijn hoofd of ik mee wil, want paardrijden is een prima remedie tegen van alles en nog wat, volgens Constance. Ik hoef alleen maar op een paard te klimmen en opeens doet het er zogenaamd niet meer toe hoeveel familieleden ik heb verloren en op welke manier dat is gebeurd, want zo’n warm, sterk paardenlichaam heeft een helende werking en bezorgt je weer het gevoel dat je leeft. Ik vroeg Constance of er op het Bogstadvann wel eens paarden door het ijs zijn gezakt en met ruiter en al zijn gecrepeerd, maar volgens haar was zoiets nog nooit gebeurd. Toen ik zei dat ik dan ook geen zin had om mee te gaan, keek ze me met een ontzettende hertenblik aan, alsof ze verschrikkelijk met me te doen had, maar omdat ik nog veel meer met haar te doen had, staarde ik met zo’n zelfde hertenblik terug en zo stonden we elkaar een tijdje aan te kijken met een hertenblik vol medelijden, tot Constance in de gaten kreeg dat ik haar belachelijk maakte. Toen stapte ze uit en ik riep haar na dat ze die paarden wat mij betreft in haar je-weet-wel mocht stoppen en aangezien ik gisteren geen zin had om naar school te gaan, denkt ze nu vast dat we ruzie hebben of zoiets, maar dat kan me eigenlijk niets schelen. Ik heb heus wel door dat dat best slecht is, dat het me niets kan schelen, bedoel ik.

17 december

Goh, nu zit ik alweer te schrijven. Ik zou niet weten waarom, maar dat doet er ook niet toe. Het waarom interesseert me opeens niet meer, merk ik. Ik registreer alleen dat er bepaalde dingen gebeuren. Vliegtuigen storten neer. Waarom doet er niet toe. Vreemd, maar op de een of andere manier is het fijn om te schrijven. Ook al betekent dat dat ik die psycho-Geir met zijn baard gelijk moet geven en dat valt nog niet mee. Hij heeft een enorm air en beweert dat hij precies weet hoe mensen met problemen denken en hoe je dat soort mensen kunt helpen om weer een ‘nagenoeg normaal bestaan’ op te bouwen, zoals hij dat noemt. Een paar weken geleden vroeg ik hem of hij zelf soms al zijn familieleden heeft verloren bij een vliegtuigongeluk, maar dat bleek niet het geval. Toen ik hem vroeg hoe hij dan zo vreselijk zeker weet hoe ik me voel, zei hij dat hij heel veel ervaring heeft en bovendien op verschillende scholen en universiteiten in binnen- en buitenland heeft gezeten en met hordes mensen heeft gesproken die in dezelfde situatie zitten als ik. Ik zei dat hij een eind moest opflikkeren, maar hij schonk me van achter zijn baard een zachtaardige, warme glimlach en op de een of andere manier lukte het hem om sympathiek over te komen en dat is bijna nog het ergst. Hij heeft het nooit met zoveel woorden gezegd, maar hij geeft me telkens het gevoel dat híj gelijk heeft en dat ik gewoon de verkeerde instelling heb, maar zeg nou zelf, hoeveel mensen hebben eigenlijk een superpositieve, open houding als al hun familieleden een paar maanden tevoren bij een vliegtuigongeluk om het leven zijn gekomen in Afrika? Bovendien is het verdomme bijna Kerst. Mijn eerste Kerst alleen in dit absurd grote, lege huis. Ik ben door minstens vijftien ooms, tantes, vrienden van mijn ouders en ouders van mijn vrienden uitgenodigd om bij hen Kerst te komen vieren, maar dan zeg ik gewoon dat ik al naar Constance en haar ouders ga. En tegen hen zeg ik dat ik dan bij Trond en Bitten ben. ‘Dat is fijn’, zeggen ze dan. Want het gaat erom dat ik niet alleen thuiszit. Wat een bullshit. Er zitten duizenden mensen alleen thuis op Kerstavond. En wat heb ik nou aan Kerst? Ik ben sowieso niet van plan om nog erg lang te blijven leven. Niet dat ik al wat gepland heb, hoor. We zien wel.

20 december

Toen ik zonet bij het panoramaraam zat, herinnerde ik me opeens een gesprek tussen Tom en pap. Ze dachten dat ik op de bank lag te slapen, maar ik kon alles volgen. Dat was in de tijd dat Tom verkering had met keramiek-Renate, hij speelde toen in een band en wilde schrijver worden of kunstenaar of wat dan ook. Hij wilde zelfs stoppen met het gymnasium. Pap had hem op het matje geroepen en ik weet nog goed hoe ik in mijn vuistje lachte. Ik stond vierkant achter pap. Zoals altijd. Pap bleef doodkalm en zei dat ons soort zich met belangrijkere dingen bezighoudt dan met muziek maken, lanterfanten en een beetje de creatieveling uithangen. ‘De meeste mensen die zichzelf creatief noemen,’ zei hij, ‘zijn allesbehalve creatief. Ze proberen er net zo uit te zien als mensen die echt creatief zijn en flansen wat flauwekul in elkaar waar geen hond zich voor interesseert. Er is geen kunst aan om je artistiek en interessant voor te doen. Maar mensen die echt innovatief zijn, die zijn dat gewoon. Die maken daar geen bombarie van.’ En toen zei hij dat de geldkraan onmiddellijk dichtging als Tom het gymnasium niet zou afmaken en dan moest hij zich maar in zijn eentje zien te redden. Maar mocht hij na het gymnasium en een studie rechten willen gaan schrijven, kleien of God mag weten wat, dan stond hij daar vrij in, pap zou hem geen strobreed in de weg leggen. Ik weet nog hoe bleek Tom tijdens dat gesprek werd. Pap wees naar het lager gelegen gedeelte van de stad en hij zei dat Tom het schrijven en het aanmodderen maar moest overlaten aan de mensen die daar beneden woonden. ‘In dit deel van de stad’, zei pap, ‘doen we niet aan schrijven. Wij houden de zaakjes draaiende, wij brengen geld in het laatje. Bovendien vind ik die Renate niets voor jou, ze is veel te onbezonnen, te zweverig, moet ik er nog meer woorden aan vuil maken, of is het zo wel duidelijk?’ Het was Tom volkomen duidelijk.

Drie maanden voordat het vliegtuig neerstortte, studeerde hij af als jurist.

En nu zit ik te schrijven, pap. Ook al heb je gezegd dat ons soort niet schrijft. Je had het mis. Het feit dat ik hier zit te schrijven, bewijst dat je het mis had. Het is jouw schuld dat ik schrijf. Het is jouw fucking schuld.

21 december

Constance denkt natuurlijk dat de zon vandaag weer de andere kant opgaat. Ik heb haar proberen uit te leggen dat de zon vandaag helemaal niet van richting verandert, maar dat hij vanaf 19:35 telkens een stukje hoger aan de hemel zal staan. ‘De zon merkt daar zelf niets van’, legde ik haar uit. ‘Alleen wij merken daar wat van. Met Oud en Nieuw duurt de dag bij ons in Oslo alweer zes minuten langer dan nu. Maar zelf merkt de zon daar dus niets van en in zijn hele bestaan is hij nog nooit een andere kant op gaan draaien.’ Constance kan er niet tegen als je haar verbetert, dus liep ze boos weg, naar haar paarden in Sørkedalen. Ik ben niet komen opdagen op het zonnewendefeestje dat ze vanavond zou geven. Over mijn lijk dat ik ga vieren dat de dagen weer lengen. Zo kort mogelijke dagen, dat is mijn doel. Nog maar net wakker of je moet alweer naar bed. Dat is mijn ideaal. De enige die hier een probleem heeft is Constance. Ze snapt helemaal niets. Ze heeft geen flauw idee of je de klok vooruit of achteruit moet zetten als we op zomertijd overgaan. Die raakt straks binnen de kortste keren aan lagerwal als ze erachter komt dat je niet je beroep kunt maken van het paardenmeisjesbestaan.

Ik heb geprobeerd Krzysztof over te halen om met Kerst hier te blijven. Ik zei dat ik het niet fijn vind om alleen thuis te zijn, maar hij besloot toch te gaan. Ik heb hem goed betaald opdat hij straks wel weer terugkomt. Dat zou pap ook hebben gedaan. Krzysztof heeft ontzettend goed werk geleverd. Hij is bijna klaar met het tweede zwembad. Ik heb ervoor gezorgd dat hij het helemaal in de geest van pap heeft afgemaakt. Donkerblauwe, achthoekige tegeltjes, precies zoals het zwembad van dat hotel in Berlijn waar we vorig jaar met Pasen waren. Mam was het er vast niet mee eens geweest. Ze had altijd zo’n uitgesproken mening over dat soort dingen. Maar nu is mijn mening de enige die telt. Krzysztof is echt een kei. Hij werkt voor een habbekrats, neemt genoegen met het kleinste kamertje in huis en het enige wat hij van mij verlangt is een wollen deken en een asbak. Ik kan er gewoon niet bij dat Polen het op internationaal niveau niet verder weet te schoppen. Misschien komt het doordat ze alsmaar aan het bidden zijn. Dat doet Krzysztof ook. Ik heb geen idee waar hij voor bidt. Ik wil het ook niet weten. Op de dag dat de paus doodging, heeft hij geen enkele tegel gezet. Maar daarvoor en ook na die tijd heeft hij er heel wat gezet. Waarom schrijf ik dit eigenlijk op?

24 december

Wat een eindeloos gezeik. Stuk voor stuk zijn ze langs geweest, de hele familie van mijn vaders én van mijn moeders kant, met cadeautjes en troostende woorden. Allemaal deden ze alsof het oké was dat ik geen kerstversiering heb opgehangen, maar ondertussen vinden ze het hartstikke sneu voor me en maken ze zich zorgen. En daar hebben ze alle reden toe, lijkt mij. Wat hadden ze dan verwacht?

Toen de laatste de deur uit was, reed ik met de Jaguar, ja, je hoort het goed, pap, ik reed met de Jáguar, want die is nu van mij, niet dan, alles is nu van mij, zo gaat dat toch, dus ik reed met de Jaguar naar de kerstviering voor dak- en thuislozen om alle cadeautjes die ik had gekregen daar af te leveren, want dat had ik gelezen in de avondeditie van de Aftenposten, dat ze cadeautjes nodig hadden. Ik mag in principe nog niet autorijden, maar ik ga er gewoon keihard van uit dat de politie een à twee uurtjes voordat Kerst wordt ingeluid, zoals dat zo mooi heet, niet zo’n mooie auto gaat aanhouden. Dat bezorgde me wel een goed gevoel. Maar toen ik thuiskwam, vond ik nog een cadeautje. Van Krzysztof. Dat zal hij wel op de schoorsteenmantel hebben gezet voordat hij wegging. Wat lief van hem. Het was een cd van een man die Anthony heet en op verdrietige toon zingt dat hij liever een vrouw had willen zijn. Ik heb de cd al een paar keer beluisterd en ik heb hem nu tijdens het schrijven ook op staan, het is heel sentimenteel, een grenzeloos verlangen en ook al herken ik me niet in zijn problemen, op de een of andere manier helpt het me toch. Hij zingt over pijn en dat is voor mij genoeg, elke vorm van pijn is bruikbaar. Krzysztof doet hele dagen niets anders dan tegelzetten en hij is katholiek, maar hij is bepaald niet op zijn achterhoofd gevallen.

Elke dag gaan er zo’n 155.000 mensen dood, heb ik net ergens gelezen. Dat zijn er 57 miljoen per jaar. 6458 per uur. 108 per minuut. Ik vraag me af of dat een troost is. Aan de ene kant wel. Aan de andere kant niet.

25 december

Het is inmiddels nacht en ik kan niet slapen, ik lig hier en ben zo godvergeten kwaad op je, pap. Afrika staat maar voor drie procent van alle passagiersvluchten, maar ook voor bijna veertig procent van de dodelijke ongevallen. Allemaal onstabiele landen en van die oude, slecht onderhouden vliegtuigen. Dat wist je donders goed. En toch moest jij zo nodig met Tom en mam van die gevaarlijke, binnenlandse vluchten nemen. Mij wilde je niet mee hebben. Ik moest alleen thuisblijven om geen lessen te missen en als ik over een paar jaar klaar zou zijn met mijn studie rechten zouden mam en jij eenzelfde soort reis met mij maken. Dat heb je zelf gezegd. En dat sms’je dat je stuurde toen je in de gaten kreeg dat jullie gingen neerstorten. Waar sloeg dat eigenlijk op? Dacht je soms dat het er door zo’n berichtje gemakkelijker op zou worden voor mij? Het is alleen maar erger geworden, snap je dat dan niet? Erger, omdat ik weet dat jullie alles zagen aankomen, jullie wisten dat jullie geen schijn van kans maakten. Maar in alle paniek wist jij het hoofd zo koel te houden dat je aan mij dacht, aan hoe ik hierop zou reageren en hoe dit de rest van mijn leven zou beïnvloeden. Dat is een verschrikkelijke wetenschap, pap, dat is ondraaglijk. Ik wil niet meer leven. Ik eet tegenwoordig bijna al mijn maaltijden bij restaurant Holmenkollen. Ik heb geen zin om naar de supermarkt te gaan of te koken. Ik weet dat dat restaurant jou niet aanstond. In de zaterdagbijlage van Dagbladet stond dat het een prijzige toeristenval was. Daar moest jij toen om lachen. Je mocht de bedrijfsleider niet. Maar je hebt me nooit uitgelegd waarom. Dat doet er nu ook niet meer toe. Tegen mij lacht hij altijd als ik binnenkom en telkens als hij denkt dat ik het niet doorheb, kleedt hij me uit met zijn ogen. Maar aan andere kant geeft hij me wel altijd korting. Wat heb ik daar nou aan? Als ik straks mijn rijbewijs heb, ga ik hem aanrijden en daarna ga ik ervandoor. Hit-and-run, zoals dat heet. Ik heb een heleboel rare gedachten in mijn hoofd. Misschien is het niet zo’n goed idee om die allemaal op te schrijven.

26 december

Constance is vandaag langs geweest. Ze is erachter gekomen dat ik iedereen erin heb geluisd en met Kerst toch alleen thuis ben. Maar ze zei er niks van. Dat is erg aardig van haar. Ze had typische kerstgerechten voor me meegebracht en ik verraste mezelf door wat van de spareribs en lamsribbetjes te nemen. Ik kreeg bijna een kick van al dat vette eten. Vroeger had ik zulk eten met geen vinger aangeraakt, maar nu maak ik me niet meer druk om mijn figuur. Wat heb je aan een figuur als je dood bent. Constance vroeg of ik mee wil doen aan een stuk dat de toneelclub van ons gymnasium in januari gaat opvoeren. Het Christelijk Gymnasium is natuurlijk zo ongeveer de enige middelbare school in heel Oslo die geen revue heeft. De schoolleiding is vermoedelijk bang dat een revue alleen maar uitloopt op een boel schuttingtaal en dat kan natuurlijk niet op het voorbeeldige Christelijk Gymnasium, maar toneel mag wel, en toch mocht Jeanette, die een kleine bijrol had gekregen, niet meedoen van haar vader, vertelde Constance. Er was blijkbaar heel wat om te doen geweest, maar haar vader is nog christelijker dan de rest, dus dankzij hem krijg ik nu de kans om op het toneel te debuteren. Het gaat om een heel kleine rol, geloof ik. Ik hoef maar een paar zinnen te zeggen en ik moet door een deur binnenkomen, maar volgens Constance is het goed voor me om onder de mensen te zijn en ergens aan mee te doen. Het maakt bijna niet uit waaraan, heb ik het idee, als ik maar een beetje met mensen of dieren omga, word ik vanzelf weer blij, of zoiets. Eigenlijk wil ik haar helemaal niet zo belachelijk maken, want ze bedoelt het natuurlijk supergoed en het is allemaal hartstikke lief van haar. Ik heb tegen haar gezegd dat ik er over na zal denken. Dat voelt in ieder geval beter dan botweg nee zeggen.

28 december

Had vandaag rijles. Zat alsmaar te denken: stel nou dat ik nu plankgas geef en op die tegemoetkomende bus inrijd of dat ik in plaats van rechtdoor te rijden rechts afsla bij het kruispunt tussen de ringweg en de Karl Johansgate en dan met tweehonderd kilometer per uur de helling naar het koninklijk paleis op scheur om de auto vervolgens tegen de muur van het paleis te rammen. Dat leek mij wel wat. Maar toen bedacht ik hoe egoïstisch dat was, omdat die arme rij-instructeur daar waarschijnlijk een stuk minder trek in heeft, want het is vrij onwaarschijnlijk dat hij zijn hele familie onlangs heeft verloren, die indruk wekt hij tenminste niet. Bovendien heeft hij zelf ook pedalen waarmee hij vast had kunnen remmen of zo, maar ik vond het geen onaardige gedachte, ook al viel het nog niet mee om me op dat idee te concentreren, aangezien mijn rij-instructeur aan één stuk door kletste over zijn tijd aan het opleidingsinstituut voor rij-instructeurs in Stjørdal. Ik kreeg de indruk dat hij die tijd nogal mist. Ze reden vaak naar Trondheim om te oefenen. ‘Want daar hebben ze tenminste fatsoenlijke straten met fatsoenlijke kruispunten’, vertelde hij en hij heeft het ook vaak over een kruispunt dat Prinsenkrysset heet. Hij zei dat dat het mooiste kruispunt van heel Noorwegen is. Het is in ieder geval ideaal voor rijlessen. Hij heeft het niet met zoveel woorden gezegd, maar ik geloof dat hij van dat kruispunt houdt. Ik hoorde het aan zijn stem. Soms kan ik dingen aan iemands stem horen. Constance heeft dat niet. Die heeft amper door of haar paard vrolijk is of chagrijnig. Ik had misschien best een goede psycholoog kunnen worden. Als ik die ambitie had, bedoel ik. Maar tegen die tijd loop ik hier waarschijnlijk allang niet meer rond, dus, maar ja, zolang er leven is, is er hoop, zoals dat zo mooi heet. Als je niet meer leeft, is er dus ook geen hoop meer. Eigenlijk best oneerlijk. Vind je niet, pap? Zal wel balen zijn voor je. Eigenlijk is het ongelooflijk desperate dat ik me tijdens het schrijven tot jou richt. Ik lijk wel zo’n klein meisje uit een film dat haar vader of moeder heeft verloren en dat gewoon tegen hen blijft praten alsof ze haar nog steeds kunnen horen. Ook al lijken al die films over kinderen die een verlies krijgen te verwerken op elkaar, toch accepteren we dat telkens weer bij iedere volgende film in dat genre. Dat zal wel komen doordat we zo’n enorm respect hebben voor de dood en het zo zielig vinden als anderen iemand verliezen. De dood, poeh hoor. de dood. Alsof die nou zo fucking bijzonder is. Wow, hoor. Het is onmogelijk om je via het papier tot dode mensen te richten. Dat weet ik heus wel. Je kunt niet aan de doden schrijven. Ik heb het hier dus eigenlijk gewoon tegen mezelf.

Ik heb het allang door.

Ik snap dondersgoed waarom ik zo nodig een dagboek moet bijhouden. Maar toch kap ik er niet mee, ergens vind ik het namelijk wel fijn. Het is net als die ruimte in het Nationaal Kunstmuseum met roze strandballen en spiegels aan alle muren waar Constance me een keer mee naartoe heeft gesleept. Overal konden we onszelf zien, tot in het oneindige. Of als in de spiegelkubus in het Technisch Museum waar pap en ik zo vaak zijn geweest. Daar zie je jezelf ontelbare keren, alsmaar verder de diepte in en waar je ook kijkt, je ziet altijd jezelf. Er is geen ontkomen aan, je kunt niets verbergen.

Ik weet niet of het door het late tijdstip komt dat ik opeens zo filosofisch ben, misschien komt het gewoon doordat ik niet gewend ben om te schrijven of omdat ik binnenkort doodga. Ik neem aan dat je een stuk diepzinniger wordt als je weet dat je niet lang meer te leven hebt.

Laat ik het licht maar uitdoen voor ik helemaal doorsla.

1 januari 2006

Krzysztof is gisterochtend teruggekomen. Een wel heel vreemd tijdstip om thuis te komen. Bovendien ging hij meteen aan de slag met tegelzetten. Ik voelde dat er iets niet klopte, dus sprak ik hem aan op het feit dat hij daar op Oudejaarsavond tegels aan het zetten was, maar hij zei dat dat in Polen heel normaal is. Daar geloofde ik niets van, dus ik stelde voor om samen te gaan eten bij restaurant Holmenkollen. Ik bestelde wijn en bedankte hem voor het kerstcadeau. Ik vertelde hem dat het de mooiste muziek is die ik in tijden heb gehoord en het duurde niet lang of hij begon te huilen. Hij vertelde dat zijn vriendin een ander had. Ik zei dat je niet anders kunt verwachten als je het hele jaar in Noorwegen zit. ‘Zo zijn vrouwen’, zei ik. ‘Het is wel heel naïef om te denken dat zij als een malloot ergens in Polen op je gaat zitten wachten terwijl jij jarenlang van huis bent om tegels te zetten en met een asbak naast je kussen te slapen.’

Ik hou er wel van als jongens huilen en zich geen raad weten.

Later die avond klommen we helemaal naar de top van de Holmenkollen en gingen op het randje van de skischans zitten om naar het vuurwerk te kijken. We probeerden wat met elkaar te vrijen, maar Krzysztof had te veel gedronken en het was ook eigenlijk wel prima zo, hoe dan ook, ik vond het best een leuke Oudejaarsavond. Ik heb ontdekt wat het mooie is van een sombere kijk op het leven: je bent veel sneller positief verrast.

Mijn enige goede voornemen voor het nieuwe jaar is proberen dood te gaan. Ik weet alleen nog niet hoe ik dat voor elkaar moet krijgen. De traditionele methodes vind ik zo vulgair. Jezelf ophangen of doodschieten en dat soort dingen, dat past gewoon niet bij mij. Ik zou het liefst met een vliegtuig willen neerstorten, net als zij. Maar vliegtuigen storten helaas niet zo vaak neer. Tenzij ik natuurlijk naar Afrika ga. Maar dat is weer zo’n gedoe. Ik ben er nog niet helemaal over uit.

2 januari

De minister-president heeft me gisteravond toegesproken tijdens zijn nieuwjaarsrede. Waarschijnlijk ook andere mensen, maar ik had toch sterk het idee dat hij het vooral tegen mij had. Hij zei dat ik mezelf kan overwinnen. Dat eenieder van ons een triomf te wachten staat. Hij zei dat alles daar om draait: dat je je dromen de ruimte geeft en mogelijkheden creëert om ze waar te maken. Het was gewoon een beetje eng. Het was net alsof hij weet wat ik van plan ben en hij vierkant achter me staat. Hij steunt me in mijn doodswens. Daarna hield hij een heel zeikverhaal over Ibsen.

3 januari

Krzysztof heeft me gisteren en vandaag de hele dag proberen te ontwijken. Hij wilde me niet aankijken. Toen ik hem vroeg wat er aan de hand was, bleek dat hij zich schuldig voelt, omdat we met Oud en Nieuw bijna met elkaar gevreeën hadden. Hij is bang dat ik vind dat hij zich heeft opgedrongen of zo en dat ik kwaad ben en dat hij hier niet langer mag werken. Ik moest bijna lachen. Wat schattig van hem. Ik zei dat hij zich absoluut geen zorgen hoefde te maken. ‘Ik weet niet hoe dat in Polen gaat,’ zei ik, ‘maar we zitten hier in Noorwegen. In 2006. Jongens en meisjes hebben continu seks voor het huwelijk, je zou zelfs kunnen zeggen dat ze eigenlijk vooral vóór het huwelijk met elkaar naar bed gaan. Ik vrij trouwens liever met jou dan met die kakkers uit Oslo-West met die idiote zweetbanden om hun hoofd.’

Hij leek erg opgelucht en ging tot laat in de avond door met tegelzetten. Ik vraag me af of hij nu nog steeds bezig is. Een beetje sneu, maar ja, hij moet het zelf weten.

4 januari

Constance heeft me meegesleept naar de eerste repetitie van de toneelclub. De première is al over een paar weken en ik heb min of meer toegezegd dat ik meedoe. Het klonk allemaal vrij simpel. Ik kom het toneel op en zeg dan een paar zinnen voor het eerste bedrijf begint, voor het tweede bedrijf net zo en de derde keer dat ik iets moet zeggen is helemaal aan het eind van het toneelstuk. Ik praat alles aan elkaar, zei de regisseur geloof ik. Ik ben een verteller of zoiets. Het is mij om het even. Ik weet niet eens meer hoe dat stuk heet. Dat doet er ook niet toe. Want zoals Constance al zei, gaat het erom dat ik buiten de deur kom en een beetje onder de mensen of de dieren ben.

10 januari

Zware week.

Ben niet naar school geweest.

Heb thuis rondgehangen en nagedacht over wat er gebeurt als ik er straks niet meer ben. Vroeg me af of ik hier moet opruimen. Of ik alles in dozen moet opbergen. Sorteren en ordenen. Of dat ik dat aan anderen zal overlaten. Maar dan zullen ze een heleboel persoonlijke spullen vinden die voor hen geen waarde hebben. Brieven. Foto’s. Dat gooien ze dan vast weg en dat vind ik geen fijn idee. Ik moet het dus zelf doen, maar dat zie ik helemaal niet zitten, het idee alleen al. Als ik zou blijven leven, kon ik alles gewoon laten liggen en er over een paar jaar eens naar kijken, maar dat zit niet in de planning. Ik moet het hier met andere woorden opruimen, het huis verkopen en het geld aan een of ander goed doel geven. Maar daar heb ik de puf ook niet voor. Ik denk dus dat ik de boel maar gewoon de boel laat. Dan zullen mijn ooms en tantes alles wel erven. Daar zijn ze vast blij mee. Tenzij mam en pap nog ergens kinderen hebben waar ze nooit over hebben verteld. Dat zou me niets verbazen. Dat is niet ongebruikelijk, heb ik gelezen. Mam waarschijnlijk niet, denk ik zo. Maar pap ... Ik sluit het in ieder geval niet uit. Maar wat kan het ook schelen. Ik ben er dan toch niet meer en wie er niet bij is, kan ook geen gewicht in de schaal leggen. Daar heb ik de laatste tijd veel over nagedacht. Om mee te tellen moet je wel je neus laten zien. Door dood te gaan zet je jezelf op tamelijk bombastische wijze aan de zijlijn. Ik heb natuurlijk al aardig wat tijd aan zelfmoordsites op internet besteed. Ik had verwacht gelijkgezinden te treffen, maar ik vond het allemaal maar walgelijk. Ik heb het idee dat de meesten jonger zijn dan ik en de redenen die ze aanvoeren om dood te willen vind ik absoluut niet gegrond. Ze zijn er eigenlijk nog niet klaar voor om echt dood te willen. Ze zijn een beetje depri zonder te weten waarom, hun verkering is net uit of ze willen wraak nemen op hun ouders die nergens iets van snappen. Ze vinden het een romantisch idee om dood te gaan, alsof het iets majestueus is, alsof de dood het begin is van iets groots, alsof doodgaan een vorm van wraak kan zijn. Volgens mij hebben ze geen idee waar ze mee flirten. Stelletje melkmuilen. En Constance hangt voortdurend aan de telefoon om te zeuren over toneelrepetities, paarden en andere dieren (niet zoveel meer over paarden tegenwoordig, maar toch) en dan zeg ik maar dat ik mijn tekst allang uit mijn hoofd ken, maar dat is natuurlijk niet zo. Ik heb het script een beetje doorgelezen, maar het begon me al na drie, hooguit tien, tellen te vervelen.

11 januari

Heb vandaag een gesprek gehad met psycho-Geir. Die baard van hem wordt alsmaar langer. Hij zei dat hij het fijn vond dat ik altijd op onze afspraken kom en dat dat een goed teken is. Hij vond bovendien dat ik er beter uitzag en daar was hij blij om. Hij zou eens moeten weten. Hij zei dat hij een poos lang bang was geweest dat ik misschien suïcidaal was en dat hij zich afvroeg of hij ‘bepaalde voorzorgsmaatregelen’ moest treffen, zoals hij dat noemt. Voor iemand die te koop loopt met zo’n enorm hoge opleiding en zoveel ervaring heeft met mensen zoals ik, is hij wel erg gemakkelijk in de maling te nemen. Ik zei dat ik inderdaad heb overwogen om zelfmoord te plegen, maar dat ik er goed over had nagedacht en toen steeds duidelijker inzag dat ik van het leven hou.

Ik ben ook niet achterlijk. Opgesloten worden omdat psycho-Geir denkt dat ik een gevaar voor mezelf ben, daar zit ik helemaal niet op te wachten.

15 januari

Heb gister met de toneelclub geoefend. De première is op 20 januari, over vijf dagen dus. Iedereen is hartstikke gestrest. Alsof het echt iets uitmaakt of het goed gaat of niet. Ze zijn allemaal zo kortzichtig. Als ze blij zijn, zijn ze dat op zo’n achterlijke, irritante manier en zijn ze gestrest dan gaat dat ook op zo’n achterlijke, irritante manier en als ze kwaad zijn, is dat al even achterlijk en irritant. Eigenlijk vind ik die lui gewoon achterlijk, ze hebben geen flauw idee waar het echt om draait. Ze denken dat ze onsterfelijk zijn. Ik kan bijna niet geloven dat ik nog geen jaar geleden net zo was als zij.

Terwijl ik op het toneel stond te klungelen met mijn laatste tekst kreeg ik een idee. Een idee dat me steeds beter bevalt, ook al is het erg dramatisch en misschien zelfs kinderachtig. Ik zeg niet wat het is. Moet er nog een poosje over nadenken. Maar het is een duivels plan.

16 januari

Rijles. Heb vandaag wat bijzonders meegemaakt, of ervaren, of hoe zal ik het eens noemen? Mijn rij-instructeur vond dat ik een beetje nerveus reed en dat kan kloppen, want ik zat met mijn gedachten bij datgene wat ik over vier dagen van plan ben te gaan doen, dus toen begon hij me allemaal vragen te stellen om mijn gedachten wat af te leiden. Ik ging meteen stukken beter rijden, maar het bijzondere was dat ik hem niets vertelde over wat er is gebeurd. Ik deed net alsof mijn oude leventje nog gewoon bestaat. En mijn rij-instructeur had niets door. Ik vertelde dat mam jarenlang thuisbleef om op Tom en later ook op mij te passen, dat ze die interessante opleiding waar ze altijd over praat nooit echt gebruikt heeft, maar dat ze nu bezig is om samen met een vriendin een meubelwinkel op te zetten in St. Hanshaugen. Ik zei ook dat ze contact hebben gelegd met een bedrijf in de buurt van Rome en dat het hier exclusieve, dure meubels betreft, kasten en tafels en zo, maar dat mam grondig marktonderzoek heeft gedaan waaruit is gebleken dat er wel degelijk behoefte is aan zo’n winkel en dat het bedrijf van mijn vader het startkapitaal ter beschikking stelt. Ook vertelde ik hem over Tom, die ruim een jaar geleden is afgestudeerd als jurist en binnenkort in het bedrijf van mijn vader aan de slag mag, en over pap, zijn kantoor en hoe goed de zaken draaien. Toen ik een paar van zijn cliënten opnoemde, knikte mijn rij-instructeur en floot vol bewondering. Ik reed hartstikke goed en toen hij zei dat hij de indruk had dat ik uit een heel harmonisch, hecht gezin kom, antwoordde ik dat hij het helemaal bij het juiste eind had.

17 januari

Ik ben eruit. Een enorme opluchting. Ben al aardig ver met de voorbereidingen.

Heb vandaag twintig meter touw gekocht bij een outdoorwinkel. Het beste touw dat ze hadden, zeiden ze. Licht, maar toch stevig en ietsjes elastisch. Groen. Ze hadden ook andere kleuren, maar ik heb iets met groen, dat komt waarschijnlijk door die jurk van mam. Een jurk die ze zolang ik me kan herinneren heeft gehad. In die jurk was ze echt helemaal mijn moeder. Volgens de verkoper moet touw vers zijn, het blijft een hele poos goed, maar na verloop van tijd wordt het minder betrouwbaar. Ik zei dat dat geen enkel probleem was, dat ik het toch meteen ging gebruiken. Meer heb ik niet verteld.

Ik weet dat ik nog niet zo lang geleden schreef dat ik niets voor zulke vulgaire zelfmoordmethodes voel, maar vanaf het moment dat ik deze inval kreeg, ben ik van gedachten veranderd. Ik sta er zelf van te kijken.

Ik ga het op de première doen. Helemaal aan het eind, als ik roerloos en helemaal in mijn eentje op het toneel sta. Ik zeg mijn tekst op en ondertussen geef ik Waldemar, die daar boven ergens mijn spotlight bestuurt, een seintje zodat hij weet dat hij mijn touw naar beneden moet gooien. Dat touw heb ik van tevoren aan het plafond bevestigd. Waldemar wil dat geheid voor me doen, want hij werpt me al tweeënhalf jaar niet mis te verstane blikken toe. Hij weet dat hij geen schijn van kans maakt, maar hij heeft er alles voor over om dat laatste sprankje hoop niet te laten doven. Vervolgens klim ik heel rustig op de boekenkast die een deel van het decor vormt en daar blijf ik staan tot ik klaar ben met mijn tekst, dan trek ik de lus over mijn hoofd en spring naar beneden. Ik ga ervan uit dat ik door mijn eigen gewicht meteen mijn nek breek als het touw strak trekt. Daar heb ik op internet het een en ander over gelezen, met een beetje speling moet het lukken, als ik het goed heb berekend.

Dat is mijn plan. Het geeft me ergens wel een kick dat ik het vlak voor de neus van het voltallige lerarenteam ga doen en voor een groep ouders die natuurlijk voor het overgrote deel bestaat uit de christelijkste elite van Oslo. Ze zullen gechoqueerd, ja geschokt reageren en ze zullen wel denken dat er niet genoeg gedaan is om mij door deze moeilijke tijd heen te slepen en voor je het weet doen er allerlei geruchten over mij de ronde.

Wat ik het mooie aan dit idee vind, is dat dit eigenlijk helemaal niet zo bij me past. Wie had ooit gedacht dat ik zoiets zou verzinnen? Wie had ooit gedacht dat ik diep van binnen zo’n dramaqueen ben?

18 januari

Ik had gedacht dat ik compleet in de stress zou schieten zodra ik dit besluit nam, maar ik blijf er juist heel rustig onder. Ik voel me ontspannen en vastberaden. In geen tijden heb ik me zo goed gevoeld. Constance begon er vandaag ook al over. Ze zei dat ik er een stuk beter uitzag. ‘Dank je’, zei ik en toen vroeg ze of ik het nu misschien wel zie zitten om binnenkort te gaan paardrijden. Ik zei dat die mogelijkheid er zeker in zat en stelde voor om het volgende week te doen, na de première van ons toneelstuk.

Ik heb gelezen dat mensen die met zelfmoordplannen rondlopen behoorlijk egoïstisch worden. Dat het niet in hen opkomt wat ze aan schuld- en spijtgevoelens en zo bij anderen zullen losmaken en dat klopt, want dat houdt me vrijwel niet bezig. Ik heb me in geen jaren zo zorgeloos gevoeld.

Heb het tweede uur gespijbeld en ben ongezien de gymzaal binnengeglipt om het touw aan de lichtinstallatie vast te binden. De knoop zit superstevig. Die houdt het zeker weten.

Ging op zoek naar Waldemar om een afspraak te maken over het touw, maar ik kreeg te horen dat hij al naar huis was omdat zijn zusje ziek is, zijn ouders zitten in het parlement of zoiets, dus moet hij op haar passen. Typisch Waldemar. Hij lijkt me echt een zacht eitje. Veel te goed voor deze wereld. Die raakt over een paar jaar ook vast aan lagerwal, net als Constance.

Ik overweeg om een brief te schrijven aan de familie. Trond en Bitten zijn vast en zeker de eersten die hier binnenkomen. Dan moet er een brief op tafel liggen, maar dan wel eentje die alleen praktisch van aard is. Geen sentimenteel gedoe over verdriet en gemis, niet een brief waarin ik afscheid neem. Heel afstandelijk en simpel. Er moet in staan dat de familie de inboedel en zo onderling mag verdelen, maar dat het huis moet worden verkocht en dat ze met de opbrengst een fonds of legaat, of hoe zoiets ook mag heten, in mijn naam moeten oprichten waarmee beurzen kunnen worden verstrekt aan mensen die droevig zijn. Je alleen een beetje verdrietig voelen is niet genoeg. Je moet echt diep in de put zitten, balanceren op het randje van datgene wat ik over twee dagen ga doen. Dan kun je subsidie krijgen om bijvoorbeeld wat te gaan reizen, nieuwe impulsen op te doen, om een vaatwasser of kleine aanhangmotor of iets anders te kopen waar je weer een beetje blij van wordt.

De beheerders van het fonds hoeven er niet zozeer op te letten waar het geld voor wordt gebruikt, ze moeten alleen controleren of de kandidaat echt zo droevig is als hij of zij beweert. Ze kunnen bijvoorbeeld vrienden van de kandidaat opbellen om het een en ander na te trekken. Kandidaten kunnen referenties opgeven en wat over zichzelf schrijven. Het ‘Juliefonds voor suïcidale personen’. Of zoiets. Ik vind het een grappig idee om straks een plaatsje te krijgen in de fondsenalmanak waar de halve school tegenwoordig in zit te bladeren. Daar staan echt de meest idiote fondsen in.

Ik heb gisteren met een makelaar gebeld. Ik legde uit waar ons huis ligt, wanneer het gebouwd is, hoe groot het is, wat voor uitzicht we hebben, et cetera. Hij zei dat hij het zo over de telefoon niet met zekerheid kon zeggen, maar hij vermoedde dat we het hier hadden over een huis van tussen de vijftien en twintig miljoen kronen. Ik kon mijn oren niet geloven en het eerste wat bij me opkwam was dat ik met de opbrengst van de verkoop nog jaren een riant leventje kon leiden, dat ik naar de Caraïben zou kunnen verhuizen of zo, maar toen bedacht ik hoe doelloos en onzinnig dat idee was. Ik zag in dat ik daar waarschijnlijk evenveel naar de dood zou verlangen als hier en ik ga liever niet dood in een vreemd land waar ik niemand ken en waar ik geen idee heb wie me daar zal vinden en zo. Ik begreep dat ik me maar beter aan mijn plan kon houden om er zo snel mogelijk vanaf te zijn.

En dan nu een paar instructies voor mijn uitvaart. Bitten is heel goed in dat soort dingen. In onze familie hebben we altijd erg mooie begrafenissen. Ze maakt er nooit een overdreven plechtigheid van, maar houdt alles ingetogen en gepast. Ik wil een heel eenvoudige uitvaart. Een korte afscheidsdienst waarbij de vaste organist van de kerk iets uit het gebruikelijke repertoire speelt, geen vriendinnen die gevoelige ballades zingen of zelfgeschreven gedichten voordragen. Ik wil dat de ceremonie in de kerk wordt afgesloten. Mijn as moet later, wanneer dat zo uitkomt, worden uitgestrooid op de plek waar het vliegtuig van pap, mam en Tom is neergestort. Ik wil bij hen zijn. Ik wil dat mijn as over hun as verspreid wordt. Afrika heeft trouwens ook wel wat. Ik vind het een mooie gedachte om in Afrika begraven te worden. Misschien in de buurt van de boom waaronder Denys Finch Hatton begraven wordt in Out of Africa. Ik ben gek op die film. Een boom op de top van een heuvel in een glooiend, weelderig landschap die meerdere keren per week door leeuwen wordt opgezocht. Met een beetje mazzel ziet het er net zo uit op de plek waar pap, mam en Tom zijn neergestort. De vliegmaatschappij heeft me een reis aangeboden naar die plaats, zodat ik het met eigen ogen kan zien. Psycho-Geir vond dat ik ernaartoe moest gaan om het allemaal wat sneller te verwerken, maar ik wist dat ik dat niet aan zou kunnen. Ik zei tegen psycho-Geir dat hij zelf maar naar die plek moest gaan als hij dat zo verrotte belangrijk vindt. Maar mijn as gaat daar in ieder geval wel naartoe.

19 januari

Ik heb vannacht niet geslapen. Voel me ook helemaal niet moe. Kan nog genoeg slapen als ik straks dood ben. Doolde wat door het huis. Heb een hele poos op de slaapkamer van pap en mam gezeten en wat oude fotoalbums doorgebladerd. Kwam een foto tegen van Tom en mij: we zitten in een bootje midden op de fjord en proberen uit te vogelen waarom de motor het niet doet. We zien er ongelooflijk schattig en blij uit. Vijf minuten nadat die foto werd gemaakt, viel pap in het water toen hij de motor probeerde te starten. Hij belandde boven op een enorme kwal en toen moest mam ons aan land roeien. We hebben er nog jaren om gelachen. Als andere mensen deze foto’s zien, hebben ze geen flauw idee wat er daarvoor of daarna gebeurde. Constance is gek op rommelmarkten. Vroeger gingen we er vaak samen naartoe. Soms vonden we dan een fotoalbum. Persoonlijke familiefoto’s van mensen die we niet kennen. Dat gaf altijd een beetje een raar gevoel. Foto’s van geliefden. En van dieren en bepaalde plekken. Wie weet belanden onze fotoalbums ook wel op de rommelmarkt. Dan hoop ik dat ze door aardige mensen worden gekocht. Maar wat doet dat er ook eigenlijk toe?

Later in de nacht maakte ik Krzysztof wakker om te vragen of hij zin had in een potje mens-erger-je-niet en wat wijn. Dat leek hem wel wat. Hij vertelde over zijn leven in Polen. Het voelde bijna als een lesuur op school. Hij vertelde ook over zijn toekomstdromen. Het ging om heel gewone dingen. Hij wil als tegelzetter blijven werken en hij koestert de ambitie om Polen te vertegenwoordigen bij de Worldskills 2007 (een soort Olympische Spelen voor vakmanschap als ik het goed heb begrepen), die plaatsvindt in een stad in Japan waar ik nog nooit van gehoord had en waarvan ik de naam nu natuurlijk alweer vergeten ben, maar wat maakt het ook uit, ik ben toch niet van plan om hier nog zo lang te blijven. Ik hoef helemaal niets meer te onthouden. Wat er gebeurt als ik er straks niet meer ben, zegt mij dan toch niets meer. Als je hem zijn gang laat gaan, praat Krzysztof volgens mij het liefst over het zetten van tegels. Dat is voor hem een heel serieuze aangelegenheid. Hij hoopt ook een meisje te ontmoeten om mee te trouwen en kinderen te krijgen en meer van dat soort dingen. Hij wil ook ontzettend graag een auto hebben, het liefst een bmw en het allerliefst zo eentje die pap heeft, nou ja had. Ik zei dat hij die van pap wel mag hebben. Die staat nog steeds in de garage. Hij dacht dat ik een grapje maakte, maar nu heb ik het opgeschreven in de brief aan Trond en Bitten. De bmw gaat naar Krzysztof, zo staat het er. Daar is geen woord Frans bij. De auto moet op zijn naam worden gezet en dat ga ik voor hem betalen, nou ja niet rechtstreeks natuurlijk, maar het geld moet van mijn rekening worden afgeschreven. Je kunt hier immers in het geld zwemmen, geld dat ik op een wel heel absurde, sneue manier in handen heb gekregen en waar ik toch geen gebruik van ga maken. Ik moet vaak aan dat sms’je van pap denken waarin hij schreef dat ik mag doen wat ik wil. Dat is een hele verademing. Hij staat als het ware altijd achter mijn keuzes als ik maar doe wat ik zelf wil. Dat betekent dat hij het ook prima vindt als ik zijn auto aan Krzysztof geef. En dat ik de grote sprong ga wagen, morgen al. Wel een gek idee. Dit was dus mijn laatste volledige dag.